1.5 - నక్షత్రేష్టికాణ్డమ్ - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణ పాఠః - అగ్నేః కృత్తికాః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ప్రథమాష్టకే పఞ్చమః ప్రపాఠకః - నక్షత్రేష్టికాణ్డమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - నక్షత్రేష్టకామన్త్రాః, వికృతిరూపచయనగతాః
అగ్నేః కృత్తికాః । శుక్ర-మ్పరస్తా-జ్జ్యోతి-రవస్తాత్ ॥ ప్రజాపతే రోహిణీ । ఆపః పరస్తాదోషధయో ఽవస్తాత్ ॥ సోమస్యేన్వకా వితతాని । పరస్తాద్వయన్తో ఽవస్తాత్ ॥ రుద్రస్య బాహూ । మృగయవః పరస్తాద్విక్షారో-ఽవస్తాత్ ॥ అదిత్యై పునర్వసూ । వాతః పరస్తాదార్ద్ర-మవస్తాత్ ॥ 1 ॥
బృహస్పతేస్తిష్యః । జుహ్వతః పరస్తా-ద్యజమానా అవస్తాత్ ॥ సర్పాణా-మాశ్రేషాః । అభ్యాగచ్ఛన్తః పరస్తాదభ్యానృత్యన్తో-ఽవస్తాత్ ॥ పితృణా-మ్మఘాః । రుదన్తః పరస్తాదపభ్రగ్ంశో-ఽవస్తాత్ ॥ అర్యమ్ణః పూర్వే ఫల్గునీ । జాయా పరస్తాదృషభో-ఽవస్తాత్ ॥ భగస్యోత్తరే । వహతవః పరస్తాద్వహమానా అవస్తాత్ ॥ 2 ॥
దేవస్య సవితుర్-హస్తః । ప్రసవః పరస్తా-థ్సనిరవస్తాత్ ॥ ఇన్ద్రస్య చిత్రా । ఋత-మ్పరస్తా-థ్సత్య-మవస్తాత్ ॥ వాయో-ర్నిష్ట్యా వ్రతతిః । పరస్తా-దసిద్ధి-రవస్తాత్ ॥ ఇన్ద్రాగ్నియో-ర్విశాఖే । యుగాని పరస్తాత్-కృషమాణా అవస్తాత్ ॥ మిత్రస్యా-నూరాధాః । అభ్యారోహత్-పరస్తా-దభ్యారూఢ-మవస్తాత్ ॥ 3 ॥
ఇన్ద్రస్య రోహిణీ । శృణత్-పరస్తాత్-ప్రతిశృణ-దవస్తాత్ ॥ నిర్-ఋత్యై-మూలవర్హణీ । ప్రతిభఞ్జన్తః పరస్తాత్-ప్రతిశృణన్తో-ఽవస్తాత్ ॥ అపా-మ్పూర్వా అషాఢాః । వర్చః పరస్తా-థ్సమితి-రవస్తాత్ ॥ విశ్వేషా-న్దేవానా-ముత్తరాః । అభిజయత్-పరస్తా-దభిజిత-మవస్తాత్ ॥ విష్ణో-శ్శ్రోణా పృచ్ఛమానాః । పరస్తాత్-పన్థా అవస్తాత్ ॥ 4 ॥
వసూనాగ్ శ్రవిష్ఠాః । భూత-మ్పరస్తా-ద్భూతిరవస్తాత్ ॥ ఇన్ద్రస్య-శతభిషక్ । విశ్వవ్యచాః పరస్తా-ద్విశ్వక్షితి-రవస్తాత్ ॥ అజస్యైకపదః పూర్వే ప్రోష్ఠపదాః । వైశ్వానర-మ్పరస్తా-ద్వైశ్వావసవ-మవస్తాత్ ॥ అహేర్బుధ్నియ-స్యోత్తరే । అభిషిఞ్చన్తః పరస్తా-దభిషుణ్వన్తో-ఽవస్తాత్ ॥ పూష్ణో రేవతీ । గావః పరస్తా-ద్వథ్సా అవస్తాత్ ॥ అశ్వినోరశ్వయుజౌ । గ్రామః పరస్తాథ్సేనా ఽవస్తాత్ ॥ యమస్యాపభరణీః । అపకర్షన్తః పరస్తా-దపవహన్తో-ఽవస్తాత్ ॥ పూర్ణా పశ్చాదుత పూర్ణా పురస్తాదున్మధ్యతః పౌర్ణమాసీ జిగాయ । తస్యా-న్దేవా అధి సంవఁసన్త ఉత్తమే నాక ఇహ మాదయన్తామ్ ॥, యత్తే దేవా అదధు ర్భాగధేయమమావాస్యే సంవఁసన్తో మహిత్వా । సానో యజ్ఞ-మ్పిపృహి విశ్వవారే రయి-న్నో ధేహి సుభగే సువీరమ్ ॥ ॥ 5 ॥

(ఆర్ద్రమవస్తా-ద్- వహమానా అవస్తా - దభ్యారూఢమవస్తాత్ - పన్థా అవస్తా-ద్- వథ్సా అవస్తా-త్పఞ్చ చ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - కర్మానుష్ఠానార్హః నక్షత్రరూపః పుణ్యకాలః

య-త్పుణ్య-న్నక్షత్రమ్ । త-ద్బ-ట్కుర్వీతోపవ్యుషమ్ । యదా వై సూర్య ఉదేతి । అథ నక్షత్ర-న్నైతి । యావతి తత్ర సూర్యో గచ్ఛేత్ । యత్ర జఘన్య-మ్పశ్యేత్ । తావతి కుర్వీత య-త్కారీ స్యాత్ । పుణ్యాహ ఏవ కురుతే । ఏవగ్ం హ వై యజ్ఞేషు-ఞ్చ శతద్యుమ్న-ఞ్చ మాథ్స్యో నిరవసాయయా-ఞ్చకార ॥ 6 ॥
యో వై నక్షత్రియ-మ్ప్రజాపతిం-వేఁద । ఉభయోరేనం-లోఁకయోర్విదుః । హస్త ఏవాస్య హస్తః । చిత్రా శిరః । నిష్ట్యా హృదయమ్ । ఊరూ విశాఖే । ప్రతిష్ఠా ఽనూరాధాః । ఏష వై నక్షత్రియః ప్రజాపతిః । య ఏవం-వేఁద । ఉభయోరేనం-లోఁకయోర్విదుః ॥ 7 ॥
అస్మిగ్గ్శ్చా-ముష్మిగ్గ్శ్చ ॥ యా-ఙ్కామయేత దుహితర-మ్ప్రియా స్యాదితి । తా-న్నిష్ట్యాయా-న్దద్యాత్ । ప్రియైవ భవతి । నేవ తు పునరాగచ్ఛతి ॥ అభిజిన్నామ నక్షత్రమ్ । ఉపరిష్టా-దషాఢానామ్ । అవస్తాచ్ఛ్రోణాయై । దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । తే దేవాస్తస్మి-న్నక్షత్రే-ఽభ్యజయన్న్ ॥ 8 ॥
యదభ్యజయన్న్ । తదభిజితో-ఽభిజిత్త్వమ్ । య-ఙ్కామయేతా-నపజయ్య-ఞ్జయేదితి । తమేతస్మి-న్నక్షత్రే యాతయేత్ । అనపజయ్యమేవ జయతి । పాపపరాజితమివ తు ॥ ప్రజాపతిః పశూనసృజత । తే నక్షత్ర-న్నక్షత్ర-ముపాతిష్ఠన్త । తే సమావన్త ఏవాభవన్న్ । తే రేవతీ-ముపాతిష్ఠన్త ॥ 9 ॥
తే రేవత్యా-మ్ప్రాభవన్న్ । తస్మా-ద్రేవత్యా-మ్పశూనా-ఙ్కుర్వీత । య-త్కిఞ్చార్వాచీనగ్ం సోమాత్ । ప్రైవ భవన్తి ॥ సలిలం-వాఁ ఇదమన్తరాసీత్ । యదతరన్న్ । త-త్తారకాణా-న్తారకత్వమ్ । యో వా ఇహ యజతే । అముగ్ం సలోక-న్నక్షతే । తన్నక్షత్రాణా-న్నక్షత్రత్వమ్ ॥ 10 ॥
దేవగృహా వై నక్షత్రాణి । య ఏవం-వేఁద । గృహ్యేవ భవతి ॥ యాని వా ఇమాని పృథివ్యాశ్చిత్రాణి । తాని నక్షత్రాణి । తస్మా-దశ్లీలనామగ్గ్-శ్చిత్రే । నావస్యేన్న యజేత । యథా పాపాహే కురుతే । తాదృగేవ తత్ ॥ దేవనక్షత్రాణి వా అన్యాని ॥ 11 ॥
యమనక్షత్రాణ్యన్యాని । కృత్తికాః ప్రథమమ్ । విశాఖే ఉత్తమమ్ । తాని దేవనక్షత్రాణి । అనూరాధాః ప్రథమమ్ । అపభరణీ-రుత్తమమ్ । తాని యమనక్షత్రాణి । యాని దేవనక్షత్రాణి । తాని దక్షిణేన పరియన్తి । యాని యమనక్షత్రాణి ॥ 12 ॥
తాన్యుత్తరేణ ॥ అన్వేషామరాథ్స్మేతి । తదనూరాధాః । జ్యేష్ఠమేషా-మవధిష్మేతి । తజ్జ్యేష్ఠఘ్నీ । మూలమేషామవృక్షామేతి । త-న్మూలవర్హణీ । యన్నాసహన్త । తదషాఢాః । యదశ్లోణత్ ॥ 13 ॥
తచ్ఛ్రోణా । యదశృణోత్ । తచ్ఛ్రవిష్ఠాః । యచ్ఛత-మభిషజ్యన్న్ । తచ్ఛతభిషక్ । ప్రోష్ఠపదేషూదయచ్ఛన్త । రేవత్యామరవన్త । అశ్వయుజోరయుఞ్జత । అపభరణీష్వ పావహన్న్ । తాని వా ఏతాని యమనక్షత్రాణి ॥ యాన్యేవ దేవనక్షత్రాణి । తేషు కుర్వీత యత్కారీ స్యాత్ । పుణ్యాహ ఏవ కురుతే ॥ 14 ॥

(చకా - రైవం-వేఁదోభయో రేనం-లోఁకయోర్విదు - రజయన్ - రేవతీముపాతిష్ఠన్త - నక్షత్రత్వ - మన్యాని - యాని యమనక్షత్రా - ణ్యశ్లోణ--ద్యమనక్షత్రాణి త్రీణి చ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - కర్మానుష్ఠానార్హః దివసభాగరూపః హేయోపాదేయకాల విభాగః

దేవస్య సవితుః ప్రాతః ప్రసవః ప్రాణః । వరుణస్య సాయమాసవో-ఽపానః ॥ య-త్ప్రతీచీన-మ్ప్రాతస్తనాత్ । ప్రాచీనగ్ం సఙ్గవాత్ । తతో దేవా అగ్నిష్టోమ-న్నిరమిమత । తత్-తదాత్తవీర్య-న్నిర్మార్గః ॥ మిత్రస్య సఙ్గవః । తత్-పుణ్య-న్తేజస్వ్యహః ।

తస్మాత్తర్హి పశవః సమాయన్తి ॥ య-త్ప్రతీచీనగ్ం సఙ్గవాత్ ॥ 15 ॥
ప్రాచీన-మ్మద్ధ్యన్దినాత్ । తతో దేవా ఉక్థ్య-న్నిరమిమత । తత్-తదాత్తవీర్య-న్నిర్మార్గః ॥ బృహస్పతే-ర్మద్ధ్యన్దినః । తత్-పుణ్య-న్తేజస్వ్యహః । తస్మాత్తర్హి తేక్ష్ణిష్ఠ-న్తపతి ॥ యత్-ప్రతీచీన-మ్మద్ధ్యన్దినాత్ । ప్రాచీన-మపరాహ్ణాత్ । తతో దేవా-ష్షోడశిన-న్నిరమిమత । తత్తదాత్తవీర్య-న్నిర్మార్గః ॥ 16 ॥
భగస్యాపరాహ్ణః । తత్-పుణ్య-న్తేజస్వ్యహః । తస్మాదపరాహ్ణే కుమార్యో భగమిచ్ఛమానా-శ్చరన్తి ॥ యత్-ప్రతీచీనమపరాహ్ణాత్ । ప్రాచీనగ్ం సాయాత్ । తతో దేవా అతిరాత్ర-న్నిరమిమత । తత్తదాత్తవీర్య-న్నిర్మార్గః ॥ వరుణస్య సాయమ్ । తత్-పుణ్య-న్తేజస్వ్యహః । తస్మాత్తర్హి నానృతం-వఁదేత్ ॥ 17 ॥
బ్రాహ్మణో వా అష్టావిగ్ంశో నక్షత్రాణామ్ । సమానస్యాహ్నః పఞ్చ పుణ్యాని నక్షత్రాణి । చత్వార్యశ్లీలాని । తాని నవ । యచ్చ పరస్తాన్నక్షత్రాణాం-యఁచ్చావస్తాత్ । తాన్యేకాదశ । బ్రాహ్మణో ద్వాదశః । య ఏవం-విఁద్వాన్-థ్సంవఁథ్సరం-వ్రఁత-ఞ్చరతి । సంవఁథ్సరేణైవాస్య వ్రత-ఙ్గుప్త-మ్భవతి ॥ సమానస్యాహ్నః పఞ్చ పుణ్యాని నక్షత్రాణి । చత్వార్యశ్లీలాని । తాని నవ । ఆగ్నేయీ రాత్రిః । ఐన్ద్రమహః । తాన్యేకాదశ । ఆదిత్యో ద్వాదశః । య ఏవం-విఁద్వాన్-థ్సంవఁథ్సరం-వ్రఁత-ఞ్చరతి । సంవఁథ్సరేణైవాస్య వ్రత-ఙ్గుప్త-మ్భవతి ॥ 18 ॥

(సఙ్గవాథ్ - షోడశిన-న్నిరమిమత తత్తదాత్తవీర్య-న్నిర్మాగో - వదే-ద్- భవతి సమానస్యాహ్నః పఞ్చ పుణ్యాని నక్షత్రాణ్యష్టౌ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - సోమశేషభూతా పాత్రస్తుతిః.(ఆధ్వరబ్రాహ్మణశేషః)

బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । కతి పాత్రాణి యజ్ఞం-వఁహన్తీతి । త్రయోదశేతి బ్రూయాత్ । స యద్బ్రూయాత్ । కస్తాని నిరమిమీతేతి । ప్రజాపతిరితి బ్రూయాత్ । స యద్బ్రూయాత్ । కుతస్తాని నిరమిమీతేతి । ఆత్మన ఇతి । ప్రాణాపానాభ్యా-మేవోపాగ్-శ్వన్తర్యామౌ నిరమిమీత ॥ 19 ॥
వ్యానాదుపాగ్ంశు సవనమ్ । వాచ ఐన్ద్రవాయవమ్ । దక్షక్రతుభ్యా-మ్మైత్రావరుణమ్ । శ్రోత్రాదాశ్వినమ్ । చక్షుష-శ్శుక్రా మన్థినౌ । ఆత్మన ఆగ్రయణమ్ । అఙ్గేభ్య ఉక్థ్యమ్ । ఆయుషో ధ్రువమ్ । ప్రతిష్ఠాయా ఋతుపాత్రే ॥ యజ్ఞం-వాఁవ త-మ్ప్రజాపతి-ర్నిరమిమీత । స నిర్మితో నాద్ధ్రియత సమవ్లీయత । స ఏతా-న్ప్రజాపతి-రపివాపాన-పశ్యత్ । తాన్నిరవపత్ । తైర్వై స యజ్ఞమప్యవపత్ । యదపివాపా భవన్తి । యజ్ఞస్య ధృత్యా అసంవ్లఁయాయ ॥ 20 ॥

(ఉపాగ్శ్వన్తర్యామౌ నిరమిమీతా- మిమీత షట్ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - చాతుర్మాస్యశేషా వపనమన్త్రాః, (రాజసూయబ్రాహ్మణమ్)

ఋతమేవ పరమేష్ఠి । ఋత-న్నాత్యేతి కి-ఞ్చన । ఋతే సముద్ర ఆహితః । ఋతే భూమిరియగ్గ్ శ్రితా । అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా । తప ఆక్రాన్త-ముష్ణిహా । శిరస్తపస్యాహితమ్ । వైశ్వానరస్య తేజసా । ఋతేనాస్య నివర్తయే । సత్యేన పరివర్తయే ॥ 21 ॥
తపసా-ఽస్యానువర్తయే । శివేనాస్యోపవర్తయే । శగ్మేనాస్యా-భివర్తయే । తదృత-న్త-థ్సత్యమ్ । త-ద్వ్రత-న్తచ్ఛకేయమ్ । తేన శకేయ-న్తేన రాద్ధ్యాసమ్ ॥ య-ద్ఘర్మః పర్యవర్తయత్ । అన్తా-న్పృథివ్యా దివః । అగ్నిరీశాన ఓజసా । వరుణో ధీతిభిః సహ ॥ 22 ॥
ఇన్ద్రో మరుద్భి-స్సఖిభి-స్సహ ॥ అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా । తప ఆక్రాన్త-ముష్ణిహా । శిరస్తపస్యాహితమ్ । వైశ్వానరస్య తేజసా । ఋతేనాస్య నివర్తయే । సత్యేన పరివర్తయే । తపసా ఽస్యానువర్తయే । శివేనాస్యోపవర్తయే । శగ్మేనాస్యాభివర్తయే ॥ 23 ॥
తదృత-న్త-థ్సత్యమ్ । త-ద్వ్రత-న్తచ్ఛకేయమ్ । తేన శకేయ-న్తేన రాద్ధ్యాసమ్ ॥ యో అస్యాః పృథివ్యాస్త్వచి । నివర్తయత్యోషధీః । అగ్నిరీశాన ఓజసా । వరుణో ధీతిభిః సహ । ఇన్ద్రో మరుద్భి-స్సఖిభి-స్సహ ॥ అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా । తప ఆక్రాన్త-ముష్ణిహా ॥ 24 ॥
శిరస్తపస్యాహితమ్ । వైశ్వానరస్య తేజసా । ఋతేనాస్య నివర్తయే । సత్యేన పరివర్తయే । తపసా ఽస్యానువర్తయే । శివేనాస్యోపవర్తయే । శగ్మేనాస్యా-భివర్తయే । తదృత-న్త-థ్సత్యమ్ । త-ద్వత-న్తచ్ఛకేయమ్ । తేన శకేయ-న్తేన రాద్ధ్యాసమ్ ॥ 25 ॥
ఏక-మ్మాస-ముదసృజత్ । పరమేష్ఠీ ప్రజాభ్యః । తేనాభ్యో మహ ఆవహత్ । అమృత-మ్మర్త్యాభ్యః । ప్రజామను ప్రజాయసే । తదు తే మర్త్యామృతమ్ । యేన మాసా అర్ధమాసాః । ఋతవః పరివథ్సరాః । యేన తే తే ప్రజాపతే । ఈజానస్య న్యవర్తయన్న్ ॥ 26 ॥
తేనాహమస్య బ్రహ్మణా । నివర్తయామి జీవసే ॥ అగ్నిస్తిగ్మేన శోచిషా । తప ఆక్రాన్త-ముష్ణిహా । శిరస్తపస్యాహితమ్ । వైశ్వానరస్య తేజసా । ఋతేనాస్య నివర్తయే । సత్యేన పరివర్తయే । తపసా ఽస్యానువర్తయే । శివేనాస్యోపవర్తయే । శగ్మేనాస్యాభివర్తయే । తదృత-న్త-థ్సత్యమ్ । త-ద్వ్రత-న్తచ్ఛకేయమ్ । తేన శకేయ-న్తేన రాద్ధ్యాసమ్ ॥ 27 ॥

(పరివర్తయే - సహా - భివర్తయ - ఉష్ణిహా - రాద్ధ్యాసం - న్యవర్తయన్ - నుపవర్తయే చత్వారి చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - చాతుర్మాస్యశేషా వపనవిధిః (రాజసూయబ్రాహ్మణమ్)

దేవా వై య-ద్యజ్ఞే ఽకుర్వత । తదసురా అకుర్వత । తే-ఽసురా ఊర్ధ్వ-మ్పృష్ఠేభ్యో నాపశ్యన్న్ । తే కేశానగ్రే-ఽవపన్త । అథ శ్మశ్రూణి । అథోపపక్షౌ । తతస్తే-ఽవాఞ్చ ఆయన్న్ । పరా-ఽభవన్న్ । యస్యైవం-వఁపన్తి । అవాంఏతి ॥ 28 ॥
అథో పరైవ భవతి । అథ దేవా ఊర్ధ్వ-మ్పృష్ఠేభ్యో-ఽపశ్యన్న్ । త ఉపపక్షావగ్రే-ఽవపన్త । అథ శ్మశ్రూణి । అథ కేశాన్ । తతస్తే-ఽభవన్న్ । సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । యస్యైవం-వఁపన్తి । భవత్యాత్మనా । అథో సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ 29 ॥
అథైత-న్మను-ర్వప్త్రే మిథున-మపశ్యత్ । స శ్మశ్రూణ్యగ్రే-ఽవపత । అథోపపక్షౌ । అథ కేశాన్ । తతో వై స ప్రాజాయత ప్రజయా పశుభిః । యస్యైవం-వఁపన్తి । ప్ర ప్రజయా పశుభి-ర్మిథునై-ర్జాయతే ॥ దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । తే సంవఁథ్సరే వ్యాయచ్ఛన్త । తా-న్దేవాశ్చాతు-ర్మాస్యైరేవాభి ప్రాయుఞ్జత ॥ 30 ॥
వైశ్వదేవేన చతురో మాసో-ఽవృఞ్జతేన్ద్రరాజానః । తాఞ్ఛీర్షన్ని చావర్తయన్త పరి చ । వరుణ ప్రఘాసై-శ్చతురో మాసో-ఽవృఞ్జత వరుణరాజానః । తాఞ్ఛీర్షన్ని చావర్తయన్త పరి చ । సాకమేధైశ్చతురో మాసో-ఽవృఞ్జత సోమరాజానః । తాఞ్ఛీర.షన్ని చావర్తయన్త పరి చ । యా సంవఁథ్సర ఉపజీవా ఽఽసీత్ । తామేషా-మవృఞ్జత । తతో దేవా అభవన్న్ । పరా-ఽసురాః ॥ 31 ॥
య ఏవం-విఁద్వాగ్-శ్చాతుర్మాస్యై-ర్యజతే । భ్రాతృవ్యస్యైవ మాసో వృక్త్వా । శీర్షన్ని చ వర్తయతే పరి చ । యైషా సంవఁథ్సర ఉపజీవా । వృఙ్క్తే తా-మ్భ్రాతృవ్యస్య । క్షుధా ఽస్య భ్రాతృవ్యః పరా భవతి ॥ లోహితాయసేన నివర్తయతే । యద్వా ఇమామగ్నిర్-ఋతావాగతే నివర్తయతి । ఏతదేవైనాగ్ం రూప-ఙ్కృత్వా నివర్తయతి । సా తత-శ్శ్వ-శ్శ్వో భూయసీ భవన్త్యేతి ॥ 32 ॥
ప్రజాయతే । య ఏవం-విఁద్వాఁల్లోహితాయసేన నివర్తయతే । ఏతదేవ రూప-ఙ్కృత్వా నివర్తయతే । స తత-శ్శ్వ-శ్శ్వో భూయాన్-భవన్నేతి । ప్రైవ జాయతే ॥ త్రేణ్యా శలల్యా నివర్తయేత । త్రీణి త్రీణి వై దేవానామృద్ధాని । త్రీణి ఛన్దాగ్ంసి । త్రీణి సవనాని । త్రయ ఇమే లోకాః ॥ 33 ॥
ఋద్ధ్యామేవ త-ద్వీర్య ఏషు లోకేషు ప్రతి తిష్ఠతి ॥ యచ్చాతుర్మాస్యయా-జ్యాత్మనో నావద్యేత్ । దేవేభ్య ఆవృశ్చ్యేత । చతృషు చతృషు మాసేషు నివర్తయేత । పరోక్షమేవ త-ద్దేవేభ్య ఆత్మనో-ఽవద్యత్యనా వ్రస్కాయ ॥ దేవానాం-వాఁ ఏష ఆనీతః । యశ్చాతుర్మాస్యయాజీ । య ఏవం-విఁద్వాన్ని చ వర్తయతే పరి చ । దేవతా ఏవాప్యేతి । నాస్య రుద్రః ప్రజా-మ్పశూ-నభిమన్యతే ॥ 34 ॥

(ఏత్యే- త్య - యుఞ్జతా - సురా - ఏతి - లోకా - మన్యతే) (అ. 6)
అనువాకం 7 - అగ్నిచయనశేషా ఇష్టకోపధానమన్త్రాః, తత్ర సన్తత్యాఖ్యేష్టకామన్త్రాః

ఆయుషః ప్రాణగ్ం సన్తను । ప్రాణాదపానగ్ం సన్తను । అపానా-ద్వ్యానగ్ం సన్తను । వ్యానాచ్చక్షు-స్సన్తను । చక్షుష-శ్శ్రోత్రగ్ం సన్తను । శ్రోత్రా-న్మన-స్సన్తను । మనసో వాచగ్ం సన్తను । వాచ ఆత్మానగ్ం సన్తను । ఆత్మనః పృథివీగ్ం సన్తను । పృథివ్యా అన్తరిక్షగ్ం సన్తను । అన్తరిక్షా-ద్దివగ్ం సన్తను ।దివ-స్సువ-స్సన్తను ॥ 35 ॥

(అన్తరిక్షగ్ం సన్తను ద్వే చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - అగ్నిచయనశేషా థర్వశిరో-ఽభిధానానామిష్టకానా-మ్మన్త్రాః

ఇన్ద్రో దధీచో అస్థభిః । వృత్రాణ్య ప్రతిష్కుతః । జఘాన నవ తీర్నవ ॥ ఇచ్ఛన్నశ్వస్య యచ్ఛిరః । పర్వతేష్వప శ్రితమ్ । త-ద్విదచ్ఛర్యణావతి ॥ అత్రా హ గోరమన్వత । నామ త్వష్టురపీచ్యమ్ । ఇత్థా చన్ద్రమసో గృహే ॥ ఇన్ద్రమిద్గాథినో బృహత్ ॥ 36 ॥
ఇన్ద్రమర్కేభిరర్కిణః । ఇన్ద్రం-వాఁణీరనూషత ॥ ఇన్ద్ర ఇద్ధర్యో-స్సచా । సమ్మిశ్ల ఆవచో యుజా । ఇన్ద్రో వజ్రీ హిరణ్యయః ॥ ఇన్ద్రో దీర్ఘాయ చక్షసే । ఆ సూర్యగ్ం రోహయ-ద్దివి । వి గోభిరద్రిమైరయత్ ॥ ఇన్ద్ర వాజేషు నో అవ । సహస్ర ప్రధనేషు చ ॥ 37 ॥
ఉగ్ర ఉగ్రాభిరూతిభిః ॥ తమిన్ద్రం-వాఁజయామసి । మహే వృత్రాయ హన్తవే । స వృషా వృషభో భువత్ ॥ ఇన్ద్ర-స్సదామనే కృతః । ఓజిష్ఠ-స్స బలే హితః । ద్యుమ్నీ శ్లోకీ స సౌమ్యః ॥ గిరా వజ్రో న సమ్భృతః । సబలో అనపచ్యుతః । వవక్షు-రుగ్రో అస్తృతః ॥ 38 ॥

(బృహ- చ్చా - స్తృతః) (అ. 8)
అనువాకం 9 - సోమశేషభూతా ఇష్టయః. (ఆధ్వరబ్రాహ్మణమ్)

దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ । స ప్రజాపతిరిన్ద్ర-ఞ్జ్యేష్ఠ-మ్పుత్రమప న్యధత్త । నేదేనమసురా బలీయాగ్ం సో-ఽహనన్నితి । ప్రహ్రాదో హ వై కాయాధవః । విరోచనగ్గ్ స్వ-మ్పుత్రమప న్యధత్త । నేదేన-న్దేవా అహనన్నితి । తే దేవాః ప్రజాపతి-ముపసమేత్యోచుః । నారాజకస్య యుద్ధమస్తి । ఇన్ద్రమన్విచ్ఛామేతి । తం-యఁజ్ఞక్రతుభి-రన్వైచ్ఛన్న్ ॥ 39 ॥
తం-యఁజ్ఞక్రతుభిర్నాన్వవిన్దన్న్ । తమిష్టిభి-రన్వైచ్ఛన్న్ । తమిష్టిభి-రన్వవిన్దన్న్ । తదిష్టీనా-మిష్టిత్వమ్ । ఏష్టయో హ వై నామ । తా ఇష్టయ ఇత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ తస్మా ఏతమాగ్నావైష్ణవ-మేకాదశకపాల-న్దీక్షణీయ-న్నిరవపన్న్ । తదపద్రుత్యాతన్వత । తాన్పత్నీ సంయాఁజాన్త ఉపానయన్న్ ॥ 40 ॥
తే తద-న్తమేవ కృత్వోదద్రవన్న్ ॥ తే ప్రాయణీయమభి సమారోహన్న్ । తదపద్రుత్యాతన్వత । తాఞ్ఛంయ్వఁన్త ఉపానయన్న్ । తే తదతమ్మేవ కృత్వోదద్రవన్న్ ॥ త ఆతిథ్యమభి సమారోహన్న్ । తదపద్రుత్యాతన్వత । తానిడాన్త ఉపానయన్న్ । తే తదతమ్మేవ కృత్వోదద్రవన్న్ । తస్మా దేతా ఏతదన్తా ఇష్టయ-స్సన్తిష్ఠన్తే ॥ 41 ॥
ఏవగ్ం హి దేవా అకుర్వత । ఇతి దేవా అకుర్వత । ఇత్యు వై మనుష్యాః కుర్వతే ॥ తే దేవా ఊచుః । యద్వా ఇదముచ్చై-ర్యజ్ఞేన చరామ । తన్నో-ఽసురాః పాప్మా-ఽనువిన్దన్తి । ఉపాగ్ంశూపసదా చరామ । తథా నో-ఽసురాః పాప్మా నానువేథ్స్యన్తీతి । త ఉపాగ్ంశూపసద-మతన్వత । తిస్ర ఏవ సామిధేనీరనూచ్య ॥ 42 ॥
స్రువేణాఘార-మాఘార్య । తిస్రః పరాచీ-రాహుతీర్-హుత్వా । స్రువేణోపసద-ఞ్జుహవాఞ్చక్రుః । ఉగ్రం-వఁచో అపావధీ-న్త్వేషం-వఁచో అపావధీగ్ స్వాహేతి । అశనయాపిపాసే హ వా ఉగ్రం-వఁచః । ఏనశ్చ వైరహత్య-ఞ్చ త్వేషం-వఁచః । ఏతగ్ం హ వావ తచ్చతుర్ధావిహిత-మ్పాప్మాన-న్దేవా అపజఘ్నిరే ॥ తథో ఏవైతదేవం-విఁద్యజమానః । తిస్ర ఏవ సామిధేనీరనూచ్య । స్రువేణాఘార-మాఘార్య ॥ 43 ॥
తిస్రః పరాచీరాహుతీర్-హుత్వా । స్రువేణోపసద-ఞ్జుహోతి । ఉగ్రం-వఁచో అపావధీ-న్త్వేషం-వఁచో అపావధీగ్ స్వాహేతి । అశనయాపిపాసే హ వా ఉగ్రం-వఁచః । ఏనశ్చ వైరహత్య-ఞ్చ త్వేషం-వఁచః । ఏతమేవ తచ్చతుర్ధా-విహిత-మ్పాప్మానం-యఁజమానో-ఽపహతే ॥ తే-ఽభినీయైవాహః పశుమా-ఽలభన్త । అహ్న ఏవ త-ద్దేవా అవర్తి-మ్పాప్మాన-మ్మృత్యుమపజఘ్నిరే । తేనాభినీయేవ రాత్రేః ప్రాచరన్న్ । రాత్రియా ఏవ త-ద్దేవా అవర్తి-మ్పాప్మాన-మ్మృత్యుమపజఘ్నిరే ॥ 44 ॥
తస్మాదభినీయైవాహః పశుమాలభేత । అహ్న ఏవ త-ద్యజమానో ఽవర్తి-మ్పాప్మాన-మ్భ్రాతృవ్యానపనుదతే । తేనాభినీయేవ రాత్రేః ప్రచరేత్ । రాత్రియా ఏవ త-ద్యజమానో ఽవర్తి-మ్పాప్మాన-మ్భ్రాతృవ్యానపనుదతే ॥ స ఏష ఉపవసథీయే ఽహన్-ద్విదేవత్యః పశురాలభ్యతే । ద్వయం-వాఁ అస్మిన్ ఁలోకే యజమానః । అస్థి చ మాగ్ంస-ఞ్చ । అస్థి చైవ తేన మాగ్ంస-ఞ్చ యజమాన-స్సగ్గ్ స్కురుతే ॥ తా వా ఏతాః పఞ్చ దేవతాః । అగ్నీషోమా-వగ్ని-ర్మిత్రావరుణౌ ॥ 45 ॥
పఞ్చపఞ్చీ వై యజమానః । త్వమ్మాగ్ం సగ్గ్ స్నావాస్థి మజ్జా । ఏతమేవ తత్పఞ్చధా విహితమాత్మానం-వఁరుణపాశా-న్ముఞ్చతి । భేషజతాయై నిర్వరుణత్వాయ ॥ తగ్ం సప్తభి-శ్ఛన్దోభిః ప్రాతరహ్వయన్న్ । తస్మాథ్సప్త చతురుత్తరాణి ఛన్దాగ్ంసి ప్రాతరనువాకే-ఽనూచ్యన్తే ॥ తమేతయో-పసమేత్యో-పాసీదన్న్ । ఉపాస్మై గాయతా నర ఇతి । తస్మా దేతయా బహిష్పవమాన ఉపసద్యః ॥ 46 ॥

(ఐచ్ఛన్ - ననయగ్గ్ - స్తిష్ఠన్తే - ఽనూచ్యా - నూచ్య స్రువేణాఘారమాఘార్య - రాత్రియా ఏవ త-ద్దేవా అవర్తి-మ్పాప్మానం మృత్యుమపజఘ్నిరే - మిత్రావరుణౌ - +నవ చ ) (అ. 9)
(దేవా యజమానో దేవా దేవా యజమానో యజమానో-ఽలభన్త ప్రాచరఁల్లభేత ప్రచరేదాలభన్తాలభేత మృత్యుమపజఘ్నిరే భ్రాతృవ్యాన్)
అనువాకం 10 - త్రివృదాదిస్తోమరూపాణి సోమఙ్గాని. (ఆధ్వరబ్రాహ్మణమ్)

స సముద్ర ఉత్తరతః ప్రాజ్వల-ద్భూమ్యన్తేన । ఏష వావ స సముద్రః । యచ్చాత్వాలః । ఏష ఉ వేవ స భూమ్యన్తః । యద్వేద్యన్తః । తదేతత్-త్రిశల-న్త్రిపూరుషమ్ । తస్మాత్-త-న్త్రివితస్త-ఙ్ఖనన్తి ॥ స సువర్ణరజతాభ్యా-ఙ్కుశీభ్యా-మ్పరిగృహీత ఆసీత్ । తం-యఁదస్యా అద్ధ్యజనయన్న్ । తస్మాదాదిత్యః ॥ 47 ॥
అథ య-థ్సువర్ణరజతాభ్యా-ఙ్కుశీభ్యా-మ్పరిగృహీత ఆసీత్ । సా-ఽస్య కౌశికతా ॥ త-న్త్రివృతా-ఽభి ప్రాస్తువత । త-న్త్రివృతా ఽఽదదత । త-న్త్రివృతా ఽఽహరన్న్ । యావతీ త్రివృతో మాత్రా ॥ త-మ్పఞ్చదశేనాభి ప్రాస్తువత । త-మ్పఞ్చదశేనాదదత । త-మ్పఞ్చదశేనాహరన్న్ । యావతీ పఞ్చదశస్య మాత్రా ॥ 48 ॥
తగ్ం సప్తదశేనాభి ప్రాస్తువత । తగ్ం సప్తదశేనాదదత । తగ్ం సప్తదశేనాహరన్న్ । యావతీ సప్తదశస్య మాత్రా । తస్య సప్తదశేన హ్రియమాణస్య తేజో హరో-ఽపతత్ । తమేకవిగ్ం శేనాభి ప్రాస్తువత । తమేకవిగ్ంశేనాదదత । తమేకవిగ్ంశేనాహరన్న్ । యావత్యేకవిగ్ంశస్య మాత్రా ॥ తే యత్-త్రివృతా స్తువతే ॥ 49 ॥
త్రివృతైవ త-ద్యజమానమాదదతే । త-న్త్రివృతైవ హరన్తి । యావతీ త్రివృతో మాత్రా । అగ్నిర్వై త్రివృత్ । యావద్వా అగ్నేర్దహతో ధూమ ఉదేత్యానువ్యేతి । తావతీ త్రివృతో మాత్రా । అగ్నేరేవైన-న్తత్ । మాత్రాగ్ం సాయుజ్యగ్ం సలోకతా-ఙ్గమయన్తి ॥ అథ యత్పఞ్చదశేన స్తువతే । పఞ్చదశేనైవ త-ద్యజమాన-మాదదతే ॥ 50 ॥
త-మ్పఞ్చదశేనైవ హరన్తి । యావతీ పఞ్చదశస్య మాత్రా । చన్ద్రమా వై పఞ్చదశః । ఏష హి పఞ్చదశ్యామపక్షీయతే । పఞ్చదశ్యా-మాపూర్యతే । చన్ద్రమస ఏవైన-న్తత్ । మాత్రాగ్ం సాయుజ్యగ్ం సలోకతా-ఙ్గమయన్తి । అథ యథ్సప్తదశేన స్తువతే । సప్తదశేనైవ త-ద్యజమానమాదదతే । తగ్ం సప్తదశేనైవ హరన్తి ॥ 51 ॥
యావతీ సప్తదశస్య మాత్రా । ప్రజాపతిర్వై సప్తదశః । ప్రజాపతేరేవైన-న్తత్ । మాత్రాగ్ం సాయుజ్యగ్ం సలోకతా-ఙ్గమయన్తి । అథ యదేకవిగ్ంశేన స్తువతే । ఏకవిగ్ంశేనైవ త-ద్యజమాన-మాదదతే । తమేకవిగ్ంశేనైవ హరన్తి । యావత్యేకవిగ్ంశస్య మాత్రా । అసౌ వా ఆదిత్య ఏకవిగ్ంశః । ఆదిత్యస్యైవైన-న్తత్ ॥ 52 ॥
మాత్రాగ్ం సాయుజ్యగ్ం సలోకతా-ఙ్గమయన్తి ॥ తే కుశ్యౌ । వ్యఘ్నన్న్ । తే అహోరాత్రే అభవతామ్ । అహరేవ సువర్ణా ఽభవత్ । రజతా రాత్రిః । స యదాదిత్య ఉదేతి । ఏతామేవ తథ్సువర్ణా-ఙ్కుశీమను సమేతి । అథ యదస్తమేతి । ఏతామేవ త-ద్రజతా-ఙ్కుశీమను సంవిఁశతి ॥ ప్రహ్రాదో హ వై కాయాధవః । విరోచనగ్గ్ స్వ-మ్పుత్రముదాస్యత్ । స ప్రదరో-ఽభవత్ । తస్మా-త్ప్రదరాదుదక-న్నాచామేత్ ॥ 53 ॥

(ఆదిత్యః - పఞ్చదశస్య మాత్రా - స్తువతే - పఞ్చదశేనైవ త-ద్యజమానమాదదతే - సప్తదశేనైవ హరన్ - త్యాదిత్యస్యైవైనన్త-ద్ విశతి చత్వారి చ) (అ. 10)
అనువాకం 11 - సవనీయపశుపురోడాశాః (ఆధ్వరబ్రాహ్మణమ్)

యే వై చత్వార-స్స్తోమాః । కృత-న్తత్ । అథ యే పఞ్చ । కలి-స్సః । తస్మాచ్చతుష్టోమః । తచ్చతుష్టోమస్య చతుష్టోమత్వమ్ ॥ తదాహుః । కతమాని తాని జ్యోతీగ్ంషి । య ఏతస్య స్తోమా ఇతి । త్రివృత్-పఞ్చదశ-స్సప్తదశ ఏకవిగ్ంశః ॥ 54 ॥
ఏతాని వావ తాని జ్యోతీగ్ంషి । య ఏతస్య స్తోమాః ॥ సో-ఽబ్రవీత్ । సప్తదశేన హ్రియమాణో వ్యలేశిషి । భిషజ్యత మేతి । తమశ్వినౌ ధానాభి-రభిషజ్యతామ్ । పూషా కరమ్భేణ । భారతీ పరివాపేణ । మిత్రావరుణౌ పయస్యయా ॥ తదాహుః ॥ 55 ॥
యదశ్విభ్యా-న్ధానాః । పూష్ణః కరమ్భః । భారత్యై పరివాపః । మిత్రావరుణయోః పయస్యా-ఽథ । కస్మాదేతేషాగ్ం హవిషామిన్ద్రమేవ యజన్తీతి । ఏతా హ్యేన-న్దేవతా ఇతి బ్రూయాత్ । ఏతైర్-హవిర్భి-రభిషజ్యగ్గ్-స్తస్మాదితి ॥ తం-వఁసవో-ఽష్టాకపాలేన ప్రాతస్సవనే-ఽభిషజ్యన్న్ । రుద్రా ఏకాదశకపాలేన మాద్ధ్యన్దినే సవనే । విశ్వే దేవా ద్వాదశకపాలేన తృతీయసవనే ॥ 56 ॥
స యదష్టాకపాలా-న్ప్రాతస్సవనే కుర్యాత్ । ఏకాదశకపాలా-న్మాద్ధ్యన్దినే సవనే । ద్వాదశకపాలాగ్ స్తృతీయ సవనే । విలోమ త-ద్యజ్ఞస్య క్రియేత । ఏకాదశకపాలానేవ ప్రాతస్సవనే కుర్యాత్ । ఏకాదశకపాలా-న్మాద్ధ్యన్దినే సవనే । ఏకాదశకపాలాగ్ స్తృతీయ సవనే । యజ్ఞస్య సలోమత్వాయ ॥ తదాహుః । య-ద్వసూనా-మ్ప్రాతస్సవనమ్ । రుద్రాణా-మ్మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవనమ్ । విశ్వేషా-న్దేవానా-న్తృతీయసవనమ్ । అథ కస్మాదేతేషాగ్ం హవిషామిన్ద్రమేవ యజన్తీతి । ఏతా హ్యేన-న్దేవతా ఇతి బ్రూయాత్ । ఏతైర్-హవిర్భిరభిషజ్యగ్గ్ స్తస్మాదితి ॥ 57 ॥

(ఏకవిగ్ంశ-ఆహు-స్తృతీయసవనే-ప్రాతస్సవన-మ్పఞ్చ చ) (అ. 11)
అనువాకం 12 - సప్తఛన్దాంసి ప్రపఞ్చ్యన్తే (ఆధ్వరబ్రాహ్మణమ్)

తస్యావాచో-ఽవపాదాదబిభయుః । తమేతేషు సప్తసు ఛన్దః స్వశ్రయన్న్ । యదశ్రయన్న్ । తచ్ఛ్రాయన్తీయస్య శ్రాయన్తీయత్వమ్ । యదవారయన్న్ । త-ద్వారవన్తీయస్య వారవన్తీయత్వమ్ ॥ తస్యావాచ ఏవావపాదాదబిభయుః । తస్మా ఏతాని సప్త చతురుత్తరాణి ఛన్దాగ్స్యుపాదధుః । తేషామతి త్రీణ్యరిచ్యన్త । న త్రీణ్యుదభవన్న్ ॥ 58 ॥
స బృహతీమేవా-స్పృశత్ । ద్వాభ్యామక్షరాభ్యామ్ । అహోరాత్రాభ్యామేవ ॥ తదాహుః । కతమా సా దేవాక్షరా బృహతీ । యస్యా-న్త-త్ప్రత్యతిష్ఠత్ । ద్వాదశ పౌర్ణమాస్యః । ద్వాదశాష్టకాః । ద్వాదశామావాస్యాః । ఏషా వావ సా దేవాక్షరా బృహతీ ॥ 59 ॥
యస్యా-న్త-త్ప్రత్యతిష్ఠదితి ॥ యాని చ ఛన్దాగ్-స్యత్యరిచ్యన్త । యాని చ నోదభవన్న్ । తాని నిర్వీర్యాణి హీనాన్యమన్యన్త । సా ఽబ్రవీ-ద్బృహతీ । మామేవ భూత్వా । మాముప సగ్గ్ శ్రయతేతి । చతుర్భిరక్షరై-రనుష్టుగ్-బృహతీ-న్నోదభవత్ । చతుర్భిరక్షరైః పఙ్క్తి-ర్బృహతీ-మత్యరిచ్యత । తస్యామేతాని చత్వార్యక్షరాణ్య-పచ్ఛిద్యా-దధాత్ ॥ 60 ॥
తే బృహతీ ఏవ భూత్వా । బృహతీముప సమశ్రయతామ్ ॥ అష్టాభి-రక్షరైరుష్ణిగ్-బృహతీ-న్నోదభవత్ । అష్టాభిరక్షరైస్త్రిష్టుగ్-బృహతీ-మత్యరిచ్యత । తస్యామేతా-న్యష్టావక్షరాణ్య-పచ్ఛిద్యాదధాత్ । తే బృహతీ ఏవ భూత్వా । బృహతీముప సమశ్రయతామ్ । ద్వాదశభి-రక్షరై-ర్గాయత్రీ-బృహతీ-న్నోదభవత్ । ద్వాదశభి-రక్షరై-ర్జగతీ-బృహతీ-మత్యరిచ్యత । తస్యామేతాని ద్వాదశాక్షరాణ్య-పచ్ఛిద్యాదధాత్ ॥ 61 ॥
తే బృహతీ ఏవ భూత్వా । బృహతీముప సమశ్రయతామ్ ॥ సో-ఽబ్రవీత్-ప్రజాపతిః । ఛన్దాగ్ంసి రథో మే భవత । యుష్మాభి-రహమేత-మద్ధ్వానమను సఞ్చరాణీతి । తస్య గాయత్రీ చ జగతీ చ పక్షావభవతామ్ । ఉష్ణిక్చ త్రిష్టుప్చ ప్రష్ట్యౌ । అనుష్టుప్చ పఙ్క్తిశ్చ ధుర్యౌ । బృహత్యేవోద్ధిరభవత్ । స ఏత-ఞ్ఛన్దోరథమాస్థాయ । ఏతమద్ధ్వానమను సమచరత్ । ఏతగ్ం హ వై ఛన్దోరథమాస్థాయ । ఏతమద్ధ్వానమను సఞ్చరతి । యేనైష ఏత-థ్సచంరతి । య ఏవం-విఁద్వాన్-థ్సోమేన యజతే । య ఉచైనమేవం-వేఁద ॥ 62 ॥