Lord Agni

3.6 - પશુહૌત્રમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ પાઠઃ - અઞ્જન્તિ ત્વામધ્વરે

(Pashuhautram in Gujarati)

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

Pashuhautram is a profound section from the third ashtaka, sixth prapathaka of the Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana. It primarily focuses on the vedic rituals associated with animal sacrifice, known as Pashuhotra. The verses invoked here address Vanaspati, the lord of forests, and Agni, seeking their divine presence and blessings during the performance of the sacrifice. Chanting these mantras is considered highly sacred, as they invoke cosmic forces to purify the sacrificial space and bestow spiritual strength, prosperity, and cosmic order upon the performer and the community, ensuring the successful completion of the yajna.

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ - પશુહૌત્રમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - યૂપસંસ્કારાઃ
અઞ્જન્તિ ત્વામદ્ધ્વરે દેવયન્તઃ । વનસ્પતે મધુના દૈવ્યેન । યદૂર્ધ્વસ્તિષ્ઠા-દ્દ્રવિણેહ ધત્તાત્ । યદ્વા ક્ષયો માતુરસ્યા ઉપસ્થે ॥ ઉચ્છ્રયસ્વ વનસ્પતે । વર્ષ્મ-ન્પૃથિવ્યા અધિ । સુમિતી મીયમાનઃ ।
વર્ચોધા યજ્ઞવાહસે ॥ સમિદ્ધસ્ય શ્રયમાણઃ પુરસ્તાત્ । બ્રહ્મ વન્વાનો અજરગ્ં સુવીરમ્ ॥ 1 ॥
આરે અસ્મદમતિ-મ્બાધમાનઃ । ઉચ્છ્રયસ્વ મહતે સૌભગાય ॥ ઊર્ધ્વ ઊષુણ ઊતયે । તિષ્ઠા દેવો ન સવિતા । ઊર્ધ્વો વાજસ્ય સનિતા યદઞ્જિભિઃ । વાઘદ્ભિ-ર્વિહ્વયામહે ॥
ઊર્ધ્વો નઃ પાહ્યગ્ંહસો નિ કેતુના । વિશ્વગ્ં સમત્રિણ-ન્દહ ।
કૃધી ન ઊર્ધ્વાઞ્ચ રથાય જીવસે ।
વિદા દેવેષુ નો દુવઃ ॥ 2 ॥
જાતો જાયતે સુદિનત્વે અહ્નામ્ । સમર્ય આ વિદથે વર્ધમાનઃ । પુનન્તિ ધીરા અપસો મનીષા । દેવયા વિપ્ર ઉદિયર્તિ વાચમ્ ॥ યુવા સુવાસાઃ પરિવીત આગાત્ । સ ઉ શ્રેયા-ન્ભવતિ જાયમાનઃ ।
ત-ન્ધીરાસઃ કવય ઉન્નયન્તિ । સ્વાધિયો મનસા દેવયન્તઃ ॥ પૃથુપાજા અમર્ત્યઃ । ઘૃતનિર્ણિખ્-સ્વાહુતઃ ॥ 3 ॥
અગ્નિ-ર્યજ્ઞસ્ય હવ્યવાટ્ ॥ તગ્ં સબાધો યતસ્રુચઃ । ઇત્થા ધિયા યજ્ઞવન્તઃ । આચક્રુરગ્નિ-મૂતયે ॥ ત્વં-વઁરુણ ઉત મિત્રો અગ્ને । ત્વાં-વઁર્ધન્તિ મતિભિ-ર્વસિષ્ઠાઃ ।
ત્વે વસુ સુષણનાનિ સન્તુ ।
યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદા નઃ ॥ 4 ॥
(સુવીરં - દુવઃ - સ્વાહુતો - +-ઽષ્ટૌ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - પ્રયાજવિષયા મૈત્રાવરુણપ્રૈષાઃ
હોતા યક્ષદગ્નિગ્ં સમિધા સુષમિધા સમિદ્ધ-ન્નાભા પૃથિવ્યા-સ્સગન્થે વામસ્ય ।
વર્ષ્મન્દિવ ઇડસ્પદે વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષત્-તનૂનપાત-મદિતે-ર્ગર્ભ-મ્ભુવનસ્ય ગોપામ્ । મદ્ધ્વા-ઽદ્ય દેવો દેવેભ્યો દેવયાનાન્પથો અનક્તુ વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષ-ન્નરાશગ્ંસ-ન્નૃશસ્ત્ર-ન્નૄગ્ંઃ પ્રણેત્રમ્ । ગોભિ-ર્વપાવાન્-થ્સ્યા-દ્વીરૈ-શ્શક્તીવાન્-રથૈઃ પ્રથમયાવા હિરણ્યૈશ્ચન્દ્રી વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષદગ્નિમિડ ઈડિતો દેવો દેવાગ્ં આવક્ષ-દ્દૂતો હવ્યવાડમૂરઃ ।
ઉપેમં-યઁજ્ઞમુપેમા-ન્દેવો દેવહૂતિમવતુ વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ હોતા યક્ષ-દ્બર્હિ-સ્સુષ્ટરીમોર્ણમ્રદા અસ્મિન્. યજ્ઞે વિ ચ પ્ર ચ પ્રથતાગ્ સ્વાસસ્થ-ન્દેવેભ્યઃ ।
એમેનદદ્ય વસવો રુદ્રા આદિત્યા-સ્સદન્તુ પ્રિયમિન્દ્રસ્યાસ્તુ વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥ 5 ॥
હોતા યક્ષ-દ્દુર ઋષ્વાઃ કવષ્યો-ઽકોષધાવની-રુદાતાભિ-ર્જિહતાં-વિઁ પક્ષોભિ-શ્શ્રયન્તામ્ । સુપ્રાયણા અસ્મિન્. યજ્ઞે વિશ્રયન્તા-મૃતાવૃધો વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષદુષાસાનક્તા બૃહતી સુપેશસા નૄગ્ંઃ પતિભ્યો યોનિ-ઙ્કૃણ્વાને ।
સગ્ગ્સ્મયમાને ઇન્દ્રેણ દેવૈરેદ-મ્બર્હિ-સ્સીદતાં-વીઁતામાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષ-દ્દૈવ્યા હોતારા મન્દ્રા પોતારા કવી પ્રચેતસા ।
સ્વિષ્ટમદ્યાન્યઃ કરદિષા સ્વભિગૂર્તમન્ય ઊર્જા સતવસેમં-યઁજ્ઞ-ન્દિવિ દેવેષુ ધત્તાં-વીઁતામાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષત્-તિસ્રો દેવીરપસામપસ્તમા અચ્છિદ્ર-મદ્યેદમપ-સ્તન્વતામ્ ।
દેવેભ્યો દેવી-ર્દેવમપો વિયન્ત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષત્-ત્વષ્ટાર-મચિષ્ટુમપાકગ્ં રેતોધાં-વિઁશ્રવસં-યઁશોધામ્ ।
પુરુરૂપમકામકર્શનગ્ં સુપોષઃ પોષૈ-સ્સ્યા-થ્સુવીરો વીરૈ-ર્વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષ-દ્વનસ્પતિ-મુપાવસ્રક્ષદ્ધિયો જોષ્ટારગ્ં શશમન્નરઃ ।
સ્વદા-થ્સ્વધિતિર્-ઋતુથા-ઽદ્ય દેવો દેવેભ્યો હવ્યા-ઽવાડ્-વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ॥
હોતા યક્ષદગ્નિગ્ગ્ સ્વાહા-ઽઽજ્યસ્ય સ્વાહા મેદસ-સ્સ્વાહા સ્તોકાનાગ્ સ્વાહા સ્વાહા કૃતીનાગ્ સ્વાહા હવ્યસૂક્તીનામ્ ।
સ્વાહા દેવાગ્ં આજ્યપાન્-થ્સ્વાહા-ઽગ્નિગ્ં હોત્રાજ્જુષાણા અગ્ન આજ્યસ્ય વિયન્તુ હોતર્યજ ॥ 6 ॥
(પ્રિયમિન્દ્રસ્યાસ્તુ વેત્વાજ્ય્સ્ય હોતર્યજ - સુવીરો વીરૈ-ર્વેત્વાજ્યસ્ય હોતર્યજ ચત્વારિ ચ) (અ. 2)
(અગ્નિ-ન્તનૂનપાત-ન્નરાશગ્ંસમગ્નિમિડ ઈડિતો બર્હિર્દુર ઉષાસાનક્તા દૈવ્યા તિસ્રસ્ત્વષ્ટારં-વઁનસ્પતિમગ્નિમ્ )
(પઞ્ચ વેત્વેકો વિયન્તુ દ્વિર્વીતામેકો વિયન્તુ દ્વિર્વેત્વેકો વિયન્તુ હોતર્યજ)
અનુવાકં 3 - આપ્રિય પ્રયાજાનાં-યાઁજ્યાઃ
સમિદ્ધો અદ્ય મનુષો દુરોણે । દેવો દેવાન્. યજસિ જાતવેદઃ । આ ચ વહ મિત્રમહ-શ્ચિકિત્વાન્ । ત્વ-ન્દૂતઃ કવિરસિ પ્રચેતાઃ ॥ તનૂનપાત્પથ ઋતસ્ય યાનાન્ । મદ્ધ્વા સમઞ્જન્-થ્સ્વદયા સુજિહ્વ ।
મન્માનિ ધીભિરુત યજ્ઞમૃન્ધન્ન્ । દેવત્રા ચ કૃણુહ્યદ્ધ્વર-ન્નઃ ॥ નરાશગ્ંસસ્ય મહિમાનમેષામ્ । ઉપસ્તોષામ યજતસ્ય યજ્ઞૈઃ ॥ 7 ॥
તે સુક્રતવ-શ્શુચયો ધિયધાંઃ । સ્વદન્તુ દેવા ઉભયાનિ હવ્યા ॥ આજુહ્વાન ઈડ્યો વન્દ્યશ્ચ । આયાહ્યગ્ને વસુભિ-સ્સજોષાઃ ।
ત્વ-ન્દેવાનામસિ યહ્વ હોતા । સ એનાન્. યક્ષીષિતો યજીયાન્ ॥ પ્રાચીન-મ્બર્હિઃ પ્રદિશા પૃથિવ્યાઃ । વસ્તોરસ્યા વૃજ્યતે અગ્રે અહ્નામ્ ।
વ્યુ પ્રથતે વિતરં-વઁરીયઃ । દેવેભ્યો અદિતયે સ્યોનમ્ ॥ 8 ॥
વ્યચસ્વતીરુર્વિયા વિશ્રયન્તામ્ । પતિભ્યો નજનય-શ્શુમ્ભમાનાઃ । દેવીર્દ્વારો બૃહતી-ર્વિશ્વમિન્વાઃ । દેવેભ્યો ભવથ સુપ્રાયણાઃ ॥ આ સુષ્વયન્તી યજતે ઉપાકે । ઉષાસાનક્તા સદતા-ન્નિ યોનૌ ।
દિવ્યે યોષણે બૃહતી સુરુક્મે । અધિ શ્રિયગ્ં શુક્રપિશ-ન્દધાને ॥ દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા સુવાચા । મિમાના યજ્ઞ-મ્મનુષો યજદ્ધ્યૈ ॥ 9 ॥
પ્રચોદયન્તા વિદથેષુ કારૂ । પ્રાચીન-ઞ્જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા ॥ આનો યજ્ઞ-મ્ભારતી તૂયમેતુ । ઇડા મનુષ્વદિહ ચેતયન્તી । તિસ્રો દેવી-ર્બર્હિરેદગ્ગ્ સ્યોનમ્ । સરસ્વતી સ્વપસ-સ્સદન્તુ ॥
ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી । રૂપૈરપિગ્ંશ-દ્ભુવનાનિ વિશ્વા । તમદ્ય હોતરિષિતો યજીયાન્ ।
દેવ-ન્ત્વષ્ટારમિહ યક્ષિ વિદ્વાન્ ॥ 10 ॥
ઉપાવસૃજત્-ત્મન્યા સમઞ્જન્ન્ । દેવાના-મ્પાથ ઋતુથા હવીગ્ંષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો અગ્નિઃ । સ્વદન્તુ હવ્ય-મ્મધુના ઘૃતેન ॥
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમ્ । અગ્નિ-ર્દેવાના-મભવત્-પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રદિશ્યૃતસ્ય વાચિ ।
સ્વાહાકૃતગ્ં હવિરદન્તુ દેવાઃ ॥ 11 ॥
(યજ્ઞૈઃ - સ્યોનં - ઁયજદ્ધ્યૈ - વિદ્વાન - +ષ્ટૌ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - પર્યગ્નિકરણીયા ઋચઃ
અગ્નિર્-હોતા નો અદ્ધ્વરે । વાજી સન્-પરિણીયતે ।
દેવો દેવેષુ યજ્ઞિયઃ ॥ પરિ ત્રિવિષ્ટ્યદ્ધ્વરમ્ । યાત્યગ્ની રથીરિવ । આ દેવેષુ પ્રયો દધત્ ॥ પરિ વાજપતિઃ કવિઃ । અગ્નિર્-હવ્યા ન્યક્રમીત્ ।
દધ-દ્રત્નાનિ દાશુષે ॥ 12 ॥
(અગ્નિર્-હોતા નો નવ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - મૈત્રાવરુણપ્રૈષઃ
અજૈદગ્નિઃ । અસનદ્વાજ-ન્નિ । દેવો દેવેભ્યો હવ્યા-ઽવાટ્ । પ્રાઞ્જોભિર્-હિન્વાનઃ ।
ધેનાભિઃ કલ્પમાનઃ । યજ્ઞસ્યાયુઃ પ્રતિરન્ન્ ।
ઉપ પ્રેષ્ય હોતઃ । હવ્યા દેવેભ્યઃ ॥ 13 ॥
(અજૈદષ્ટૌ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - હોતુરધ્રિગુપ્રૈષઃ
દૈવ્યા-શ્શમિતાર ઉત મનુષ્યા આરભદ્ધ્વમ્ । ઉપ નયત મેદ્ધ્યા દુરઃ । આશાસાના મેધપતિભ્યા-મ્મેધમ્ । પ્રાસ્મા અગ્નિ-મ્ભરત । સ્તૃણીત બર્હિઃ । અન્વેન-મ્માતા મન્યતામ્ । અનુ પિતા ।
અનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યઃ । અનુ સખા સયૂથ્યઃ ॥
ઉદીચીનાગ્ં અસ્ય પદો નિધત્તાત્ ॥ 14 ॥
સૂર્ય-ઞ્ચક્ષુર્ગમયતાત્ । વાત-મ્પ્રાણમન્વ-વસૃજતાત્ । દિશ-શ્શ્રોત્રમ્ । અન્તરિક્ષમસુમ્ । પૃથિવીગ્ં શરીરમ્ । એકધા-ઽસ્ય ત્વચમાચ્છ્યતાત્ । પુરા નાભ્યા અપિશસો વપામુત્ખિદતાત્ । અન્તરેવોષ્માણં-વાઁરયતાત્ । શ્યેનમસ્ય વક્ષઃ કૃણુતાત્ । પ્રશસા બાહૂ ॥ 15 ॥
શલા દોષણી । કશ્યપેવાગ્ંસા । અચ્છિદ્રે શ્રોણી ।
કવષોરૂ સ્રેકપર્ણા-ઽષ્ઠીવન્તા । ષડ્વિગ્ંશતિરસ્ય વઙ્ક્રયઃ ।
તા અનુષ્ઠ્યોચ્ચ્યાવયતાત્ । ગાત્ર-ઙ્ગાત્રમસ્યાનૂન-ઙ્કૃણુતાત્ । ઊવદ્ધ્યગોહ-મ્પાર્થિવ-ઙ્ખનતાત્ । અસ્ના રક્ષ-સ્સગ્ંસૃજતાત્ ।
વનિષ્ઠુમસ્ય મા રાવિષ્ટ ॥ 16 ॥
ઉરૂક-મ્મન્યમાનાઃ ॥ નેદ્વસ્તોકે તનયે । રવિતા રવચ્છમિતારઃ । અદ્ધ્રિગો શમીદ્ધ્વમ્ । સુશમિ શમીદ્ધ્વમ્ । શમીદ્ધ્વ-મદ્ધ્રિગો ॥
અદ્ધ્રિગુશ્ચાપાપશ્ચ । ઉભૌ દેવાનાગ્ં શમિતારૌ । તાવિમ-મ્પશુગ્ગ્ શ્રપયતા-મ્પ્રવિદ્વાગ્ંસૌ ।
યથા યથા-ઽસ્ય શ્રપણ-ન્તથાતથા ॥ 17 ॥
[ધત્તા-દ્- બાહૂ - મા રાવિષ્ટ - તથાતથા ] (અ. 6)
અનુવાકં 7 - સ્તોકવિષય-મ્મૈત્રાવરુણાનુવચનમ્
જુષસ્વ સપ્રથસ્તમમ્ । વચો દેવફ્સરસ્તમમ્ ।
હવ્યા જુહ્વાન આસનિ ॥ ઇમ-ન્નો યજ્ઞમમૃતેષુ ધેહિ । ઇમા હવ્યા જાતવેદો જુષસ્વ । સ્તોકાનામગ્ને મેદસો ઘૃતસ્ય । હોતઃ પ્રાશાન પ્રથમો નિષદ્ય ॥ ઘૃતવન્તઃ પાવક તે ।
સ્તોકાસ્શ્ચોતન્તિ મેદસઃ । સ્વધર્મ-ન્દેવવીતયે ॥ 18 ॥
શ્રેષ્ઠ-ન્નો ધેહિ વાર્યમ્ ॥ તુભ્યગ્ગ્ સ્તોકા ઘૃતશ્ચુતઃ । અગ્ને વિપ્રાય સન્ત્ય । ઋષિ-શ્શ્રેષ્ઠ-સ્સમિદ્ધ્યસે । યજ્ઞસ્ય પ્રાવિતા ભવ ॥
તુભ્યગ્ગ્ શ્ચોતન્ત્યદ્ધ્રિગો શચીવઃ । સ્તોકાસો અગ્ને મેદસો ઘૃતસ્ય । કવિશસ્તો બૃહતા ભાનુના-ઽઽગાઃ । હવ્યા જુષસ્વ મેધિર ॥
ઓજિષ્ઠ-ન્તે મદ્ધ્યતો મેદ ઉદ્ભૃતમ્ । પ્રતે વય-ન્દદામહે । શ્ચોતન્તિ તે વસો સ્તોકા અધિ ત્વચિ ।
પ્રતિ તાન્દેવશો વિહિ ॥ 19 ॥
(દેવવીતય-ઉદ્ભૃત-ન્ત્રીણિ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - વપા પુરોડાશસ્વિષ્ટકૃતા-મ્પુરોનુવાક્યાઃ પ્રૈષાશ્ચ
આ વૃત્રહણા વૃત્રહભિ-શ્શુષ્મૈઃ । ઇન્દ્ર યાત-ન્નમોભિરગ્ને અર્વાક્ । યુવગ્ં રાધોભિરકવેભિરિન્દ્ર । અગ્ને અસ્મે ભવતમુત્તમેભિઃ ॥ હોતા યક્ષદિન્દ્રાગ્ની । છાગસ્ય વપાયા મેદસઃ । જુષેતાગ્ં હવિઃ । હોતર્યજ ॥ વિ હ્યખ્ય-ન્મનસા વસ્ય ઇચ્છન્ન્ । ઇન્દ્રાગ્ની જ્ઞાસ ઉત વા સજાતાન્ ॥ 20 ॥
નાન્યા યુવત્પ્રમતિરસ્તિ મહ્યમ્ । સ વા-ન્ધિયં-વાઁજયન્તીમતક્ષમ્ ॥ હોતા યક્ષદિન્દ્રાગ્ની । પુરોડાશસ્ય જુષેતાગ્ં હવિઃ । હોતર્યજ ॥
ત્વામીડતે અજિર-ન્દૂત્યાય । હવિષ્મન્ત-સ્સદમિ-ન્માનુષાસઃ । યસ્ય દેવૈરાસદો બર્હિરગ્ને । અહાન્યસ્મૈ સુદિના ભવન્તુ ॥ હોતા યક્ષદગ્નિમ્ । પુરોડાશસ્ય જુષતાગ્ં હવિઃ ।
હોતર્યજ ॥ 21 ॥
(સજાતા - નગ્નિ-ન્દ્વે ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - તેષામેવ યાજ્યાઃ
ગીર્ભિર્વિપ્રઃ પ્રમતિમિચ્છમાનઃ । ઈ રયિં-યઁશસ-મ્પૂર્વભાજમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની વૃત્રહણા સુવજ્રા । પ્રણો નવ્યેભિસ્તિરત-ન્દેષ્ણૈઃ ॥ માચ્છેદ્મ રશ્મીગ્ંરિતિ નાધમાનાઃ । પિતૃણાગ્ં શક્તીરનુ યચ્છમાનાઃ । ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ઙ્કં-વૃઁષણો મદન્તિ । તા હ્યદ્રી ધિષણાયા ઉપસ્થે ॥
અગ્નિગ્ં સુદીતિગ્ં સુદૃશ-ઙ્ગૃણન્તઃ ।
નમસ્યામસ્ત્વેડ્ય-ઞ્જાતવેદઃ ।
ત્વા-ન્દૂતમરતિગ્ં હવ્યવાહમ્ ।
દેવા અકૃણ્વ-ન્નમૃતસ્ય નાભિમ્ ॥ 22 ॥
(જાતવેદો દ્વે ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - મનોતાસૂક્તમ્
ત્વગ્ગ્ હ્યગ્ને પ્રથમો મનોતા । અસ્યા ધિયો અભવો દસ્મ હોતા । ત્વગ્ં સીં-વૃઁષ-ન્નકૃણો-ર્દુષ્ટરીતુ । સહો વિશ્વસ્મૈ સહસે સહદ્ધ્યૈ ॥ અધા હોતા ન્યસીદો યજીયાન્ । ઇડસ્પદ ઇષયન્નીડ્ય-સ્સન્ન્ । ત-ન્ત્વા નરઃ પ્રથમ-ન્દેવયન્તઃ । મહો રાયે ચિતયન્તો અનુ ગ્મન્ન્ ॥ વૃતેવ યન્ત-મ્બહુભિ-ર્વસવ્યૈઃ ।
ત્વે રયિ-ઞ્જાગૃવાગ્ંસો અનુ ગ્મન્ન્ ॥ 23 ॥
રુશન્તમગ્નિ-ન્દર્શત-મ્બૃહન્તમ્ । વપાવન્તં-વિઁશ્વહા દીદિવાગ્ંસમ્ ॥ પદ-ન્દેવસ્ય નમસા વિયન્તઃ । શ્રવસ્યવ-શ્શ્રવ આપન્નમૃક્તમ્ ।
નામાનિ ચિ-દ્દધિરે યજ્ઞિયાનિ । ભદ્રાયા-ન્તે રણયન્ત સન્દૃષ્ટૌ ॥ ત્વાં-વઁર્ધન્તિ ક્ષિતયઃ પૃથિવ્યામ્ । ત્વગ્ં રાય ઉભયાસો જનાનામ્ ।
ત્વ-ન્ત્રાતા તરણે ચેત્યો ભૂઃ ।
પિતા માતા સદમિ-ન્માનુષાણામ્ ॥ 24 ॥
સ પર્યેણ્ય-સ્સ પ્રિયો વિક્ષ્વગ્નિઃ । હોતા મન્દ્રો નિષસાદા યજીયાન્ । ત-ન્ત્વા વય-ન્દમ આ દીદિવાગ્ંસમ્ । ઉપજ્ઞુબાધો નમસા સદેમ ॥
ત-ન્ત્વા વયગ્ં સુધિયો નવ્યમગ્ને । સુમ્નાયવ ઈમહે દેવયન્તઃ । ત્વં-વિઁશો અનયો દીદ્યાનઃ । દિવો અગ્ને બૃહતા રોચનેન ॥
વિશા-ઙ્કવિં-વિઁશ્પતિગ્ં શશ્વતીનામ્ ।
નિતોશનં-વૃઁષભ-ઞ્ચર્ષણીનામ્ ॥ 25 ॥
પ્રેતીષણિમિષયન્ત-મ્પાવકમ્ । રાજન્તમગ્નિં-યઁજતગ્ં રયીણામ્ ॥ સો અગ્ન ઈજે શશમે ચ મર્તઃ । યસ્ત આનટ્-થ્સમિધા હવ્યદાતિમ્ ।
ય આહુતિ-મ્પરિ વેદા નમોભિઃ । વિશ્વેથ્સ વામા દધતે ત્વોતઃ ॥ અસ્મા ઉ તે મહિ મહે વિધેમ । નમોભિરગ્ને સમિધોત હવ્યૈઃ ।
વેદી સૂનો સહસો ગીર્ભિરુક્થૈઃ ।
આ તે ભદ્રાયાગ્ં સુમતૌ યતેમ ॥ 26 ॥
આ યસ્તતન્થ રોદસી વિ ભાસા । શ્રવોભિશ્ચ શ્રવસ્યસ્તરુત્રઃ । બૃહદ્ભિ-ર્વાજૈ-સ્સ્થવિરેભિરસ્મે । રેવદ્ભિરગ્ને વિતરં-વિઁભાહિ ॥
નૃવદ્વસો સદમિદ્ધેહ્યસ્મે । ભૂરિ તોકાય તનયાય પશ્વઃ । પૂર્વીરિષો બૃહતીરારે અઘાઃ । અસ્મે ભદ્રા સૌશ્રવસાનિ સન્તુ ॥
પુરૂણ્યગ્ને પુરુધા ત્વાયા । વસૂનિ રાજન્-વસુતાતે અશ્યામ્ । પુરૂણિ હિ ત્વે પુરુવાર સન્તિ ।
અગ્ને વસુ વિધતે રાજનિ ત્વે ॥ 27 ॥
(જાગૃવાગ્ંસો અનુ ગ્મન્ - માનુષાણાં - ચર્ષણીનાં - ઁયતે - માશ્યા-ન્દ્વે ચ) (અ. 10)
અનુવાકં 11 - હવિર્વનસ્પતિસ્વિષ્ટકૃતા-મ્પુરોનુવાક્યાઃ પ્રૈષાશ્ચ
આ ભરતગ્ં શિક્ષતં-વઁજ્રબાહૂ ।
અસ્માગ્ં ઇન્દ્રાગ્ની અવતગ્ં શચીભિઃ ।
ઇમે નુ તે રશ્મય-સ્સૂર્યસ્ય ।
યેભિઃ સપિત્વ-મ્પિતરો ન આયન્ન્ ॥
હોતા યક્ષદિન્દ્રાગ્ની । છાગસ્ય હવિષ આત્તામદ્ય । મદ્ધ્યતો મેદ ઉદ્ભૃતમ્ । પુરા દ્વેષોભ્યઃ । પુરા પૌરુષેય્યા ગૃભઃ । ઘસ્તાન્નૂનમ્ ॥ 28 ॥
ઘાસે અજ્રાણાં-યઁવસપ્રથમાનામ્ । સુમત્ક્ષરાણાગ્ં શતરુદ્રિયાણામ્ ।
અગ્નિષ્વાત્તાના-મ્પીવોપવસનાનામ્ ।
પાર્શ્વત-શ્શ્રોણિત-શ્શિતામત ઉથ્સાદતઃ । અઙ્ગાદઙ્ગાદવત્તાનામ્ । કરત એવેન્દ્રાગ્ની । જુષેતાગ્ં હવિઃ । હોતર્યજ ॥
દેવેભ્યો વનસ્પતે હવીગ્ંષિ ।
હિરણ્યપર્ણ પ્રદિવસ્તે અર્થમ્ ॥ 29 ॥
પ્રદક્ષિણિ-દ્રશનયા નિયૂય । ઋતસ્ય વક્ષિ પથિભી રજિષ્ઠૈઃ ॥ હોતા યક્ષ-દ્વનસ્પતિમભિ હિ । પિષ્ટતમયા રભિષ્ઠયા રશનયા-ઽઽધિત ।
યત્રેન્દ્રાગ્નિયો-શ્છાગસ્ય હવિષઃ પ્રિયા ધામાનિ ।
યત્ર વનસ્પતેઃ પ્રિયા પાથાગ્ંસિ ।
યત્ર દેવાનામાજ્યપાના-મ્પ્રિયા ધામાનિ । યત્રાગ્નેર્-હોતુઃ પ્રિયા ધામાનિ ।
તત્રૈત-મ્પ્રસ્તુ-ત્યેવો-પસ્તુત્યેવોપાવસ્રક્ષત્ ।
રભીયાગ્ં સમિવ કૃત્વી ॥ 30 ॥
કરદેવ-ન્દેવો વનસ્પતિઃ । જુષતાગ્ં હવિઃ । હોતર્યજ ॥ પિપ્રીહિ દેવાગ્ં ઉશતો યવિષ્ઠ । વિદ્વાગ્ં ઋતૂગ્ંર્-ઋતુપતે યજેહ ।
યે દૈવ્યા ઋત્વિજસ્તેભિરગ્ને ।
ત્વગ્ં હોતૄણામસ્યાયજિષ્ઠઃ ॥
હોતા યક્ષદગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતમ્ ।
અયાડગ્નિ-રિન્દ્રાગ્નિયો-શ્છાગસ્ય હવિષઃ પ્રિયા ધામાનિ । અયાડ્વનસ્પતેઃ પ્રિયા પાથાગ્ંસિ ।
અયાડ્દેવાના-માજ્યપાના-મ્પ્રિયા ધામાનિ ।
યક્ષદગ્નેર્-હોતુઃ પ્રિયા ધામાનિ । યક્ષ-થ્સ્વ-મ્મહિમાનમ્ । આયજતામેજ્યા ઇષઃ । કૃણોતુ સો અદ્ધ્વરા જાતવેદાઃ । જુષતાગ્ં હવિઃ । હોતર્યજ ॥ 31 ॥
(નૂન - મર્થં - કૃત્વી - પાથાગ્ંસિ સપ્ત ચ) (અ. 11)
અનુવાકં 12 - તેષામેવ યાજ્યાઃ
ઉપોહ યદ્વિદથં-વાઁજિનો ગૂઃ । ગીર્ભિ-ર્વિપ્રાઃ પ્રમતિ-મિચ્છમાનાઃ । અર્વન્તો ન કાષ્ઠા-ન્નક્ષમાણાઃ । ઇન્દ્રાગ્ની જોહુવતો નરસ્તે ॥
વનસ્પતે રશનયા-ઽભિધાય । પિષ્ટતમયા વયુનાનિ વિદ્વાન્ । વહ દેવત્રા દિધિષો હવીગ્ંષિ । પ્ર ચ દાતારમમૃતેષુ વોચઃ ॥ અગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટકૃતમ્ । અયાડગ્નિ-રિન્દ્રાગ્નિયો-શ્છાગસ્ય હવિષઃ પ્રિયા ધામાનિ ॥ 32 ॥
અયાડ્વનસ્પતેઃ પ્રિયા પાથાગ્ંસિ ।
અયાડ્દેવાના-માજ્યપાના-મ્પ્રિયા ધામાનિ ।
યક્ષદગ્નેર્-હોતુઃ પ્રિયા ધામાનિ । યક્ષ-થ્સ્વ-મ્મહિમાનમ્ । આયજતામેજ્યા ઇષઃ । કૃણોતુ સો અદ્ધ્વરા જાતવેદાઃ । જુષતાગ્ં હવિઃ । અગ્ને યદદ્ય વિશો અદ્ધ્વરસ્ય હોતઃ ।
પાવક શોચે વેષ્ટ્વગ્ં હિ યજ્વા ।
ઋતા યજાસિ મહિના વિ ય-દ્ભૂઃ ।
હવ્યા વહ યવિષ્ઠ યા તે અદ્ય ॥ 33 ॥
(ધામાનિ - ભુરેક-ઞ્ચ) (અ. 12)
અનુવાકં 13 - અનૂયાજપ્રૈષાઃ
દેવ-મ્બર્હિ-સ્સુદેવ-ન્દેવૈ-સ્સ્યા-થ્સુવીરં-વીઁરૈર્વસ્તો-ર્વૃજ્યેતાક્તોઃ પ્રભ્રિ-યેતાત્યન્યાન્-રાયા બર્હિષ્મતો મદેમ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥ દેવી-ર્દ્વારઃ સઙ્ઘાતે વિડ્વીર્યામઞ્છિથિરા ધ્રુવા દેવહૂતૌ વથ્સ
ઈમેનાસ્તરુણ આમિમીયાત્-કુમારો વા નવજાતો મૈના અર્વા રેણુકકાટઃ પૃણગ્વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥ દેવી ઉષાસા નક્તા-ઽદ્યાસ્મિન્. યજ્ઞે પ્રયત્યહ્વેતામપિ નૂન-ન્દૈવીર્વિશઃ પ્રાયાસિષ્ટાગ્ં સુપ્રીતે સુધિતે વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥
દેવી જોષ્ટ્રી વસુધિતી યયોરન્યા-ઽઘા દ્વેષાગ્ંસિ યૂયવદા-ઽન્યા વક્ષ-દ્વસુ વાર્યાણિ યજમાનાય વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥
દેવી ઊર્જાહુતી ઇષમૂર્જમન્યા વક્ષથ્સગ્ધિગ્ં સપીતિમન્યા નવેન પૂર્વ-ન્દયમાના-સ્સ્યામ પુરાણેન નવ-ન્તામૂર્જમૂર્જાહુતી ઊર્જયમાને અધાતાં-વઁસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥
દેવા દૈવ્યા હોતારા નેષ્ટારા પોતારા હતાઘશગ્ંસા-વાભરદ્વસૂ વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં-યઁજ ॥
દેવીસ્તિસ્રસ્તિસ્રો દેવીરિડા સરસ્વતી ભારતી દ્યા-મ્ભારત્યાદિત્યૈ-રસ્પૃક્ષ-થ્સરસ્વતીમગ્ં રુદ્રૈ-ર્યજ્ઞમાવી-દિહૈવેડયા વસુમત્યા
સધમાદ-મ્મદેમ વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ યજ ॥
દેવો નરાશગ્ંસ-સ્ત્રિશીર્ષા ષડક્ષ-શ્શતમિદેનગ્ં શિતિપૃષ્ઠા આદધતિ સહસ્રમી-મ્પ્રવહન્તિ મિત્રાવરુણેદસ્ય હોત્રમર્હતો
બૃહસ્પતિઃ સ્તોત્રમશ્વિના ઽઽદ્ધ્વર્યવં-વઁસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥
દેવો વનસ્પતિ-ર્વર્ષપ્રાવા ઘૃતનિર્ણિગ્-દ્યા-
મગ્રેણાસ્પૃક્ષદા-ઽન્તરિક્ષ-મ્મદ્ધ્યેનાપ્રાઃ પૃથિવી-મુપરેણાદૃગ્ંહી-દ્વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥
દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીના-ન્નિધે ધાસિ પ્રચ્યુતીનામ-પ્રચ્યુત-ન્નિકામધરણ-મ્પુરુસ્પાર્હં-યઁશસ્વદેના બર્હિષા-ઽન્યા બર્હીગ્ષ્યભિષ્યામ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ ॥
દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃ-થ્સુદ્રવિણા મન્દ્રઃ કવિ-સ્સત્યમન્મા-ઽઽયજી હોતા હોતુર્-હોતુરાયજીયાનગ્ને યાન્-દેવાનયાડ્યાગ્ં અપિપ્રેર્યે તે હોત્રે અમથ્સત તાગ્ં સસનુષીગ્ં હોત્રા-ન્દેવ-ઙ્ગમા-ન્દિવિ દેવેષુ યજ્ઞમેરયેમગ્ગ્
સ્વિષ્ટકૃચ્ચાગ્ને હોતા-ઽભૂર્વસુવને વસુધેયસ્ય નમોવાકે વીહિ યજ ॥ 34 ॥
(યજૈક-ઞ્ચ) (અ. 13)
અનુવાકં 14 - અનૂયાજયાજ્યાઃ
દેવ-મ્બર્હિઃ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ ।
દેવીર્દ્વારઃ । વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ । દેવી ઉષાસા નક્તા । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતામ્ । દેવી જોષ્ટ્રી । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતામ્ ।
દેવી ઊર્જાહુતી । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતામ્ ॥ 35 ॥
દેવા દૈવ્યા હોતારા । વસુવને વસુધેયસ્ય વીતામ્ । દેવીસ્તિસ્ર-સ્તિસ્રો દેવીઃ ।
વસુવને વસુધેયસ્ય વિયન્તુ ।
દેવો નરાશગ્ંસઃ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ । દેવો વનસ્પતિઃ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ । દેવ-મ્બર્હિર્વારિતીનામ્ । વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ ॥ 36 ॥
દેવો અગ્નિ-સ્સ્વિષ્ટકૃત્ । સુદ્રવિણા મન્દ્રઃ કવિઃ । સત્યમન્મા-ઽઽયજી હોતા । હોતુર્-હોતુરાયજીયાન્ ।
અગ્ને યાન્દેવાનયાટ્ । યાગ્ં અપિપ્રેઃ । યે તે હોત્રે અમથ્સત । તાગ્ં સસનુષીગ્ં હોત્રા-ન્દેવ-ઙ્ગમામ્ । દિવિ દેવેષુ યજ્ઞમેરયેમમ્ । સ્વિષ્ટકૃચ્ચાગ્ને હોતા-ઽભૂઃ ।
વસુવને વસુધેયસ્ય નમોવાકે વીહિ ॥ 37 ॥
(વીતાં - ઁવેત્વ - ભૂરેક-ઞ્ચ) (અ. 14)
અનુવાકં 15 - સૂક્તવાકપ્રૈષાઃ
અગ્નિમદ્ય હોતારમવૃણીતાયં-યઁજમાનઃ પચ-ન્પક્તીઃ પચ-ન્પુરોડાશં
બદ્ધ્ન-ન્નિન્દ્રાગ્નિભ્યા-ઞ્છાગગ્ં સૂપસ્થા અદ્ય દેવો વનસ્પતિ-રભવ-દિન્દ્રાગ્નિભ્યા-ઞ્છાગેનાઘસ્તા-ન્ત-મ્મેદસ્તઃ પ્રતિ પચતા-ઽગ્રભીષ્ટામવીવૃધેતા-મ્પુરોડાશેન ત્વામદ્યર્ષ આર્ષેયર્ષીણા-ન્નપાદવૃણીતાયં-યઁજમાનો બહુભ્ય આ સઙ્ગતેભ્ય એષ મે દેવેષુ વસુ વાર્યા યક્ષ્યત ઇતિ તા યા
દેવા દેવ-દાનાન્યદુસ્તાન્યસ્મા આ ચ શાસ્વા ચ ગુરસ્વેષિતશ્ચ હોતરસિ ભદ્રવાચ્યાય પ્રેષિતો માનુષ-સ્સૂક્તવાકાય સૂક્તા બ્રૂહિ ॥ 38 ॥
(અગ્નિમદ્યૈકમ્) (અ. 15)
(અઞ્જન્તિ - હોતા યક્ષથ્ - સમિદ્વો અદ્યા - ગ્નિ - રજૈ-દ્- દૈવ્યા - જુષસ્ - વા વૃત્રહણા - ગીર્ભિ - સ્ત્વગ્ગ્ હ્યા - ભરત - મુપોહ ય-દ્- દેવ-મ્બર્હિ-સ્સુદેવં - દેવ-મ્બર્હિ - રગ્નિમદ્ય પઞ્ચદશ)
(અઞ્જન્ - ત્યુપાવસૃજન્ - નાન્યા યુવત્ - કરદેવ મષ્ટાત્રિગ્ંશત્)
(અઞ્જન્તિ - સૂક્તા બ્રૂહિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥

Explore More