Agni

3.11 - nāciketacayanam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa kāṭha praśnaḥ pāṭhaḥ - lokosi svargosi

(Nachiketa Chayanam in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

The Nachiketa Chayanam is a sacred ritualistic text found in the Kathaka Prapathaka of the Taittiriya Brahmana within the Krishna Yajurveda. It centers on the profound spiritual science of the Nachiketa fire sacrifice. The verses invoke the primordial aspects of the universe and Agni, representing the cosmic hearth and the bridge between the mortal and the divine. Chanting these mantras is believed to bestow spiritual clarity, inner purification, and the attainment of higher realms. It is a powerful meditation on the nature of existence, creator, and the eternal foundation of all manifested reality.

#of 62
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe kāṭhake dvitīyaḥ praśnaḥ - nāciketacayanam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - iṣṭakopadhānamantrāḥ
loko̭-'si svargo̭-'si | ananto-'sya pāro̭-'si |
akṣi̭to-'sya kṣayyo̭-'si | tapa̭saḥ pratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā | tantvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 1 ||
tapo̭-'si loke śritam | teja̭saḥ pratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartṛ viśva̭sya janayitṛ |
ta-ttvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam |
prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 2 ||
tejo̭-'si tapa̭si śritam | samudrasya̭ pratiṣṭhā |
tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartṛviśva̭sya janayitṛ |
ta-ttvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 3 ||
samudro̭-'si teja̭si śritaḥ | apā-mpra̭tiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā |
ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 4 ||
āpaḥ̭ stha samudre śritāḥ | pṛthivyāḥ pra̭tiṣṭhā yuṣmāsṷ | idamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartryo̭ viśva̭sya janayitryaḥ̭ | tā va upa̭dadhe kāmadughā akṣi̭tāḥ | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 5 ||
pṛthivya̭-syaphsu śritā | agneḥ pra̭tiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartrī viśva̭sya janayitrī | tā-ntvopa̭dadhe kāmadughā-makṣi̭tām | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 6 ||
agnira̭si pṛthivyāg śritaḥ | antari̭kṣasya pratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā | ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 7 ||
antari̭kṣa-masyagnau śritam |
vāyoḥ pra̭tiṣṭhā | tvayīdamantaḥ |
viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartṛ viśva̭sya janayitṛ |
ta-ttvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 8 ||
vāyura̭syantari̭kṣe śritaḥ | divaḥ pra̭tiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā |
ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 9 ||
dyaura̭si vāyau śritā | ādityasya̭ pratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartrī viśva̭sya janayitrī |
tā-ntvopa̭dadhe kāmadughā-makṣi̭tām | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 10 ||
ādityo̭-'si divi śritaḥ | candrama̭saḥ pratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā |
ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 11 ||
candramā̭ asyāditye śritaḥ |
nakṣa̭trāṇā-mpratiṣṭhā | tvayīdamantaḥ |
viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā | ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 12 ||
nakṣa̭trāṇi stha candrama̭si śritāni̭ | saṃva~thsarasya̭ pratiṣṭhā yuṣmāsṷ |
idamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartṝṇi viśva̭sya janayitṝṇi̭ |
tāni̭ va upa̭dadhe kāmadughā-nyakṣi̭tāni | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 13 ||
saṃva~thsaro̭-'si nakṣa̭treṣu śritaḥ | ṛtūnā-mpra̭tiṣṭhā | tvayīdamantaḥ |
viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā | ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 14 ||
ṛtavaḥ̭ stha saṃva~thsare śritāḥ |
māsā̭nā-mpratiṣṭhā yuṣmāsṷ |
idamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartāro viśva̭sya janayitāraḥ̭ |
tān. va upa̭dadhe kāmadughā-nakṣi̭tān | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 15 ||
māsā-ssthartuṣṷ śritāḥ | adrdhamāsānā-mpratiṣṭhā yuṣmāsṷ | idamantaḥ |
viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam | viśva̭sya bhartāro viśva̭sya janayitāraḥ̭ | tān. va upa̭dadhe kāmadughā-nakṣi̭tān | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 16 ||
adrdhamāsā-sstha̭ māsu śritāḥ | ahorātrayoḥ pratiṣṭhā yuṣmāsṷ |
idamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartāro viśva̭sya janayitāraḥ̭ |
tān. va upa̭dadhe kāmadughā-nakṣi̭tān | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 17 ||
ahorātre stho-'drdhamāseṣṷ śrite | bhūtasya̭ pratiṣṭhe bhavya̭sya pratiṣṭhe |
yuvayo̭-ridamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartryaṷ viśva̭sya janayitryau | te vāmupa̭dadhe kāmadughe akṣi̭te |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 18 ||
paurṇamāsyaṣṭa̭kā 'māvāsyā | annādā-ssthānnadugho̭ yuṣmāsṷ |
idamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartryo̭ viśva̭sya janayitryaḥ̭ |
tā va upa̭dadhe kāmadughā-akṣi̭tāḥ | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 19 ||
rāḍa̭si bṛhatī śrīrasīndra̭patnī dharma̭patnī | viśva̭-mbhūtamanu prabhṷ̄tā |
tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartrī viśva̭sya janayitrī | tā-ntvopa̭dadhe kāmadughā-makṣi̭tām |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 20 ||
ojo̭-'si saho̭-'si | bala̭masi bhrājo̭-'si |
devānā-ndhāmāmṛtam | ama̭rtya-stapojāḥ | tvayīdamantaḥ | viśvaṃ̭-ya~kṣaṃ-vi~śva̭-mbhūtaṃ-vi~śvagṃ̭ subhūtam |
viśva̭sya bhartā viśva̭sya janayitā |
ta-ntvopa̭dadhe kāmadugha-makṣi̭tam | prajāpa̭tistvā sādayatu |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 21 ||
loka - stapa - stejaḥ̭ - samudra - āpaḥ̭ - pṛthivya̭ - gni - rantari̭kṣam - vāyu--r dyau - rā̭ditya - ścandramā - nakṣa̭trāṇi - saṃva~thsara - ṛtavo - māsā̭ - adrdhamāsā - a̭horātre - paurṇamāsī - rāḍa - syojo-'syeka̭vigṃśatiḥ (a. 1)
loko̭-'si bhartā tam | tapastejo̭-'si bhartṛ tat |
samudro̭-'si bhartā tam | āpaḥ̭ stha bhartrya̭stā vaḥ̭ | pṛthivī bhartrī tām |
agnira̭si bhartā tam | antari̭kṣa-mbhartṛ tat | vāyura̭si bhartā tam | dyaura̭si bhartrī tām |
ādityaścandramā̭ bhartā tam | nakṣa̭trāṇi stha bhartṝṇi tāni̭ vaḥ | saṃva~thsaro̭-'si bhartā tam |
ṛtavo māsā̭ adrdhamāsā bhartārastān. vaḥ̭ |
ahorātre bhartryaṷ te vām | paurṇamāsī bhartrya̭stā vaḥ̭ | rāḍa̭si bhartrī tām | ojo̭-'si bhartā tameka̭vigṃśatiḥ |
anuvākaṃ 2 - caturbhiranuvākai-ścatasra āhutīrjuhoti
tvama̭gne rudro asṷro maho divaḥ |
tvagṃ śardho mārṷta-mpṛkṣa ī̭śiṣe |
tvaṃ-vā~tai̭raruṇairyā̭si śaṅgayaḥ |
tva-mpūṣā vi̭dhataḥ pā̭si nu tmanā |
devā̭ deveṣṷ śrayaddhvam | pratha̭mā dvitīyḙṣu śrayaddhvam |
dvitī̭yā-stṛtīyḙṣu śrayaddhvam |
tṛtī̭yā-ścaturtheṣṷ śrayaddhvam |
caturthāḥ pa̭ñcameṣṷ śrayaddhvam | pañcamā-ṣṣaṣṭheṣṷ śrayaddhvam || 22 ||
ṣaṣṭhā-ssa̭ptameṣṷ śrayaddhvam | saptamā a̭ṣṭameṣṷ śrayaddhvam |
aṣṭamā na̭vameṣṷ śrayaddhvam |
navamā da̭śameṣṷ śrayaddhvam |
daśamā ḙkādaśeṣṷ śrayaddhvam | ekadaśā dvā̭daśeṣṷ śrayaddhvam |
dvādaśā-stra̭yodaśeṣṷ śrayaddhvam |
trayodaśā-śca̭turdaśeṣṷ śrayaddhvam | caturdaśāḥ pa̭ñcadaśeṣṷ śrayaddhvam |
pañcadaśā-ṣṣo̭ḍaśeṣṷ śrayaddhvam || 23 ||
ṣoḍaśā-ssa̭ptadaśeṣṷ śrayaddhvam | saptadaśā a̭ṣṭādaśeṣṷ śrayaddhvam |
aṣṭādaśā ḙkānnavigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
ekānnavigṃśā vigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
vigṃśā ḙkavigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
ekavigṃśā dvā̭vigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
dvāvigṃśā stra̭yovigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
trayovigṃśā śca̭turvigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
caturvigṃśāḥ pa̭ñcavigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
pañcavigṃśā-ṣṣa̭ḍvigṃśeṣṷ śrayaddhvam || 24 ||
ṣaḍvigṃśā-ssa̭ptavigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
saptavigṃśā a̭ṣṭāvigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
aṣṭāvigṃśā ḙkānnatrigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
ekānnatrigṃśā strigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
trigṃśā ḙkatrigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
ekatrigṃśā dvātrigṃśeṣṷ śrayaddhvam |
dvātrigṃśā stra̭yastrigṃśeṣṷ
śrayaddhvam |
devāstrire-kādaśā stristra̭yastrigṃśāḥ |
utta̭re bhavata | utta̭ra vartmāna utta̭ra satvānaḥ |
yatkā̭ma ida-ñjuhomi̭ | tanme samṛ̭ddhyatām |
vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām | bhūrbhuvasvaḥ̭ svāhā || 25 ||
(ṣaṣṭheṣṷ śrayaddhavagṃ - ṣoḍaśeṣṷ śrayaddhavagṃ - ṣaḍvigṃśeṣṷ śrayaddhva - mutta̭rasatvānaścatvāri̭ ca) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - caturbhiranuvākai-ścatasra āhutīrjuhoti
agnā̭viṣṇū sajoṣa̭sā | imā va̭rdhantu vāṅgiraḥ̭ | dyumnai rvājḙbhi-rāga̭tam | rājñī̭ virājñī | samrājñī svarājñī | arci-śśociḥ | tapo haro bhāḥ | agni-ssomo bṛhaspatiḥ̭ |
viśvḙ devā bhuva̭nasya gopāḥ | te sarvḙ saṅgatya̭ | ida-mme prāva̭tā vacaḥ̭ | vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām |
bhū-rbhuvas-sva̭s svāhā || 26 ||
(saṅgatya trīṇi̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - caturbhiranuvākai-ścatasra āhutīrjuhoti
anna̭pate 'nna̭sya no dehi | anamīvasya̭ śuṣmiṇaḥ̭ | prapra̭dātāra̭ntāriṣaḥ | ūrja̭-nno dhehi dvipade catṷṣpade | agnḙ pṛthivīpate | soma̭ vīrudhā-mpate | tvaṣṭaḥ̭ samidhā-mpate |
viṣṇa̭vāśānā-mpate | mitra̭ satyānā-mpate | varṷṇa dharmaṇā-mpate || 27 ||
maruto̭ gaṇānā-mpatayaḥ | rudra̭ paśūnā-mpate | indraṷjasā-mpate | bṛha̭spate brahmaṇaspate |
ā rucā ro̭ce-'hagg svayam |
rucā rṷruce-roca̭mānaḥ | atītyāda-ssva̭rābha̭reha | tasmin. yonau prajanau prajā̭yeya | vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām |
bhūrbhuva-ssvaḥ̭ svāhā || 28 ||
[varṷṇa dharmaṇā-mpate svaḥ̭ - svāhā ] (a. 4)
anuvākaṃ 5 - caturbhiranuvākai-ścatasra āhutīrjuhoti
sapta tḙ agne samidhaḥ̭ sapta jihvāḥ |
saptarṣa̭ya-ssaptadhāma̭ priyāṇi̭ |
sapta hotrā̭ anu vidvān |
sapta yonī-rāpṛ̭ṇasvā ghṛtena̭ | prācī dik | agni rdevatā | agnigṃ sa diśā-ndeva-ndevatā̭nā-mṛcchatu | yo maitasyai̭
diśo̭ 'bhidāsa̭ti | dakṣiṇā dik | indro̭ devatā || 29 ||
indragṃ sa diśā-ndeva-ndevatā̭nā-mṛcchatu |
yo maitasyai̭ diśo̭ 'bhidāsa̭ti | pratīcī dik | somo̭ devatā | somagṃ sa diśā-ndeva-ndevatā̭nā-mṛcchatu | yo maitasyai̭ diśo̭ 'bhidāsa̭ti | udī̭cī dik | mitrāvarṷṇau devatā |
mitrāvarṷṇau sa diśā-ndevau devatā̭nā-mṛcchatu | yo maitasyai̭ diśo̭ 'bhidāsa̭ti || 30 ||
ūdrdhvā dik | bṛhaspati̭ rdevatā |
bṛhaspatigṃ sa diśā-ndeva-ndevatā̭nā-mṛcchatu | yo maitasyai̭ diśo̭ 'bhidāsa̭ti |
iyandik | adi̭ti rdevatā | adi̭tigṃ sa diśā-ndevī-ndevatā̭nā-mṛcchatu |
yo maitasyai̭ diśo̭ 'bhidāsa̭ti |
purṷṣo dik | purṷṣo me kāmā-nthsama̭rdhayatu || 31 ||
andho jāgṛ̭viḥ prāṇa | asāvehi̭ | badhira ākrandayita-rapāna | asāvehi̭ | uṣasa̭-muṣasa-maśīya | ahamaso jyoti̭raśīya |
ahamaso 'po̭śīya | vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām | bhūrbhuva-ssvaḥ̭ svāhā || 32 ||
(dakṣiṇā digindro̭ devatā̭ - mitrāvarṷṇau sa diśā-ndevau devatā̭nāmṛcchatu
yo maitasyai̭ diśo̭-'bhidā - sa̭tyadrdhayatu - +nava̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - upasthānam
yatte-'ci̭taṃ-ya~dṷ citantḙ agne | yatta̭ ūnaṃ-ya~du te-'ti̭riktam | ādityāsta-daṅgi̭rasa-ścinvantu | viśvḙ te devāściti-māpṷ̄rayantu |
citaścāsi sañci̭taścā-syagne | etāvāgścāsi bhūyāg̭ścāsyagne || loka-mpṛ̭ṇa cchidra-mpṛ̭ṇa | atho̭ sīda śivā tvam |
indrāgnī tvā bṛhaspatiḥ̭ | asmin. yonā̭vasīṣadann || 33 ||
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da ||
tā a̭sya sūda̭dohasaḥ |
somagg̭ śrīṇanti pṛśna̭yaḥ |
janma̭-ndevānāṃ-vi~śaḥ̭ |
triṣvā ro̭cane divaḥ |
tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da ||
agnḙ devāgṃ ihāva̭ha | jajñāno vṛkta ba̭rhiṣe | asi hotā̭ na īḍyaḥ̭ ||
aga̭nma mahā mana̭sā yavi̭ṣṭham || 34 ||
yo dīdāya sami̭ddha-ssve dṷroṇe | citrabhā̭nū roda̭sī antarurvī |
svā̭hutaṃ-vi~śvataḥ̭ pratyañcam || medhākāraṃ-vi~datha̭sya prasādha̭nam |
agnigṃ hotā̭ra-mparibhūta̭ma-mmatim | tvāmarbha̭sya haviṣaḥ̭ samānamit |
tvā-mmaho vṛ̭ṇate naro nānyan-tvat || manuṣvattvā nidhī̭mahi |
manuṣva-thsami̭dhīmahi |
agnḙ manuṣva-da̭ṅgiraḥ || 35 ||
devā-ndḙvāyate ya̭ja || agnir-hi vājinaṃ̭-vi~śe | dadā̭ti viśvaca̭rṣaṇiḥ |
agnī rāye svābhuvam | sa prīto yā̭ti vāryam | iṣagg̭ stotṛbhya ābha̭ra ||
pṛṣṭo divi pṛṣṭo agniḥ pṛ̭thivyām | pṛṣṭo viśvā oṣa̭dhī-rāvi̭veśa |
vaiśvānara-ssaha̭sā pṛṣṭo agniḥ |
sa no divā sa riṣaḥ pā̭tu naktam || 36 ||
[asīṣadan. - yavi̭ṣṭha - maṅgiro - naktaṃ ] (a. 6)
anuvākaṃ 7 - nāciketabrāhmaṇa-ntatra āgnidevatopāsanam
ayaṃ-vā~va yaḥ pava̭te | so-'gni nā̭rciketaḥ |
sa ya-tprā-mpava̭te | tada̭sya śiraḥ̭ | atha ya-dda̭kṣiṇā | sa dakṣi̭ṇaḥ pakṣaḥ |
atha ya-tpratyak | ta-tpuccham | ya dudaṅṋ̇ |
sa utta̭raḥ pakṣaḥ || 37 ||
atha ya-thsaṃvā~ti̭ | tada̭sya samañca̭na-ñca prasāra̭ṇa-ñca | atho̭ sapandevāsya sā || sagṃ ha vā a̭smai sa kāmaḥ̭ padyate |
ya-tkā̭mo yaja̭te | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || yo ha vā agne rnā̭ciketasyāyata̭na-mpratiṣṭhāṃ-ve~da̭ | āyata̭navā-nbhavati | gaccha̭ti pratiṣṭhām || 38 ||
hira̭ṇyaṃ-vā~ agne rnā̭ciketasyāyata̭na-mpratiṣṭhā | ya evaṃ-ve~da̭ |
āyata̭navā-nbhavati | gaccha̭ti pratiṣṭhām ||
yo ha vā agne rnā̭ciketasya śarī̭raṃ-ve~da̭ |
sa śa̭rīra eva svargaṃ-lo~kamḙti |
hira̭ṇyaṃ-vā~ agne rnā̭ciketasya śarī̭ram |
ya evaṃ-ve~da̭ | sa śa̭rīra eva svargaṃ-lo~kamḙti || atho yathā̭ rukma ut-ta̭pto
bhāyyāt || 39 ||
evameva sa teja̭sā yaśa̭sā |
asmiggśca̭ lokḙ-'muṣmigg̭śca bhāti ||
uravo̭ ha vai nāmaite lokāḥ |
ye-'va̭reṇādityam | atha̭ haite varī̭yāgṃso lokāḥ | ye parḙṇādityam | anta̭vantagṃ ha vā eṣa kṣayyaṃ-lo~ka-ñja̭yati |
yo-'va̭reṇādityam |
atha̭ haiṣo̭-'nanta-ma̭pāra-ma̭kṣayyaṃ-lo~ka-ñja̭yati | yaḥ parḙṇādityam || 40 ||
anantagṃ ha vā a̭pāra-ma̭kṣayyaṃ-lo~ka-ñja̭yati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ ||
atho yathā rathe tiṣṭha-npakṣa̭sī paryā-varta̭māne pratyapekṣate |
eva-ma̭horātre pratyapekṣate |
nāsyā̭-horātre lokamāpnutaḥ |
yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || 41 ||
(utta̭raḥ pakṣo - gaccha̭ti pratiṣṭhāṃ - bhāyyā--dyaḥ parḙṇāditya - +maṣṭau ca̭) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - nāciketopākhyānam
uśan. ha vai vā̭jaśravasa-ssa̭rvavedasa-nda̭dau | tasya̭ ha naci̭ketā nāma̭ putra ā̭sa | tagṃ ha̭ kumāragṃ santam | dakṣi̭ṇāsu nīyamā̭nāsu śraddhā ''vi̭veśa | sa ho̭vāca |
tata kasmai mā-ndāsyasīti̭ | dvitīya̭-ntṛtīyam || tagṃ ha parī̭ta uvāca|
mṛtyave tvā dadāmīti̭ || tagṃ ha smotthi̭taṃ-vā~gabhiva̭dati || 42 ||
gauta̭ma kumāramiti̭ | sa ho̭vāca | parḙhi mṛtyo rgṛhān | mṛtyave vai tvā̭-'dā-miti̭ || taṃ-vai~ pravasa̭nta-ṅgantāsīti̭ hovāca | tasya̭ sma tisro rātrī-ranāśvā-ngṛhe va̭satāt | sa yadi̭ tvā pṛcchet | kumā̭ra kati rātrī̭-ravāthsī-riti̭ | tisra iti prati̭ brūtāt | ki-mpra̭thamāgṃ rātri̭-māśñā iti̭ || 43 ||
prajā-nta iti̭ | ki-ndvitīyā-miti̭ | paśūgsta iti̭ |
ki-ntṛtīyā-miti̭ | sādhukṛtyā-nta iti̭ || taṃ-vai~ pravasa̭nta-ñjagāma | tasya̭ ha tisro rātrī-ranāśvā-ngṛha ṷvāsa | tamāgatya̭ papraccha |
kumā̭ra kati rātrī̭-ravāthsī-riti̭ | tisra iti pratyṷvāca || 44 ||
ki-mpra̭thamāgṃ rātri̭-māśñā iti̭ | prajā-nta iti̭ | ki-ndvitīyā-miti̭ | paśūgsta iti̭ | ki-ntṛtīyā-miti̭ | sādhukṛtyā-nta iti̭ || nama̭ste astu bhagava iti̭ hovāca | varaṃ̭-vṛ~ṇīṣveti̭ || pitara̭meva jīva̭nnayānīti̭ ||
dvitīyaṃ̭-vṛ~ṇīṣveti̭ || 45 ||
iṣṭāpūrtayo rme 'kṣi̭ti-mbrūhīti̭ hovāca |
tasmai̭ haitamagni-nnā̭ciketa-mṷvāca |
tato vai tasye-ṣṭāpūrte nā kṣī̭yete ||
nāsyeṣṭā-pūrte kṣī̭yete | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || tṛtīyaṃ̭-vṛ~ṇīṣveti̭ | puna mṛrtyo rme 'pa̭jiti-mbrūhīti̭ hovāca | tasmai̭ haitamagni-nnā̭ciketa-mṷvāca | tato vai so-'pa̭ puna rmṛtyu-ma̭jayat || 46 ||
apa̭ puna rmṛtyu-ñja̭yati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute || ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || prajāpa̭ti rvai prajākā̭ma-stapo̭-'tapyata |
sa hira̭ṇya-mudāsyat | ta-dagnau prāsya̭t |
ta-da̭smai nāccha̭dayat | ta-ddvitīya-mprāsya̭t | ta-da̭smai nai vāccha̭dayat | ta-ttṛtīya-mprāsya̭t || 47 ||
ta-da̭smai nai vāccha̭dayat | ta-dātma-nneva hṛ̭dayye-'gnau vaiśvānare prāsya̭t |
ta-da̭smā acchadayat | tasmāddhira̭ṇya-ṅkani̭ṣṭha-ndhanā̭nām | bhuñja-tpriyata̭mam | hṛdayajagṃ hi | sa vai tameva nāvi̭ndat |
yasmai tā-ndakṣi̭ṇā-maneṣyat |
tāg svāyaiva hastā̭ya dakṣi̭ṇāyānayat |
tā-mpratya̭gṛhṇāt || 48 ||
dakṣā̭ya tvā dakṣi̭ṇā-mprati̭gṛhṇāmīti̭ |
so̭ 'dakṣata dakṣi̭ṇā-mpratigṛhya̭ |
dakṣa̭te ha vai dakṣi̭ṇā-mpratigṛhya̭ |
ya evaṃ-ve~da̭ || etaddha̭ sma vai ta-dvidvāgṃso̭ vājaśravasā gota̭māḥ |
apya̭nūdeśyā-ndakṣi̭ṇā-mprati̭gṛhṇanti |
ubhayḙna vaya-nda̭kṣiṣyāmaha eva dakṣi̭ṇā-mpratigṛhyeti̭ |
tḙ 'dakṣanta dakṣi̭ṇā-mpratigṛhya̭ |
dakṣa̭te ha vai dakṣi̭ṇā-mpratigṛhya̭ |
ya evaṃ-ve~da̭ |
pra hānyaṃ-vlī~̭nāti || 49 ||
(vada - tyāśnā it - yṷvāca - dvitīyaṃ̭-vṛ~ṇīṣve - tya̭jayat - tṛtīya-mprāsya̭ - dagṛhṇā--dya evaṃ-ve~daika̭-ñca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - cayanaprayogaḥ
tagṃ haita-mekḙ paśubandha evotta̭ravedyā-ñci̭nvate | uttaravedisa̭mmita eṣo-'gniriti vada̭ntaḥ | tanna tathā̭ kuryāt | eta-magni-ṅkāmḙna vya̭rdhayet | sa ḙna-ṅkāmḙna vyṛ̭ddhaḥ | kāmḙna vya̭rdhayet |
saumye vāvai na̭madhvare ci̭nvīta |
yatra̭ vā bhūyi̭ṣṭhā āhṷtayo hūyeranṋ |
eta-magni-ṅkāmḙna sama̭rdhayati | sa ḙna-ṅkāmḙna samṛ̭ddhaḥ || 50 ||
kāmḙna sama̭rdhayati || atha̭ haina-mpurarṣa̭yaḥ | uttaravedyā-meva satriya̭-macinvata | tato vai te-'vi̭ndanta prajām |
abhi svargaṃ-lo~ka-ma̭jayann |
vindata̭ eva pajām | abhi svargaṃ-lo~ka-ñja̭yati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || atha̭ hainaṃ-vā~yur-ṛddhi̭kāmaḥ || 51 ||
yathānyupta-mevopa̭dadhe |
tato vai sa etā-mṛddhi̭-mādrdhnot |
yāmidaṃ-vā~yur-ṛddhaḥ |
etā-mṛddhi̭-mṛddhnoti |
yāmidaṃ-vā~yur-ṛddhaḥ |
yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || atha̭ haina-ṅgobalo vārṣṇaḥ̭ paśukā̭maḥ | pāṅkta̭meva ci̭kye | pañca̭ purastāt || 52 ||
pañca̭ dakṣiṇataḥ | pañca̭ paścāt | pañcottarataḥ | ekā-mmaddhye |
tato vai sa sahasra̭-mpaśū-nprāpnot |
pra sahasra̭-mpaśū-nāpnoti |
yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || atha̭ haina-mprajāpa̭ti rjyaiṣṭhya̭kāmo yaśa̭skāmaḥ prajana̭nakāmaḥ |
trivṛta̭meva ci̭kye || 53 ||
sapta purastāt | tisro da̭kṣiṇataḥ | sapta paścāt | tisra ṷttarataḥ | ekā-mmaddhye | tato vai sa pra yaśo jyaiṣṭhya̭-māpnot |
etā-mprajā̭ti-mprājā̭yata | yāmida-mprajāḥ prajāya̭nte | trivṛ-dvai jyaiṣṭhyam | mātā pitā putraḥ || 54 ||
trivṛ-tprajana̭nam | upastho yoni̭ rmaddhyamā | prayaśo jyaiṣṭhya̭-māpnoti | etā-mpra̭jāti-mprajā̭yate | yāmida-mprajāḥ prajāya̭nte | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ cainamevaṃ-ve~da̭ || atha̭ haina-mindro jyaiṣṭhya̭kāmaḥ |
ūdrdhvā evopa̭dadhe | tato vai sa jyaiṣṭhya̭-magacchat || 55 ||
jyaiṣṭhya̭-ṅgacchati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || atha̭ haina-masāvā̭ditya-ssvargakā̭maḥ |
prācī̭revopa̭dadhe | tato vai so̭-'bhi svargaṃ-lo~ka-ma̭jayat | abhi svargaṃ-lo~ka-ñja̭yati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute |
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || sa yadīcchet || 56 ||
tejasvī ya̭śasvī bra̭hmavarcasī syāmiti̭ | prāṃā hoturdhiṣṇyā-duthsa̭rpet |
yeya-mprāgā-dyaśa̭svatī | sā mā prorṇo̭tu |
teja̭sā yaśa̭sā brahmavarcaseneti̭ |
tejasvyḙva ya̭śasvī bra̭hmavarcasī bha̭vati || atha yadīcchet | bhūyi̭ṣṭha-mme śradda̭dhīrann | bhūyi̭ṣṭhā dakṣi̭ṇā nayeyuriti̭ |
dakṣi̭ṇāsu nīyamā̭nāsu prācyehi prācyehīti prācī̭ juṣāṇā vetvājya̭sya svāheti̭ sruveṇo̭-pahatyā̭ havanīyḙ juhuyāt || 57 ||
bhūyi̭ṣṭha-mevāsmai śradda̭dhate | bhūyi̭ṣṭhā dakṣi̭ṇā nayanti || purī̭ṣa-mupadhāya̭ | citi-klṛptibhi̭-rabhimṛśya̭ | agni-mpraṇīyo̭pasamādhāya̭ | cata̭sra etā āhṷtī rjuhoti | tvama̭gne rudra iti̭ śatarudrīya̭sya rūpam |
agnā̭-viṣṇū iti̭ vasodrdhārā̭yāḥ | anna̭pata itya̭nna homaḥ | sapta tḙ agne samidhaḥ̭ sapta jihvā iti̭ viśvaprīḥ || 58 ||
[samṛ̭ddha - ṛddhi̭kāmaḥ - parastāc - cikye - putro̭ - 'gaccha - dicche - jjṷhuyā-d- viśvapriḥ ] (a. 9)
(purarṣa̭yo vāyu-rgo̭bala-ssahasra̭-mprajāpa̭ti strivṛdindro 'sāvā̭ditya-ssa yadīcchet )
anuvākaṃ 10 - tatpraśaṃsā
yā-mpra̭thamā-miṣṭa̭kā-mupadadhā̭ti | ima-ntayā̭ loka-mabhi ja̭yati |
atho yā asmin ~loke devatāḥ |
tāsāgṃ sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti | yā-ndvitīyā̭-mupadadhā̭ti |
antarikṣaloka-ntayā-'bhi jaya̭ti | atho yā a̭ntarikṣa loke devatāḥ |
tāsāgṃ sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
yā-ntṛtīyā̭-mupadadhā̭ti |
amu-ntayā̭ loka-mabhija̭yati || 59 ||
atho yā amuṣmi̭n ~loke devatāḥ |
tāsāgṃ sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
atho yā amūrita̭rā aṣṭāda̭śa |
ya evāmī urava̭śca varī̭yāgṃsaśca lokāḥ |
tāneva tābhi̭-rabhija̭yati || kāmacāro̭ ha vā a̭syoruṣṷ ca varī̭yassu ca lokeṣṷ bhavati |
yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || saṃva~thsaro vā agni nā̭rciketaḥ | tasya̭ vasanta-śśiraḥ̭ || 60 ||
grīṣmo dakṣi̭ṇaḥ pakṣaḥ | varṣā utta̭raḥ | śara-tpuccham | māsāḥ karmakārāḥ | ahorātre śa̭tarudrīyam | parjanyo vasodrdhārā |
yathā vai parjanya-ssuvṛ̭ṣṭaṃ-vṛ~ṣṭvā |
prajābhya-ssarvān kāmān-thsampūraya̭ti |
eva-meva sa tasya sarvān kāmān-thsampṷ̄rayati | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute || 61 ||
ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || saṃva~thsaro vā agni rnā̭ciketaḥ | tasya̭ vasanta-śśiraḥ̭ | grīṣmo dakṣi̭ṇaḥ pakṣaḥ |
varṣāḥ puccham | śaradutta̭raḥ pakṣaḥ | hemanto maddhyam |
pūrvapakṣāścita̭yaḥ | aparapakṣāḥ purī̭ṣam | ahorātrāṇīṣṭa̭kāḥ |
eṣa vāva so-'gni-ra̭gnimayaḥ̭ punarṇavaḥ |
agnimayo̭ ha vai pṷnarṇavo bhūtvā | svargaṃ-lo~ka-mḙti | ādityasya sāyṷjyam | yo-'gni-nnā̭ciketa-ñci̭nute | ya ṷ caina-mevaṃ-ve~da̭ || 62 ||
amu-ntayā̭ lokamabhija̭yati - śira̭ - ścinuta - iṣṭa̭kā-ṣṣaṭca̭) (a. 10)
(loka - stvamagne - 'gnā̭viṣṇū - anna̭pate - sapta tḙ agne - yatte 'ci̭tama - yaṃ-vā~ - vośan. ha vai - tagṃ haitaṃ - ~yā-mpra̭thamāmiṣṭa̭kā-ndaśa̭)
(loka - ā̭ditya - ojo - 'syūdrdhvā diga̭ - nantagṃ ha vai - kāmḙna - grīṣmo dviṣa̭ṣṭiḥ)
(loko - veda̭)
|| hariḥ̭ om ||
|| taittarīya yajubrāhmaṇe kāṭhake dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
+++++++++++++++++++++++++++++++++

Explore More