2.6 - સૌત્રામણિઃ કૌકિલી હોત્રં ચ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - સ્વાદ્વીં ત્વા

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ - સૌત્રામણિઃ કૌકિલી હોત્ર-ઞ્ચ
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - ગ્રહાઃ

સ્વાદ્વી-ન્ત્વા સ્વાદુના । તીવ્રા-ન્તીવ્રેણ । અમૃતા-મમૃતેન । મધુમતી-મ્મધુમતા । સૃજામિ સગ્ં સોમેન । સોમો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-મ્પચ્યસ્વ । સરસ્વત્યૈ પચ્યસ્વ । ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે પચ્યસ્વ ॥ પરીતોષિઞ્ચતા સુતમ્ । સોમો ય ઉત્તમગ્ં હવિઃ ॥ 1 ॥
દધન્વા યો નર્યો અફ્સ્વન્તરા । સુષાવ સોમમદ્રિભિઃ ॥ પુનાતુ તે પરિસ્રુતમ્ । સોમગ્ં સૂર્યસ્ય દુહિતા । વારેણ શશ્વતા તના । વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણ । પ્રાઙ્ખ્સોમો અતિદ્રુતઃ । ઇન્દ્રસ્ય યુજ્ય-સ્સખા ॥ વાયુઃ પૂતઃ પવિત્રેણ । પ્રત્યઙ્ખ્સોમો અતિદ્રુતઃ ॥ 2 ॥
ઇન્દ્રસ્ય યુજ્ય-સ્સખા ॥ બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પવતે તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । સુરયા સોમઃ સુત આસુતો મદાય । શુક્રેણ દેવ દેવતાઃ પિપૃગ્ધિ । રસેનાન્નં-યઁજમાનાય ધેહિ ॥ કુવિદઙ્ગ યવમન્તો યવ-ઞ્ચિત્ । યથા દાન્ત્યનુપૂર્વં-વિઁયૂય । ઇહેહૈષા-ઙ્કૃણુત ભોજનાનિ । યે બરઃઇષો નમોવૃક્તિ-ન્ન જગ્મુઃ ॥ ઉપયામ-ગૃહીતો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-ન્ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ ॥ 3 ॥
સરસ્વત્યા ઇન્દ્રાય સુત્રામ્ણે ॥ એષ તે યોનિસ્તેજસે ત્વા । વીર્યાય ત્વા બલાય ત્વા ॥ તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ । વીર્યમસિ વીર્ય-મ્મયિ ધેહિ । બલમસિ બલ-મ્મયિ ધેહિ ॥ નાના હિ વા-ન્દેવહિતગ્ં સદઃ કૃતમ્ । મા સગ્ંસૃક્ષાથા-મ્પરમે વ્યોમન્ન્ । સુરા ત્વમસિ શુષ્મિણી સોમ એષઃ । મા મા હિગ્ંસી-સ્સ્વાં-યોઁનિમાવિશન્ન્ ॥ 4 ॥
ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યાશ્વિન-ન્તેજઃ । સારસ્વતં-વીઁર્યમ્ । ઐન્દ્ર-મ્બલમ્ ॥ એષ તે યોનિર્મોદાય ત્વા । આનન્દાય ત્વા મહસે ત્વા ॥ ઓજો-ઽસ્યોજો મયિ ધેહિ । મન્યુરસિ મન્યુ-મ્મયિ ધેહિ । મહો-ઽસિ મહો મયિ ધેહિ । સહો-ઽસિ સહો મયિ ધેહિ ॥ યા વ્યાઘ્રં-વિઁષૂચિકા । ઉભૌ વૃક-ઞ્ચ રક્ષતિ । શ્યેન-મ્પતત્રિણગ્ં સિગ્ંહમ્ । સેમ-મ્પાત્વગ્ંહસઃ ॥ સ-મ્પૃચઃ સ્થ સ-મ્મા ભદ્રેણ પૃઙ્ક્ત । વિપૃચઃ સ્થ વિ મા પાપ્મના પૃઙ્ક્ત ॥ 5 ॥

(હવિઃ - પ્રત્યઙ્ખ્સોમો આતિદ્રુતો - ગૃહ્ણા - મ્યાવિશન્ - વિષૂચિકા પઞ્ચ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - ગ્રહોપસ્થાનમ્

સોમો રાજા-ઽમૃતગ્ં સુતઃ । ઋજીષેણાજહાન્મૃત્યુમ્ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ । વિપાનગ્ં શુક્રમન્ધસઃ । ઇન્દ્રસ્યેન્દ્રિયમ્ । ઇદ-મ્પયો-ઽમૃત-મ્મધુ ॥ સોમમદ્ભ્યો વ્યપિબત્ । છન્દસા હગ્ંસ-શ્શુચિષત્ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ । અદ્ભ્યઃ, ક્ષીરં-વ્યઁપિબત્ ॥ 6 ॥
ક્રુઙ્ઙાઙ્ગિરસો ધિયા । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ । અન્ના-ત્પરિસ્રુતો રસમ્ । બ્રહ્મણા વ્યપિબ-ત્ક્ષત્રમ્ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ ॥ રેતો મૂત્રં-વિઁજહાતિ । યોનિ-મ્પ્રવિશદિન્દ્રિયમ્ । ગર્ભો જરાયુણા-ઽઽવૃતઃ । ઉલ્બ-ઞ્જહાતિ જન્મના । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ ॥ 7 ॥
વેદેન રૂપે વ્યકરોત્ । સતાસતી પ્રજાપતિઃ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ ॥ સોમેન સોમૌ વ્યપિબત્ । સુતાસુતૌ પ્રજાપતિઃ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ । દૃષ્ટ્વા રૂપે વ્યાકરોત્ । સત્યાનૃતે પ્રજાપતિઃ । અશ્રદ્ધા-મનૃતે-ઽદધાત્ । શ્રદ્ધાગ્ં સત્યે પ્રજાપતિઃ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ ॥ દૃષ્ટ્વા પરિસ્રુતો રસમ્ । શુક્રેણ શુક્રં-વ્યઁપિબત્ । પય-સ્સોમ-મ્પ્રજાપતિઃ । ઋતેન સત્યમિન્દ્રિયમ્ । વિપાનગ્ં શુક્રમન્ધસઃ । ઇન્દ્રસ્યેન્દ્રિયમ્ । ઇદ-મ્પયો-ઽમૃત-મ્મધુ ॥ 8 ॥

(અદ્ભ્યઃ, ક્ષીરં-વ્યઁપિબ - જ્જન્મનર્તેન સત્યમિન્દ્રિયગ્ગ્ - શ્રદ્ધાગ્ં સત્યે પ્રજાપતિરષ્ટૌ ચ) (અ. 2)
(સોમો રાજા વિપાનગ્ં સોમમદ્ભ્યો-ઽન્ના-દ્રેતો મૂત્રં-વેઁદેન સતાસતી સોમેન સુતાસુતૌ દૃષ્ટ્વા રૂપે દૃષ્ટ્વા પરિસ્રુતો રસં-વિઁપાન-ન્દશ )
અનુવાકં 3 - ગ્રહહોમઃ

સુરાવન્ત-મ્બર્હિષદગ્ં સુવીરમ્ । યજ્ઞગ્ં હિન્વન્તિ મહિષા નમોભિઃ । દધાના-સ્સોમ-ન્દિવિ દેવતાસુ । મદેમેન્દ્રં-યઁજમાના-સ્સ્વર્કાઃ ॥ યસ્તે રસ-સ્સમ્ભૃત ઓષધીષુ । સોમસ્ય શુષ્મ-સ્સુરયા સુતસ્ય । તેન જિન્વ યજમાન-મ્મદેન । સરસ્વતી-મશ્વિના-વિન્દ્ર-મગ્નિમ્ ॥ યમશ્વિના નમુચેરાસુરાદધિ । સરસ્વત્યસનોદિન્દ્રિયાય ॥ 9 ॥
ઇમ-ન્તગ્ં શુક્ર-મ્મધુમન્ત-મિન્દુમ્ । સોમગ્ં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ ॥ યદત્ર રિપ્તગ્ં રસિનઃ સુતસ્ય । યદિન્દ્રો અપિબચ્છચીભિઃ । અહ-ન્તદસ્ય મનસા શિવેન । સોમગ્ં રાજાનમિહ ભક્ષયામિ ॥ પિતૃભ્યઃ સ્વધાવિભ્યઃ સ્વધા નમઃ । પિતામહેભ્યઃ સ્વધાવિભ્યઃ સ્વધા નમઃ । પ્રપિતામહેભ્ય-સ્સ્વધાવિભ્યઃ સ્વધા નમઃ । અક્ષ-ન્પિતરઃ ॥ 10 ॥
અમીમદન્ત પિતરઃ । અતીતૃપન્ત પિતરઃ । અમીમૃજન્ત પિતરઃ । પિતર-શ્શુન્ધદ્ધ્વમ્ ॥ પુનન્તુ મા પિતરઃ સોમ્યાસઃ । પુનન્તુ મા પિતામહાઃ । પુનન્તુ પ્રપિતામહાઃ । પવિત્રેણ શતાયુષા । પુનન્તુ મા પિતામહાઃ । પુનન્તુ પ્રપિતામહાઃ ॥ 11 ॥
પવિત્રેણ શતાયુષા ॥ વિશ્વમાયુ-ર્વ્યશ્નવૈ । અગ્ન આયૂગ્ંષિ પવસ આ સુવોર્જમિષ-ઞ્ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥ અગ્ને પવસ્વ સ્વપા અસ્મે વર્ચઃ સુવીર્યમ્ । દધ-ત્પોષગ્ં રયિ-મ્મયિ ॥। પવમાન-સ્સુવર્જનઃ । પવિત્રેણ વિચર્ષણિઃ । યઃ પોતા સ પુનાતુ મા ॥ પુનન્તુ મા દેવજનાઃ । પુનન્તુ મન વો ધિયા । પુનન્તુ વિશ્વ આયવઃ ॥। જાતવેદઃ પવિત્રવત્ । પવિત્રેણ પુનાહિ મા । શુક્રેણ દેવ દીદ્યત્ । અગ્ને ક્રત્વા ક્રતૂગ્ંરનુ ॥ યત્તે પવિત્ર-મર્ચિષિ । અગ્ને વિતતમન્તરા । બ્રહ્મ તેન પુનીમહે ॥। ઉભાભ્યા-ન્દેવ સવિતઃ । પવિત્રેણ સવેન ચ । ઇદ-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે ॥ વૈશ્વદેવી પુનતી દેવ્યાગાત્ । યસ્યૈ બહ્વી-સ્તનુવો વીતપૃષ્ઠાઃ । તયા મદન્ત-સ્સધમાદ્યેષુ । વયગ્ગ્ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥॥ યે સમાના-સ્સમનસઃ । પિતરો યમરાજ્યે । તેષાં-લોઁક-સ્સ્વધા નમઃ । યજ્ઞો દેવેષુ કલ્પતામ્ ॥ 12 ॥
યે સજાતા-સ્સમનસઃ । જીવા જીવેષુ મામકાઃ । તેષાગ્ શ્રીર્મયિ કલ્પતામ્ । અસ્મિલ્ ઁલોકે શતગ્ં સમાઃ ॥ દ્વે સ્રુતી અશૃણવ-મ્પિતૃણામ્ । અહ-ન્દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ । યાભ્યામિદં-વિઁશ્વમેજ-થ્સમેતિ । યદન્તરા પિતર-મ્માતર-ઞ્ચ ॥ ઇદગ્ં હવિઃ પ્રજનન-મ્મે અસ્તુ । દશવીરગ્ં સર્વગણગ્ગ્ સ્વસ્તયે । આત્મસનિ પ્રજાસનિ । પશુસન્યભયસનિ લોકસનિ । અગ્નિઃ પ્રજા-મ્બહુલા-મ્મે કરોતુ । અન્ન-મ્પયો રેતો અસ્માસુ ધત્ત । રાયસ્પોષ-મિષમૂર્જમસ્માસુ દીધર-થ્સ્વાહા ॥ 13 ॥

(ઇન્દ્રિયાય - પિતરઃ - શતાયુષા પુનન્તુ મા પિતામહાઃ પુનન્તુ પ્રપિતામહાઃ-કલ્પતાગ્-સ્વસ્તયે પઞ્ચ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - ઉપહોમાઃ

સીસેન તન્ત્ર-મ્મનસા મનીષિણઃ । ઊર્ણાસૂત્રેણ કવયો વયન્તિ । અશ્વિના યજ્ઞગ્ં સવિતા સરસ્વતી । ઇન્દ્રસ્ય રૂપં-વઁરુણો ભિષજ્યન્ન્ ॥ તદસ્ય રૂપમમૃતગ્ં શચીભિઃ । તિસ્રો દધુર્દેવતા-સ્સગ્ંરરાણાઃ । લોમાનિ શષ્પૈ-ર્બહુધા ન તોક્મભિઃ । ત્વગસ્ય માગ્ંસમભવન્ન લાજાઃ ॥ તદશ્વિના ભિષજા રુદ્રવર્તની । સરસ્વતી વયતિ પેશો અન્તરઃ ॥ 14 ॥
અસ્થિ મજ્જાન-મ્માસરૈઃ । કારોતરેણ દધતો ગવા-ન્ત્વચિ ॥ સરસ્વતી મનસા પેશલં-વઁસુ । નાસત્યાભ્યાં-વઁયતિ દર્શતં-વઁપુઃ । રસ-મ્પરિસ્રુતા ન રોહિતમ્ । નગ્નહુર્ધીરસ્તસર-ન્ન વેમ ॥ પયસા શુક્રમમૃત-ઞ્જનિત્રમ્ । સુરયા મૂત્રાજ્જનયન્તિ રેતઃ । અપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાનાઃ । ઊવદ્ધ્યં-વાઁતગ્ં સબુવ-ન્તદારાત્ ॥ 15 ॥
ઇન્દ્રઃ સુત્રામા હૃદયેન સત્યમ્ । પુરોડાશેન સવિતા જજાન । યકૃ-ત્ક્લોમાનં-વઁરુણો ભિષજ્યન્ન્ । મતસ્ને વાયવ્યૈર્ન મિનાતિ પિત્તમ્ ॥ આન્ત્રાણિ સ્થાલી મધુ પિન્વમાના । ગુદા પાત્રાણિ સુદુઘા ન ધેનુઃ । શ્યેનસ્ય પત્ર-ન્ન પ્લીહા શચીભિઃ । આસન્દી નાભિરુદર-ન્ન માતા ॥ કુમ્ભો વનિષ્ઠુર્જનિતા શચીભિઃ । યસ્મિન્નગ્રે યોન્યા-ઙ્ગર્ભો અન્તઃ ॥ 16 ॥
પ્લાશીર્વ્યક્ત-શ્શતધાર ઉથ્સઃ । દુહે ન કુમ્ભીગ્ સ્વધા-મ્પિતૃભ્યઃ ॥ મુખગ્ં સદસ્ય શિર ઇથ્સદેન । જિહ્વા પવિત્રમશ્વિના સગ્ં સરસ્વતી । ચપ્પ-ન્ન પાયુર્ભિષગસ્ય વાલઃ । વસ્તિર્ન શેપો હરસા તરસ્વી ॥ અશ્વિભ્યા-ઞ્ચક્ષુરમૃત-ઙ્ગ્રહાભ્યામ્ । છાગેન તેજો હવિષા શૃતેન । પક્ષ્માણિ ગોધૂમૈઃ ક્વલૈરુતાનિ । પેશો ન શુક્લમસિતં-વઁસાતે ॥ 17 ॥
અવિર્ન મેષો નસિ વીર્યાય । પ્રાણસ્ય પન્થા અમૃતો ગ્રહાભ્યામ્ । સરસ્વત્યુપવાકૈર્વ્યાનમ્ । નસ્યાનિ બરઃઇ-ર્બદરૈ-ર્જજાન ॥ ઇન્દ્રસ્ય રૂપમૃષભો બલાય । કર્ણાભ્યાગ્ શ્રોત્રમમૃત-ઙ્ગ્રહાભ્યામ્ । યવા ન બરઃઇ-ર્ભ્રુવિ કેસરાણિ । કર્કન્ધુ જજ્ઞે મધુ સારઘ-મ્મુખાત્ ॥ આત્મન્નુપસ્થે ન વૃકસ્ય લોમ । મુખે શ્મશ્રૂણિ ન વ્યાઘ્રલોમમ્ ॥ 18 ॥
કેશા ન શીર.ષન્. યશસે શ્રિયૈ શિખા । સિગ્ંહસ્ય લોમ ત્વિષિ-રિન્દ્રિયાણિ ॥ અઙ્ગાન્યાત્મન્-ભિષજા તદશ્વિના । આત્માનમઙ્ગૈ-સ્સમધા-થ્સરસ્વતી । ઇન્દ્રસ્ય રૂપગ્ં શતમાનમાયુઃ । ચન્દ્રેણ જ્યોતિરમૃત-ન્દધાના ॥ સરસ્વતી યોન્યા-ઙ્ગર્ભમન્તઃ । અશ્વિભ્યા-મ્પત્ની સુકૃત-મ્બિભર્તિ । અપાગ્ં રસેન વરુણો ન સામ્ના । ઇન્દ્રગ્ગ્ શ્રિયૈ જનયન્નફ્સુ રાજા ॥ તેજઃ પશૂનાગ્ં હવિરિન્દ્રિયાવત્ । પરિસ્રુતા પયસા સારઘ-મ્મધુ । અશ્વિભ્યા-ન્દુગ્ધ-મ્ભિષજા સરસ્વત્યા સુતાસુતાભ્યામ્ । અમૃત-સ્સોમ ઇન્દુઃ ॥ 19 ॥

(અન્તર - આરા - દન્ત--ર્ વસાતે - વ્યાઘ્રલોમગ્ં - રાજા ચત્વારિ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - અભિષેકઃ

મિત્રો-ઽસિ વરુણો-ઽસિ । સમહં-વિઁશ્વૈર્દેવૈઃ ॥ ક્ષત્રસ્ય નાભિરસિ । ક્ષત્રસ્ય યોનિરસિ ॥ સ્યોનામાસીદ । સુષદામાસીદ । મા ત્વા હિગ્ંસીત્ । મા મા હિગ્ંસીત્ ॥ નિષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ । પસ્ત્યાસ્વા ॥ 20 ॥
સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । અશ્વિનો-ર્ભૈષજ્યેન । તેજસે બ્રહ્મવર્ચસાયાભિષિઞ્ચામિ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । સરસ્વત્યૈ ભૈષજ્યેન ॥ 21 ॥
વીર્યાયાન્નાદ્યાયાભિષિઞ્ચામિ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । ઇન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણ । શ્રિયૈ યશસે બલાયાભિષિઞ્ચામિ ॥ કો-ઽસિ કતમો-ઽસિ । કસ્મૈ ત્વા કાય ત્વા ॥ સુશ્લોકાઁ(4) સુમડ્ગલાઁ(4) સત્યરાજા(3)ન્ ॥ શિરો મે શ્રીઃ ॥ 22 ॥
યશો મુખમ્ । ત્વિષિઃ કેશાશ્ચ શ્મશ્રૂણિ । રાજા મે પ્રાણો-ઽમૃતમ્ । સમ્રાટ્ ચક્ષુઃ । વિરાટ્છ્રોત્રમ્ । જિહ્વા મે ભદ્રમ્ । વામ્મહઃ । મનો મન્યુઃ । સ્વરાડ્ભામઃ । મોદાઃ પ્રમોદા અઙ્ગુલીરઙ્ગાનિ ॥ 23 ॥
ચિત્ત-મ્મે સહઃ । બાહૂ મે બલમિન્દ્રિયમ્ । હસ્તૌ મે કર્મ વીર્યમ્ । આત્મા ક્ષત્રમુરો મમ । પૃષ્ટીર્મે રાષ્ટ્રમુદરમગ્ંસૌ । ગ્રીવાશ્ચ શ્રોણ્યૌ । ઊરૂ અરત્ની જાનુની । વિશો મે-ઽઙ્ગાનિ સર્વતઃ । નાભિર્મે ચિત્તં-વિઁજ્ઞાનમ્ । પાયુર્મે-ઽપચિતિર્ભસત્ ॥ 24 ॥
આનન્દનન્દાવાણ્ડૌ મે । ભગ-સ્સૌભાગ્ય-મ્પસઃ ॥ જઙ્ઘાભ્યા-મ્પદ્ભ્યા-ન્ધર્મો-ઽસ્મિ । વિશિ રાજા પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિતિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે । પ્રત્યશ્વેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ ગોષુ । પ્રત્યઙ્ગેષુ પ્રતિતિષ્ઠામ્યાત્મન્ન્ । પ્રતિ પ્રાણેષુ પ્રતિતિષ્ઠામિ પુષ્ટે । પ્રતિ દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ । પ્રતિતિષ્ઠામિ યજ્ઞે ॥ 25 ॥
ત્રયા દેવા એકાદશ । ત્રયસ્ત્રિગ્ંશા-સ્સુરાધસઃ । બૃહસ્પતિ પુરોહિતાઃ । દેવસ્ય સવિતુ-સ્સવે । દેવા દેવૈરવન્તુ મા । પ્રથમા દ્વિતીયૈઃ । દ્વિતીયાસ્તૃતીયૈઃ । તૃતીયા-સ્સત્યેન । સત્યં-યઁજ્ઞેન ।યજ્ઞો યજુર્ભિઃ ॥ 26 ॥
યજૂગ્ંષિ સામભિઃ । સામાન્યૃગ્ભિઃ । ઋચો યાજ્યાભિઃ । યાજ્યા વષટ્કારૈઃ । વષટ્કારા આહુતિભિઃ । આહુતયો મે કામાન્-થ્સમર્ધયન્તુ ॥ ભૂ-સ્સ્વાહા ॥ લોમાનિ પ્રયતિર્મમ । ત્વમ્મ આનતિરાગતિઃ । માગ્ંસ-મ્મ ઉપનતિઃ । વ સ્વસ્થિ । મજ્જા મ આનતિઃ ॥ 27 ॥

(પસ્ત્યાસ્વા - સરસ્વત્યૈ ભૈષજ્યેન - શ્રી - રઙ્ગાનિ - ભસ--દ્યજ્ઞે - યજ્ઞો યજુર્ભિ - રુપનતિર્દ્વે ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - અવભૃથઃ

ય-દ્દેવા દેવહેડનમ્ । દેવાસશ્ચકૃમા વયમ્ । અગ્નિર્મા તસ્માદેનસઃ । વિશ્વા-ન્મુઞ્ચત્વગ્ંહસઃ ॥ યદિ દિવા યદિ નક્તમ્ । એનાગ્ંસિ ચકૃમા વયમ્ । વાયુર્મા તસ્માદેનસઃ । વિશ્વા-ન્મુઞ્ચત્વગ્ંહસઃ ॥ યદિ જાગ્ર-દ્યદિ સ્વપ્ને । એનાગ્ંસિ ચકૃમા વયમ્ ॥ 28 ॥
સૂર્યો મા તસ્માદેનસઃ । વિશ્વા-ન્મુઞ્ચત્વગ્ંહસઃ ॥ યદ્ગ્રામે યદરણ્યે । ય-થ્સભાયાં-યઁદિન્દ્રિયે । યચ્છૂદ્રે યદર્યે । એનશ્ચકૃમા વયમ્ । યદેકસ્યાધિ ધર્મણિ । તસ્યાવયજનમસિ ॥ યદાપો અઘ્નિયા વરુણેતિ શપામહે । તતો વરુણ નો મુઞ્ચ ॥ 29 ॥
અવભૃથ નિચઙ્કુણ નિચેરુરસિ નિચઙ્કુણ । અવ દેવૈ-ર્દેવકૃતમેનો-ઽયાટ્ । અવ મર્ત્યૈર્મર્ત્યકૃતમ્ । ઉરોરા નો દેવ રિષસ્પાહિ ॥ સુમિત્રા ન આપ ઓષધય-સ્સન્તુ । દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુઃ । યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ । ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મઃ ॥ દ્રુપદાદિવે-ન્મુમુચાનઃ । સ્વિન્ન-સ્સ્નાત્વી મલાદિવ ॥ 30 ॥
પૂત-મ્પવિત્રેણેવાજ્યમ્ । આપઃ શુન્ધન્તુ મૈનસઃ ॥ ઉદ્વય-ન્તમસસ્પરિ । પશ્યન્તો જ્યોતિરુત્તરમ્ । દેવ-ન્દેવત્રા સૂર્યમ્ । અગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્ ॥ પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશઃ । પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશઃ ॥ એધો-ઽસ્યેધિષીમહિ । સમિદસિ ॥ 31 ॥
તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ ॥ અપો અન્વચારિષમ્ । રસેન સમસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાગ્ં અગ્ન આ-ઽગમમ્ । ત-મ્મા સગ્ંસૃજ વર્ચસા । પ્રજયા ચ ધનેન ચ ॥ સમાવવર્તિ પૃથિવી । સમુષાઃ । સમુ સૂર્યઃ । સમુ વિશ્વમિદ-ઞ્જગત્ । વૈશ્વાનર જ્યોતિ-ર્ભૂયાસમ્ । વિભુ-ઙ્કામં-વ્યઁશ્નવૈ ॥ ભૂ-સ્સ્વાહા ॥ 32 ॥

(સ્વપ્ન એનાગ્ંસિ ચકૃમા વયં - મુઞ્ચ - મલાદિવ - સમિદસિ - જગ-ત્ત્રીણિ ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - ઐન્દ્રે પ્રશ્નૌ પ્રયાજાનામેકાદશ મૈત્રાવરુણપ્રૈષાઃ

હોતા યક્ષ-થ્સમિધેન્દ્ર-મિડસ્પદે । નાભા પૃથિવ્યા અધિ । દિવો વર્ષ્મન્-થ્સમિદ્ધ્યતે । ઓજિષ્ઠશ્ચર્ષણીસહાન્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષત્તનૂનપાતમ્ । ઊતિભિ-ર્જેતાર-મપરાજિતમ્ । ઇન્દ્ર-ન્દેવગ્ં સુવર્વિદમ્ । પથિભિ-ર્મધુમત્તમૈઃ । નરાશગ્ંસેન તેજસા ॥ 33 ॥
વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદિડાભિ-રિન્દ્ર-મીડિતમ્ । આજુહ્વાન-મમર્ત્યમ્ । દેવો દેવૈ-સ્સવીર્યઃ । વજ્રહસ્તઃ પુરન્દરઃ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્બરઃઇષીન્દ્ર-ન્નિષદ્વરમ્ । વૃષભ-ન્નર્યાપસમ્ । વસુભી રુદ્રૈરાદિત્યૈઃ । સયુગ્ભિ-ર્બરઃઇરા ઽસદત્ ॥ 34 ॥
વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદોજો ન વીર્યમ્ । સહો દ્વાર ઇન્દ્રમવર્ધયન્ન્ । સુપ્રાયણા વિશ્રયન્તામૃતાવૃધઃ । દ્વાર ઇન્દ્રાય મીઢુષે । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદુષે ઇન્દ્રસ્ય ધેનૂ । સુદુઘે માતરૌ મહી । સવાતરૌ ન તેજસી । વથ્સમિન્દ્ર-મવર્ધતામ્ ॥ 35 ॥
વીતામાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્દૈવ્યા હોતારા । ભિષજા સખાયા । હવિષેન્દ્ર-મ્ભિષજ્યતઃ । કવી દેવૌ પ્રચેતસૌ । ઇન્દ્રાય ધત્ત ઇન્દ્રિયમ્ । વીતામાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષત્તિસ્રો દેવીઃ । ત્રયસ્ત્રિધાતવો-ઽપસઃ । ઇડા સરસ્વતી ભારતી ॥ 36 ॥
મહીન્દ્રપત્નીર્-હવિષ્મતીઃ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષત્ત્વષ્ટાર-મિન્દ્ર-ન્દેવમ્ । ભિષજગ્ં સુયજ-ઙ્ઘૃતશ્રિયમ્ । પુરુરૂપગ્ં સુરેતસ-મ્મઘોનિમ્ । ઇન્દ્રાય ત્વષ્ટા દધદિન્દ્રિયાણિ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્વનસ્પતિમ્ । શમિતારગ્ં શતક્રતુમ્ । ધિયો જોષ્ટાર-મિન્દ્રિયમ્ ॥ 37 ॥
મદ્ધ્વા સમઞ્જન્પથિભિઃ સુગેભિઃ । સ્વદાતિ હવ્ય-મ્મધુના ઘૃતેન । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદિન્દ્રગ્ગ્ સ્વાહા-ઽઽજ્યસ્ય । સ્વાહા મેદસઃ । સ્વાહા સ્તોકાનામ્ । સ્વાહા સ્વાહાકૃતીનામ્ । સ્વાહા હવ્યસૂક્તીનામ્ । સ્વાહા દેવાગ્ં આજ્યપાન્ । સ્વાહેન્દ્રગ્ં હોત્રાજ્જુષાણાઃ । ઇન્દ્ર આજ્યસ્ય વિયન્તુ । હોતર્યજ ॥ 38 ॥

(તેજસા-ઽસદ-દવર્ધતાં-ભારતી-ન્દ્રિયં-જુષાણા દ્વે ચ) (અ. 7)
(સમિધેન્દ્ર-ન્તનૂનપાતમિડાભિ-ર્બર્હિષ્યોજ ઉષે દૈવ્યા તિસ્રસ્ત્વષ્ટારં-વઁનસ્પતિમિન્દ્રમ્ । સમિધેન્દ્ર-ઞ્ચતુર્વેત્વેકો વિયન્તુ દ્વિર્વીતામેકો વિયન્તુ દ્વિર્વેત્વેકો વિયન્તુ હોતર્યજ )
અનુવાકં 8 - ઐન્દ્રે પ્રશ્નૌ પ્રયાજયાજ્યાઃ

સમિદ્ધ ઇન્દ્ર ઉષસામનીકે । પુરોરુચા પૂર્વકૃદ્વાવૃધાનઃ । ત્રિભિર્દેવૈસ્ત્રિગ્ંશતા વજ્રબાહુઃ । જઘાન વૃત્રં-વિઁ દુરો વવાર ॥ નરાશગ્ંસઃ પ્રતિ શૂરો મિમાનઃ । તનૂનપાત્-પ્રતિ યજ્ઞસ્ય ધામ । ગોભિ-ર્વપાવા-ન્મધુના સમઞ્જન્ન્ । હિરણ્યૈશ્ચન્દ્રી યજતિ પ્રચેતાઃ ॥ ઈડિતો દેવૈર્હરિવાગ્ં અભિષ્ટિઃ । આજુહ્વાનો હવિષા શર્ધમાનઃ ॥ 39 ॥
પુરદંરો મઘવાન્. વજ્રબાહુઃ । આયાતુ યજ્ઞમુપ નો જુષાણઃ ॥ જુષાણો બરઃઇર્હરિવાન્ન ઇન્દ્રઃ । પ્રાચીનગ્ં સીદત્પ્રદિશા પૃથિવ્યાઃ । ઉરુવ્યચાઃ પ્રથમાનગ્ગ્ સ્યોનમ્ । આદિત્યૈરક્તં-વઁસુભિ-સ્સજોષાઃ ॥ ઇન્દ્ર-ન્દુરઃ કવષ્યો ધાવમાનાઃ । વૃષાણં-યઁન્તુ જનય-સ્સુપત્નીઃ । દ્વારો દેવીરભિતો વિશ્રયન્તામ્ । સુવીરા વીર-મ્પ્રથમાના મહોભિઃ ॥ 40 ॥
ઉષાસા નક્તા બૃહતી બૃહન્તમ્ । પયસ્વતી સુદુઘે શૂરમિન્દ્રમ્ । પેશસ્વતી તન્તુના સંવ્યઁયન્તી । દેવાના-ન્દેવં-યઁજત-સ્સુરુક્મે ॥ દૈવ્યા મિમાના મનસા પુરુત્રા । હોતારાવિન્દ્ર-મ્પ્રથમા સુવાચા । મૂર્ધન્. યજ્ઞસ્ય મધુના દધાના । પ્રાચીન-ઞ્જ્યોતિર્હવિષા વૃધાતઃ ॥ તિસ્રો દેવીર્હવિષા વર્ધમાનાઃ । ઇન્દ્ર-ઞ્જુષાણા વૃષણ-ન્ન પત્નીઃ ॥ 41 ॥
અચ્છિન્ન-ન્તન્તુ-મ્પયસા સરસ્વતી । ઇડા દેવી ભારતી વિશ્વતૂર્તિઃ ॥ ત્વષ્ટા દધદિન્દ્રાય શુષ્મમ્ । અપાકો-ઽચિષ્ટુર્યશસે પુરૂણિ । વૃષા યજન્ વૃષણ-મ્ભૂરિરેતાઃ । મૂર્ધન્. યજ્ઞસ્ય સમનક્તુ દેવાન્ ॥ વનસ્પતિ-રવસૃષ્ટો ન પાશૈઃ । ત્મન્યા સમઞ્જઞ્છમિતા ન દેવઃ । ઇન્દ્રસ્ય હવ્યૈર્જઠર-મ્પૃણાનઃ । સ્વદાતિ હવ્ય-મ્મધુના ઘૃતેન ॥ સ્તોકાનામિન્દુ-મ્પ્રતિ શૂર ઇન્દ્રઃ । વૃષાયમાણો વૃષભ-સ્તુરાષાટ્ । ઘૃતપ્રુષા મધુના હવ્યમુન્દન્ન્ । મૂર્ધન્. યજ્ઞસ્ય જુષતાગ્ સ્વાહા ॥ 42 ॥

(શર્ધમાનો - મહોભિઃ - પત્ની--ર્ ઘૃતેન ચત્વારિ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - ઐન્દ્રે પ્રશ્નૌ વપાદીનાં-યાઁજ્યાનુવાક્યાઃ

આચર્ષણિપ્રા વૃષભો જનાનામ્ । રાજા કૃષ્ટીના-મ્પુરુહૂત ઇન્દ્રઃ । સ્તુત-શ્શ્રવસ્યન્નવસોપમદ્રિક્ । યુક્ત્વા હરી વૃષણા ઽઽયાહ્યર્વામ્ ॥, વિવેષ યન્મા ધિષણા જજાન સ્તવૈ પુરા પાર્યાદિન્દ્ર મહ્નઃ । અગ્ંહસો યત્ર પીપરદ્યથા નો નાવેવ યાન્ત મુભયે હવન્તે ॥॥ તગ્ં સધ્રીચીરૂતયો વૃષ્ણિયાનિ । પૌગ્ગ્સ્યાનિ નિયુતઃ સશ્ચુરિન્દ્રમ્ । સમુદ્ર-ન્ન સિન્ધવ ઉક્થશુષ્માઃ । ઉરુવ્યચસગિંર આવિશન્તિ ॥॥ સત્યમિત્તન્ન ત્વાવાગ્ં અન્યો અસ્તિ । ઇન્દ્ર દેવો ન મર્ત્યો જ્યાયાન્ । અહન્નહિ-મ્પરિશયાનમર્ણઃ । અવાસૃજો-ઽપો અચ્છા સમુદ્રમ્ ॥ પ્રસસાહિષે પુરુહૂત શત્રૂન્ । જ્યેષ્ઠસ્તે શુષ્મ ઇહ રાતિરસ્તુ । ઇન્દ્રાભર દક્ષિણેના વસૂનિ । પતિ-સ્સિન્ધૂનામસિ રેવતીનામ્ ॥ સ શેવૃધમધિધા દ્યુમ્નમસ્મે । મહિ ક્ષત્ર-ઞ્જનાષાડિન્દ્ર તવ્યમ્ । રક્ષા ચ નો મઘોનઃ પાહિ સૂરીન્ । રાયે ચ ન-સ્સ્વપત્યા ઇષે ધાઃ ॥ 43 ॥

(રેવતીના-ઞ્ચત્વારિ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - ઐન્દ્રે પ્રશ્નૌ અનુયાજાનામેકાદશ મૈત્રાવરુણપ્રૈષાઃ

દેવ-મ્બર્હિરિન્દ્રગ્ં સુદેવ-ન્દેવૈઃ । વીરવ-થ્સ્તીર્ણં-વેઁદ્યામવર્ધયત્ । વસ્તોર્વૃત-મ્પ્રાક્તોર્ભૃતમ્ । રાયા બર્હિષ્મતો-ઽત્યગાત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવીર્દ્વાર ઇન્દ્રગ્ં સઙ્ઘાતે । વિડ્વીર્યામન્નવર્ધયન્ન્ । આ વથ્સેન તરુણેન કુમારેણ ચ મીવિતા અપાર્વાણમ્ । રેણુકકાટ-ન્નુદન્તામ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 44 ॥
દેવી ઉષાસા નક્તા । ઇન્દ્રં-યઁજ્ઞે પ્રયત્યહ્વેતામ્ । દૈવીર્વિશઃ પ્રાયાસિષ્ટામ્ । સુપ્રીતે સુધિતે અભૂતામ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ દેવી જોષ્ટ્રી વસુધિતી । દેવમિન્દ્રમવર્ધતામ્ । અયાવ્યન્યા-ઽઘા દ્વેષાગ્ંસિ । આ-ઽન્યા વાક્ષી-દ્વસુ વાર્યાણિ । યજમાનાય શિક્ષિતે ॥ 45 ॥
વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ દેવી ઊર્જાહુતી દુઘે સુદુઘે । પયસેન્દ્રમવર્ધતામ્ । ઇષમૂર્જમન્યા ઽવાક્ષીત્ । સગ્ધિગ્ં સપીતિમન્યા । નવેન પૂર્વ-ન્દયમાને । પુરાણેન નવમ્ । અધાતા-મૂર્જમૂર્જાહુતી વસુ વાર્યાણિ । યજમાનાય શિક્ષિતે । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ 46 ॥
દેવા દૈવ્યા હોતારા । દેવમિન્દ્રમવર્ધતામ્ । હતાઘશગ્ં સાવાભાર્ષ્ટાં-વઁસુ વાર્યાણિ । યજમાનાય શિક્ષિતૌ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ દેવીસ્તિસ્રસ્તિસ્રો દેવીઃ । પતિમિન્દ્રમવર્ધયન્ન્ । અસ્પૃક્ષદ્ભારતી દિવમ્ । રુદ્રૈર્યજ્ઞગ્ં સરસ્વતી । ઇડા વસુમતી ગૃહાન્ ॥ 47 ॥
વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવ ઇન્દ્રો નરાશગ્ંસઃ । ત્રિવરૂથ-સ્ત્રિવન્ધુરઃ । દેવમિન્દ્રમવર્ધયત્ । શતેન શિતિપૃષ્ઠાનામાહિતઃ । સહસ્રેણ પ્રવર્તતે । મિત્રાવરુણેદસ્ય હોત્રમર્હતઃ । બૃહસ્પતિઃ સ્તોત્રમ્ । અશ્વિના-ઽઽદ્ધ્વર્યવમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ 48 ॥
દેવ ઇન્દ્રો વનસ્પતિઃ । હિરણ્યપર્ણો મધુશાખ-સ્સુપિપ્પલઃ । દેવમિન્દ્રમવર્ધયત્ । દિવમગ્રેણાપ્રાત્ । આ-ઽન્તરિક્ષ-મ્પૃથિવીમદૃગ્ંહીત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવ-મ્બરઃઇર્વારિતીનામ્ । દેવમિન્દ્રમવર્ધયત્ । સ્વાસસ્થ-મિન્દ્રેણાસન્નમ્ । અન્યા બર્હીગ્ષ્યભ્યભૂત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃત્ । દેવમિન્દ્રમવર્ધયત્ । સ્વિષ્ટ-ઙ્કુર્વન્-થ્સ્વિષ્ટકૃત્ । સ્વિષ્ટમદ્ય કરોતુ નઃ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ 49 ॥

(વિયન્તુ યજ - શિક્ષિતે - શિક્ષિતે વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ-ગૃહાન્.-વેતુ યજા-ભૂ-થ્ષટ્ચ) (અ. 10)
દેવ-મ્બર્હિ-ર્દેવીર્દ્વારો દેવી ઉષાસા નક્તા દેવી જોષ્ટ્રી દેવી ઊર્જાહુતી દેવા દૈવ્યા હોતારા શિક્ષિતૌ દેવીસ્તિસ્રસ્તિસ્રો દેવીઃ પતિ-ન્દેવ ઇન્દ્રો નરાશગ્ંસો દેવ ઇન્દ્રો વનસ્પતિ-ર્દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીના-ન્દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃ-દ્દેવમ્ । વેતુ વિયન્તુ ચતુર્વીતામેકો વિયન્તુ ચતુર્વેતુ । અવર્ધયદવર્ધય-ન્ત્રિરવર્ધતામેકો ઽવર્ધયગ્ગ્ શ્ચતુરવર્ધયત્ । વસ્તોરા વથ્સેન દૈવીરયાવીષગ્ં હતાસ્પૃક્ષચ્છતેન દિવમિન્દ્રગ્ગ્ સ્વાસસ્થગ્ગ્ સ્વિષ્ટમ્ । શિક્ષિતે શિક્ષિતે શિક્ષિતૌ ।
અનુવાકં 11 - પશુત્રયે પ્રય જાર્થા મૈત્રાવરુણપ્રૈષાઃ

હોતા યક્ષ-થ્સમિધા-ઽગ્નિ-મિડસ્પદે । અશ્વિનેન્દ્રગ્ં સરસ્વતીમ્ । અજો ધૂમ્રો ન ગોધૂમૈઃ ક્વલૈર્ભેષજમ્ । મધુ શષ્પૈર્ન તેજ ઇન્દ્રિયમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષત્તનૂનપા-થ્સરસ્વતી । અવિર્મેષો ન ભેષજમ્ । પથા મધુમતા ઽઽભરન્ન્ । અશ્વિનેન્દ્રાય વીર્યમ્ ॥ 50 ॥
બદરૈરુપવાકાભિ-ર્ભેષજ-ન્તોક્મભિઃ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષન્નરાશગ્ંસન-ન્નગ્નહુમ્ । પતિગ્ં સુરાયૈ ભેષજમ્ । મેષ-સ્સરસ્વતી ભિષક્ । રથો ન ચન્દ્ર્યશ્વિનોર્વપા ઇન્દ્રસ્ય વીર્યમ્ । બદરૈરુપવાકાભિ-ર્ભેષજ-ન્તોક્મભિઃ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ 51 ॥
હોતા યક્ષદિડેડિત આજુહ્વાન-સ્સરસ્વતીમ્ । ઇન્દ્ર-મ્બલેન વર્ધયન્ન્ । ઋષભેણ ગવેન્દ્રિયમ્ । અશ્વિનેન્દ્રાય વીર્યમ્ । યવૈઃ કર્કન્ધુભિઃ । મધુ લાજૈર્ન માસરમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્બરઃઇ-સ્સુષ્ટરીમો-ઽર્ણમ્રદાઃ । ભિષન્નાસત્યા ॥ 52 ॥
ભિષજા-ઽશ્વિના-ઽશ્વા શિશુમતી । ભિષગ્ધેનુ-સ્સરસ્વતી । ભિષગ્દુહ ઇન્દ્રાય ભેષજમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદ્દુરો દિશઃ । કવષ્યો ન વ્યચસ્વતીઃ । અશ્વિભ્યા-ન્ન દુરો દિશઃ । ઇન્દ્રો ન રોદસી દુઘે । દુહે કામાન્-થ્સરસ્વતી ॥ 53 ॥
અશ્વિનેન્દ્રાય ભેષજમ્ । શુક્ર-ન્ન જ્યોતિરિન્દ્રિયમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-થ્સુપેશસોષે નક્ત-ન્દિવા । અશ્વિના સઞ્જાનાને । સમઞ્જાતે સરસ્વત્યા । ત્વિષિમિન્દ્રે ન ભેષજમ્ । શ્યેનો ન રજસા હૃદા । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ ॥ 54 ॥
વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદ્દૈવ્યા હોતારા ભિષજા-ઽશ્વિના । ઇન્દ્ર-ન્ન જાગૃવી દિવા નક્ત-ન્ન ભેષજૈઃ । શૂષગ્ં સરસ્વતી ભિષક્ । સીસેન દુહ ઇન્દ્રિયમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-ત્તિસ્રો દેવીર્ન ભેષજમ્ । ત્રયસ્ત્રિધાતવો-ઽપસઃ । રૂપમિન્દ્રે હિરણ્યયમ્ ॥ 55 ॥
અશ્વિનેડા ન ભારતી । વાચા સરસ્વતી । મહ ઇન્દ્રાય દધુરિન્દ્રિયમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષત્ત્વષ્ટાર-મિન્દ્રમશ્વિના । ભિષજ-ન્ન સરસ્વતીમ્ । ઓજો ન જૂતિરિન્દ્રિયમ્ । વૃકો ન રભસો ભિષક્ । યશ-સ્સુરયા ભેષજમ્ ॥ 56 ॥
શ્રિયા ન માસરમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્વનસ્પતિમ્ । શમિતારગ્ં શતક્રતુમ્ । ભીમ-ન્ન મન્યુગ્ં રાજાનં-વ્યાઁઘ્ર-ન્નમસા-ઽશ્વિના ભામમ્ । સરસ્વતી ભિષક્ । ઇન્દ્રાય દુહ ઇન્દ્રિયમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ 57 ॥
હોતા યક્ષદગ્નિગ્ગ્ સ્વાહા-ઽઽજ્યસ્ય સ્તોકાનામ્ । સ્વાહા મેદસા-મ્પૃથક્ । સ્વાહા છાગમશ્વિભ્યામ્ । સ્વાહા મેષગ્ં સરસ્વત્યૈ । સ્વાહાર્ષભ-મિન્દ્રાય સિગ્ંહાય સહસેન્દ્રિયમ્ । સ્વાહા-ઽગ્નિ-ન્ન ભેષજમ્ । સ્વાહા સોમમિન્દ્રિયમ્ । સ્વાહેન્દ્રગ્ં સુત્રામાણગ્ં સવિતારં-વઁરુણ-મ્ભિષજા-મ્પતિમ્ । સ્વાહા વનસ્પતિ-મ્પ્રિય-મ્પાથો ન ભેષજમ્ । સ્વાહા દેવાગ્ં આજ્યપાન્ ॥ 58 ॥
સ્વાહા-ઽગ્નિગ્ં હોત્રાજ્જુષાણો અગ્નિ-ર્ભેષજમ્ । પય-સ્સોમઃ પરિસ્રુતા ઘૃત-મ્મધુ । વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદશ્વિના સરસ્વતીમિન્દ્રગ્ં સુત્રામાણમ્ । ઇમે સોમા-સ્સુરામાણઃ । છાગૈર્ન મેષૈર્-ઋષભૈ-સ્સુતાઃ । શષ્પૈર્ન તોક્મભિઃ । લાજૈર્મહસ્વન્તઃ । મદા માસરેણ પરિષ્કૃતાઃ । શુક્રાઃ પયસ્વન્તો-ઽમૃતાઃ । પ્રસ્થિતા વો મધુશ્ચુતઃ । તાનશ્વિના સરસ્વતીન્દ્રઃ સુત્રામા વૃત્રહા । જુષન્તાગ્ં સૌમ્ય-મ્મધુ । પિબન્તુ મદન્તુ વિયન્તુ સોમમ્ । હોતર્યજ ॥ 59 ॥

(વીર્યં - ઁવિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ - નાસત્યા - સરસ્વતી - મધુ - હિરણ્યયં - ભેષજં - ઁવિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજા - જ્યપા - નમૃતાઃ પઞ્ચ ચ) (અ. 11)
સમિધા-ઽગ્નિગ્ં ષટ્ । તનૂનપા-થ્સપ્ત । નરાશગ્ંસમૃષિઃ । ઇડેડિતો યવૈરષ્ટૌ । બર્હિ-સ્સપ્ત । દુરો-ઽશ્વિના શુક્રન્નવ । સુપેશસોષે નક્તમૃષિઃ। દૈવ્યા હોતારા સીસેન રસઃ । તિસ્રસ્ત્વષ્ટારમષ્ટાવષ્ટૌ । વનસ્પતિમૃષિઃ । અગ્નિ-ન્ત્રયોદશ । અશ્વિના દ્વાદશ ત્રયોદશ । સમિધા-ઽગ્નિ-મ્બદરૈ-ર્બદરૈ-ર્યવૈરશ્વિના ત્વિષિમશ્વિના ન ભેષજગ્ં રૂપમશ્વિના ભીમ-મ્ભામમ્ ।
અનુવાકં 12 - પશુત્રયે પ્રયાજયાજ્યા આપ્રિયઃ

સમિદ્ધો અગ્નિરશ્વિના । તપ્તો ઘર્મો વિરાટ્-થ્સુતઃ । દુહે ધેનુ-સ્સરસ્વતી । સોમગ્ં શુક્રમિહેન્દ્રિયમ્ ॥ તનૂપા ભિષજા સુતે । અશ્વિનોભા સરસ્વતી । મદ્ધ્વા રજાગ્ંસીન્દ્રિયમ્ । ઇન્દ્રાય પથિભિ-ર્વહાન્ ॥ ઇન્દ્રાયેન્દુગ્ં સરસ્વતી । નરાશગ્ંસેન નગ્નહુઃ ॥ 60 ॥
અધાતામશ્વિના મધુ । ભેષજ-મ્ભિષજા સુતે ॥ આજુહ્વાના સરસ્વતી । ઇન્દ્રાયેન્દ્રિયાણિ વીર્યમ્ । ઇડાભિરશ્વિનાવિષમ્ । સમૂર્જગ્ં સગ્ં રયિ-ન્દધુઃ ॥ અશ્વિના નમુચે-સ્સુતમ્ । સોમગ્ં શુક્ર-મ્પરિસ્રુતા । સરસ્વતી તમાભરત્ । બર્હિષેન્દ્રાય પાતવે ॥ 61 ॥
કવષ્યો ન વ્યચસ્વતીઃ । અશ્વિભ્યા-ન્ન દુરો દિશઃ । ઇન્દ્રો ન રોદસી દુઘે । દુહે કામાન્-થ્સરસ્વતી ॥ ઉષાસા નક્તમશ્વિના । દિવેન્દ્રગ્ં સાયમિન્દ્રિયૈઃ । સજાન્નાને સુપેશસા । સમઞ્જાતે સરસ્વત્યા ॥ પાત-ન્નો અશ્વિના દિવા । પાહિ નક્તગ્ં સરસ્વતિ ॥ 62 ॥
દૈવ્યા હોતારા ભિષજા । પાતમિન્દ્રગ્ં સચા સુતે ॥ તિસ્રસ્ત્રેધા સરસ્વતી । અશ્વિના ભારતીડા । તીવ્ર-મ્પરિસ્રુતા સોમમ્ । ઇન્દ્રાય સુષવુર્મદમ્ ॥ અશ્વિના ભેષજ-મ્મધુ । ભેષજ-ન્ન-સ્સરસ્વતી । ઇન્દ્રે ત્વષ્ટા યશ-શ્શ્રિયમ્ । રૂપગ્ં રૂપમધુ-સ્સુતે ॥ ઋતુથેન્દ્રો વનસ્પતિઃ । શશમાનઃ પરિસ્રુતા । કીલાલમશ્વિભ્યા-મ્મધુ । દુહે ધેનુ-સ્સરસ્વતી ॥ ગોભિર્ન સોમમશ્વિના । માસરેણ પરિષ્કૃતા । સમધાતાગ્ં સરસ્વત્યા । સ્વાહેન્દ્રે સુત-મ્મધુ ॥ 63 ॥

(નગ્નહુઃ - પાતવે - સરસ્વ - ત્યધુ-સ્સુતે-ઽષ્ટૌ ચ) (અ. 12)
અનુવાકં 13 - પશુત્રયે વપાદીનાં-યાઁજ્યાનુવાક્યાઃ

અશ્વિના હવિરિન્દ્રિયમ્ । નમુચેર્ધિયા સરસ્વતી । આ શુક્રમાસુરાદ્વસુ । મઘમિન્દ્રાય જભ્રિરે ॥ યમશ્વિના સરસ્વતી । હવિષેન્દ્ર-મવર્ધયન્ન્ । સ બિભેદ બલં (વલં) મઘમ્ । નમુચાવાસુરે સચા । તમિન્દ્ર-મ્પશવ-સ્સચા ॥ અશ્વિનોભા સરસ્વતી ॥ 64 ॥
દધાના અભ્યનૂષત । હવિષા યજ્ઞમિન્દ્રિયમ્ ॥ ય ઇન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધુઃ । સવિતા વરુણો ભગઃ । સ સુત્રામા હવિષ્પતિઃ । યજમાનાય સશ્ચત ॥ સવિતા વરુણો દધત્ । યજમાનાય દાશુષે । આદત્ત નમુચેર્વસુ । સુત્રામા બલમિન્દ્રિયમ્ ॥ 65 ॥
વરુણઃ, ક્ષત્રમિન્દ્રિયમ્ । ભગેન સવિતા શ્રિયમ્ । સુત્રામા યશસા બલમ્ । દધાના યજ્ઞમાશત ॥ અશ્વિના ગોભિરિન્દ્રિયમ્ । અશ્વેભિ-ર્વીર્ય-મ્બલમ્ । હવિષેન્દ્રગ્ં સરસ્વતી । યજમાન-મવર્ધયન્ન્ ॥ તા નાસત્યા સુપેશસા । હિરણ્યવર્તની નરા । સરસ્વતી હવિષ્મતી । ઇન્દ્ર કમર્સુ નો-ઽવત ॥ તા ભિષજા સુકર્મણા । સા સુદુઘા સરસ્વતી । સ વૃત્રહા શતક્રતુઃ । ઇન્દ્રાય દધુરિન્દ્રિયમ્ ॥ 66 ॥

(ઉભા સરસ્વતી - બલમિન્દ્રિયં - નરા ષટ્ચ) (અ. 13)
અનુવાકં 14 - પશુત્રયે અનૂયાજપ્રૈષાઃ

દેવ-મ્બર્હિ-સ્સરસ્વતી । સુદેવમિન્દ્રે અશ્વિના । તેજો ન ચક્ષુરક્ષ્યોઃ । બર્હિષા દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવીર્દ્વારો અશ્વિના । ભિષજેન્દ્રે સરસ્વતી । પ્રાણ-ન્ન વીર્ય-ન્નસિ । દ્વારો દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 67 ॥
દેવી ઉષાસાવશ્વિના । ભિષજેન્દ્રે સરસ્વતી । બલ-ન્ન વાચમાસ્યે । ઉષાભ્યા-ન્દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવી જોષ્ટ્રી અશ્વિના । સુત્રામેન્દ્રે સરસ્વતી । શ્રોત્ર-ન્ન કર્ણયોર્યશઃ । જોષ્ટ્રીભ્યા-ન્દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 68 ॥
દેવી ઊર્જાહુતી દુઘે સુદુઘે । પયસેન્દ્રગ્ં સરસ્વત્યશ્વિના ભિષજા-ઽવત । શુક્ર-ન્ન જ્યોતિ-સ્સ્તનયોરાહુતી ધત્ત ઇન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવા દેવાના-મ્ભિષજા । હોતારાવિન્દ્ર-મશ્વિના । વષટ્કારૈ-સ્સરસ્વતી । ત્વિષિ-ન્ન હૃદયે મતિમ્ । હોતૃભ્યા-ન્દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 69 ॥
દેવી-સ્તિસ્ર-સ્તિસ્રો દેવીઃ । સરસ્વત્યશ્વિના ભારતીડા । શૂષ-ન્ન મદ્ધ્યે નાભ્યામ્ । ઇન્દ્રાય દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવ ઇન્દ્રો નરાશગ્ંસઃ । ત્રિવરૂથ-સ્સરસ્વત્યા ઽશ્વિભ્યામીયતે રથઃ । રેતો ન રૂપમમૃત-ઞ્જનિત્રમ્ । ઇન્દ્રાય ત્વષ્ટા દધદિન્દ્રિયાણિ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 70 ॥
દેવ ઇન્દ્રો વનસ્પતિઃ । હિરણ્યપર્ણો અશ્વિભ્યામ્ । સરસ્વત્યા-સ્સુપિપ્પલઃ । ઇન્દ્રાય પચ્યતે મધુ । ઓજો ન જૂતિમૃષભો ન ભામમ્ । વનસ્પતિર્નો દધદિન્દ્રિયાણિ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીનામ્ । અદ્ધ્વરે સ્તીર્ણમશ્વિભ્યામ્ । ઊર્ણમ્રદા-સ્સરસ્વત્યાઃ ॥ 71 ॥
સ્યોનમિન્દ્ર તે સદઃ । ઈશાયૈ મન્યુગ્ં રાજાન-મ્બર્હિષા દધુરિન્દ્રિયમ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃત્ । દેવાન્.યક્ષ-દ્યથાયથમ્ । હોતારા-વિન્દ્રમશ્વિના । વાચા વાચગ્ં સરસ્વતીમ્ । અગ્નિગ્ં સોમગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃત્ । સ્વિષ્ટ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સવિતા વરુણો ભિષક્ । ઇષ્ટો દેવો વનસ્પતિઃ । સ્વિષ્ટા દેવા આજ્યપાઃ । ઇષ્ટો અગ્નિરગ્નિના । હોતા હોત્રે સ્વિષ્ટકૃત્ । યશો ન દધદિન્દ્રિયમ્ । ઊર્જમપચિતિગ્ગ્ સ્વધામ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 72 ॥

(દ્વારો દધુરિન્દ્રિયં-વઁસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ - જોષ્ટ્રીભ્યા-ન્દધુરિન્દ્રિયં-વઁસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ -હોતૃભ્યા-ન્દધુરિન્દ્રિયં-વઁસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજે - ન્દ્રિયાણિ વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ - સરસ્વત્યા - વનસ્પતિ-ષ્ષટ્ચ) (અ. 14)
(દેવ-મ્બર્હિ-ર્દેવી-ર્દ્વારો દેવી ઉષાસાવશ્વિના દેવી જોષ્ટ્ર દેવી ઊર્જાહૂતી દેવા દેવાના-મ્ભિષજા વષટ્કારૈ-ર્દેવીસ્તિસ્રસ્તિસ્રો દેવી-સ્સરસ્વતી દેવ ઇન્દ્રો નરાશગ્ંસો દેવ ઇન્દ્રો વનસ્પતિર્દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીના-ન્દેવોઅગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃ-દ્દેવાન્) ।
(સમિધા-ઽગ્નિ-ન્દેવ-મ્બર્હિ-સ્સરસ્વત્યાશ્વિના સર્વં-વિઁયન્તુ । દ્વારસ્તિસ્ર-સ્સંર્વ વિયન્તુ । અજ ઇન્દ્રમોજો-ઽગ્નિ-મ્પર-સ્સરસ્વતીમ્ । નક્તમ્પૂર્વ-સ્સરસ્વતિ । અન્યત્ર સરસ્વતિ । ભિષ-ક્પૂર્વ-ન્દુહ ઇન્દ્રિયમ્ । અન્યત્ર દધુરિન્દ્રિયમ્ । સૌત્રામણ્યાગ્ં સુતાસુતી । અઞ્જન્ત્યયં-યઁજમાનઃ)
અનુવાકં 15 - સૂક્તવાકપ્રૈષઃ

અગ્નિમદ્ય હોતારમવૃણીત । અયગ્ં સુતાસુતી યજમાનઃ । પચ-ન્પક્તીઃ । પચ-ન્પુરોડાશાન્ । ગૃહ્ણ-ન્ગ્રહાન્ । બદ્ધ્નન્નશ્વિભ્યા-ઞ્છાગગ્ં સરસ્વત્યા ઇન્દ્રાય । બદ્ધ્નન્-થ્સરસ્વત્યૈ મેષમિન્દ્રાયાશ્વિભ્યામ્ । બદ્ધ્નન્નિન્દ્રાયર્ષભ-મશ્વિભ્યાગ્ં સરસ્વત્યૈ । સૂપસ્થા અદ્ય દેવો વનસ્પતિરભવત્ । અશ્વિભ્યા-ઞ્છાગેન સરસ્વત્યા ઇન્દ્રાય ॥ 73 ॥
સરસ્વત્યૈ મેષેણેન્દ્રાયાશ્વિભ્યામ્ । ઇન્દ્રાયર્ષભેણાશ્વિભ્યાગ્ં સરસ્વત્યૈ । અક્ષગ્ગ્સ્તાન્મેદસ્તઃ પ્રતિ પચતા-ઽગ્રભીષુઃ । અવીવૃધન્ત ગ્રહૈઃ । અપાતામશ્વિના સરસ્વતીન્દ્રઃ સુત્રામા વૃત્રહા । સોમાન્-થ્સુરામ્ણઃ । ઉપો ઉક્થામદા-શ્શ્રૌદ્વિમદા અદન્ન્ । અવીવૃધ-ન્તાઙ્ગૂષૈઃ । ત્વામદ્યર્ષ આર્ષેયર્ષીણા-ન્નપાદવૃણીત । અયગ્ં સુતાસુતી યજમાનઃ । બહુભ્ય આસઙ્ગતેભ્યઃ । એષ મે દેવેષુ વસુ વાર્યા યક્ષ્યત ઇતિ । તા યા દેવા દેવદાનાન્યદુઃ । તાન્યસ્મા આ ચ શાસ્વ । આ ચ ગુરસ્વ । ઇષિતશ્ચ હોતરસિ ભદ્રવાચ્યાય પ્રેષિતો માનુષઃ । સૂક્તવાકાય સૂક્તા બ્રૂહિ ॥ 74 ॥

(ઇન્દ્રાય - યજમાન-સ્સપ્ત ચ) (અ. 15)
અનુવાકં 16 - પિતૃયજ્ઞયાજ્યાનુવાક્યાઃ

ઉશન્તસ્ત્વા હવામહ ઉશન્ત-સ્સમિધીમહિ । ઉશન્નુશત આ વહ પિતૄન્ હવિષે અત્તવે ॥, આ નો અગ્ને સુકેતુના । રયિં-વિઁશ્વાયુપોષસમ્ । માર્ડીક-ન્ધેહિ જીવસે ॥। ત્વગ્ં સોમ મહે ભગમ્ । ત્વં-યૂઁન ઋતાયતે । દક્ષ-ન્દધાસિ જીવસે ॥,ત્વગ્ં સોમ પ્રચિકિતો મનીષા ત્વગ્ં રજિષ્ઠમનુ નેષિ પન્થામ્ । તવ પ્રણીતી પિતરો ન ઇન્દો દેવેષુ રત્નમ ભજન્ત ધીરાઃ ॥। ત્વયા હિ નઃ પિતરઃ સોમ પૂર્વે કર્માણિ ચક્રુઃ પવમાન ધીરાઃ । વન્વન્નવાતઃ પરિધીગ્ં રપોર્ણુ વીરેભિરશ્વૈર્મઘવા ભવા નઃ ॥, ત્વગ્ં સોમ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનો-ઽનુ દ્યાવાપૃથિવી આ તતન્થ । તસ્મૈ ત ઇન્દો હવિષા વિધેમ વયગ્ગ્ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥ । બર્હિષદઃ પિતર ઊત્યર્વાગિમા વો હવ્યા ચકૃમા જુષધ્વમ્ । ત આ ગતા-ઽવસા શ-ન્તમેનાથાસ્મભ્યગ્ં શં-યોઁરરપો દધાત ॥, આ-ઽહ-મ્પિતૄન્-થ્સુવિદત્રાગ્ં અવિથ્સિ નપાત-ઞ્ચ વિક્રમણ-ઞ્ચ વિષ્ણોઃ । બર્હિષદો યે સ્વધયા સુતસ્ય ભજન્ત પિત્વસ્ત ઇહા-ઽઽ ગમિષ્ઠાઃ ॥ । ઉપહૂતાઃ પિતરઃ સોમ્યાસો બર્હિષ્યેષુ નિધિષુ પ્રિયેષુ । ત આ ગમન્તુ ત ઇહ શ્રુવન્ત્વધિ બ્રુવન્તુ તે અવન્ત્વસ્માન્ ॥, અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતર એહ ગચ્છત સદઃ સદ-સ્સદત સુપ્રણીતયઃ । અત્તા હવીગ્ંષિ પ્રયતાનિ બર્હિષ્યથા રયિગ્ં સર્વવીર-ન્દધાતન ॥ ॥ અગ્નિષ્વાત્તાનૃતુમતો હવામહે । નરાશગ્ંસે સોમપીથં-યઁ આશુઃ । તે નો અર્વન્ત-સ્સુહવા ભવન્તુ । શ-ન્નો ભવન્તુ દ્વિપદે શ-ઞ્ચતુષ્પદે ॥ યે અગ્નિષ્વાત્તા યે-ઽનગ્નિષ્વાત્તાઃ ॥ 75 ॥
અગ્ંહોમુચઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ । પરે-ઽવરે-ઽમૃતાસો ભવન્તઃ । અધિબ્રુવન્તુ તે અવન્ત્વસ્માન્ ॥ વાન્યાયૈ દુગ્ધે જુષમાણાઃ કરમ્ભમ્ । ઉદીરાણા અવરે પરે ચ । અગ્નિષ્વાત્તા ઋતુભિઃ સંવિઁદાનાઃ । ઇન્દ્રવન્તો હવિરિદ-ઞ્જુષન્તામ્ ॥ યદગ્ને કવ્યવાહન પિતૄન્ યક્ષ્યૃતાવૃધઃ । પ્ર ચ હવ્યાનિ વક્ષ્યસિ દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્ય આ ॥, ત્વમગ્ન ઈડિતો જાતવેદો-ઽવાડ્ઢવ્યાનિ સુરભીણિ કૃત્વા । પ્રાદાઃ પિતૃભ્યઃ સ્વધયા તે અક્ષન્નદ્ધિ ત્વ-ન્દેવ પ્રયતા હવીગ્ંષિ । । માતલી કવ્યૈર્યમો અઙ્ગિરોભિ ર્બૃહસ્પતિર્-ઋક્વભિ ર્વાવૃધાનઃ । યાગ્શ્ચ દેવા વાવૃધુર્યે ચ દેવાન્-થ્સ્વાહા-ઽન્યે સ્વધયા-ઽન્યે મદન્તિ ॥ ॥ યે તાતૃપુર્દેવત્રા જેહમાનાઃ । હોત્રાવૃધ-સ્સ્તોમતષ્ટાસો અર્કૈઃ । આ-ઽગ્ને યાહિ સુવિદત્રેભિરર્વામ્ । સત્યૈઃ કવ્યૈઃ પિતૃભિ-ર્ઘર્મસદ્ભિઃ ॥ હવ્યવાહમજર-મ્પુરુપ્રિયમ્ । અગ્નિ-ઙ્ઘૃતેન હવિષા સપર્યન્ન્ । ઉપાસદ-ઙ્કવ્યવાહ-મ્પિતૃણામ્ । સ નઃ પ્રજાં-વીઁરવતીગ્ં સમૃણ્વતુ ॥ 76 ॥

(અનગ્નિષ્વાત્તા - જેહમાના-સ્સપ્ત ચ) (અ. 16)
અનુવાકં 17 - ઐન્દ્રો પશૌ એકાદશ પ્રયાજાઃ

હોતા યક્ષદિડસ્પદે । સમિધાન-મ્મહદ્યશઃ । સુષમિદ્ધં-વઁરેણ્યમ્ । અગ્નિમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । ગાયત્રી-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । ત્ર્યવિ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષચ્છુચિવ્રતમ્ । તનૂનપાતમુદ્ભિદમ્ । ય-ઙ્ગર્ભમદિતિર્દધે ॥ 77 ॥
શુચિમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । ઉષ્ણિહ-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । દિત્યવાહ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદીડેન્યમ્ । ઈડિતં-વૃઁત્રહન્તમમ્ । ઇડાભિરીડ્યગ્ં સહઃ । સોમમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । અનુષ્ટુભ-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । ત્રિવથ્સ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ ॥ 78 ॥
વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-થ્સુબર્હિષદમ્ । પૂષણ્વન્ત-મમર્ત્યમ્ । સીદન્ત-મ્બર્હિષિ પ્રિયે । અમૃતેન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । બૃહતી-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । પઞ્ચાવિ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્વ્યચસ્વતીઃ । સુપ્રાયણા ઋતાવૃધઃ ॥ 79 ॥
દ્વારો દેવીર્હિરણ્યયીઃ । બ્રહ્માણ ઇન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । પઙ્ક્તિ-ઞ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । તુર્યવાહ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-થ્સુપેશસે । સુશિલ્પે બૃહતી ઉભે । નક્તોષાસા ન દર્શતે । વિશ્વમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । ત્રિષ્ટુભ-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ ॥ 80 ॥
પષ્ઠવાહ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-ત્પ્રચેતસા । દેવાનામુત્તમં-યઁશઃ । હોતારા દૈવ્યા કવી । સયુજેન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । જગતી-ઞ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । અનડ્વાહ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-ત્પેશસ્વતીઃ ॥ 81 ॥
તિસ્રો દેવીર્હિરણ્યયીઃ । ભારતી-ર્બૃહતીર્મહીઃ । પતિમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । વિરાજ-ઞ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । ધેનુ-ઙ્ગા-ન્ન વયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-થ્સુરેતસમ્ । ત્વષ્ટાર-મ્પુષ્ટિવર્ધનમ્ । રૂપાણિ બિભ્રત-મ્પૃથક્ । પુષ્ટિમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ ॥ 82 ॥
દ્વિપદ-ઞ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । ઉક્ષાણ-ઙ્ગા-ન્ન વયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષચ્છતક્રતુમ્ । હિરણ્યપર્ણ-મુક્થિનમ્ । રશના-મ્બિભ્રતં-વઁશિમ્ । ભગમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । કકુભ-ઞ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । વશાં-વેઁહત-ઙ્ગા-ન્ન વયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-થ્સ્વાહાકૃતીઃ । અગ્નિ-ઙ્ગૃહપતિ-મ્પૃથક્ । વરુણ-મ્ભેષજ-ઙ્કવિમ્ । ક્ષત્રમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । અતિચ્છન્દસ-ઞ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । બૃહદૃષભ-ઙ્ગાં-વઁયો દધત્ । વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ 83 ॥

(દધે - દધ-દ્- ઋતાવૃધ - ઇન્દ્રિયં - પેશસ્વતી--ર્ વયોધસં - ઁવેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ સપ્ત ચ) (અ. 17)
ઇડસ્પદે-ઽગ્નિ-ઙ્ગાયત્રી-ન્ત્ર્યવિમ્ । શુચિવ્રતગ્ં શુચિમુષ્ણિહ-ન્દિત્યવાહમ્ । ઈડેન્યગ્ં સોમ-મનષ્ટુભ-ન્ત્રિવથ્સમ્ । સુબરઃઇષદમમૃતેન્દ્ર-મ્બૃહતી-મ્પઞ્ચાવિમ્ । વ્યચસ્વતી-સ્સુપ્રાયણા દ્વારો બ્રાહ્માણઃ પાઙ્ક્તિમિહ તુર્યવાહમ્ । સુપેશસે વિશ્વમિન્દ્ર-ન્ત્રિષ્ટુભ-મ્પષ્ઠવાહમ્ । પ્રચેતસા સયુજેન્દ્ર-ઞ્જગતીમિહાનડ્વાહમ્ । પેશસ્વતીસ્તિસ્ત્રો ભારતીઃ પતિં-વિઁરાજમિહ ધેનુ-ન્ન । સુરેતસ-ન્ત્વષ્ટાર-મ્પુષ્ટિ-ન્દ્વિપદમિહોક્ષાણ-ન્ન । શતક્રતુ-મ્ભગમિન્દ્ર-ઙ્કકુભમિહ વશાં-વેઁહત-ઙ્ગા-ન્ન । સ્વાહાકૃતીઃ, ક્ષત્રમતિચ્છન્દસ-મ્બૃહદૃષભ-ઙ્ગાં-વઁયઃ । ઇન્દ્રિયમુષિવસુનવદશેહેન્દ્રિયમષ્ટ નવ દશ ગા-ન્ન વયો દધ-થ્સર્વવેતુ ।
અનુવાકં 18 - ઐન્દ્રો પશૌ પ્રયાજયાજ્યાઃ

સમિદ્ધો અગ્નિ-સ્સમિધા । સુષમિદ્ધો વરેણ્યઃ । ગાયત્રી છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । ત્ર્યવિર્ગૌર્વયો દધુઃ ॥ તનૂનપા-ચ્છુચિવ્રતઃ । તનૂનપાચ્ચ (તનૂપાચ્ચ) સરસ્વતી । ઉષ્ણિક્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । દિત્યવાડ્ગૌર્વયો દધુઃ ॥ ઇડાભિરગ્નિરીડ્યઃ । સોમો દેવો અમર્ત્યઃ ॥ 84 ॥
અનુષ્ટુપ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । ત્રિવથ્સો ગૌર્વયો દધુઃ ॥ સુબર્હિરગ્નિઃ પૂષણ્વાન્ । સ્તીર્ણ-બર્હિરમર્ત્યઃ । બૃહતી છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । પઞ્ચાવિ-ર્ગૌર્વયો દધુઃ ॥ દુરો દેવીર્દિશો મહીઃ । બ્રહ્મા દેવો બૃહસ્પતિઃ । પઙ્ક્તિ-શ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । તુર્યવાડ્ ગૌર્વયો દધુઃ ॥ 85 ॥
ઉષે યહ્વી સુપેશસા । વિશ્વે દેવા અમર્ત્યાઃ । ત્રિષ્ટુ-પ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । પષ્ઠવાદ્ગૌર્વયો દધુઃ ॥ દૈવ્યા હોતારા ભિષજા । ઇન્દ્રેણ સયુજા યુજા । જગતી છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । અનડ્વાન્-ગૌર્વયો દધુઃ ॥ તિસ્ર ઇડા સરસ્વતી । ભારતી મરુતો વિશઃ ॥ 86 ॥
વિરાટ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । ધેનુર્ગૌર્ન વયો દધુઃ ॥ ત્વષ્ટા તુરીપો અદ્ભુતઃ । ઇન્દ્રાગ્ની પુષ્ટિવર્ધના । દ્વિપાચ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । ઉક્ષા ગૌર્ન વયો દધુઃ ॥ શમિતા નો વનસ્પતિઃ । સવિતા પ્રસુવન્ભગમ્ । કકુચ્છન્દ ઇહેન્દ્રિયમ્ । વશા વેહદ્ગૌર્ન વયો દધુઃ ॥ સ્વાહા યજ્ઞં-વઁરુણઃ । સુક્ષત્રો ભેષજ-ઙ્કરત્ । અતિઃ છન્દા-શ્છન્દ ઇન્દ્રિયમ્ । બૃહદૃષભો ગૌર્વયો દધુઃ ॥ 87 ॥

(અમર્ત્ય - સ્તુર્યવાડ્ગૌર્વયો દધુ--ર્ વિશો - વશા વેહદ્ગૌર્ન વયો દધુશ્ચત્વારિ ચ) (અ. 18)
અનુવાકં 19 - ઐન્દ્રો પશૌ વપાદીનાં-યઁજ્યાનુવાક્યાઃ

વસન્તેનર્તુના દેવાઃ । વસવસ્ત્રિવૃતા સ્તુતમ્ । રથન્તરેણ તેજસા । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ ગ્રીષ્મેણ દેવા ઋતુના । રુદ્રાઃ પઞ્ચદશે સ્તુતમ્ । બૃહતા યશસા બલમ્ । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ વર.ષાભિર્-ઋતુના-ઽઽદિત્યાઃ । સ્તોમે સપ્તદશે સ્તુતમ્ ॥ 88 ॥
વૈરૂપેણ વિશૌજસા । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ શારદેનર્તુના દેવાઃ । એકવિગ્ંશ ઋભવઃ સ્તુતમ્ । વૈરાજેન શ્રિયા શ્રિયમ્ । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ હેમન્તેનર્તુના દેવાઃ । મરુતસ્ત્રિણવે સ્તુતમ્ । બલેન શક્વરી-સ્સહઃ । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ શૈશિરેણર્તુના દેવાઃ । ત્રયસ્ત્રિગ્ંશે ઽમૃતગ્ગ્ સ્તુતમ્ । સત્યેન રેવતીઃ, ક્ષત્રમ્ । હવિરિન્દ્રે વયો દધુઃ ॥ 89 ॥

(સ્તોમે સપ્તદશે સ્તુતગ્ં - સહો હવિરિન્દ્રે વયો દધુશ્ચત્વારિ ચ) (અ. 19)
(વસન્તેન ગ્રીષ્મેણ વર્ષાભિઃ શારદેન હેમન્તેન શૈશિરેણ ષટ્ )
અનુવાકં 20 - ઐન્દ્રો પશૌ અનૂયાજાના-મ્મૈત્રાવરિણપ્રૈષાઃ

દેવ-મ્બર્હિરિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવ-ન્દેવમવર્ધયત્ । ગાયત્રિયા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । તેજ ઇન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવીર્દ્વારો દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવીર્દેવ-મવર્ધયન્ન્ । ઉષ્ણિહા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । પ્રાણમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ 90 ॥
દેવી દેવં-વઁયોધસમ્ । ઉષે ઇન્દ્રમવર્ધતામ્ । અનુષ્ટુભા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । વાચમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ દેવી જોષ્ટ્રી દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવી દેવમવર્ધતામ્ । બૃહત્યા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । શ્રોત્રમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ 91 ॥
દેવી ઊર્જાહુતી દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવી દેવમવર્ધતામ્ । પઙ્ક્ત્યા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । શુક્રમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ દેવા દૈવ્યા હોતારા દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવા દેવમવર્ધતામ્ । ત્રિષ્ટુભા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । ત્વિષિમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥ 92 ॥
દેવી-સ્તિસ્ર-સ્તિસ્રો દેવીર્વયોધસમ્ । પતિમિન્દ્ર-મવર્ધયન્ન્ । જગત્યા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । બલમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવો નરાશગ્ંસો દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવો દેવમવર્ધયત્ । વિરાજા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । રેત ઇન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ 93 ॥
દેવો વનસ્પતિ-ર્દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવો દેવમવર્ધયત્ । દ્વિપદા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । ભગમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીના-ન્દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવો (દેવં) દેવમવર્ધયત્ । કકુભા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । યશ ઇન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃ-દ્દેવમિન્દ્રં-વઁયોધસમ્ । દેવો દેવમવર્ધયત્ । અતિચ્છન્દસા છન્દસેન્દ્રિયમ્ । ક્ષત્રમિન્દ્રે વયો દધત્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ 94 ॥