1.5 - નક્ષત્રેષ્ટિકાણ્ડમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - અગ્નેઃ કૃત્તિકાઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે પઞ્ચમઃ પ્રપાઠકઃ - નક્ષત્રેષ્ટિકાણ્ડમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - નક્ષત્રેષ્ટકામન્ત્રાઃ, વિકૃતિરૂપચયનગતાઃ
અગ્નેઃ કૃત્તિકાઃ । શુક્ર-મ્પરસ્તા-જ્જ્યોતિ-રવસ્તાત્ ॥ પ્રજાપતે રોહિણી । આપઃ પરસ્તાદોષધયો ઽવસ્તાત્ ॥ સોમસ્યેન્વકા વિતતાનિ । પરસ્તાદ્વયન્તો ઽવસ્તાત્ ॥ રુદ્રસ્ય બાહૂ । મૃગયવઃ પરસ્તાદ્વિક્ષારો-ઽવસ્તાત્ ॥ અદિત્યૈ પુનર્વસૂ । વાતઃ પરસ્તાદાર્દ્ર-મવસ્તાત્ ॥ 1 ॥
બૃહસ્પતેસ્તિષ્યઃ । જુહ્વતઃ પરસ્તા-દ્યજમાના અવસ્તાત્ ॥ સર્પાણા-માશ્રેષાઃ । અભ્યાગચ્છન્તઃ પરસ્તાદભ્યાનૃત્યન્તો-ઽવસ્તાત્ ॥ પિતૃણા-મ્મઘાઃ । રુદન્તઃ પરસ્તાદપભ્રગ્ંશો-ઽવસ્તાત્ ॥ અર્યમ્ણઃ પૂર્વે ફલ્ગુની । જાયા પરસ્તાદૃષભો-ઽવસ્તાત્ ॥ ભગસ્યોત્તરે । વહતવઃ પરસ્તાદ્વહમાના અવસ્તાત્ ॥ 2 ॥
દેવસ્ય સવિતુર્-હસ્તઃ । પ્રસવઃ પરસ્તા-થ્સનિરવસ્તાત્ ॥ ઇન્દ્રસ્ય ચિત્રા । ઋત-મ્પરસ્તા-થ્સત્ય-મવસ્તાત્ ॥ વાયો-ર્નિષ્ટ્યા વ્રતતિઃ । પરસ્તા-દસિદ્ધિ-રવસ્તાત્ ॥ ઇન્દ્રાગ્નિયો-ર્વિશાખે । યુગાનિ પરસ્તાત્-કૃષમાણા અવસ્તાત્ ॥ મિત્રસ્યા-નૂરાધાઃ । અભ્યારોહત્-પરસ્તા-દભ્યારૂઢ-મવસ્તાત્ ॥ 3 ॥
ઇન્દ્રસ્ય રોહિણી । શૃણત્-પરસ્તાત્-પ્રતિશૃણ-દવસ્તાત્ ॥ નિર્-ઋત્યૈ-મૂલવર્હણી । પ્રતિભઞ્જન્તઃ પરસ્તાત્-પ્રતિશૃણન્તો-ઽવસ્તાત્ ॥ અપા-મ્પૂર્વા અષાઢાઃ । વર્ચઃ પરસ્તા-થ્સમિતિ-રવસ્તાત્ ॥ વિશ્વેષા-ન્દેવાના-મુત્તરાઃ । અભિજયત્-પરસ્તા-દભિજિત-મવસ્તાત્ ॥ વિષ્ણો-શ્શ્રોણા પૃચ્છમાનાઃ । પરસ્તાત્-પન્થા અવસ્તાત્ ॥ 4 ॥
વસૂનાગ્ શ્રવિષ્ઠાઃ । ભૂત-મ્પરસ્તા-દ્ભૂતિરવસ્તાત્ ॥ ઇન્દ્રસ્ય-શતભિષક્ । વિશ્વવ્યચાઃ પરસ્તા-દ્વિશ્વક્ષિતિ-રવસ્તાત્ ॥ અજસ્યૈકપદઃ પૂર્વે પ્રોષ્ઠપદાઃ । વૈશ્વાનર-મ્પરસ્તા-દ્વૈશ્વાવસવ-મવસ્તાત્ ॥ અહેર્બુધ્નિય-સ્યોત્તરે । અભિષિઞ્ચન્તઃ પરસ્તા-દભિષુણ્વન્તો-ઽવસ્તાત્ ॥ પૂષ્ણો રેવતી । ગાવઃ પરસ્તા-દ્વથ્સા અવસ્તાત્ ॥ અશ્વિનોરશ્વયુજૌ । ગ્રામઃ પરસ્તાથ્સેના ઽવસ્તાત્ ॥ યમસ્યાપભરણીઃ । અપકર્ષન્તઃ પરસ્તા-દપવહન્તો-ઽવસ્તાત્ ॥ પૂર્ણા પશ્ચાદુત પૂર્ણા પુરસ્તાદુન્મધ્યતઃ પૌર્ણમાસી જિગાય । તસ્યા-ન્દેવા અધિ સંવઁસન્ત ઉત્તમે નાક ઇહ માદયન્તામ્ ॥, યત્તે દેવા અદધુ ર્ભાગધેયમમાવાસ્યે સંવઁસન્તો મહિત્વા । સાનો યજ્ઞ-મ્પિપૃહિ વિશ્વવારે રયિ-ન્નો ધેહિ સુભગે સુવીરમ્ ॥ ॥ 5 ॥

(આર્દ્રમવસ્તા-દ્- વહમાના અવસ્તા - દભ્યારૂઢમવસ્તાત્ - પન્થા અવસ્તા-દ્- વથ્સા અવસ્તા-ત્પઞ્ચ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - કર્માનુષ્ઠાનાર્હઃ નક્ષત્રરૂપઃ પુણ્યકાલઃ

ય-ત્પુણ્ય-ન્નક્ષત્રમ્ । ત-દ્બ-ટ્કુર્વીતોપવ્યુષમ્ । યદા વૈ સૂર્ય ઉદેતિ । અથ નક્ષત્ર-ન્નૈતિ । યાવતિ તત્ર સૂર્યો ગચ્છેત્ । યત્ર જઘન્ય-મ્પશ્યેત્ । તાવતિ કુર્વીત ય-ત્કારી સ્યાત્ । પુણ્યાહ એવ કુરુતે । એવગ્ં હ વૈ યજ્ઞેષુ-ઞ્ચ શતદ્યુમ્ન-ઞ્ચ માથ્સ્યો નિરવસાયયા-ઞ્ચકાર ॥ 6 ॥
યો વૈ નક્ષત્રિય-મ્પ્રજાપતિં-વેઁદ । ઉભયોરેનં-લોઁકયોર્વિદુઃ । હસ્ત એવાસ્ય હસ્તઃ । ચિત્રા શિરઃ । નિષ્ટ્યા હૃદયમ્ । ઊરૂ વિશાખે । પ્રતિષ્ઠા ઽનૂરાધાઃ । એષ વૈ નક્ષત્રિયઃ પ્રજાપતિઃ । ય એવં-વેઁદ । ઉભયોરેનં-લોઁકયોર્વિદુઃ ॥ 7 ॥
અસ્મિગ્ગ્શ્ચા-મુષ્મિગ્ગ્શ્ચ ॥ યા-ઙ્કામયેત દુહિતર-મ્પ્રિયા સ્યાદિતિ । તા-ન્નિષ્ટ્યાયા-ન્દદ્યાત્ । પ્રિયૈવ ભવતિ । નેવ તુ પુનરાગચ્છતિ ॥ અભિજિન્નામ નક્ષત્રમ્ । ઉપરિષ્ટા-દષાઢાનામ્ । અવસ્તાચ્છ્રોણાયૈ । દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । તે દેવાસ્તસ્મિ-ન્નક્ષત્રે-ઽભ્યજયન્ન્ ॥ 8 ॥
યદભ્યજયન્ન્ । તદભિજિતો-ઽભિજિત્ત્વમ્ । ય-ઙ્કામયેતા-નપજય્ય-ઞ્જયેદિતિ । તમેતસ્મિ-ન્નક્ષત્રે યાતયેત્ । અનપજય્યમેવ જયતિ । પાપપરાજિતમિવ તુ ॥ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત । તે નક્ષત્ર-ન્નક્ષત્ર-મુપાતિષ્ઠન્ત । તે સમાવન્ત એવાભવન્ન્ । તે રેવતી-મુપાતિષ્ઠન્ત ॥ 9 ॥
તે રેવત્યા-મ્પ્રાભવન્ન્ । તસ્મા-દ્રેવત્યા-મ્પશૂના-ઙ્કુર્વીત । ય-ત્કિઞ્ચાર્વાચીનગ્ં સોમાત્ । પ્રૈવ ભવન્તિ ॥ સલિલં-વાઁ ઇદમન્તરાસીત્ । યદતરન્ન્ । ત-ત્તારકાણા-ન્તારકત્વમ્ । યો વા ઇહ યજતે । અમુગ્ં સલોક-ન્નક્ષતે । તન્નક્ષત્રાણા-ન્નક્ષત્રત્વમ્ ॥ 10 ॥
દેવગૃહા વૈ નક્ષત્રાણિ । ય એવં-વેઁદ । ગૃહ્યેવ ભવતિ ॥ યાનિ વા ઇમાનિ પૃથિવ્યાશ્ચિત્રાણિ । તાનિ નક્ષત્રાણિ । તસ્મા-દશ્લીલનામગ્ગ્-શ્ચિત્રે । નાવસ્યેન્ન યજેત । યથા પાપાહે કુરુતે । તાદૃગેવ તત્ ॥ દેવનક્ષત્રાણિ વા અન્યાનિ ॥ 11 ॥
યમનક્ષત્રાણ્યન્યાનિ । કૃત્તિકાઃ પ્રથમમ્ । વિશાખે ઉત્તમમ્ । તાનિ દેવનક્ષત્રાણિ । અનૂરાધાઃ પ્રથમમ્ । અપભરણી-રુત્તમમ્ । તાનિ યમનક્ષત્રાણિ । યાનિ દેવનક્ષત્રાણિ । તાનિ દક્ષિણેન પરિયન્તિ । યાનિ યમનક્ષત્રાણિ ॥ 12 ॥
તાન્યુત્તરેણ ॥ અન્વેષામરાથ્સ્મેતિ । તદનૂરાધાઃ । જ્યેષ્ઠમેષા-મવધિષ્મેતિ । તજ્જ્યેષ્ઠઘ્ની । મૂલમેષામવૃક્ષામેતિ । ત-ન્મૂલવર્હણી । યન્નાસહન્ત । તદષાઢાઃ । યદશ્લોણત્ ॥ 13 ॥
તચ્છ્રોણા । યદશૃણોત્ । તચ્છ્રવિષ્ઠાઃ । યચ્છત-મભિષજ્યન્ન્ । તચ્છતભિષક્ । પ્રોષ્ઠપદેષૂદયચ્છન્ત । રેવત્યામરવન્ત । અશ્વયુજોરયુઞ્જત । અપભરણીષ્વ પાવહન્ન્ । તાનિ વા એતાનિ યમનક્ષત્રાણિ ॥ યાન્યેવ દેવનક્ષત્રાણિ । તેષુ કુર્વીત યત્કારી સ્યાત્ । પુણ્યાહ એવ કુરુતે ॥ 14 ॥

(ચકા - રૈવં-વેઁદોભયો રેનં-લોઁકયોર્વિદુ - રજયન્ - રેવતીમુપાતિષ્ઠન્ત - નક્ષત્રત્વ - મન્યાનિ - યાનિ યમનક્ષત્રા - ણ્યશ્લોણ--દ્યમનક્ષત્રાણિ ત્રીણિ ચ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - કર્માનુષ્ઠાનાર્હઃ દિવસભાગરૂપઃ હેયોપાદેયકાલ વિભાગઃ

દેવસ્ય સવિતુઃ પ્રાતઃ પ્રસવઃ પ્રાણઃ । વરુણસ્ય સાયમાસવો-ઽપાનઃ ॥ ય-ત્પ્રતીચીન-મ્પ્રાતસ્તનાત્ । પ્રાચીનગ્ં સઙ્ગવાત્ । તતો દેવા અગ્નિષ્ટોમ-ન્નિરમિમત । તત્-તદાત્તવીર્ય-ન્નિર્માર્ગઃ ॥ મિત્રસ્ય સઙ્ગવઃ । તત્-પુણ્ય-ન્તેજસ્વ્યહઃ ।

તસ્માત્તર્હિ પશવઃ સમાયન્તિ ॥ ય-ત્પ્રતીચીનગ્ં સઙ્ગવાત્ ॥ 15 ॥
પ્રાચીન-મ્મદ્ધ્યન્દિનાત્ । તતો દેવા ઉક્થ્ય-ન્નિરમિમત । તત્-તદાત્તવીર્ય-ન્નિર્માર્ગઃ ॥ બૃહસ્પતે-ર્મદ્ધ્યન્દિનઃ । તત્-પુણ્ય-ન્તેજસ્વ્યહઃ । તસ્માત્તર્હિ તેક્ષ્ણિષ્ઠ-ન્તપતિ ॥ યત્-પ્રતીચીન-મ્મદ્ધ્યન્દિનાત્ । પ્રાચીન-મપરાહ્ણાત્ । તતો દેવા-ષ્ષોડશિન-ન્નિરમિમત । તત્તદાત્તવીર્ય-ન્નિર્માર્ગઃ ॥ 16 ॥
ભગસ્યાપરાહ્ણઃ । તત્-પુણ્ય-ન્તેજસ્વ્યહઃ । તસ્માદપરાહ્ણે કુમાર્યો ભગમિચ્છમાના-શ્ચરન્તિ ॥ યત્-પ્રતીચીનમપરાહ્ણાત્ । પ્રાચીનગ્ં સાયાત્ । તતો દેવા અતિરાત્ર-ન્નિરમિમત । તત્તદાત્તવીર્ય-ન્નિર્માર્ગઃ ॥ વરુણસ્ય સાયમ્ । તત્-પુણ્ય-ન્તેજસ્વ્યહઃ । તસ્માત્તર્હિ નાનૃતં-વઁદેત્ ॥ 17 ॥
બ્રાહ્મણો વા અષ્ટાવિગ્ંશો નક્ષત્રાણામ્ । સમાનસ્યાહ્નઃ પઞ્ચ પુણ્યાનિ નક્ષત્રાણિ । ચત્વાર્યશ્લીલાનિ । તાનિ નવ । યચ્ચ પરસ્તાન્નક્ષત્રાણાં-યઁચ્ચાવસ્તાત્ । તાન્યેકાદશ । બ્રાહ્મણો દ્વાદશઃ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સંવઁથ્સરં-વ્રઁત-ઞ્ચરતિ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્ય વ્રત-ઙ્ગુપ્ત-મ્ભવતિ ॥ સમાનસ્યાહ્નઃ પઞ્ચ પુણ્યાનિ નક્ષત્રાણિ । ચત્વાર્યશ્લીલાનિ । તાનિ નવ । આગ્નેયી રાત્રિઃ । ઐન્દ્રમહઃ । તાન્યેકાદશ । આદિત્યો દ્વાદશઃ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સંવઁથ્સરં-વ્રઁત-ઞ્ચરતિ । સંવઁથ્સરેણૈવાસ્ય વ્રત-ઙ્ગુપ્ત-મ્ભવતિ ॥ 18 ॥

(સઙ્ગવાથ્ - ષોડશિન-ન્નિરમિમત તત્તદાત્તવીર્ય-ન્નિર્માગો - વદે-દ્- ભવતિ સમાનસ્યાહ્નઃ પઞ્ચ પુણ્યાનિ નક્ષત્રાણ્યષ્ટૌ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - સોમશેષભૂતા પાત્રસ્તુતિઃ.(આધ્વરબ્રાહ્મણશેષઃ)

બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । કતિ પાત્રાણિ યજ્ઞં-વઁહન્તીતિ । ત્રયોદશેતિ બ્રૂયાત્ । સ યદ્બ્રૂયાત્ । કસ્તાનિ નિરમિમીતેતિ । પ્રજાપતિરિતિ બ્રૂયાત્ । સ યદ્બ્રૂયાત્ । કુતસ્તાનિ નિરમિમીતેતિ । આત્મન ઇતિ । પ્રાણાપાનાભ્યા-મેવોપાગ્-શ્વન્તર્યામૌ નિરમિમીત ॥ 19 ॥
વ્યાનાદુપાગ્ંશુ સવનમ્ । વાચ ઐન્દ્રવાયવમ્ । દક્ષક્રતુભ્યા-મ્મૈત્રાવરુણમ્ । શ્રોત્રાદાશ્વિનમ્ । ચક્ષુષ-શ્શુક્રા મન્થિનૌ । આત્મન આગ્રયણમ્ । અઙ્ગેભ્ય ઉક્થ્યમ્ । આયુષો ધ્રુવમ્ । પ્રતિષ્ઠાયા ઋતુપાત્રે ॥ યજ્ઞં-વાઁવ ત-મ્પ્રજાપતિ-ર્નિરમિમીત । સ નિર્મિતો નાદ્ધ્રિયત સમવ્લીયત । સ એતા-ન્પ્રજાપતિ-રપિવાપાન-પશ્યત્ । તાન્નિરવપત્ । તૈર્વૈ સ યજ્ઞમપ્યવપત્ । યદપિવાપા ભવન્તિ । યજ્ઞસ્ય ધૃત્યા અસંવ્લઁયાય ॥ 20 ॥

(ઉપાગ્શ્વન્તર્યામૌ નિરમિમીતા- મિમીત ષટ્ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - ચાતુર્માસ્યશેષા વપનમન્ત્રાઃ, (રાજસૂયબ્રાહ્મણમ્)

ઋતમેવ પરમેષ્ઠિ । ઋત-ન્નાત્યેતિ કિ-ઞ્ચન । ઋતે સમુદ્ર આહિતઃ । ઋતે ભૂમિરિયગ્ગ્ શ્રિતા । અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા । તપ આક્રાન્ત-મુષ્ણિહા । શિરસ્તપસ્યાહિતમ્ । વૈશ્વાનરસ્ય તેજસા । ઋતેનાસ્ય નિવર્તયે । સત્યેન પરિવર્તયે ॥ 21 ॥
તપસા-ઽસ્યાનુવર્તયે । શિવેનાસ્યોપવર્તયે । શગ્મેનાસ્યા-ભિવર્તયે । તદૃત-ન્ત-થ્સત્યમ્ । ત-દ્વ્રત-ન્તચ્છકેયમ્ । તેન શકેય-ન્તેન રાદ્ધ્યાસમ્ ॥ ય-દ્ઘર્મઃ પર્યવર્તયત્ । અન્તા-ન્પૃથિવ્યા દિવઃ । અગ્નિરીશાન ઓજસા । વરુણો ધીતિભિઃ સહ ॥ 22 ॥
ઇન્દ્રો મરુદ્ભિ-સ્સખિભિ-સ્સહ ॥ અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા । તપ આક્રાન્ત-મુષ્ણિહા । શિરસ્તપસ્યાહિતમ્ । વૈશ્વાનરસ્ય તેજસા । ઋતેનાસ્ય નિવર્તયે । સત્યેન પરિવર્તયે । તપસા ઽસ્યાનુવર્તયે । શિવેનાસ્યોપવર્તયે । શગ્મેનાસ્યાભિવર્તયે ॥ 23 ॥
તદૃત-ન્ત-થ્સત્યમ્ । ત-દ્વ્રત-ન્તચ્છકેયમ્ । તેન શકેય-ન્તેન રાદ્ધ્યાસમ્ ॥ યો અસ્યાઃ પૃથિવ્યાસ્ત્વચિ । નિવર્તયત્યોષધીઃ । અગ્નિરીશાન ઓજસા । વરુણો ધીતિભિઃ સહ । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિ-સ્સખિભિ-સ્સહ ॥ અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા । તપ આક્રાન્ત-મુષ્ણિહા ॥ 24 ॥
શિરસ્તપસ્યાહિતમ્ । વૈશ્વાનરસ્ય તેજસા । ઋતેનાસ્ય નિવર્તયે । સત્યેન પરિવર્તયે । તપસા ઽસ્યાનુવર્તયે । શિવેનાસ્યોપવર્તયે । શગ્મેનાસ્યા-ભિવર્તયે । તદૃત-ન્ત-થ્સત્યમ્ । ત-દ્વત-ન્તચ્છકેયમ્ । તેન શકેય-ન્તેન રાદ્ધ્યાસમ્ ॥ 25 ॥
એક-મ્માસ-મુદસૃજત્ । પરમેષ્ઠી પ્રજાભ્યઃ । તેનાભ્યો મહ આવહત્ । અમૃત-મ્મર્ત્યાભ્યઃ । પ્રજામનુ પ્રજાયસે । તદુ તે મર્ત્યામૃતમ્ । યેન માસા અર્ધમાસાઃ । ઋતવઃ પરિવથ્સરાઃ । યેન તે તે પ્રજાપતે । ઈજાનસ્ય ન્યવર્તયન્ન્ ॥ 26 ॥
તેનાહમસ્ય બ્રહ્મણા । નિવર્તયામિ જીવસે ॥ અગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા । તપ આક્રાન્ત-મુષ્ણિહા । શિરસ્તપસ્યાહિતમ્ । વૈશ્વાનરસ્ય તેજસા । ઋતેનાસ્ય નિવર્તયે । સત્યેન પરિવર્તયે । તપસા ઽસ્યાનુવર્તયે । શિવેનાસ્યોપવર્તયે । શગ્મેનાસ્યાભિવર્તયે । તદૃત-ન્ત-થ્સત્યમ્ । ત-દ્વ્રત-ન્તચ્છકેયમ્ । તેન શકેય-ન્તેન રાદ્ધ્યાસમ્ ॥ 27 ॥

(પરિવર્તયે - સહા - ભિવર્તય - ઉષ્ણિહા - રાદ્ધ્યાસં - ન્યવર્તયન્ - નુપવર્તયે ચત્વારિ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - ચાતુર્માસ્યશેષા વપનવિધિઃ (રાજસૂયબ્રાહ્મણમ્)

દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે ઽકુર્વત । તદસુરા અકુર્વત । તે-ઽસુરા ઊર્ધ્વ-મ્પૃષ્ઠેભ્યો નાપશ્યન્ન્ । તે કેશાનગ્રે-ઽવપન્ત । અથ શ્મશ્રૂણિ । અથોપપક્ષૌ । તતસ્તે-ઽવાઞ્ચ આયન્ન્ । પરા-ઽભવન્ન્ । યસ્યૈવં-વઁપન્તિ । અવાંએતિ ॥ 28 ॥
અથો પરૈવ ભવતિ । અથ દેવા ઊર્ધ્વ-મ્પૃષ્ઠેભ્યો-ઽપશ્યન્ન્ । ત ઉપપક્ષાવગ્રે-ઽવપન્ત । અથ શ્મશ્રૂણિ । અથ કેશાન્ । તતસ્તે-ઽભવન્ન્ । સુવર્ગં-લોઁકમાયન્ન્ । યસ્યૈવં-વઁપન્તિ । ભવત્યાત્મના । અથો સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 29 ॥
અથૈત-ન્મનુ-ર્વપ્ત્રે મિથુન-મપશ્યત્ । સ શ્મશ્રૂણ્યગ્રે-ઽવપત । અથોપપક્ષૌ । અથ કેશાન્ । તતો વૈ સ પ્રાજાયત પ્રજયા પશુભિઃ । યસ્યૈવં-વઁપન્તિ । પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયતે ॥ દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । તે સંવઁથ્સરે વ્યાયચ્છન્ત । તા-ન્દેવાશ્ચાતુ-ર્માસ્યૈરેવાભિ પ્રાયુઞ્જત ॥ 30 ॥
વૈશ્વદેવેન ચતુરો માસો-ઽવૃઞ્જતેન્દ્રરાજાનઃ । તાઞ્છીર્ષન્નિ ચાવર્તયન્ત પરિ ચ । વરુણ પ્રઘાસૈ-શ્ચતુરો માસો-ઽવૃઞ્જત વરુણરાજાનઃ । તાઞ્છીર્ષન્નિ ચાવર્તયન્ત પરિ ચ । સાકમેધૈશ્ચતુરો માસો-ઽવૃઞ્જત સોમરાજાનઃ । તાઞ્છીર.ષન્નિ ચાવર્તયન્ત પરિ ચ । યા સંવઁથ્સર ઉપજીવા ઽઽસીત્ । તામેષા-મવૃઞ્જત । તતો દેવા અભવન્ન્ । પરા-ઽસુરાઃ ॥ 31 ॥
ય એવં-વિઁદ્વાગ્-શ્ચાતુર્માસ્યૈ-ર્યજતે । ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ માસો વૃક્ત્વા । શીર્ષન્નિ ચ વર્તયતે પરિ ચ । યૈષા સંવઁથ્સર ઉપજીવા । વૃઙ્ક્તે તા-મ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય । ક્ષુધા ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યઃ પરા ભવતિ ॥ લોહિતાયસેન નિવર્તયતે । યદ્વા ઇમામગ્નિર્-ઋતાવાગતે નિવર્તયતિ । એતદેવૈનાગ્ં રૂપ-ઙ્કૃત્વા નિવર્તયતિ । સા તત-શ્શ્વ-શ્શ્વો ભૂયસી ભવન્ત્યેતિ ॥ 32 ॥
પ્રજાયતે । ય એવં-વિઁદ્વાઁલ્લોહિતાયસેન નિવર્તયતે । એતદેવ રૂપ-ઙ્કૃત્વા નિવર્તયતે । સ તત-શ્શ્વ-શ્શ્વો ભૂયાન્-ભવન્નેતિ । પ્રૈવ જાયતે ॥ ત્રેણ્યા શલલ્યા નિવર્તયેત । ત્રીણિ ત્રીણિ વૈ દેવાનામૃદ્ધાનિ । ત્રીણિ છન્દાગ્ંસિ । ત્રીણિ સવનાનિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ ॥ 33 ॥
ઋદ્ધ્યામેવ ત-દ્વીર્ય એષુ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ યચ્ચાતુર્માસ્યયા-જ્યાત્મનો નાવદ્યેત્ । દેવેભ્ય આવૃશ્ચ્યેત । ચતૃષુ ચતૃષુ માસેષુ નિવર્તયેત । પરોક્ષમેવ ત-દ્દેવેભ્ય આત્મનો-ઽવદ્યત્યના વ્રસ્કાય ॥ દેવાનાં-વાઁ એષ આનીતઃ । યશ્ચાતુર્માસ્યયાજી । ય એવં-વિઁદ્વાન્નિ ચ વર્તયતે પરિ ચ । દેવતા એવાપ્યેતિ । નાસ્ય રુદ્રઃ પ્રજા-મ્પશૂ-નભિમન્યતે ॥ 34 ॥

(એત્યે- ત્ય - યુઞ્જતા - સુરા - એતિ - લોકા - મન્યતે) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - અગ્નિચયનશેષા ઇષ્ટકોપધાનમન્ત્રાઃ, તત્ર સન્તત્યાખ્યેષ્ટકામન્ત્રાઃ

આયુષઃ પ્રાણગ્ં સન્તનુ । પ્રાણાદપાનગ્ં સન્તનુ । અપાના-દ્વ્યાનગ્ં સન્તનુ । વ્યાનાચ્ચક્ષુ-સ્સન્તનુ । ચક્ષુષ-શ્શ્રોત્રગ્ં સન્તનુ । શ્રોત્રા-ન્મન-સ્સન્તનુ । મનસો વાચગ્ં સન્તનુ । વાચ આત્માનગ્ં સન્તનુ । આત્મનઃ પૃથિવીગ્ં સન્તનુ । પૃથિવ્યા અન્તરિક્ષગ્ં સન્તનુ । અન્તરિક્ષા-દ્દિવગ્ં સન્તનુ ।દિવ-સ્સુવ-સ્સન્તનુ ॥ 35 ॥

(અન્તરિક્ષગ્ં સન્તનુ દ્વે ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - અગ્નિચયનશેષા થર્વશિરો-ઽભિધાનાનામિષ્ટકાના-મ્મન્ત્રાઃ

ઇન્દ્રો દધીચો અસ્થભિઃ । વૃત્રાણ્ય પ્રતિષ્કુતઃ । જઘાન નવ તીર્નવ ॥ ઇચ્છન્નશ્વસ્ય યચ્છિરઃ । પર્વતેષ્વપ શ્રિતમ્ । ત-દ્વિદચ્છર્યણાવતિ ॥ અત્રા હ ગોરમન્વત । નામ ત્વષ્ટુરપીચ્યમ્ । ઇત્થા ચન્દ્રમસો ગૃહે ॥ ઇન્દ્રમિદ્ગાથિનો બૃહત્ ॥ 36 ॥
ઇન્દ્રમર્કેભિરર્કિણઃ । ઇન્દ્રં-વાઁણીરનૂષત ॥ ઇન્દ્ર ઇદ્ધર્યો-સ્સચા । સમ્મિશ્લ આવચો યુજા । ઇન્દ્રો વજ્રી હિરણ્યયઃ ॥ ઇન્દ્રો દીર્ઘાય ચક્ષસે । આ સૂર્યગ્ં રોહય-દ્દિવિ । વિ ગોભિરદ્રિમૈરયત્ ॥ ઇન્દ્ર વાજેષુ નો અવ । સહસ્ર પ્રધનેષુ ચ ॥ 37 ॥
ઉગ્ર ઉગ્રાભિરૂતિભિઃ ॥ તમિન્દ્રં-વાઁજયામસિ । મહે વૃત્રાય હન્તવે । સ વૃષા વૃષભો ભુવત્ ॥ ઇન્દ્ર-સ્સદામને કૃતઃ । ઓજિષ્ઠ-સ્સ બલે હિતઃ । દ્યુમ્ની શ્લોકી સ સૌમ્યઃ ॥ ગિરા વજ્રો ન સમ્ભૃતઃ । સબલો અનપચ્યુતઃ । વવક્ષુ-રુગ્રો અસ્તૃતઃ ॥ 38 ॥

(બૃહ- ચ્ચા - સ્તૃતઃ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - સોમશેષભૂતા ઇષ્ટયઃ. (આધ્વરબ્રાહ્મણમ્)

દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ન્ । સ પ્રજાપતિરિન્દ્ર-ઞ્જ્યેષ્ઠ-મ્પુત્રમપ ન્યધત્ત । નેદેનમસુરા બલીયાગ્ં સો-ઽહનન્નિતિ । પ્રહ્રાદો હ વૈ કાયાધવઃ । વિરોચનગ્ગ્ સ્વ-મ્પુત્રમપ ન્યધત્ત । નેદેન-ન્દેવા અહનન્નિતિ । તે દેવાઃ પ્રજાપતિ-મુપસમેત્યોચુઃ । નારાજકસ્ય યુદ્ધમસ્તિ । ઇન્દ્રમન્વિચ્છામેતિ । તં-યઁજ્ઞક્રતુભિ-રન્વૈચ્છન્ન્ ॥ 39 ॥
તં-યઁજ્ઞક્રતુભિર્નાન્વવિન્દન્ન્ । તમિષ્ટિભિ-રન્વૈચ્છન્ન્ । તમિષ્ટિભિ-રન્વવિન્દન્ન્ । તદિષ્ટીના-મિષ્ટિત્વમ્ । એષ્ટયો હ વૈ નામ । તા ઇષ્ટય ઇત્યાચક્ષતે પરોક્ષેણ । પરોક્ષપ્રિયા ઇવ હિ દેવાઃ ॥ તસ્મા એતમાગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્દીક્ષણીય-ન્નિરવપન્ન્ । તદપદ્રુત્યાતન્વત । તાન્પત્ની સંયાઁજાન્ત ઉપાનયન્ન્ ॥ 40 ॥
તે તદ-ન્તમેવ કૃત્વોદદ્રવન્ન્ ॥ તે પ્રાયણીયમભિ સમારોહન્ન્ । તદપદ્રુત્યાતન્વત । તાઞ્છંય્વઁન્ત ઉપાનયન્ન્ । તે તદતમ્મેવ કૃત્વોદદ્રવન્ન્ ॥ ત આતિથ્યમભિ સમારોહન્ન્ । તદપદ્રુત્યાતન્વત । તાનિડાન્ત ઉપાનયન્ન્ । તે તદતમ્મેવ કૃત્વોદદ્રવન્ન્ । તસ્મા દેતા એતદન્તા ઇષ્ટય-સ્સન્તિષ્ઠન્તે ॥ 41 ॥
એવગ્ં હિ દેવા અકુર્વત । ઇતિ દેવા અકુર્વત । ઇત્યુ વૈ મનુષ્યાઃ કુર્વતે ॥ તે દેવા ઊચુઃ । યદ્વા ઇદમુચ્ચૈ-ર્યજ્ઞેન ચરામ । તન્નો-ઽસુરાઃ પાપ્મા-ઽનુવિન્દન્તિ । ઉપાગ્ંશૂપસદા ચરામ । તથા નો-ઽસુરાઃ પાપ્મા નાનુવેથ્સ્યન્તીતિ । ત ઉપાગ્ંશૂપસદ-મતન્વત । તિસ્ર એવ સામિધેનીરનૂચ્ય ॥ 42 ॥
સ્રુવેણાઘાર-માઘાર્ય । તિસ્રઃ પરાચી-રાહુતીર્-હુત્વા । સ્રુવેણોપસદ-ઞ્જુહવાઞ્ચક્રુઃ । ઉગ્રં-વઁચો અપાવધી-ન્ત્વેષં-વઁચો અપાવધીગ્ સ્વાહેતિ । અશનયાપિપાસે હ વા ઉગ્રં-વઁચઃ । એનશ્ચ વૈરહત્ય-ઞ્ચ ત્વેષં-વઁચઃ । એતગ્ં હ વાવ તચ્ચતુર્ધાવિહિત-મ્પાપ્માન-ન્દેવા અપજઘ્નિરે ॥ તથો એવૈતદેવં-વિઁદ્યજમાનઃ । તિસ્ર એવ સામિધેનીરનૂચ્ય । સ્રુવેણાઘાર-માઘાર્ય ॥ 43 ॥
તિસ્રઃ પરાચીરાહુતીર્-હુત્વા । સ્રુવેણોપસદ-ઞ્જુહોતિ । ઉગ્રં-વઁચો અપાવધી-ન્ત્વેષં-વઁચો અપાવધીગ્ સ્વાહેતિ । અશનયાપિપાસે હ વા ઉગ્રં-વઁચઃ । એનશ્ચ વૈરહત્ય-ઞ્ચ ત્વેષં-વઁચઃ । એતમેવ તચ્ચતુર્ધા-વિહિત-મ્પાપ્માનં-યઁજમાનો-ઽપહતે ॥ તે-ઽભિનીયૈવાહઃ પશુમા-ઽલભન્ત । અહ્ન એવ ત-દ્દેવા અવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુમપજઘ્નિરે । તેનાભિનીયેવ રાત્રેઃ પ્રાચરન્ન્ । રાત્રિયા એવ ત-દ્દેવા અવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્મૃત્યુમપજઘ્નિરે ॥ 44 ॥
તસ્માદભિનીયૈવાહઃ પશુમાલભેત । અહ્ન એવ ત-દ્યજમાનો ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્યાનપનુદતે । તેનાભિનીયેવ રાત્રેઃ પ્રચરેત્ । રાત્રિયા એવ ત-દ્યજમાનો ઽવર્તિ-મ્પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્યાનપનુદતે ॥ સ એષ ઉપવસથીયે ઽહન્-દ્વિદેવત્યઃ પશુરાલભ્યતે । દ્વયં-વાઁ અસ્મિન્ ઁલોકે યજમાનઃ । અસ્થિ ચ માગ્ંસ-ઞ્ચ । અસ્થિ ચૈવ તેન માગ્ંસ-ઞ્ચ યજમાન-સ્સગ્ગ્ સ્કુરુતે ॥ તા વા એતાઃ પઞ્ચ દેવતાઃ । અગ્નીષોમા-વગ્નિ-ર્મિત્રાવરુણૌ ॥ 45 ॥
પઞ્ચપઞ્ચી વૈ યજમાનઃ । ત્વમ્માગ્ં સગ્ગ્ સ્નાવાસ્થિ મજ્જા । એતમેવ તત્પઞ્ચધા વિહિતમાત્માનં-વઁરુણપાશા-ન્મુઞ્ચતિ । ભેષજતાયૈ નિર્વરુણત્વાય ॥ તગ્ં સપ્તભિ-શ્છન્દોભિઃ પ્રાતરહ્વયન્ન્ । તસ્માથ્સપ્ત ચતુરુત્તરાણિ છન્દાગ્ંસિ પ્રાતરનુવાકે-ઽનૂચ્યન્તે ॥ તમેતયો-પસમેત્યો-પાસીદન્ન્ । ઉપાસ્મૈ ગાયતા નર ઇતિ । તસ્મા દેતયા બહિષ્પવમાન ઉપસદ્યઃ ॥ 46 ॥

(ઐચ્છન્ - નનયગ્ગ્ - સ્તિષ્ઠન્તે - ઽનૂચ્યા - નૂચ્ય સ્રુવેણાઘારમાઘાર્ય - રાત્રિયા એવ ત-દ્દેવા અવર્તિ-મ્પાપ્માનં મૃત્યુમપજઘ્નિરે - મિત્રાવરુણૌ - +નવ ચ ) (અ. 9)
(દેવા યજમાનો દેવા દેવા યજમાનો યજમાનો-ઽલભન્ત પ્રાચરઁલ્લભેત પ્રચરેદાલભન્તાલભેત મૃત્યુમપજઘ્નિરે ભ્રાતૃવ્યાન્)
અનુવાકં 10 - ત્રિવૃદાદિસ્તોમરૂપાણિ સોમઙ્ગાનિ. (આધ્વરબ્રાહ્મણમ્)

સ સમુદ્ર ઉત્તરતઃ પ્રાજ્વલ-દ્ભૂમ્યન્તેન । એષ વાવ સ સમુદ્રઃ । યચ્ચાત્વાલઃ । એષ ઉ વેવ સ ભૂમ્યન્તઃ । યદ્વેદ્યન્તઃ । તદેતત્-ત્રિશલ-ન્ત્રિપૂરુષમ્ । તસ્માત્-ત-ન્ત્રિવિતસ્ત-ઙ્ખનન્તિ ॥ સ સુવર્ણરજતાભ્યા-ઙ્કુશીભ્યા-મ્પરિગૃહીત આસીત્ । તં-યઁદસ્યા અદ્ધ્યજનયન્ન્ । તસ્માદાદિત્યઃ ॥ 47 ॥
અથ ય-થ્સુવર્ણરજતાભ્યા-ઙ્કુશીભ્યા-મ્પરિગૃહીત આસીત્ । સા-ઽસ્ય કૌશિકતા ॥ ત-ન્ત્રિવૃતા-ઽભિ પ્રાસ્તુવત । ત-ન્ત્રિવૃતા ઽઽદદત । ત-ન્ત્રિવૃતા ઽઽહરન્ન્ । યાવતી ત્રિવૃતો માત્રા ॥ ત-મ્પઞ્ચદશેનાભિ પ્રાસ્તુવત । ત-મ્પઞ્ચદશેનાદદત । ત-મ્પઞ્ચદશેનાહરન્ન્ । યાવતી પઞ્ચદશસ્ય માત્રા ॥ 48 ॥
તગ્ં સપ્તદશેનાભિ પ્રાસ્તુવત । તગ્ં સપ્તદશેનાદદત । તગ્ં સપ્તદશેનાહરન્ન્ । યાવતી સપ્તદશસ્ય માત્રા । તસ્ય સપ્તદશેન હ્રિયમાણસ્ય તેજો હરો-ઽપતત્ । તમેકવિગ્ં શેનાભિ પ્રાસ્તુવત । તમેકવિગ્ંશેનાદદત । તમેકવિગ્ંશેનાહરન્ન્ । યાવત્યેકવિગ્ંશસ્ય માત્રા ॥ તે યત્-ત્રિવૃતા સ્તુવતે ॥ 49 ॥
ત્રિવૃતૈવ ત-દ્યજમાનમાદદતે । ત-ન્ત્રિવૃતૈવ હરન્તિ । યાવતી ત્રિવૃતો માત્રા । અગ્નિર્વૈ ત્રિવૃત્ । યાવદ્વા અગ્નેર્દહતો ધૂમ ઉદેત્યાનુવ્યેતિ । તાવતી ત્રિવૃતો માત્રા । અગ્નેરેવૈન-ન્તત્ । માત્રાગ્ં સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-ઙ્ગમયન્તિ ॥ અથ યત્પઞ્ચદશેન સ્તુવતે । પઞ્ચદશેનૈવ ત-દ્યજમાન-માદદતે ॥ 50 ॥
ત-મ્પઞ્ચદશેનૈવ હરન્તિ । યાવતી પઞ્ચદશસ્ય માત્રા । ચન્દ્રમા વૈ પઞ્ચદશઃ । એષ હિ પઞ્ચદશ્યામપક્ષીયતે । પઞ્ચદશ્યા-માપૂર્યતે । ચન્દ્રમસ એવૈન-ન્તત્ । માત્રાગ્ં સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-ઙ્ગમયન્તિ । અથ યથ્સપ્તદશેન સ્તુવતે । સપ્તદશેનૈવ ત-દ્યજમાનમાદદતે । તગ્ં સપ્તદશેનૈવ હરન્તિ ॥ 51 ॥
યાવતી સપ્તદશસ્ય માત્રા । પ્રજાપતિર્વૈ સપ્તદશઃ । પ્રજાપતેરેવૈન-ન્તત્ । માત્રાગ્ં સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-ઙ્ગમયન્તિ । અથ યદેકવિગ્ંશેન સ્તુવતે । એકવિગ્ંશેનૈવ ત-દ્યજમાન-માદદતે । તમેકવિગ્ંશેનૈવ હરન્તિ । યાવત્યેકવિગ્ંશસ્ય માત્રા । અસૌ વા આદિત્ય એકવિગ્ંશઃ । આદિત્યસ્યૈવૈન-ન્તત્ ॥ 52 ॥
માત્રાગ્ં સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-ઙ્ગમયન્તિ ॥ તે કુશ્યૌ । વ્યઘ્નન્ન્ । તે અહોરાત્રે અભવતામ્ । અહરેવ સુવર્ણા ઽભવત્ । રજતા રાત્રિઃ । સ યદાદિત્ય ઉદેતિ । એતામેવ તથ્સુવર્ણા-ઙ્કુશીમનુ સમેતિ । અથ યદસ્તમેતિ । એતામેવ ત-દ્રજતા-ઙ્કુશીમનુ સંવિઁશતિ ॥ પ્રહ્રાદો હ વૈ કાયાધવઃ । વિરોચનગ્ગ્ સ્વ-મ્પુત્રમુદાસ્યત્ । સ પ્રદરો-ઽભવત્ । તસ્મા-ત્પ્રદરાદુદક-ન્નાચામેત્ ॥ 53 ॥

(આદિત્યઃ - પઞ્ચદશસ્ય માત્રા - સ્તુવતે - પઞ્ચદશેનૈવ ત-દ્યજમાનમાદદતે - સપ્તદશેનૈવ હરન્ - ત્યાદિત્યસ્યૈવૈનન્ત-દ્ વિશતિ ચત્વારિ ચ) (અ. 10)
અનુવાકં 11 - સવનીયપશુપુરોડાશાઃ (આધ્વરબ્રાહ્મણમ્)

યે વૈ ચત્વાર-સ્સ્તોમાઃ । કૃત-ન્તત્ । અથ યે પઞ્ચ । કલિ-સ્સઃ । તસ્માચ્ચતુષ્ટોમઃ । તચ્ચતુષ્ટોમસ્ય ચતુષ્ટોમત્વમ્ ॥ તદાહુઃ । કતમાનિ તાનિ જ્યોતીગ્ંષિ । ય એતસ્ય સ્તોમા ઇતિ । ત્રિવૃત્-પઞ્ચદશ-સ્સપ્તદશ એકવિગ્ંશઃ ॥ 54 ॥
એતાનિ વાવ તાનિ જ્યોતીગ્ંષિ । ય એતસ્ય સ્તોમાઃ ॥ સો-ઽબ્રવીત્ । સપ્તદશેન હ્રિયમાણો વ્યલેશિષિ । ભિષજ્યત મેતિ । તમશ્વિનૌ ધાનાભિ-રભિષજ્યતામ્ । પૂષા કરમ્ભેણ । ભારતી પરિવાપેણ । મિત્રાવરુણૌ પયસ્યયા ॥ તદાહુઃ ॥ 55 ॥
યદશ્વિભ્યા-ન્ધાનાઃ । પૂષ્ણઃ કરમ્ભઃ । ભારત્યૈ પરિવાપઃ । મિત્રાવરુણયોઃ પયસ્યા-ઽથ । કસ્માદેતેષાગ્ં હવિષામિન્દ્રમેવ યજન્તીતિ । એતા હ્યેન-ન્દેવતા ઇતિ બ્રૂયાત્ । એતૈર્-હવિર્ભિ-રભિષજ્યગ્ગ્-સ્તસ્માદિતિ ॥ તં-વઁસવો-ઽષ્ટાકપાલેન પ્રાતસ્સવને-ઽભિષજ્યન્ન્ । રુદ્રા એકાદશકપાલેન માદ્ધ્યન્દિને સવને । વિશ્વે દેવા દ્વાદશકપાલેન તૃતીયસવને ॥ 56 ॥
સ યદષ્ટાકપાલા-ન્પ્રાતસ્સવને કુર્યાત્ । એકાદશકપાલા-ન્માદ્ધ્યન્દિને સવને । દ્વાદશકપાલાગ્ સ્તૃતીય સવને । વિલોમ ત-દ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયેત । એકાદશકપાલાનેવ પ્રાતસ્સવને કુર્યાત્ । એકાદશકપાલા-ન્માદ્ધ્યન્દિને સવને । એકાદશકપાલાગ્ સ્તૃતીય સવને । યજ્ઞસ્ય સલોમત્વાય ॥ તદાહુઃ । ય-દ્વસૂના-મ્પ્રાતસ્સવનમ્ । રુદ્રાણા-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનમ્ । વિશ્વેષા-ન્દેવાના-ન્તૃતીયસવનમ્ । અથ કસ્માદેતેષાગ્ં હવિષામિન્દ્રમેવ યજન્તીતિ । એતા હ્યેન-ન્દેવતા ઇતિ બ્રૂયાત્ । એતૈર્-હવિર્ભિરભિષજ્યગ્ગ્ સ્તસ્માદિતિ ॥ 57 ॥

(એકવિગ્ંશ-આહુ-સ્તૃતીયસવને-પ્રાતસ્સવન-મ્પઞ્ચ ચ) (અ. 11)
અનુવાકં 12 - સપ્તછન્દાંસિ પ્રપઞ્ચ્યન્તે (આધ્વરબ્રાહ્મણમ્)

તસ્યાવાચો-ઽવપાદાદબિભયુઃ । તમેતેષુ સપ્તસુ છન્દઃ સ્વશ્રયન્ન્ । યદશ્રયન્ન્ । તચ્છ્રાયન્તીયસ્ય શ્રાયન્તીયત્વમ્ । યદવારયન્ન્ । ત-દ્વારવન્તીયસ્ય વારવન્તીયત્વમ્ ॥ તસ્યાવાચ એવાવપાદાદબિભયુઃ । તસ્મા એતાનિ સપ્ત ચતુરુત્તરાણિ છન્દાગ્સ્યુપાદધુઃ । તેષામતિ ત્રીણ્યરિચ્યન્ત । ન ત્રીણ્યુદભવન્ન્ ॥ 58 ॥
સ બૃહતીમેવા-સ્પૃશત્ । દ્વાભ્યામક્ષરાભ્યામ્ । અહોરાત્રાભ્યામેવ ॥ તદાહુઃ । કતમા સા દેવાક્ષરા બૃહતી । યસ્યા-ન્ત-ત્પ્રત્યતિષ્ઠત્ । દ્વાદશ પૌર્ણમાસ્યઃ । દ્વાદશાષ્ટકાઃ । દ્વાદશામાવાસ્યાઃ । એષા વાવ સા દેવાક્ષરા બૃહતી ॥ 59 ॥
યસ્યા-ન્ત-ત્પ્રત્યતિષ્ઠદિતિ ॥ યાનિ ચ છન્દાગ્-સ્યત્યરિચ્યન્ત । યાનિ ચ નોદભવન્ન્ । તાનિ નિર્વીર્યાણિ હીનાન્યમન્યન્ત । સા ઽબ્રવી-દ્બૃહતી । મામેવ ભૂત્વા । મામુપ સગ્ગ્ શ્રયતેતિ । ચતુર્ભિરક્ષરૈ-રનુષ્ટુગ્-બૃહતી-ન્નોદભવત્ । ચતુર્ભિરક્ષરૈઃ પઙ્ક્તિ-ર્બૃહતી-મત્યરિચ્યત । તસ્યામેતાનિ ચત્વાર્યક્ષરાણ્ય-પચ્છિદ્યા-દધાત્ ॥ 60 ॥
તે બૃહતી એવ ભૂત્વા । બૃહતીમુપ સમશ્રયતામ્ ॥ અષ્ટાભિ-રક્ષરૈરુષ્ણિગ્-બૃહતી-ન્નોદભવત્ । અષ્ટાભિરક્ષરૈસ્ત્રિષ્ટુગ્-બૃહતી-મત્યરિચ્યત । તસ્યામેતા-ન્યષ્ટાવક્ષરાણ્ય-પચ્છિદ્યાદધાત્ । તે બૃહતી એવ ભૂત્વા । બૃહતીમુપ સમશ્રયતામ્ । દ્વાદશભિ-રક્ષરૈ-ર્ગાયત્રી-બૃહતી-ન્નોદભવત્ । દ્વાદશભિ-રક્ષરૈ-ર્જગતી-બૃહતી-મત્યરિચ્યત । તસ્યામેતાનિ દ્વાદશાક્ષરાણ્ય-પચ્છિદ્યાદધાત્ ॥ 61 ॥
તે બૃહતી એવ ભૂત્વા । બૃહતીમુપ સમશ્રયતામ્ ॥ સો-ઽબ્રવીત્-પ્રજાપતિઃ । છન્દાગ્ંસિ રથો મે ભવત । યુષ્માભિ-રહમેત-મદ્ધ્વાનમનુ સઞ્ચરાણીતિ । તસ્ય ગાયત્રી ચ જગતી ચ પક્ષાવભવતામ્ । ઉષ્ણિક્ચ ત્રિષ્ટુપ્ચ પ્રષ્ટ્યૌ । અનુષ્ટુપ્ચ પઙ્ક્તિશ્ચ ધુર્યૌ । બૃહત્યેવોદ્ધિરભવત્ । સ એત-ઞ્છન્દોરથમાસ્થાય । એતમદ્ધ્વાનમનુ સમચરત્ । એતગ્ં હ વૈ છન્દોરથમાસ્થાય । એતમદ્ધ્વાનમનુ સઞ્ચરતિ । યેનૈષ એત-થ્સચંરતિ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સોમેન યજતે । ય ઉચૈનમેવં-વેઁદ ॥ 62 ॥