കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പഞ്ചമഃ പ്രപാഠകഃ - നക്ഷത്രേഷ്ടികാണ്ഡമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - നക്ഷത്രേഷ്ടകാമന്ത്രാഃ, വികൃതിരൂപചയനഗതാഃ
അഗ്നേഃ കൃത്തികാഃ । ശുക്ര-മ്പരസ്താ-ജ്ജ്യോതി-രവസ്താത് ॥ പ്രജാപതേ രോഹിണീ । ആപഃ പരസ്താദോഷധയോ ഽവസ്താത് ॥ സോമസ്യേന്വകാ വിതതാനി । പരസ്താദ്വയന്തോ ഽവസ്താത് ॥ രുദ്രസ്യ ബാഹൂ । മൃഗയവഃ പരസ്താദ്വിക്ഷാരോ-ഽവസ്താത് ॥ അദിത്യൈ പുനര്വസൂ । വാതഃ പരസ്താദാര്ദ്ര-മവസ്താത് ॥ 1 ॥
ബൃഹസ്പതേസ്തിഷ്യഃ । ജുഹ്വതഃ പരസ്താ-ദ്യജമാനാ അവസ്താത് ॥ സര്പാണാ-മാശ്രേഷാഃ । അഭ്യാഗച്ഛന്തഃ പരസ്താദഭ്യാനൃത്യന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പിതൃണാ-മ്മഘാഃ । രുദന്തഃ പരസ്താദപഭ്രഗ്ംശോ-ഽവസ്താത് ॥ അര്യമ്ണഃ പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । ജായാ പരസ്താദൃഷഭോ-ഽവസ്താത് ॥ ഭഗസ്യോത്തരേ । വഹതവഃ പരസ്താദ്വഹമാനാ അവസ്താത് ॥ 2 ॥
ദേവസ്യ സവിതുര്-ഹസ്തഃ । പ്രസവഃ പരസ്താ-ഥ്സനിരവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രസ്യ ചിത്രാ । ഋത-മ്പരസ്താ-ഥ്സത്യ-മവസ്താത് ॥ വായോ-ര്നിഷ്ട്യാ വ്രതതിഃ । പരസ്താ-ദസിദ്ധി-രവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രാഗ്നിയോ-ര്വിശാഖേ । യുഗാനി പരസ്താത്-കൃഷമാണാ അവസ്താത് ॥ മിത്രസ്യാ-നൂരാധാഃ । അഭ്യാരോഹത്-പരസ്താ-ദഭ്യാരൂഢ-മവസ്താത് ॥ 3 ॥
ഇന്ദ്രസ്യ രോഹിണീ । ശൃണത്-പരസ്താത്-പ്രതിശൃണ-ദവസ്താത് ॥ നിര്-ഋത്യൈ-മൂലവര്ഹണീ । പ്രതിഭഞ്ജന്തഃ പരസ്താത്-പ്രതിശൃണന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ അപാ-മ്പൂര്വാ അഷാഢാഃ । വര്ചഃ പരസ്താ-ഥ്സമിതി-രവസ്താത് ॥ വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-മുത്തരാഃ । അഭിജയത്-പരസ്താ-ദഭിജിത-മവസ്താത് ॥ വിഷ്ണോ-ശ്ശ്രോണാ പൃച്ഛമാനാഃ । പരസ്താത്-പന്ഥാ അവസ്താത് ॥ 4 ॥
വസൂനാഗ് ശ്രവിഷ്ഠാഃ । ഭൂത-മ്പരസ്താ-ദ്ഭൂതിരവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രസ്യ-ശതഭിഷക് । വിശ്വവ്യചാഃ പരസ്താ-ദ്വിശ്വക്ഷിതി-രവസ്താത് ॥ അജസ്യൈകപദഃ പൂര്വേ പ്രോഷ്ഠപദാഃ । വൈശ്വാനര-മ്പരസ്താ-ദ്വൈശ്വാവസവ-മവസ്താത് ॥ അഹേര്ബുധ്നിയ-സ്യോത്തരേ । അഭിഷിഞ്ചന്തഃ പരസ്താ-ദഭിഷുണ്വന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പൂഷ്ണോ രേവതീ । ഗാവഃ പരസ്താ-ദ്വഥ്സാ അവസ്താത് ॥ അശ്വിനോരശ്വയുജൌ । ഗ്രാമഃ പരസ്താഥ്സേനാ ഽവസ്താത് ॥ യമസ്യാപഭരണീഃ । അപകര്ഷന്തഃ പരസ്താ-ദപവഹന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പൂര്ണാ പശ്ചാദുത പൂര്ണാ പുരസ്താദുന്മധ്യതഃ പൌര്ണമാസീ ജിഗായ । തസ്യാ-ന്ദേവാ അധി സംവഁസന്ത ഉത്തമേ നാക ഇഹ മാദയന്താമ് ॥, യത്തേ ദേവാ അദധു ര്ഭാഗധേയമമാവാസ്യേ സംവഁസന്തോ മഹിത്വാ । സാനോ യജ്ഞ-മ്പിപൃഹി വിശ്വവാരേ രയി-ന്നോ ധേഹി സുഭഗേ സുവീരമ് ॥ ॥ 5 ॥
അനുവാകം 1 - നക്ഷത്രേഷ്ടകാമന്ത്രാഃ, വികൃതിരൂപചയനഗതാഃ
അഗ്നേഃ കൃത്തികാഃ । ശുക്ര-മ്പരസ്താ-ജ്ജ്യോതി-രവസ്താത് ॥ പ്രജാപതേ രോഹിണീ । ആപഃ പരസ്താദോഷധയോ ഽവസ്താത് ॥ സോമസ്യേന്വകാ വിതതാനി । പരസ്താദ്വയന്തോ ഽവസ്താത് ॥ രുദ്രസ്യ ബാഹൂ । മൃഗയവഃ പരസ്താദ്വിക്ഷാരോ-ഽവസ്താത് ॥ അദിത്യൈ പുനര്വസൂ । വാതഃ പരസ്താദാര്ദ്ര-മവസ്താത് ॥ 1 ॥
ബൃഹസ്പതേസ്തിഷ്യഃ । ജുഹ്വതഃ പരസ്താ-ദ്യജമാനാ അവസ്താത് ॥ സര്പാണാ-മാശ്രേഷാഃ । അഭ്യാഗച്ഛന്തഃ പരസ്താദഭ്യാനൃത്യന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പിതൃണാ-മ്മഘാഃ । രുദന്തഃ പരസ്താദപഭ്രഗ്ംശോ-ഽവസ്താത് ॥ അര്യമ്ണഃ പൂര്വേ ഫല്ഗുനീ । ജായാ പരസ്താദൃഷഭോ-ഽവസ്താത് ॥ ഭഗസ്യോത്തരേ । വഹതവഃ പരസ്താദ്വഹമാനാ അവസ്താത് ॥ 2 ॥
ദേവസ്യ സവിതുര്-ഹസ്തഃ । പ്രസവഃ പരസ്താ-ഥ്സനിരവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രസ്യ ചിത്രാ । ഋത-മ്പരസ്താ-ഥ്സത്യ-മവസ്താത് ॥ വായോ-ര്നിഷ്ട്യാ വ്രതതിഃ । പരസ്താ-ദസിദ്ധി-രവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രാഗ്നിയോ-ര്വിശാഖേ । യുഗാനി പരസ്താത്-കൃഷമാണാ അവസ്താത് ॥ മിത്രസ്യാ-നൂരാധാഃ । അഭ്യാരോഹത്-പരസ്താ-ദഭ്യാരൂഢ-മവസ്താത് ॥ 3 ॥
ഇന്ദ്രസ്യ രോഹിണീ । ശൃണത്-പരസ്താത്-പ്രതിശൃണ-ദവസ്താത് ॥ നിര്-ഋത്യൈ-മൂലവര്ഹണീ । പ്രതിഭഞ്ജന്തഃ പരസ്താത്-പ്രതിശൃണന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ അപാ-മ്പൂര്വാ അഷാഢാഃ । വര്ചഃ പരസ്താ-ഥ്സമിതി-രവസ്താത് ॥ വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-മുത്തരാഃ । അഭിജയത്-പരസ്താ-ദഭിജിത-മവസ്താത് ॥ വിഷ്ണോ-ശ്ശ്രോണാ പൃച്ഛമാനാഃ । പരസ്താത്-പന്ഥാ അവസ്താത് ॥ 4 ॥
വസൂനാഗ് ശ്രവിഷ്ഠാഃ । ഭൂത-മ്പരസ്താ-ദ്ഭൂതിരവസ്താത് ॥ ഇന്ദ്രസ്യ-ശതഭിഷക് । വിശ്വവ്യചാഃ പരസ്താ-ദ്വിശ്വക്ഷിതി-രവസ്താത് ॥ അജസ്യൈകപദഃ പൂര്വേ പ്രോഷ്ഠപദാഃ । വൈശ്വാനര-മ്പരസ്താ-ദ്വൈശ്വാവസവ-മവസ്താത് ॥ അഹേര്ബുധ്നിയ-സ്യോത്തരേ । അഭിഷിഞ്ചന്തഃ പരസ്താ-ദഭിഷുണ്വന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പൂഷ്ണോ രേവതീ । ഗാവഃ പരസ്താ-ദ്വഥ്സാ അവസ്താത് ॥ അശ്വിനോരശ്വയുജൌ । ഗ്രാമഃ പരസ്താഥ്സേനാ ഽവസ്താത് ॥ യമസ്യാപഭരണീഃ । അപകര്ഷന്തഃ പരസ്താ-ദപവഹന്തോ-ഽവസ്താത് ॥ പൂര്ണാ പശ്ചാദുത പൂര്ണാ പുരസ്താദുന്മധ്യതഃ പൌര്ണമാസീ ജിഗായ । തസ്യാ-ന്ദേവാ അധി സംവഁസന്ത ഉത്തമേ നാക ഇഹ മാദയന്താമ് ॥, യത്തേ ദേവാ അദധു ര്ഭാഗധേയമമാവാസ്യേ സംവഁസന്തോ മഹിത്വാ । സാനോ യജ്ഞ-മ്പിപൃഹി വിശ്വവാരേ രയി-ന്നോ ധേഹി സുഭഗേ സുവീരമ് ॥ ॥ 5 ॥
(ആര്ദ്രമവസ്താ-ദ്- വഹമാനാ അവസ്താ - ദഭ്യാരൂഢമവസ്താത് - പന്ഥാ അവസ്താ-ദ്- വഥ്സാ അവസ്താ-ത്പഞ്ച ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - കര്മാനുഷ്ഠാനാര്ഹഃ നക്ഷത്രരൂപഃ പുണ്യകാലഃ
അനുവാകം 2 - കര്മാനുഷ്ഠാനാര്ഹഃ നക്ഷത്രരൂപഃ പുണ്യകാലഃ
യ-ത്പുണ്യ-ന്നക്ഷത്രമ് । ത-ദ്ബ-ട്കുര്വീതോപവ്യുഷമ് । യദാ വൈ സൂര്യ ഉദേതി । അഥ നക്ഷത്ര-ന്നൈതി । യാവതി തത്ര സൂര്യോ ഗച്ഛേത് । യത്ര ജഘന്യ-മ്പശ്യേത് । താവതി കുര്വീത യ-ത്കാരീ സ്യാത് । പുണ്യാഹ ഏവ കുരുതേ । ഏവഗ്ം ഹ വൈ യജ്ഞേഷു-ഞ്ച ശതദ്യുമ്ന-ഞ്ച മാഥ്സ്യോ നിരവസായയാ-ഞ്ചകാര ॥ 6 ॥
യോ വൈ നക്ഷത്രിയ-മ്പ്രജാപതിം-വേഁദ । ഉഭയോരേനം-ലോഁകയോര്വിദുഃ । ഹസ്ത ഏവാസ്യ ഹസ്തഃ । ചിത്രാ ശിരഃ । നിഷ്ട്യാ ഹൃദയമ് । ഊരൂ വിശാഖേ । പ്രതിഷ്ഠാ ഽനൂരാധാഃ । ഏഷ വൈ നക്ഷത്രിയഃ പ്രജാപതിഃ । യ ഏവം-വേഁദ । ഉഭയോരേനം-ലോഁകയോര്വിദുഃ ॥ 7 ॥
അസ്മിഗ്ഗ്ശ്ചാ-മുഷ്മിഗ്ഗ്ശ്ച ॥ യാ-ങ്കാമയേത ദുഹിതര-മ്പ്രിയാ സ്യാദിതി । താ-ന്നിഷ്ട്യായാ-ന്ദദ്യാത് । പ്രിയൈവ ഭവതി । നേവ തു പുനരാഗച്ഛതി ॥ അഭിജിന്നാമ നക്ഷത്രമ് । ഉപരിഷ്ടാ-ദഷാഢാനാമ് । അവസ്താച്ഛ്രോണായൈ । ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । തേ ദേവാസ്തസ്മി-ന്നക്ഷത്രേ-ഽഭ്യജയന്ന് ॥ 8 ॥
യദഭ്യജയന്ന് । തദഭിജിതോ-ഽഭിജിത്ത്വമ് । യ-ങ്കാമയേതാ-നപജയ്യ-ഞ്ജയേദിതി । തമേതസ്മി-ന്നക്ഷത്രേ യാതയേത് । അനപജയ്യമേവ ജയതി । പാപപരാജിതമിവ തു ॥ പ്രജാപതിഃ പശൂനസൃജത । തേ നക്ഷത്ര-ന്നക്ഷത്ര-മുപാതിഷ്ഠന്ത । തേ സമാവന്ത ഏവാഭവന്ന് । തേ രേവതീ-മുപാതിഷ്ഠന്ത ॥ 9 ॥
തേ രേവത്യാ-മ്പ്രാഭവന്ന് । തസ്മാ-ദ്രേവത്യാ-മ്പശൂനാ-ങ്കുര്വീത । യ-ത്കിഞ്ചാര്വാചീനഗ്ം സോമാത് । പ്രൈവ ഭവന്തി ॥ സലിലം-വാഁ ഇദമന്തരാസീത് । യദതരന്ന് । ത-ത്താരകാണാ-ന്താരകത്വമ് । യോ വാ ഇഹ യജതേ । അമുഗ്ം സലോക-ന്നക്ഷതേ । തന്നക്ഷത്രാണാ-ന്നക്ഷത്രത്വമ് ॥ 10 ॥
ദേവഗൃഹാ വൈ നക്ഷത്രാണി । യ ഏവം-വേഁദ । ഗൃഹ്യേവ ഭവതി ॥ യാനി വാ ഇമാനി പൃഥിവ്യാശ്ചിത്രാണി । താനി നക്ഷത്രാണി । തസ്മാ-ദശ്ലീലനാമഗ്ഗ്-ശ്ചിത്രേ । നാവസ്യേന്ന യജേത । യഥാ പാപാഹേ കുരുതേ । താദൃഗേവ തത് ॥ ദേവനക്ഷത്രാണി വാ അന്യാനി ॥ 11 ॥
യമനക്ഷത്രാണ്യന്യാനി । കൃത്തികാഃ പ്രഥമമ് । വിശാഖേ ഉത്തമമ് । താനി ദേവനക്ഷത്രാണി । അനൂരാധാഃ പ്രഥമമ് । അപഭരണീ-രുത്തമമ് । താനി യമനക്ഷത്രാണി । യാനി ദേവനക്ഷത്രാണി । താനി ദക്ഷിണേന പരിയന്തി । യാനി യമനക്ഷത്രാണി ॥ 12 ॥
താന്യുത്തരേണ ॥ അന്വേഷാമരാഥ്സ്മേതി । തദനൂരാധാഃ । ജ്യേഷ്ഠമേഷാ-മവധിഷ്മേതി । തജ്ജ്യേഷ്ഠഘ്നീ । മൂലമേഷാമവൃക്ഷാമേതി । ത-ന്മൂലവര്ഹണീ । യന്നാസഹന്ത । തദഷാഢാഃ । യദശ്ലോണത് ॥ 13 ॥
തച്ഛ്രോണാ । യദശൃണോത് । തച്ഛ്രവിഷ്ഠാഃ । യച്ഛത-മഭിഷജ്യന്ന് । തച്ഛതഭിഷക് । പ്രോഷ്ഠപദേഷൂദയച്ഛന്ത । രേവത്യാമരവന്ത । അശ്വയുജോരയുഞ്ജത । അപഭരണീഷ്വ പാവഹന്ന് । താനി വാ ഏതാനി യമനക്ഷത്രാണി ॥ യാന്യേവ ദേവനക്ഷത്രാണി । തേഷു കുര്വീത യത്കാരീ സ്യാത് । പുണ്യാഹ ഏവ കുരുതേ ॥ 14 ॥
യോ വൈ നക്ഷത്രിയ-മ്പ്രജാപതിം-വേഁദ । ഉഭയോരേനം-ലോഁകയോര്വിദുഃ । ഹസ്ത ഏവാസ്യ ഹസ്തഃ । ചിത്രാ ശിരഃ । നിഷ്ട്യാ ഹൃദയമ് । ഊരൂ വിശാഖേ । പ്രതിഷ്ഠാ ഽനൂരാധാഃ । ഏഷ വൈ നക്ഷത്രിയഃ പ്രജാപതിഃ । യ ഏവം-വേഁദ । ഉഭയോരേനം-ലോഁകയോര്വിദുഃ ॥ 7 ॥
അസ്മിഗ്ഗ്ശ്ചാ-മുഷ്മിഗ്ഗ്ശ്ച ॥ യാ-ങ്കാമയേത ദുഹിതര-മ്പ്രിയാ സ്യാദിതി । താ-ന്നിഷ്ട്യായാ-ന്ദദ്യാത് । പ്രിയൈവ ഭവതി । നേവ തു പുനരാഗച്ഛതി ॥ അഭിജിന്നാമ നക്ഷത്രമ് । ഉപരിഷ്ടാ-ദഷാഢാനാമ് । അവസ്താച്ഛ്രോണായൈ । ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । തേ ദേവാസ്തസ്മി-ന്നക്ഷത്രേ-ഽഭ്യജയന്ന് ॥ 8 ॥
യദഭ്യജയന്ന് । തദഭിജിതോ-ഽഭിജിത്ത്വമ് । യ-ങ്കാമയേതാ-നപജയ്യ-ഞ്ജയേദിതി । തമേതസ്മി-ന്നക്ഷത്രേ യാതയേത് । അനപജയ്യമേവ ജയതി । പാപപരാജിതമിവ തു ॥ പ്രജാപതിഃ പശൂനസൃജത । തേ നക്ഷത്ര-ന്നക്ഷത്ര-മുപാതിഷ്ഠന്ത । തേ സമാവന്ത ഏവാഭവന്ന് । തേ രേവതീ-മുപാതിഷ്ഠന്ത ॥ 9 ॥
തേ രേവത്യാ-മ്പ്രാഭവന്ന് । തസ്മാ-ദ്രേവത്യാ-മ്പശൂനാ-ങ്കുര്വീത । യ-ത്കിഞ്ചാര്വാചീനഗ്ം സോമാത് । പ്രൈവ ഭവന്തി ॥ സലിലം-വാഁ ഇദമന്തരാസീത് । യദതരന്ന് । ത-ത്താരകാണാ-ന്താരകത്വമ് । യോ വാ ഇഹ യജതേ । അമുഗ്ം സലോക-ന്നക്ഷതേ । തന്നക്ഷത്രാണാ-ന്നക്ഷത്രത്വമ് ॥ 10 ॥
ദേവഗൃഹാ വൈ നക്ഷത്രാണി । യ ഏവം-വേഁദ । ഗൃഹ്യേവ ഭവതി ॥ യാനി വാ ഇമാനി പൃഥിവ്യാശ്ചിത്രാണി । താനി നക്ഷത്രാണി । തസ്മാ-ദശ്ലീലനാമഗ്ഗ്-ശ്ചിത്രേ । നാവസ്യേന്ന യജേത । യഥാ പാപാഹേ കുരുതേ । താദൃഗേവ തത് ॥ ദേവനക്ഷത്രാണി വാ അന്യാനി ॥ 11 ॥
യമനക്ഷത്രാണ്യന്യാനി । കൃത്തികാഃ പ്രഥമമ് । വിശാഖേ ഉത്തമമ് । താനി ദേവനക്ഷത്രാണി । അനൂരാധാഃ പ്രഥമമ് । അപഭരണീ-രുത്തമമ് । താനി യമനക്ഷത്രാണി । യാനി ദേവനക്ഷത്രാണി । താനി ദക്ഷിണേന പരിയന്തി । യാനി യമനക്ഷത്രാണി ॥ 12 ॥
താന്യുത്തരേണ ॥ അന്വേഷാമരാഥ്സ്മേതി । തദനൂരാധാഃ । ജ്യേഷ്ഠമേഷാ-മവധിഷ്മേതി । തജ്ജ്യേഷ്ഠഘ്നീ । മൂലമേഷാമവൃക്ഷാമേതി । ത-ന്മൂലവര്ഹണീ । യന്നാസഹന്ത । തദഷാഢാഃ । യദശ്ലോണത് ॥ 13 ॥
തച്ഛ്രോണാ । യദശൃണോത് । തച്ഛ്രവിഷ്ഠാഃ । യച്ഛത-മഭിഷജ്യന്ന് । തച്ഛതഭിഷക് । പ്രോഷ്ഠപദേഷൂദയച്ഛന്ത । രേവത്യാമരവന്ത । അശ്വയുജോരയുഞ്ജത । അപഭരണീഷ്വ പാവഹന്ന് । താനി വാ ഏതാനി യമനക്ഷത്രാണി ॥ യാന്യേവ ദേവനക്ഷത്രാണി । തേഷു കുര്വീത യത്കാരീ സ്യാത് । പുണ്യാഹ ഏവ കുരുതേ ॥ 14 ॥
(ചകാ - രൈവം-വേഁദോഭയോ രേനം-ലോഁകയോര്വിദു - രജയന് - രേവതീമുപാതിഷ്ഠന്ത - നക്ഷത്രത്വ - മന്യാനി - യാനി യമനക്ഷത്രാ - ണ്യശ്ലോണ--ദ്യമനക്ഷത്രാണി ത്രീണി ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - കര്മാനുഷ്ഠാനാര്ഹഃ ദിവസഭാഗരൂപഃ ഹേയോപാദേയകാല വിഭാഗഃ
അനുവാകം 3 - കര്മാനുഷ്ഠാനാര്ഹഃ ദിവസഭാഗരൂപഃ ഹേയോപാദേയകാല വിഭാഗഃ
ദേവസ്യ സവിതുഃ പ്രാതഃ പ്രസവഃ പ്രാണഃ । വരുണസ്യ സായമാസവോ-ഽപാനഃ ॥ യ-ത്പ്രതീചീന-മ്പ്രാതസ്തനാത് । പ്രാചീനഗ്ം സങ്ഗവാത് । തതോ ദേവാ അഗ്നിഷ്ടോമ-ന്നിരമിമത । തത്-തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ മിത്രസ്യ സങ്ഗവഃ । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ ।
തസ്മാത്തര്ഹി പശവഃ സമായന്തി ॥ യ-ത്പ്രതീചീനഗ്ം സങ്ഗവാത് ॥ 15 ॥
പ്രാചീന-മ്മദ്ധ്യന്ദിനാത് । തതോ ദേവാ ഉക്ഥ്യ-ന്നിരമിമത । തത്-തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ ബൃഹസ്പതേ-ര്മദ്ധ്യന്ദിനഃ । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാത്തര്ഹി തേക്ഷ്ണിഷ്ഠ-ന്തപതി ॥ യത്-പ്രതീചീന-മ്മദ്ധ്യന്ദിനാത് । പ്രാചീന-മപരാഹ്ണാത് । തതോ ദേവാ-ഷ്ഷോഡശിന-ന്നിരമിമത । തത്തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ 16 ॥
ഭഗസ്യാപരാഹ്ണഃ । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാദപരാഹ്ണേ കുമാര്യോ ഭഗമിച്ഛമാനാ-ശ്ചരന്തി ॥ യത്-പ്രതീചീനമപരാഹ്ണാത് । പ്രാചീനഗ്ം സായാത് । തതോ ദേവാ അതിരാത്ര-ന്നിരമിമത । തത്തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ വരുണസ്യ സായമ് । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാത്തര്ഹി നാനൃതം-വഁദേത് ॥ 17 ॥
ബ്രാഹ്മണോ വാ അഷ്ടാവിഗ്ംശോ നക്ഷത്രാണാമ് । സമാനസ്യാഹ്നഃ പഞ്ച പുണ്യാനി നക്ഷത്രാണി । ചത്വാര്യശ്ലീലാനി । താനി നവ । യച്ച പരസ്താന്നക്ഷത്രാണാം-യഁച്ചാവസ്താത് । താന്യേകാദശ । ബ്രാഹ്മണോ ദ്വാദശഃ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സംവഁഥ്സരം-വ്രഁത-ഞ്ചരതി । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്യ വ്രത-ങ്ഗുപ്ത-മ്ഭവതി ॥ സമാനസ്യാഹ്നഃ പഞ്ച പുണ്യാനി നക്ഷത്രാണി । ചത്വാര്യശ്ലീലാനി । താനി നവ । ആഗ്നേയീ രാത്രിഃ । ഐന്ദ്രമഹഃ । താന്യേകാദശ । ആദിത്യോ ദ്വാദശഃ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സംവഁഥ്സരം-വ്രഁത-ഞ്ചരതി । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്യ വ്രത-ങ്ഗുപ്ത-മ്ഭവതി ॥ 18 ॥
പ്രാചീന-മ്മദ്ധ്യന്ദിനാത് । തതോ ദേവാ ഉക്ഥ്യ-ന്നിരമിമത । തത്-തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ ബൃഹസ്പതേ-ര്മദ്ധ്യന്ദിനഃ । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാത്തര്ഹി തേക്ഷ്ണിഷ്ഠ-ന്തപതി ॥ യത്-പ്രതീചീന-മ്മദ്ധ്യന്ദിനാത് । പ്രാചീന-മപരാഹ്ണാത് । തതോ ദേവാ-ഷ്ഷോഡശിന-ന്നിരമിമത । തത്തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ 16 ॥
ഭഗസ്യാപരാഹ്ണഃ । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാദപരാഹ്ണേ കുമാര്യോ ഭഗമിച്ഛമാനാ-ശ്ചരന്തി ॥ യത്-പ്രതീചീനമപരാഹ്ണാത് । പ്രാചീനഗ്ം സായാത് । തതോ ദേവാ അതിരാത്ര-ന്നിരമിമത । തത്തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാര്ഗഃ ॥ വരുണസ്യ സായമ് । തത്-പുണ്യ-ന്തേജസ്വ്യഹഃ । തസ്മാത്തര്ഹി നാനൃതം-വഁദേത് ॥ 17 ॥
ബ്രാഹ്മണോ വാ അഷ്ടാവിഗ്ംശോ നക്ഷത്രാണാമ് । സമാനസ്യാഹ്നഃ പഞ്ച പുണ്യാനി നക്ഷത്രാണി । ചത്വാര്യശ്ലീലാനി । താനി നവ । യച്ച പരസ്താന്നക്ഷത്രാണാം-യഁച്ചാവസ്താത് । താന്യേകാദശ । ബ്രാഹ്മണോ ദ്വാദശഃ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സംവഁഥ്സരം-വ്രഁത-ഞ്ചരതി । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്യ വ്രത-ങ്ഗുപ്ത-മ്ഭവതി ॥ സമാനസ്യാഹ്നഃ പഞ്ച പുണ്യാനി നക്ഷത്രാണി । ചത്വാര്യശ്ലീലാനി । താനി നവ । ആഗ്നേയീ രാത്രിഃ । ഐന്ദ്രമഹഃ । താന്യേകാദശ । ആദിത്യോ ദ്വാദശഃ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സംവഁഥ്സരം-വ്രഁത-ഞ്ചരതി । സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്യ വ്രത-ങ്ഗുപ്ത-മ്ഭവതി ॥ 18 ॥
(സങ്ഗവാഥ് - ഷോഡശിന-ന്നിരമിമത തത്തദാത്തവീര്യ-ന്നിര്മാഗോ - വദേ-ദ്- ഭവതി സമാനസ്യാഹ്നഃ പഞ്ച പുണ്യാനി നക്ഷത്രാണ്യഷ്ടൌ ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - സോമശേഷഭൂതാ പാത്രസ്തുതിഃ.(ആധ്വരബ്രാഹ്മണശേഷഃ)
അനുവാകം 4 - സോമശേഷഭൂതാ പാത്രസ്തുതിഃ.(ആധ്വരബ്രാഹ്മണശേഷഃ)
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । കതി പാത്രാണി യജ്ഞം-വഁഹന്തീതി । ത്രയോദശേതി ബ്രൂയാത് । സ യദ്ബ്രൂയാത് । കസ്താനി നിരമിമീതേതി । പ്രജാപതിരിതി ബ്രൂയാത് । സ യദ്ബ്രൂയാത് । കുതസ്താനി നിരമിമീതേതി । ആത്മന ഇതി । പ്രാണാപാനാഭ്യാ-മേവോപാഗ്-ശ്വന്തര്യാമൌ നിരമിമീത ॥ 19 ॥
വ്യാനാദുപാഗ്ംശു സവനമ് । വാച ഐന്ദ്രവായവമ് । ദക്ഷക്രതുഭ്യാ-മ്മൈത്രാവരുണമ് । ശ്രോത്രാദാശ്വിനമ് । ചക്ഷുഷ-ശ്ശുക്രാ മന്ഥിനൌ । ആത്മന ആഗ്രയണമ് । അങ്ഗേഭ്യ ഉക്ഥ്യമ് । ആയുഷോ ധ്രുവമ് । പ്രതിഷ്ഠായാ ഋതുപാത്രേ ॥ യജ്ഞം-വാഁവ ത-മ്പ്രജാപതി-ര്നിരമിമീത । സ നിര്മിതോ നാദ്ധ്രിയത സമവ്ലീയത । സ ഏതാ-ന്പ്രജാപതി-രപിവാപാന-പശ്യത് । താന്നിരവപത് । തൈര്വൈ സ യജ്ഞമപ്യവപത് । യദപിവാപാ ഭവന്തി । യജ്ഞസ്യ ധൃത്യാ അസംവ്ലഁയായ ॥ 20 ॥
വ്യാനാദുപാഗ്ംശു സവനമ് । വാച ഐന്ദ്രവായവമ് । ദക്ഷക്രതുഭ്യാ-മ്മൈത്രാവരുണമ് । ശ്രോത്രാദാശ്വിനമ് । ചക്ഷുഷ-ശ്ശുക്രാ മന്ഥിനൌ । ആത്മന ആഗ്രയണമ് । അങ്ഗേഭ്യ ഉക്ഥ്യമ് । ആയുഷോ ധ്രുവമ് । പ്രതിഷ്ഠായാ ഋതുപാത്രേ ॥ യജ്ഞം-വാഁവ ത-മ്പ്രജാപതി-ര്നിരമിമീത । സ നിര്മിതോ നാദ്ധ്രിയത സമവ്ലീയത । സ ഏതാ-ന്പ്രജാപതി-രപിവാപാന-പശ്യത് । താന്നിരവപത് । തൈര്വൈ സ യജ്ഞമപ്യവപത് । യദപിവാപാ ഭവന്തി । യജ്ഞസ്യ ധൃത്യാ അസംവ്ലഁയായ ॥ 20 ॥
(ഉപാഗ്ശ്വന്തര്യാമൌ നിരമിമീതാ- മിമീത ഷട് ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - ചാതുര്മാസ്യശേഷാ വപനമന്ത്രാഃ, (രാജസൂയബ്രാഹ്മണമ്)
അനുവാകം 5 - ചാതുര്മാസ്യശേഷാ വപനമന്ത്രാഃ, (രാജസൂയബ്രാഹ്മണമ്)
ഋതമേവ പരമേഷ്ഠി । ഋത-ന്നാത്യേതി കി-ഞ്ചന । ഋതേ സമുദ്ര ആഹിതഃ । ഋതേ ഭൂമിരിയഗ്ഗ് ശ്രിതാ । അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ । ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ ॥ 21 ॥
തപസാ-ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാ-ഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ യ-ദ്ഘര്മഃ പര്യവര്തയത് । അന്താ-ന്പൃഥിവ്യാ ദിവഃ । അഗ്നിരീശാന ഓജസാ । വരുണോ ധീതിഭിഃ സഹ ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭി-സ്സഖിഭി-സ്സഹ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ । ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാഭിവര്തയേ ॥ 23 ॥
തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ യോ അസ്യാഃ പൃഥിവ്യാസ്ത്വചി । നിവര്തയത്യോഷധീഃ । അഗ്നിരീശാന ഓജസാ । വരുണോ ധീതിഭിഃ സഹ । ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭി-സ്സഖിഭി-സ്സഹ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ ॥ 24 ॥
ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാ-ഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ 25 ॥
ഏക-മ്മാസ-മുദസൃജത് । പരമേഷ്ഠീ പ്രജാഭ്യഃ । തേനാഭ്യോ മഹ ആവഹത് । അമൃത-മ്മര്ത്യാഭ്യഃ । പ്രജാമനു പ്രജായസേ । തദു തേ മര്ത്യാമൃതമ് । യേന മാസാ അര്ധമാസാഃ । ഋതവഃ പരിവഥ്സരാഃ । യേന തേ തേ പ്രജാപതേ । ഈജാനസ്യ ന്യവര്തയന്ന് ॥ 26 ॥
തേനാഹമസ്യ ബ്രഹ്മണാ । നിവര്തയാമി ജീവസേ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ । ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ 27 ॥
തപസാ-ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാ-ഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ യ-ദ്ഘര്മഃ പര്യവര്തയത് । അന്താ-ന്പൃഥിവ്യാ ദിവഃ । അഗ്നിരീശാന ഓജസാ । വരുണോ ധീതിഭിഃ സഹ ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭി-സ്സഖിഭി-സ്സഹ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ । ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാഭിവര്തയേ ॥ 23 ॥
തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ യോ അസ്യാഃ പൃഥിവ്യാസ്ത്വചി । നിവര്തയത്യോഷധീഃ । അഗ്നിരീശാന ഓജസാ । വരുണോ ധീതിഭിഃ സഹ । ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭി-സ്സഖിഭി-സ്സഹ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ ॥ 24 ॥
ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാ-ഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ 25 ॥
ഏക-മ്മാസ-മുദസൃജത് । പരമേഷ്ഠീ പ്രജാഭ്യഃ । തേനാഭ്യോ മഹ ആവഹത് । അമൃത-മ്മര്ത്യാഭ്യഃ । പ്രജാമനു പ്രജായസേ । തദു തേ മര്ത്യാമൃതമ് । യേന മാസാ അര്ധമാസാഃ । ഋതവഃ പരിവഥ്സരാഃ । യേന തേ തേ പ്രജാപതേ । ഈജാനസ്യ ന്യവര്തയന്ന് ॥ 26 ॥
തേനാഹമസ്യ ബ്രഹ്മണാ । നിവര്തയാമി ജീവസേ ॥ അഗ്നിസ്തിഗ്മേന ശോചിഷാ । തപ ആക്രാന്ത-മുഷ്ണിഹാ । ശിരസ്തപസ്യാഹിതമ് । വൈശ്വാനരസ്യ തേജസാ । ഋതേനാസ്യ നിവര്തയേ । സത്യേന പരിവര്തയേ । തപസാ ഽസ്യാനുവര്തയേ । ശിവേനാസ്യോപവര്തയേ । ശഗ്മേനാസ്യാഭിവര്തയേ । തദൃത-ന്ത-ഥ്സത്യമ് । ത-ദ്വ്രത-ന്തച്ഛകേയമ് । തേന ശകേയ-ന്തേന രാദ്ധ്യാസമ് ॥ 27 ॥
(പരിവര്തയേ - സഹാ - ഭിവര്തയ - ഉഷ്ണിഹാ - രാദ്ധ്യാസം - ന്യവര്തയന് - നുപവര്തയേ ചത്വാരി ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - ചാതുര്മാസ്യശേഷാ വപനവിധിഃ (രാജസൂയബ്രാഹ്മണമ്)
അനുവാകം 6 - ചാതുര്മാസ്യശേഷാ വപനവിധിഃ (രാജസൂയബ്രാഹ്മണമ്)
ദേവാ വൈ യ-ദ്യജ്ഞേ ഽകുര്വത । തദസുരാ അകുര്വത । തേ-ഽസുരാ ഊര്ധ്വ-മ്പൃഷ്ഠേഭ്യോ നാപശ്യന്ന് । തേ കേശാനഗ്രേ-ഽവപന്ത । അഥ ശ്മശ്രൂണി । അഥോപപക്ഷൌ । തതസ്തേ-ഽവാഞ്ച ആയന്ന് । പരാ-ഽഭവന്ന് । യസ്യൈവം-വഁപന്തി । അവാംഏതി ॥ 28 ॥
അഥോ പരൈവ ഭവതി । അഥ ദേവാ ഊര്ധ്വ-മ്പൃഷ്ഠേഭ്യോ-ഽപശ്യന്ന് । ത ഉപപക്ഷാവഗ്രേ-ഽവപന്ത । അഥ ശ്മശ്രൂണി । അഥ കേശാന് । തതസ്തേ-ഽഭവന്ന് । സുവര്ഗം-ലോഁകമായന്ന് । യസ്യൈവം-വഁപന്തി । ഭവത്യാത്മനാ । അഥോ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ 29 ॥
അഥൈത-ന്മനു-ര്വപ്ത്രേ മിഥുന-മപശ്യത് । സ ശ്മശ്രൂണ്യഗ്രേ-ഽവപത । അഥോപപക്ഷൌ । അഥ കേശാന് । തതോ വൈ സ പ്രാജായത പ്രജയാ പശുഭിഃ । യസ്യൈവം-വഁപന്തി । പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ ॥ ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । തേ സംവഁഥ്സരേ വ്യായച്ഛന്ത । താ-ന്ദേവാശ്ചാതു-ര്മാസ്യൈരേവാഭി പ്രായുഞ്ജത ॥ 30 ॥
വൈശ്വദേവേന ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജതേന്ദ്രരാജാനഃ । താഞ്ഛീര്ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । വരുണ പ്രഘാസൈ-ശ്ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജത വരുണരാജാനഃ । താഞ്ഛീര്ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । സാകമേധൈശ്ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജത സോമരാജാനഃ । താഞ്ഛീര.ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । യാ സംവഁഥ്സര ഉപജീവാ ഽഽസീത് । താമേഷാ-മവൃഞ്ജത । തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ-ഽസുരാഃ ॥ 31 ॥
യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ്-ശ്ചാതുര്മാസ്യൈ-ര്യജതേ । ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ മാസോ വൃക്ത്വാ । ശീര്ഷന്നി ച വര്തയതേ പരി ച । യൈഷാ സംവഁഥ്സര ഉപജീവാ । വൃങ്ക്തേ താ-മ്ഭ്രാതൃവ്യസ്യ । ക്ഷുധാ ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യഃ പരാ ഭവതി ॥ ലോഹിതായസേന നിവര്തയതേ । യദ്വാ ഇമാമഗ്നിര്-ഋതാവാഗതേ നിവര്തയതി । ഏതദേവൈനാഗ്ം രൂപ-ങ്കൃത്വാ നിവര്തയതി । സാ തത-ശ്ശ്വ-ശ്ശ്വോ ഭൂയസീ ഭവന്ത്യേതി ॥ 32 ॥
പ്രജായതേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാഁല്ലോഹിതായസേന നിവര്തയതേ । ഏതദേവ രൂപ-ങ്കൃത്വാ നിവര്തയതേ । സ തത-ശ്ശ്വ-ശ്ശ്വോ ഭൂയാന്-ഭവന്നേതി । പ്രൈവ ജായതേ ॥ ത്രേണ്യാ ശലല്യാ നിവര്തയേത । ത്രീണി ത്രീണി വൈ ദേവാനാമൃദ്ധാനി । ത്രീണി ഛന്ദാഗ്ംസി । ത്രീണി സവനാനി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ॥ 33 ॥
ഋദ്ധ്യാമേവ ത-ദ്വീര്യ ഏഷു ലോകേഷു പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ യച്ചാതുര്മാസ്യയാ-ജ്യാത്മനോ നാവദ്യേത് । ദേവേഭ്യ ആവൃശ്ച്യേത । ചതൃഷു ചതൃഷു മാസേഷു നിവര്തയേത । പരോക്ഷമേവ ത-ദ്ദേവേഭ്യ ആത്മനോ-ഽവദ്യത്യനാ വ്രസ്കായ ॥ ദേവാനാം-വാഁ ഏഷ ആനീതഃ । യശ്ചാതുര്മാസ്യയാജീ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്നി ച വര്തയതേ പരി ച । ദേവതാ ഏവാപ്യേതി । നാസ്യ രുദ്രഃ പ്രജാ-മ്പശൂ-നഭിമന്യതേ ॥ 34 ॥
അഥോ പരൈവ ഭവതി । അഥ ദേവാ ഊര്ധ്വ-മ്പൃഷ്ഠേഭ്യോ-ഽപശ്യന്ന് । ത ഉപപക്ഷാവഗ്രേ-ഽവപന്ത । അഥ ശ്മശ്രൂണി । അഥ കേശാന് । തതസ്തേ-ഽഭവന്ന് । സുവര്ഗം-ലോഁകമായന്ന് । യസ്യൈവം-വഁപന്തി । ഭവത്യാത്മനാ । അഥോ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ 29 ॥
അഥൈത-ന്മനു-ര്വപ്ത്രേ മിഥുന-മപശ്യത് । സ ശ്മശ്രൂണ്യഗ്രേ-ഽവപത । അഥോപപക്ഷൌ । അഥ കേശാന് । തതോ വൈ സ പ്രാജായത പ്രജയാ പശുഭിഃ । യസ്യൈവം-വഁപന്തി । പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ ॥ ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । തേ സംവഁഥ്സരേ വ്യായച്ഛന്ത । താ-ന്ദേവാശ്ചാതു-ര്മാസ്യൈരേവാഭി പ്രായുഞ്ജത ॥ 30 ॥
വൈശ്വദേവേന ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജതേന്ദ്രരാജാനഃ । താഞ്ഛീര്ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । വരുണ പ്രഘാസൈ-ശ്ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജത വരുണരാജാനഃ । താഞ്ഛീര്ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । സാകമേധൈശ്ചതുരോ മാസോ-ഽവൃഞ്ജത സോമരാജാനഃ । താഞ്ഛീര.ഷന്നി ചാവര്തയന്ത പരി ച । യാ സംവഁഥ്സര ഉപജീവാ ഽഽസീത് । താമേഷാ-മവൃഞ്ജത । തതോ ദേവാ അഭവന്ന് । പരാ-ഽസുരാഃ ॥ 31 ॥
യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ്-ശ്ചാതുര്മാസ്യൈ-ര്യജതേ । ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ മാസോ വൃക്ത്വാ । ശീര്ഷന്നി ച വര്തയതേ പരി ച । യൈഷാ സംവഁഥ്സര ഉപജീവാ । വൃങ്ക്തേ താ-മ്ഭ്രാതൃവ്യസ്യ । ക്ഷുധാ ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യഃ പരാ ഭവതി ॥ ലോഹിതായസേന നിവര്തയതേ । യദ്വാ ഇമാമഗ്നിര്-ഋതാവാഗതേ നിവര്തയതി । ഏതദേവൈനാഗ്ം രൂപ-ങ്കൃത്വാ നിവര്തയതി । സാ തത-ശ്ശ്വ-ശ്ശ്വോ ഭൂയസീ ഭവന്ത്യേതി ॥ 32 ॥
പ്രജായതേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാഁല്ലോഹിതായസേന നിവര്തയതേ । ഏതദേവ രൂപ-ങ്കൃത്വാ നിവര്തയതേ । സ തത-ശ്ശ്വ-ശ്ശ്വോ ഭൂയാന്-ഭവന്നേതി । പ്രൈവ ജായതേ ॥ ത്രേണ്യാ ശലല്യാ നിവര്തയേത । ത്രീണി ത്രീണി വൈ ദേവാനാമൃദ്ധാനി । ത്രീണി ഛന്ദാഗ്ംസി । ത്രീണി സവനാനി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ॥ 33 ॥
ഋദ്ധ്യാമേവ ത-ദ്വീര്യ ഏഷു ലോകേഷു പ്രതി തിഷ്ഠതി ॥ യച്ചാതുര്മാസ്യയാ-ജ്യാത്മനോ നാവദ്യേത് । ദേവേഭ്യ ആവൃശ്ച്യേത । ചതൃഷു ചതൃഷു മാസേഷു നിവര്തയേത । പരോക്ഷമേവ ത-ദ്ദേവേഭ്യ ആത്മനോ-ഽവദ്യത്യനാ വ്രസ്കായ ॥ ദേവാനാം-വാഁ ഏഷ ആനീതഃ । യശ്ചാതുര്മാസ്യയാജീ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്നി ച വര്തയതേ പരി ച । ദേവതാ ഏവാപ്യേതി । നാസ്യ രുദ്രഃ പ്രജാ-മ്പശൂ-നഭിമന്യതേ ॥ 34 ॥
(ഏത്യേ- ത്യ - യുഞ്ജതാ - സുരാ - ഏതി - ലോകാ - മന്യതേ) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - അഗ്നിചയനശേഷാ ഇഷ്ടകോപധാനമന്ത്രാഃ, തത്ര സന്തത്യാഖ്യേഷ്ടകാമന്ത്രാഃ
അനുവാകം 7 - അഗ്നിചയനശേഷാ ഇഷ്ടകോപധാനമന്ത്രാഃ, തത്ര സന്തത്യാഖ്യേഷ്ടകാമന്ത്രാഃ
ആയുഷഃ പ്രാണഗ്ം സന്തനു । പ്രാണാദപാനഗ്ം സന്തനു । അപാനാ-ദ്വ്യാനഗ്ം സന്തനു । വ്യാനാച്ചക്ഷു-സ്സന്തനു । ചക്ഷുഷ-ശ്ശ്രോത്രഗ്ം സന്തനു । ശ്രോത്രാ-ന്മന-സ്സന്തനു । മനസോ വാചഗ്ം സന്തനു । വാച ആത്മാനഗ്ം സന്തനു । ആത്മനഃ പൃഥിവീഗ്ം സന്തനു । പൃഥിവ്യാ അന്തരിക്ഷഗ്ം സന്തനു । അന്തരിക്ഷാ-ദ്ദിവഗ്ം സന്തനു ।ദിവ-സ്സുവ-സ്സന്തനു ॥ 35 ॥
(അന്തരിക്ഷഗ്ം സന്തനു ദ്വേ ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - അഗ്നിചയനശേഷാ ഥര്വശിരോ-ഽഭിധാനാനാമിഷ്ടകാനാ-മ്മന്ത്രാഃ
അനുവാകം 8 - അഗ്നിചയനശേഷാ ഥര്വശിരോ-ഽഭിധാനാനാമിഷ്ടകാനാ-മ്മന്ത്രാഃ
ഇന്ദ്രോ ദധീചോ അസ്ഥഭിഃ । വൃത്രാണ്യ പ്രതിഷ്കുതഃ । ജഘാന നവ തീര്നവ ॥ ഇച്ഛന്നശ്വസ്യ യച്ഛിരഃ । പര്വതേഷ്വപ ശ്രിതമ് । ത-ദ്വിദച്ഛര്യണാവതി ॥ അത്രാ ഹ ഗോരമന്വത । നാമ ത്വഷ്ടുരപീച്യമ് । ഇത്ഥാ ചന്ദ്രമസോ ഗൃഹേ ॥ ഇന്ദ്രമിദ്ഗാഥിനോ ബൃഹത് ॥ 36 ॥
ഇന്ദ്രമര്കേഭിരര്കിണഃ । ഇന്ദ്രം-വാഁണീരനൂഷത ॥ ഇന്ദ്ര ഇദ്ധര്യോ-സ്സചാ । സമ്മിശ്ല ആവചോ യുജാ । ഇന്ദ്രോ വജ്രീ ഹിരണ്യയഃ ॥ ഇന്ദ്രോ ദീര്ഘായ ചക്ഷസേ । ആ സൂര്യഗ്ം രോഹയ-ദ്ദിവി । വി ഗോഭിരദ്രിമൈരയത് ॥ ഇന്ദ്ര വാജേഷു നോ അവ । സഹസ്ര പ്രധനേഷു ച ॥ 37 ॥
ഉഗ്ര ഉഗ്രാഭിരൂതിഭിഃ ॥ തമിന്ദ്രം-വാഁജയാമസി । മഹേ വൃത്രായ ഹന്തവേ । സ വൃഷാ വൃഷഭോ ഭുവത് ॥ ഇന്ദ്ര-സ്സദാമനേ കൃതഃ । ഓജിഷ്ഠ-സ്സ ബലേ ഹിതഃ । ദ്യുമ്നീ ശ്ലോകീ സ സൌമ്യഃ ॥ ഗിരാ വജ്രോ ന സമ്ഭൃതഃ । സബലോ അനപച്യുതഃ । വവക്ഷു-രുഗ്രോ അസ്തൃതഃ ॥ 38 ॥
ഇന്ദ്രമര്കേഭിരര്കിണഃ । ഇന്ദ്രം-വാഁണീരനൂഷത ॥ ഇന്ദ്ര ഇദ്ധര്യോ-സ്സചാ । സമ്മിശ്ല ആവചോ യുജാ । ഇന്ദ്രോ വജ്രീ ഹിരണ്യയഃ ॥ ഇന്ദ്രോ ദീര്ഘായ ചക്ഷസേ । ആ സൂര്യഗ്ം രോഹയ-ദ്ദിവി । വി ഗോഭിരദ്രിമൈരയത് ॥ ഇന്ദ്ര വാജേഷു നോ അവ । സഹസ്ര പ്രധനേഷു ച ॥ 37 ॥
ഉഗ്ര ഉഗ്രാഭിരൂതിഭിഃ ॥ തമിന്ദ്രം-വാഁജയാമസി । മഹേ വൃത്രായ ഹന്തവേ । സ വൃഷാ വൃഷഭോ ഭുവത് ॥ ഇന്ദ്ര-സ്സദാമനേ കൃതഃ । ഓജിഷ്ഠ-സ്സ ബലേ ഹിതഃ । ദ്യുമ്നീ ശ്ലോകീ സ സൌമ്യഃ ॥ ഗിരാ വജ്രോ ന സമ്ഭൃതഃ । സബലോ അനപച്യുതഃ । വവക്ഷു-രുഗ്രോ അസ്തൃതഃ ॥ 38 ॥
(ബൃഹ- ച്ചാ - സ്തൃതഃ) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - സോമശേഷഭൂതാ ഇഷ്ടയഃ. (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
അനുവാകം 9 - സോമശേഷഭൂതാ ഇഷ്ടയഃ. (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസന്ന് । സ പ്രജാപതിരിന്ദ്ര-ഞ്ജ്യേഷ്ഠ-മ്പുത്രമപ ന്യധത്ത । നേദേനമസുരാ ബലീയാഗ്ം സോ-ഽഹനന്നിതി । പ്രഹ്രാദോ ഹ വൈ കായാധവഃ । വിരോചനഗ്ഗ് സ്വ-മ്പുത്രമപ ന്യധത്ത । നേദേന-ന്ദേവാ അഹനന്നിതി । തേ ദേവാഃ പ്രജാപതി-മുപസമേത്യോചുഃ । നാരാജകസ്യ യുദ്ധമസ്തി । ഇന്ദ്രമന്വിച്ഛാമേതി । തം-യഁജ്ഞക്രതുഭി-രന്വൈച്ഛന്ന് ॥ 39 ॥
തം-യഁജ്ഞക്രതുഭിര്നാന്വവിന്ദന്ന് । തമിഷ്ടിഭി-രന്വൈച്ഛന്ന് । തമിഷ്ടിഭി-രന്വവിന്ദന്ന് । തദിഷ്ടീനാ-മിഷ്ടിത്വമ് । ഏഷ്ടയോ ഹ വൈ നാമ । താ ഇഷ്ടയ ഇത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ തസ്മാ ഏതമാഗ്നാവൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്ദീക്ഷണീയ-ന്നിരവപന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താന്പത്നീ സംയാഁജാന്ത ഉപാനയന്ന് ॥ 40 ॥
തേ തദ-ന്തമേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് ॥ തേ പ്രായണീയമഭി സമാരോഹന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താഞ്ഛംയ്വഁന്ത ഉപാനയന്ന് । തേ തദതമ്മേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് ॥ ത ആതിഥ്യമഭി സമാരോഹന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താനിഡാന്ത ഉപാനയന്ന് । തേ തദതമ്മേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് । തസ്മാ ദേതാ ഏതദന്താ ഇഷ്ടയ-സ്സന്തിഷ്ഠന്തേ ॥ 41 ॥
ഏവഗ്ം ഹി ദേവാ അകുര്വത । ഇതി ദേവാ അകുര്വത । ഇത്യു വൈ മനുഷ്യാഃ കുര്വതേ ॥ തേ ദേവാ ഊചുഃ । യദ്വാ ഇദമുച്ചൈ-ര്യജ്ഞേന ചരാമ । തന്നോ-ഽസുരാഃ പാപ്മാ-ഽനുവിന്ദന്തി । ഉപാഗ്ംശൂപസദാ ചരാമ । തഥാ നോ-ഽസുരാഃ പാപ്മാ നാനുവേഥ്സ്യന്തീതി । ത ഉപാഗ്ംശൂപസദ-മതന്വത । തിസ്ര ഏവ സാമിധേനീരനൂച്യ ॥ 42 ॥
സ്രുവേണാഘാര-മാഘാര്യ । തിസ്രഃ പരാചീ-രാഹുതീര്-ഹുത്വാ । സ്രുവേണോപസദ-ഞ്ജുഹവാഞ്ചക്രുഃ । ഉഗ്രം-വഁചോ അപാവധീ-ന്ത്വേഷം-വഁചോ അപാവധീഗ് സ്വാഹേതി । അശനയാപിപാസേ ഹ വാ ഉഗ്രം-വഁചഃ । ഏനശ്ച വൈരഹത്യ-ഞ്ച ത്വേഷം-വഁചഃ । ഏതഗ്ം ഹ വാവ തച്ചതുര്ധാവിഹിത-മ്പാപ്മാന-ന്ദേവാ അപജഘ്നിരേ ॥ തഥോ ഏവൈതദേവം-വിഁദ്യജമാനഃ । തിസ്ര ഏവ സാമിധേനീരനൂച്യ । സ്രുവേണാഘാര-മാഘാര്യ ॥ 43 ॥
തിസ്രഃ പരാചീരാഹുതീര്-ഹുത്വാ । സ്രുവേണോപസദ-ഞ്ജുഹോതി । ഉഗ്രം-വഁചോ അപാവധീ-ന്ത്വേഷം-വഁചോ അപാവധീഗ് സ്വാഹേതി । അശനയാപിപാസേ ഹ വാ ഉഗ്രം-വഁചഃ । ഏനശ്ച വൈരഹത്യ-ഞ്ച ത്വേഷം-വഁചഃ । ഏതമേവ തച്ചതുര്ധാ-വിഹിത-മ്പാപ്മാനം-യഁജമാനോ-ഽപഹതേ ॥ തേ-ഽഭിനീയൈവാഹഃ പശുമാ-ഽലഭന്ത । അഹ്ന ഏവ ത-ദ്ദേവാ അവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്മൃത്യുമപജഘ്നിരേ । തേനാഭിനീയേവ രാത്രേഃ പ്രാചരന്ന് । രാത്രിയാ ഏവ ത-ദ്ദേവാ അവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്മൃത്യുമപജഘ്നിരേ ॥ 44 ॥
തസ്മാദഭിനീയൈവാഹഃ പശുമാലഭേത । അഹ്ന ഏവ ത-ദ്യജമാനോ ഽവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യാനപനുദതേ । തേനാഭിനീയേവ രാത്രേഃ പ്രചരേത് । രാത്രിയാ ഏവ ത-ദ്യജമാനോ ഽവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യാനപനുദതേ ॥ സ ഏഷ ഉപവസഥീയേ ഽഹന്-ദ്വിദേവത്യഃ പശുരാലഭ്യതേ । ദ്വയം-വാഁ അസ്മിന് ഁലോകേ യജമാനഃ । അസ്ഥി ച മാഗ്ംസ-ഞ്ച । അസ്ഥി ചൈവ തേന മാഗ്ംസ-ഞ്ച യജമാന-സ്സഗ്ഗ് സ്കുരുതേ ॥ താ വാ ഏതാഃ പഞ്ച ദേവതാഃ । അഗ്നീഷോമാ-വഗ്നി-ര്മിത്രാവരുണൌ ॥ 45 ॥
പഞ്ചപഞ്ചീ വൈ യജമാനഃ । ത്വമ്മാഗ്ം സഗ്ഗ് സ്നാവാസ്ഥി മജ്ജാ । ഏതമേവ തത്പഞ്ചധാ വിഹിതമാത്മാനം-വഁരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ഭേഷജതായൈ നിര്വരുണത്വായ ॥ തഗ്ം സപ്തഭി-ശ്ഛന്ദോഭിഃ പ്രാതരഹ്വയന്ന് । തസ്മാഥ്സപ്ത ചതുരുത്തരാണി ഛന്ദാഗ്ംസി പ്രാതരനുവാകേ-ഽനൂച്യന്തേ ॥ തമേതയോ-പസമേത്യോ-പാസീദന്ന് । ഉപാസ്മൈ ഗായതാ നര ഇതി । തസ്മാ ദേതയാ ബഹിഷ്പവമാന ഉപസദ്യഃ ॥ 46 ॥
തം-യഁജ്ഞക്രതുഭിര്നാന്വവിന്ദന്ന് । തമിഷ്ടിഭി-രന്വൈച്ഛന്ന് । തമിഷ്ടിഭി-രന്വവിന്ദന്ന് । തദിഷ്ടീനാ-മിഷ്ടിത്വമ് । ഏഷ്ടയോ ഹ വൈ നാമ । താ ഇഷ്ടയ ഇത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ തസ്മാ ഏതമാഗ്നാവൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്ദീക്ഷണീയ-ന്നിരവപന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താന്പത്നീ സംയാഁജാന്ത ഉപാനയന്ന് ॥ 40 ॥
തേ തദ-ന്തമേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് ॥ തേ പ്രായണീയമഭി സമാരോഹന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താഞ്ഛംയ്വഁന്ത ഉപാനയന്ന് । തേ തദതമ്മേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് ॥ ത ആതിഥ്യമഭി സമാരോഹന്ന് । തദപദ്രുത്യാതന്വത । താനിഡാന്ത ഉപാനയന്ന് । തേ തദതമ്മേവ കൃത്വോദദ്രവന്ന് । തസ്മാ ദേതാ ഏതദന്താ ഇഷ്ടയ-സ്സന്തിഷ്ഠന്തേ ॥ 41 ॥
ഏവഗ്ം ഹി ദേവാ അകുര്വത । ഇതി ദേവാ അകുര്വത । ഇത്യു വൈ മനുഷ്യാഃ കുര്വതേ ॥ തേ ദേവാ ഊചുഃ । യദ്വാ ഇദമുച്ചൈ-ര്യജ്ഞേന ചരാമ । തന്നോ-ഽസുരാഃ പാപ്മാ-ഽനുവിന്ദന്തി । ഉപാഗ്ംശൂപസദാ ചരാമ । തഥാ നോ-ഽസുരാഃ പാപ്മാ നാനുവേഥ്സ്യന്തീതി । ത ഉപാഗ്ംശൂപസദ-മതന്വത । തിസ്ര ഏവ സാമിധേനീരനൂച്യ ॥ 42 ॥
സ്രുവേണാഘാര-മാഘാര്യ । തിസ്രഃ പരാചീ-രാഹുതീര്-ഹുത്വാ । സ്രുവേണോപസദ-ഞ്ജുഹവാഞ്ചക്രുഃ । ഉഗ്രം-വഁചോ അപാവധീ-ന്ത്വേഷം-വഁചോ അപാവധീഗ് സ്വാഹേതി । അശനയാപിപാസേ ഹ വാ ഉഗ്രം-വഁചഃ । ഏനശ്ച വൈരഹത്യ-ഞ്ച ത്വേഷം-വഁചഃ । ഏതഗ്ം ഹ വാവ തച്ചതുര്ധാവിഹിത-മ്പാപ്മാന-ന്ദേവാ അപജഘ്നിരേ ॥ തഥോ ഏവൈതദേവം-വിഁദ്യജമാനഃ । തിസ്ര ഏവ സാമിധേനീരനൂച്യ । സ്രുവേണാഘാര-മാഘാര്യ ॥ 43 ॥
തിസ്രഃ പരാചീരാഹുതീര്-ഹുത്വാ । സ്രുവേണോപസദ-ഞ്ജുഹോതി । ഉഗ്രം-വഁചോ അപാവധീ-ന്ത്വേഷം-വഁചോ അപാവധീഗ് സ്വാഹേതി । അശനയാപിപാസേ ഹ വാ ഉഗ്രം-വഁചഃ । ഏനശ്ച വൈരഹത്യ-ഞ്ച ത്വേഷം-വഁചഃ । ഏതമേവ തച്ചതുര്ധാ-വിഹിത-മ്പാപ്മാനം-യഁജമാനോ-ഽപഹതേ ॥ തേ-ഽഭിനീയൈവാഹഃ പശുമാ-ഽലഭന്ത । അഹ്ന ഏവ ത-ദ്ദേവാ അവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്മൃത്യുമപജഘ്നിരേ । തേനാഭിനീയേവ രാത്രേഃ പ്രാചരന്ന് । രാത്രിയാ ഏവ ത-ദ്ദേവാ അവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്മൃത്യുമപജഘ്നിരേ ॥ 44 ॥
തസ്മാദഭിനീയൈവാഹഃ പശുമാലഭേത । അഹ്ന ഏവ ത-ദ്യജമാനോ ഽവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യാനപനുദതേ । തേനാഭിനീയേവ രാത്രേഃ പ്രചരേത് । രാത്രിയാ ഏവ ത-ദ്യജമാനോ ഽവര്തി-മ്പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യാനപനുദതേ ॥ സ ഏഷ ഉപവസഥീയേ ഽഹന്-ദ്വിദേവത്യഃ പശുരാലഭ്യതേ । ദ്വയം-വാഁ അസ്മിന് ഁലോകേ യജമാനഃ । അസ്ഥി ച മാഗ്ംസ-ഞ്ച । അസ്ഥി ചൈവ തേന മാഗ്ംസ-ഞ്ച യജമാന-സ്സഗ്ഗ് സ്കുരുതേ ॥ താ വാ ഏതാഃ പഞ്ച ദേവതാഃ । അഗ്നീഷോമാ-വഗ്നി-ര്മിത്രാവരുണൌ ॥ 45 ॥
പഞ്ചപഞ്ചീ വൈ യജമാനഃ । ത്വമ്മാഗ്ം സഗ്ഗ് സ്നാവാസ്ഥി മജ്ജാ । ഏതമേവ തത്പഞ്ചധാ വിഹിതമാത്മാനം-വഁരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചതി । ഭേഷജതായൈ നിര്വരുണത്വായ ॥ തഗ്ം സപ്തഭി-ശ്ഛന്ദോഭിഃ പ്രാതരഹ്വയന്ന് । തസ്മാഥ്സപ്ത ചതുരുത്തരാണി ഛന്ദാഗ്ംസി പ്രാതരനുവാകേ-ഽനൂച്യന്തേ ॥ തമേതയോ-പസമേത്യോ-പാസീദന്ന് । ഉപാസ്മൈ ഗായതാ നര ഇതി । തസ്മാ ദേതയാ ബഹിഷ്പവമാന ഉപസദ്യഃ ॥ 46 ॥
(ഐച്ഛന് - നനയഗ്ഗ് - സ്തിഷ്ഠന്തേ - ഽനൂച്യാ - നൂച്യ സ്രുവേണാഘാരമാഘാര്യ - രാത്രിയാ ഏവ ത-ദ്ദേവാ അവര്തി-മ്പാപ്മാനം മൃത്യുമപജഘ്നിരേ - മിത്രാവരുണൌ - +നവ ച ) (അ. 9)
(ദേവാ യജമാനോ ദേവാ ദേവാ യജമാനോ യജമാനോ-ഽലഭന്ത പ്രാചരഁല്ലഭേത പ്രചരേദാലഭന്താലഭേത മൃത്യുമപജഘ്നിരേ ഭ്രാതൃവ്യാന്)
അനുവാകം 10 - ത്രിവൃദാദിസ്തോമരൂപാണി സോമങ്ഗാനി. (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
(ദേവാ യജമാനോ ദേവാ ദേവാ യജമാനോ യജമാനോ-ഽലഭന്ത പ്രാചരഁല്ലഭേത പ്രചരേദാലഭന്താലഭേത മൃത്യുമപജഘ്നിരേ ഭ്രാതൃവ്യാന്)
അനുവാകം 10 - ത്രിവൃദാദിസ്തോമരൂപാണി സോമങ്ഗാനി. (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
സ സമുദ്ര ഉത്തരതഃ പ്രാജ്വല-ദ്ഭൂമ്യന്തേന । ഏഷ വാവ സ സമുദ്രഃ । യച്ചാത്വാലഃ । ഏഷ ഉ വേവ സ ഭൂമ്യന്തഃ । യദ്വേദ്യന്തഃ । തദേതത്-ത്രിശല-ന്ത്രിപൂരുഷമ് । തസ്മാത്-ത-ന്ത്രിവിതസ്ത-ങ്ഖനന്തി ॥ സ സുവര്ണരജതാഭ്യാ-ങ്കുശീഭ്യാ-മ്പരിഗൃഹീത ആസീത് । തം-യഁദസ്യാ അദ്ധ്യജനയന്ന് । തസ്മാദാദിത്യഃ ॥ 47 ॥
അഥ യ-ഥ്സുവര്ണരജതാഭ്യാ-ങ്കുശീഭ്യാ-മ്പരിഗൃഹീത ആസീത് । സാ-ഽസ്യ കൌശികതാ ॥ ത-ന്ത്രിവൃതാ-ഽഭി പ്രാസ്തുവത । ത-ന്ത്രിവൃതാ ഽഽദദത । ത-ന്ത്രിവൃതാ ഽഽഹരന്ന് । യാവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ ॥ ത-മ്പഞ്ചദശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । ത-മ്പഞ്ചദശേനാദദത । ത-മ്പഞ്ചദശേനാഹരന്ന് । യാവതീ പഞ്ചദശസ്യ മാത്രാ ॥ 48 ॥
തഗ്ം സപ്തദശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । തഗ്ം സപ്തദശേനാദദത । തഗ്ം സപ്തദശേനാഹരന്ന് । യാവതീ സപ്തദശസ്യ മാത്രാ । തസ്യ സപ്തദശേന ഹ്രിയമാണസ്യ തേജോ ഹരോ-ഽപതത് । തമേകവിഗ്ം ശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । തമേകവിഗ്ംശേനാദദത । തമേകവിഗ്ംശേനാഹരന്ന് । യാവത്യേകവിഗ്ംശസ്യ മാത്രാ ॥ തേ യത്-ത്രിവൃതാ സ്തുവതേ ॥ 49 ॥
ത്രിവൃതൈവ ത-ദ്യജമാനമാദദതേ । ത-ന്ത്രിവൃതൈവ ഹരന്തി । യാവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ । അഗ്നിര്വൈ ത്രിവൃത് । യാവദ്വാ അഗ്നേര്ദഹതോ ധൂമ ഉദേത്യാനുവ്യേതി । താവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ । അഗ്നേരേവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി ॥ അഥ യത്പഞ്ചദശേന സ്തുവതേ । പഞ്ചദശേനൈവ ത-ദ്യജമാന-മാദദതേ ॥ 50 ॥
ത-മ്പഞ്ചദശേനൈവ ഹരന്തി । യാവതീ പഞ്ചദശസ്യ മാത്രാ । ചന്ദ്രമാ വൈ പഞ്ചദശഃ । ഏഷ ഹി പഞ്ചദശ്യാമപക്ഷീയതേ । പഞ്ചദശ്യാ-മാപൂര്യതേ । ചന്ദ്രമസ ഏവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി । അഥ യഥ്സപ്തദശേന സ്തുവതേ । സപ്തദശേനൈവ ത-ദ്യജമാനമാദദതേ । തഗ്ം സപ്തദശേനൈവ ഹരന്തി ॥ 51 ॥
യാവതീ സപ്തദശസ്യ മാത്രാ । പ്രജാപതിര്വൈ സപ്തദശഃ । പ്രജാപതേരേവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി । അഥ യദേകവിഗ്ംശേന സ്തുവതേ । ഏകവിഗ്ംശേനൈവ ത-ദ്യജമാന-മാദദതേ । തമേകവിഗ്ംശേനൈവ ഹരന്തി । യാവത്യേകവിഗ്ംശസ്യ മാത്രാ । അസൌ വാ ആദിത്യ ഏകവിഗ്ംശഃ । ആദിത്യസ്യൈവൈന-ന്തത് ॥ 52 ॥
മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി ॥ തേ കുശ്യൌ । വ്യഘ്നന്ന് । തേ അഹോരാത്രേ അഭവതാമ് । അഹരേവ സുവര്ണാ ഽഭവത് । രജതാ രാത്രിഃ । സ യദാദിത്യ ഉദേതി । ഏതാമേവ തഥ്സുവര്ണാ-ങ്കുശീമനു സമേതി । അഥ യദസ്തമേതി । ഏതാമേവ ത-ദ്രജതാ-ങ്കുശീമനു സംവിഁശതി ॥ പ്രഹ്രാദോ ഹ വൈ കായാധവഃ । വിരോചനഗ്ഗ് സ്വ-മ്പുത്രമുദാസ്യത് । സ പ്രദരോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ത്പ്രദരാദുദക-ന്നാചാമേത് ॥ 53 ॥
അഥ യ-ഥ്സുവര്ണരജതാഭ്യാ-ങ്കുശീഭ്യാ-മ്പരിഗൃഹീത ആസീത് । സാ-ഽസ്യ കൌശികതാ ॥ ത-ന്ത്രിവൃതാ-ഽഭി പ്രാസ്തുവത । ത-ന്ത്രിവൃതാ ഽഽദദത । ത-ന്ത്രിവൃതാ ഽഽഹരന്ന് । യാവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ ॥ ത-മ്പഞ്ചദശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । ത-മ്പഞ്ചദശേനാദദത । ത-മ്പഞ്ചദശേനാഹരന്ന് । യാവതീ പഞ്ചദശസ്യ മാത്രാ ॥ 48 ॥
തഗ്ം സപ്തദശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । തഗ്ം സപ്തദശേനാദദത । തഗ്ം സപ്തദശേനാഹരന്ന് । യാവതീ സപ്തദശസ്യ മാത്രാ । തസ്യ സപ്തദശേന ഹ്രിയമാണസ്യ തേജോ ഹരോ-ഽപതത് । തമേകവിഗ്ം ശേനാഭി പ്രാസ്തുവത । തമേകവിഗ്ംശേനാദദത । തമേകവിഗ്ംശേനാഹരന്ന് । യാവത്യേകവിഗ്ംശസ്യ മാത്രാ ॥ തേ യത്-ത്രിവൃതാ സ്തുവതേ ॥ 49 ॥
ത്രിവൃതൈവ ത-ദ്യജമാനമാദദതേ । ത-ന്ത്രിവൃതൈവ ഹരന്തി । യാവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ । അഗ്നിര്വൈ ത്രിവൃത് । യാവദ്വാ അഗ്നേര്ദഹതോ ധൂമ ഉദേത്യാനുവ്യേതി । താവതീ ത്രിവൃതോ മാത്രാ । അഗ്നേരേവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി ॥ അഥ യത്പഞ്ചദശേന സ്തുവതേ । പഞ്ചദശേനൈവ ത-ദ്യജമാന-മാദദതേ ॥ 50 ॥
ത-മ്പഞ്ചദശേനൈവ ഹരന്തി । യാവതീ പഞ്ചദശസ്യ മാത്രാ । ചന്ദ്രമാ വൈ പഞ്ചദശഃ । ഏഷ ഹി പഞ്ചദശ്യാമപക്ഷീയതേ । പഞ്ചദശ്യാ-മാപൂര്യതേ । ചന്ദ്രമസ ഏവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി । അഥ യഥ്സപ്തദശേന സ്തുവതേ । സപ്തദശേനൈവ ത-ദ്യജമാനമാദദതേ । തഗ്ം സപ്തദശേനൈവ ഹരന്തി ॥ 51 ॥
യാവതീ സപ്തദശസ്യ മാത്രാ । പ്രജാപതിര്വൈ സപ്തദശഃ । പ്രജാപതേരേവൈന-ന്തത് । മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി । അഥ യദേകവിഗ്ംശേന സ്തുവതേ । ഏകവിഗ്ംശേനൈവ ത-ദ്യജമാന-മാദദതേ । തമേകവിഗ്ംശേനൈവ ഹരന്തി । യാവത്യേകവിഗ്ംശസ്യ മാത്രാ । അസൌ വാ ആദിത്യ ഏകവിഗ്ംശഃ । ആദിത്യസ്യൈവൈന-ന്തത് ॥ 52 ॥
മാത്രാഗ്ം സായുജ്യഗ്ം സലോകതാ-ങ്ഗമയന്തി ॥ തേ കുശ്യൌ । വ്യഘ്നന്ന് । തേ അഹോരാത്രേ അഭവതാമ് । അഹരേവ സുവര്ണാ ഽഭവത് । രജതാ രാത്രിഃ । സ യദാദിത്യ ഉദേതി । ഏതാമേവ തഥ്സുവര്ണാ-ങ്കുശീമനു സമേതി । അഥ യദസ്തമേതി । ഏതാമേവ ത-ദ്രജതാ-ങ്കുശീമനു സംവിഁശതി ॥ പ്രഹ്രാദോ ഹ വൈ കായാധവഃ । വിരോചനഗ്ഗ് സ്വ-മ്പുത്രമുദാസ്യത് । സ പ്രദരോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ത്പ്രദരാദുദക-ന്നാചാമേത് ॥ 53 ॥
(ആദിത്യഃ - പഞ്ചദശസ്യ മാത്രാ - സ്തുവതേ - പഞ്ചദശേനൈവ ത-ദ്യജമാനമാദദതേ - സപ്തദശേനൈവ ഹരന് - ത്യാദിത്യസ്യൈവൈനന്ത-ദ് വിശതി ചത്വാരി ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - സവനീയപശുപുരോഡാശാഃ (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
അനുവാകം 11 - സവനീയപശുപുരോഡാശാഃ (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
യേ വൈ ചത്വാര-സ്സ്തോമാഃ । കൃത-ന്തത് । അഥ യേ പഞ്ച । കലി-സ്സഃ । തസ്മാച്ചതുഷ്ടോമഃ । തച്ചതുഷ്ടോമസ്യ ചതുഷ്ടോമത്വമ് ॥ തദാഹുഃ । കതമാനി താനി ജ്യോതീഗ്ംഷി । യ ഏതസ്യ സ്തോമാ ഇതി । ത്രിവൃത്-പഞ്ചദശ-സ്സപ്തദശ ഏകവിഗ്ംശഃ ॥ 54 ॥
ഏതാനി വാവ താനി ജ്യോതീഗ്ംഷി । യ ഏതസ്യ സ്തോമാഃ ॥ സോ-ഽബ്രവീത് । സപ്തദശേന ഹ്രിയമാണോ വ്യലേശിഷി । ഭിഷജ്യത മേതി । തമശ്വിനൌ ധാനാഭി-രഭിഷജ്യതാമ് । പൂഷാ കരമ്ഭേണ । ഭാരതീ പരിവാപേണ । മിത്രാവരുണൌ പയസ്യയാ ॥ തദാഹുഃ ॥ 55 ॥
യദശ്വിഭ്യാ-ന്ധാനാഃ । പൂഷ്ണഃ കരമ്ഭഃ । ഭാരത്യൈ പരിവാപഃ । മിത്രാവരുണയോഃ പയസ്യാ-ഽഥ । കസ്മാദേതേഷാഗ്ം ഹവിഷാമിന്ദ്രമേവ യജന്തീതി । ഏതാ ഹ്യേന-ന്ദേവതാ ഇതി ബ്രൂയാത് । ഏതൈര്-ഹവിര്ഭി-രഭിഷജ്യഗ്ഗ്-സ്തസ്മാദിതി ॥ തം-വഁസവോ-ഽഷ്ടാകപാലേന പ്രാതസ്സവനേ-ഽഭിഷജ്യന്ന് । രുദ്രാ ഏകാദശകപാലേന മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । വിശ്വേ ദേവാ ദ്വാദശകപാലേന തൃതീയസവനേ ॥ 56 ॥
സ യദഷ്ടാകപാലാ-ന്പ്രാതസ്സവനേ കുര്യാത് । ഏകാദശകപാലാ-ന്മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । ദ്വാദശകപാലാഗ് സ്തൃതീയ സവനേ । വിലോമ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ ക്രിയേത । ഏകാദശകപാലാനേവ പ്രാതസ്സവനേ കുര്യാത് । ഏകാദശകപാലാ-ന്മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । ഏകാദശകപാലാഗ് സ്തൃതീയ സവനേ । യജ്ഞസ്യ സലോമത്വായ ॥ തദാഹുഃ । യ-ദ്വസൂനാ-മ്പ്രാതസ്സവനമ് । രുദ്രാണാ-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം സവനമ് । വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-ന്തൃതീയസവനമ് । അഥ കസ്മാദേതേഷാഗ്ം ഹവിഷാമിന്ദ്രമേവ യജന്തീതി । ഏതാ ഹ്യേന-ന്ദേവതാ ഇതി ബ്രൂയാത് । ഏതൈര്-ഹവിര്ഭിരഭിഷജ്യഗ്ഗ് സ്തസ്മാദിതി ॥ 57 ॥
ഏതാനി വാവ താനി ജ്യോതീഗ്ംഷി । യ ഏതസ്യ സ്തോമാഃ ॥ സോ-ഽബ്രവീത് । സപ്തദശേന ഹ്രിയമാണോ വ്യലേശിഷി । ഭിഷജ്യത മേതി । തമശ്വിനൌ ധാനാഭി-രഭിഷജ്യതാമ് । പൂഷാ കരമ്ഭേണ । ഭാരതീ പരിവാപേണ । മിത്രാവരുണൌ പയസ്യയാ ॥ തദാഹുഃ ॥ 55 ॥
യദശ്വിഭ്യാ-ന്ധാനാഃ । പൂഷ്ണഃ കരമ്ഭഃ । ഭാരത്യൈ പരിവാപഃ । മിത്രാവരുണയോഃ പയസ്യാ-ഽഥ । കസ്മാദേതേഷാഗ്ം ഹവിഷാമിന്ദ്രമേവ യജന്തീതി । ഏതാ ഹ്യേന-ന്ദേവതാ ഇതി ബ്രൂയാത് । ഏതൈര്-ഹവിര്ഭി-രഭിഷജ്യഗ്ഗ്-സ്തസ്മാദിതി ॥ തം-വഁസവോ-ഽഷ്ടാകപാലേന പ്രാതസ്സവനേ-ഽഭിഷജ്യന്ന് । രുദ്രാ ഏകാദശകപാലേന മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । വിശ്വേ ദേവാ ദ്വാദശകപാലേന തൃതീയസവനേ ॥ 56 ॥
സ യദഷ്ടാകപാലാ-ന്പ്രാതസ്സവനേ കുര്യാത് । ഏകാദശകപാലാ-ന്മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । ദ്വാദശകപാലാഗ് സ്തൃതീയ സവനേ । വിലോമ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ ക്രിയേത । ഏകാദശകപാലാനേവ പ്രാതസ്സവനേ കുര്യാത് । ഏകാദശകപാലാ-ന്മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ । ഏകാദശകപാലാഗ് സ്തൃതീയ സവനേ । യജ്ഞസ്യ സലോമത്വായ ॥ തദാഹുഃ । യ-ദ്വസൂനാ-മ്പ്രാതസ്സവനമ് । രുദ്രാണാ-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം സവനമ് । വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-ന്തൃതീയസവനമ് । അഥ കസ്മാദേതേഷാഗ്ം ഹവിഷാമിന്ദ്രമേവ യജന്തീതി । ഏതാ ഹ്യേന-ന്ദേവതാ ഇതി ബ്രൂയാത് । ഏതൈര്-ഹവിര്ഭിരഭിഷജ്യഗ്ഗ് സ്തസ്മാദിതി ॥ 57 ॥
(ഏകവിഗ്ംശ-ആഹു-സ്തൃതീയസവനേ-പ്രാതസ്സവന-മ്പഞ്ച ച) (അ. 11)
അനുവാകം 12 - സപ്തഛന്ദാംസി പ്രപഞ്ച്യന്തേ (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
അനുവാകം 12 - സപ്തഛന്ദാംസി പ്രപഞ്ച്യന്തേ (ആധ്വരബ്രാഹ്മണമ്)
തസ്യാവാചോ-ഽവപാദാദബിഭയുഃ । തമേതേഷു സപ്തസു ഛന്ദഃ സ്വശ്രയന്ന് । യദശ്രയന്ന് । തച്ഛ്രായന്തീയസ്യ ശ്രായന്തീയത്വമ് । യദവാരയന്ന് । ത-ദ്വാരവന്തീയസ്യ വാരവന്തീയത്വമ് ॥ തസ്യാവാച ഏവാവപാദാദബിഭയുഃ । തസ്മാ ഏതാനി സപ്ത ചതുരുത്തരാണി ഛന്ദാഗ്സ്യുപാദധുഃ । തേഷാമതി ത്രീണ്യരിച്യന്ത । ന ത്രീണ്യുദഭവന്ന് ॥ 58 ॥
സ ബൃഹതീമേവാ-സ്പൃശത് । ദ്വാഭ്യാമക്ഷരാഭ്യാമ് । അഹോരാത്രാഭ്യാമേവ ॥ തദാഹുഃ । കതമാ സാ ദേവാക്ഷരാ ബൃഹതീ । യസ്യാ-ന്ത-ത്പ്രത്യതിഷ്ഠത് । ദ്വാദശ പൌര്ണമാസ്യഃ । ദ്വാദശാഷ്ടകാഃ । ദ്വാദശാമാവാസ്യാഃ । ഏഷാ വാവ സാ ദേവാക്ഷരാ ബൃഹതീ ॥ 59 ॥
യസ്യാ-ന്ത-ത്പ്രത്യതിഷ്ഠദിതി ॥ യാനി ച ഛന്ദാഗ്-സ്യത്യരിച്യന്ത । യാനി ച നോദഭവന്ന് । താനി നിര്വീര്യാണി ഹീനാന്യമന്യന്ത । സാ ഽബ്രവീ-ദ്ബൃഹതീ । മാമേവ ഭൂത്വാ । മാമുപ സഗ്ഗ് ശ്രയതേതി । ചതുര്ഭിരക്ഷരൈ-രനുഷ്ടുഗ്-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । ചതുര്ഭിരക്ഷരൈഃ പങ്ക്തി-ര്ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാനി ചത്വാര്യക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാ-ദധാത് ॥ 60 ॥
തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് ॥ അഷ്ടാഭി-രക്ഷരൈരുഷ്ണിഗ്-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । അഷ്ടാഭിരക്ഷരൈസ്ത്രിഷ്ടുഗ്-ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാ-ന്യഷ്ടാവക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാദധാത് । തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് । ദ്വാദശഭി-രക്ഷരൈ-ര്ഗായത്രീ-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । ദ്വാദശഭി-രക്ഷരൈ-ര്ജഗതീ-ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാനി ദ്വാദശാക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാദധാത് ॥ 61 ॥
തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് ॥ സോ-ഽബ്രവീത്-പ്രജാപതിഃ । ഛന്ദാഗ്ംസി രഥോ മേ ഭവത । യുഷ്മാഭി-രഹമേത-മദ്ധ്വാനമനു സഞ്ചരാണീതി । തസ്യ ഗായത്രീ ച ജഗതീ ച പക്ഷാവഭവതാമ് । ഉഷ്ണിക്ച ത്രിഷ്ടുപ്ച പ്രഷ്ട്യൌ । അനുഷ്ടുപ്ച പങ്ക്തിശ്ച ധുര്യൌ । ബൃഹത്യേവോദ്ധിരഭവത് । സ ഏത-ഞ്ഛന്ദോരഥമാസ്ഥായ । ഏതമദ്ധ്വാനമനു സമചരത് । ഏതഗ്ം ഹ വൈ ഛന്ദോരഥമാസ്ഥായ । ഏതമദ്ധ്വാനമനു സഞ്ചരതി । യേനൈഷ ഏത-ഥ്സചംരതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സോമേന യജതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 62 ॥
സ ബൃഹതീമേവാ-സ്പൃശത് । ദ്വാഭ്യാമക്ഷരാഭ്യാമ് । അഹോരാത്രാഭ്യാമേവ ॥ തദാഹുഃ । കതമാ സാ ദേവാക്ഷരാ ബൃഹതീ । യസ്യാ-ന്ത-ത്പ്രത്യതിഷ്ഠത് । ദ്വാദശ പൌര്ണമാസ്യഃ । ദ്വാദശാഷ്ടകാഃ । ദ്വാദശാമാവാസ്യാഃ । ഏഷാ വാവ സാ ദേവാക്ഷരാ ബൃഹതീ ॥ 59 ॥
യസ്യാ-ന്ത-ത്പ്രത്യതിഷ്ഠദിതി ॥ യാനി ച ഛന്ദാഗ്-സ്യത്യരിച്യന്ത । യാനി ച നോദഭവന്ന് । താനി നിര്വീര്യാണി ഹീനാന്യമന്യന്ത । സാ ഽബ്രവീ-ദ്ബൃഹതീ । മാമേവ ഭൂത്വാ । മാമുപ സഗ്ഗ് ശ്രയതേതി । ചതുര്ഭിരക്ഷരൈ-രനുഷ്ടുഗ്-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । ചതുര്ഭിരക്ഷരൈഃ പങ്ക്തി-ര്ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാനി ചത്വാര്യക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാ-ദധാത് ॥ 60 ॥
തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് ॥ അഷ്ടാഭി-രക്ഷരൈരുഷ്ണിഗ്-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । അഷ്ടാഭിരക്ഷരൈസ്ത്രിഷ്ടുഗ്-ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാ-ന്യഷ്ടാവക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാദധാത് । തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് । ദ്വാദശഭി-രക്ഷരൈ-ര്ഗായത്രീ-ബൃഹതീ-ന്നോദഭവത് । ദ്വാദശഭി-രക്ഷരൈ-ര്ജഗതീ-ബൃഹതീ-മത്യരിച്യത । തസ്യാമേതാനി ദ്വാദശാക്ഷരാണ്യ-പച്ഛിദ്യാദധാത് ॥ 61 ॥
തേ ബൃഹതീ ഏവ ഭൂത്വാ । ബൃഹതീമുപ സമശ്രയതാമ് ॥ സോ-ഽബ്രവീത്-പ്രജാപതിഃ । ഛന്ദാഗ്ംസി രഥോ മേ ഭവത । യുഷ്മാഭി-രഹമേത-മദ്ധ്വാനമനു സഞ്ചരാണീതി । തസ്യ ഗായത്രീ ച ജഗതീ ച പക്ഷാവഭവതാമ് । ഉഷ്ണിക്ച ത്രിഷ്ടുപ്ച പ്രഷ്ട്യൌ । അനുഷ്ടുപ്ച പങ്ക്തിശ്ച ധുര്യൌ । ബൃഹത്യേവോദ്ധിരഭവത് । സ ഏത-ഞ്ഛന്ദോരഥമാസ്ഥായ । ഏതമദ്ധ്വാനമനു സമചരത് । ഏതഗ്ം ഹ വൈ ഛന്ദോരഥമാസ്ഥായ । ഏതമദ്ധ്വാനമനു സഞ്ചരതി । യേനൈഷ ഏത-ഥ്സചംരതി । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സോമേന യജതേ । യ ഉചൈനമേവം-വേഁദ ॥ 62 ॥
(അഭവന് - വാവ സാ ദേവാക്ഷരാ ബൃഹ - ത്യദധാ-ദ്- ദ്വാദശാക്ഷരാണ്യപച്ഛിദ്യാദധാ - ദാസ്ഥായ ഷട്ച) (അ. 12)
(അഗ്നേഃ കൃത്തികാ - യ-ത്പുണ്യം - ദേവസ്യ സവിതു--ര് ബ്രഹ്മവാദിനഃ ക - ത്യൃതമേവ - ദേവാ വാ - ആയുഷഃ പ്രാണ - മിന്ദ്രോ ദധീചോ -ദേവാസുരാ-സ്സ പ്രജാപതിഃ - സ സമുദ്രോ - യേ വൈ ചത്വാര - സ്തസ്യാവാചോ ദ്വാദശ)
(അഗ്നേഃ കൃത്തികാ - ദേവഗൃഹാ - ഋതമേവ - വൈശ്വദേവേന - തേ തദന്ത - ത-മ്പഞ്ചദശേന - തേ ബൃഹതീ ഏവ ദ്വിഷഷ്ടിഃ)
(അഗ്നേഃ കൃത്തികാ - യ ഉ ചൈനമേവം-വേഁദ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പഞ്ചമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ।