3.6 - പശുഹൌത്രമ് - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - അഞ്ജന്തി ത്വാമധ്വരേ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ ഷഷ്ഠഃ പ്രപാഠകഃ - പശുഹൌത്രമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - യൂപസംസ്കാരാഃ
അഞ്ജന്തി ത്വാമദ്ധ്വരേ ദേവയന്തഃ । വനസ്പതേ മധുനാ ദൈവ്യേന । യദൂര്ധ്വസ്തിഷ്ഠാ-ദ്ദ്രവിണേഹ ധത്താത് । യദ്വാ ക്ഷയോ മാതുരസ്യാ ഉപസ്ഥേ ॥ ഉച്ഛ്രയസ്വ വനസ്പതേ । വര്ഷ്മ-ന്പൃഥിവ്യാ അധി । സുമിതീ മീയമാനഃ ।
വര്ചോധാ യജ്ഞവാഹസേ ॥ സമിദ്ധസ്യ ശ്രയമാണഃ പുരസ്താത് । ബ്രഹ്മ വന്വാനോ അജരഗ്ം സുവീരമ് ॥ 1 ॥

ആരേ അസ്മദമതി-മ്ബാധമാനഃ । ഉച്ഛ്രയസ്വ മഹതേ സൌഭഗായ ॥ ഊര്ധ്വ ഊഷുണ ഊതയേ । തിഷ്ഠാ ദേവോ ന സവിതാ । ഊര്ധ്വോ വാജസ്യ സനിതാ യദഞ്ജിഭിഃ । വാഘദ്ഭി-ര്വിഹ്വയാമഹേ ॥
ഊര്ധ്വോ നഃ പാഹ്യഗ്ംഹസോ നി കേതുനാ । വിശ്വഗ്ം സമത്രിണ-ന്ദഹ ।
കൃധീ ന ഊര്ധ്വാഞ്ച രഥായ ജീവസേ ।
വിദാ ദേവേഷു നോ ദുവഃ ॥ 2 ॥

ജാതോ ജായതേ സുദിനത്വേ അഹ്നാമ് । സമര്യ ആ വിദഥേ വര്ധമാനഃ । പുനന്തി ധീരാ അപസോ മനീഷാ । ദേവയാ വിപ്ര ഉദിയര്തി വാചമ് ॥ യുവാ സുവാസാഃ പരിവീത ആഗാത് । സ ഉ ശ്രേയാ-ന്ഭവതി ജായമാനഃ ।
ത-ന്ധീരാസഃ കവയ ഉന്നയന്തി । സ്വാധിയോ മനസാ ദേവയന്തഃ ॥ പൃഥുപാജാ അമര്ത്യഃ । ഘൃതനിര്ണിഖ്-സ്വാഹുതഃ ॥ 3 ॥

അഗ്നി-ര്യജ്ഞസ്യ ഹവ്യവാട് ॥ തഗ്ം സബാധോ യതസ്രുചഃ । ഇത്ഥാ ധിയാ യജ്ഞവന്തഃ । ആചക്രുരഗ്നി-മൂതയേ ॥ ത്വം-വഁരുണ ഉത മിത്രോ അഗ്നേ । ത്വാം-വഁര്ധന്തി മതിഭി-ര്വസിഷ്ഠാഃ ।
ത്വേ വസു സുഷണനാനി സന്തു ।
യൂയ-മ്പാത സ്വസ്തിഭി-സ്സദാ നഃ ॥ 4 ॥

(സുവീരം - ദുവഃ - സ്വാഹുതോ - +-ഽഷ്ടൌ ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - പ്രയാജവിഷയാ മൈത്രാവരുണപ്രൈഷാഃ
ഹോതാ യക്ഷദഗ്നിഗ്ം സമിധാ സുഷമിധാ സമിദ്ധ-ന്നാഭാ പൃഥിവ്യാ-സ്സഗന്ഥേ വാമസ്യ ।
വര്ഷ്മന്ദിവ ഇഡസ്പദേ വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷത്-തനൂനപാത-മദിതേ-ര്ഗര്ഭ-മ്ഭുവനസ്യ ഗോപാമ് । മദ്ധ്വാ-ഽദ്യ ദേവോ ദേവേഭ്യോ ദേവയാനാന്പഥോ അനക്തു വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷ-ന്നരാശഗ്ംസ-ന്നൃശസ്ത്ര-ന്നൄഗ്ംഃ പ്രണേത്രമ് । ഗോഭി-ര്വപാവാന്-ഥ്സ്യാ-ദ്വീരൈ-ശ്ശക്തീവാന്-രഥൈഃ പ്രഥമയാവാ ഹിരണ്യൈശ്ചന്ദ്രീ വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥ ഹോതാ യക്ഷദഗ്നിമിഡ ഈഡിതോ ദേവോ ദേവാഗ്ം ആവക്ഷ-ദ്ദൂതോ ഹവ്യവാഡമൂരഃ ।
ഉപേമം-യഁജ്ഞമുപേമാ-ന്ദേവോ ദേവഹൂതിമവതു വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥ ഹോതാ യക്ഷ-ദ്ബര്ഹി-സ്സുഷ്ടരീമോര്ണമ്രദാ അസ്മിന്. യജ്ഞേ വി ച പ്ര ച പ്രഥതാഗ് സ്വാസസ്ഥ-ന്ദേവേഭ്യഃ ।
ഏമേനദദ്യ വസവോ രുദ്രാ ആദിത്യാ-സ്സദന്തു പ്രിയമിന്ദ്രസ്യാസ്തു വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥ 5 ॥

ഹോതാ യക്ഷ-ദ്ദുര ഋഷ്വാഃ കവഷ്യോ-ഽകോഷധാവനീ-രുദാതാഭി-ര്ജിഹതാം-വിഁ പക്ഷോഭി-ശ്ശ്രയന്താമ് । സുപ്രായണാ അസ്മിന്. യജ്ഞേ വിശ്രയന്താ-മൃതാവൃധോ വിയന്ത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷദുഷാസാനക്താ ബൃഹതീ സുപേശസാ നൄഗ്ംഃ പതിഭ്യോ യോനി-ങ്കൃണ്വാനേ ।
സഗ്ഗ്സ്മയമാനേ ഇന്ദ്രേണ ദേവൈരേദ-മ്ബര്ഹി-സ്സീദതാം-വീഁതാമാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷ-ദ്ദൈവ്യാ ഹോതാരാ മന്ദ്രാ പോതാരാ കവീ പ്രചേതസാ ।
സ്വിഷ്ടമദ്യാന്യഃ കരദിഷാ സ്വഭിഗൂര്തമന്യ ഊര്ജാ സതവസേമം-യഁജ്ഞ-ന്ദിവി ദേവേഷു ധത്താം-വീഁതാമാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷത്-തിസ്രോ ദേവീരപസാമപസ്തമാ അച്ഛിദ്ര-മദ്യേദമപ-സ്തന്വതാമ് ।
ദേവേഭ്യോ ദേവീ-ര്ദേവമപോ വിയന്ത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷത്-ത്വഷ്ടാര-മചിഷ്ടുമപാകഗ്ം രേതോധാം-വിഁശ്രവസം-യഁശോധാമ് ।
പുരുരൂപമകാമകര്ശനഗ്ം സുപോഷഃ പോഷൈ-സ്സ്യാ-ഥ്സുവീരോ വീരൈ-ര്വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷ-ദ്വനസ്പതി-മുപാവസ്രക്ഷദ്ധിയോ ജോഷ്ടാരഗ്ം ശശമന്നരഃ ।
സ്വദാ-ഥ്സ്വധിതിര്-ഋതുഥാ-ഽദ്യ ദേവോ ദേവേഭ്യോ ഹവ്യാ-ഽവാഡ്-വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ॥
ഹോതാ യക്ഷദഗ്നിഗ്ഗ് സ്വാഹാ-ഽഽജ്യസ്യ സ്വാഹാ മേദസ-സ്സ്വാഹാ സ്തോകാനാഗ് സ്വാഹാ സ്വാഹാ കൃതീനാഗ് സ്വാഹാ ഹവ്യസൂക്തീനാമ് ।
സ്വാഹാ ദേവാഗ്ം ആജ്യപാന്-ഥ്സ്വാഹാ-ഽഗ്നിഗ്ം ഹോത്രാജ്ജുഷാണാ അഗ്ന ആജ്യസ്യ വിയന്തു ഹോതര്യജ ॥ 6 ॥

(പ്രിയമിന്ദ്രസ്യാസ്തു വേത്വാജ്യ്സ്യ ഹോതര്യജ - സുവീരോ വീരൈ-ര്വേത്വാജ്യസ്യ ഹോതര്യജ ചത്വാരി ച) (അ. 2)
(അഗ്നി-ന്തനൂനപാത-ന്നരാശഗ്ംസമഗ്നിമിഡ ഈഡിതോ ബര്ഹിര്ദുര ഉഷാസാനക്താ ദൈവ്യാ തിസ്രസ്ത്വഷ്ടാരം-വഁനസ്പതിമഗ്നിമ് )
(പഞ്ച വേത്വേകോ വിയന്തു ദ്വിര്വീതാമേകോ വിയന്തു ദ്വിര്വേത്വേകോ വിയന്തു ഹോതര്യജ)
അനുവാകം 3 - ആപ്രിയ പ്രയാജാനാം-യാഁജ്യാഃ
സമിദ്ധോ അദ്യ മനുഷോ ദുരോണേ । ദേവോ ദേവാന്. യജസി ജാതവേദഃ । ആ ച വഹ മിത്രമഹ-ശ്ചികിത്വാന് । ത്വ-ന്ദൂതഃ കവിരസി പ്രചേതാഃ ॥ തനൂനപാത്പഥ ഋതസ്യ യാനാന് । മദ്ധ്വാ സമഞ്ജന്-ഥ്സ്വദയാ സുജിഹ്വ ।
മന്മാനി ധീഭിരുത യജ്ഞമൃന്ധന്ന് । ദേവത്രാ ച കൃണുഹ്യദ്ധ്വര-ന്നഃ ॥ നരാശഗ്ംസസ്യ മഹിമാനമേഷാമ് । ഉപസ്തോഷാമ യജതസ്യ യജ്ഞൈഃ ॥ 7 ॥

തേ സുക്രതവ-ശ്ശുചയോ ധിയധാംഃ । സ്വദന്തു ദേവാ ഉഭയാനി ഹവ്യാ ॥ ആജുഹ്വാന ഈഡ്യോ വന്ദ്യശ്ച । ആയാഹ്യഗ്നേ വസുഭി-സ്സജോഷാഃ ।
ത്വ-ന്ദേവാനാമസി യഹ്വ ഹോതാ । സ ഏനാന്. യക്ഷീഷിതോ യജീയാന് ॥ പ്രാചീന-മ്ബര്ഹിഃ പ്രദിശാ പൃഥിവ്യാഃ । വസ്തോരസ്യാ വൃജ്യതേ അഗ്രേ അഹ്നാമ് ।
വ്യു പ്രഥതേ വിതരം-വഁരീയഃ । ദേവേഭ്യോ അദിതയേ സ്യോനമ് ॥ 8 ॥

വ്യചസ്വതീരുര്വിയാ വിശ്രയന്താമ് । പതിഭ്യോ നജനയ-ശ്ശുമ്ഭമാനാഃ । ദേവീര്ദ്വാരോ ബൃഹതീ-ര്വിശ്വമിന്വാഃ । ദേവേഭ്യോ ഭവഥ സുപ്രായണാഃ ॥ ആ സുഷ്വയന്തീ യജതേ ഉപാകേ । ഉഷാസാനക്താ സദതാ-ന്നി യോനൌ ।
ദിവ്യേ യോഷണേ ബൃഹതീ സുരുക്മേ । അധി ശ്രിയഗ്ം ശുക്രപിശ-ന്ദധാനേ ॥ ദൈവ്യാ ഹോതാരാ പ്രഥമാ സുവാചാ । മിമാനാ യജ്ഞ-മ്മനുഷോ യജദ്ധ്യൈ ॥ 9 ॥

പ്രചോദയന്താ വിദഥേഷു കാരൂ । പ്രാചീന-ഞ്ജ്യോതിഃ പ്രദിശാ ദിശന്താ ॥ ആനോ യജ്ഞ-മ്ഭാരതീ തൂയമേതു । ഇഡാ മനുഷ്വദിഹ ചേതയന്തീ । തിസ്രോ ദേവീ-ര്ബര്ഹിരേദഗ്ഗ് സ്യോനമ് । സരസ്വതീ സ്വപസ-സ്സദന്തു ॥
യ ഇമേ ദ്യാവാപൃഥിവീ ജനിത്രീ । രൂപൈരപിഗ്ംശ-ദ്ഭുവനാനി വിശ്വാ । തമദ്യ ഹോതരിഷിതോ യജീയാന് ।
ദേവ-ന്ത്വഷ്ടാരമിഹ യക്ഷി വിദ്വാന് ॥ 10 ॥

ഉപാവസൃജത്-ത്മന്യാ സമഞ്ജന്ന് । ദേവാനാ-മ്പാഥ ഋതുഥാ ഹവീഗ്ംഷി । വനസ്പതിഃ ശമിതാ ദേവോ അഗ്നിഃ । സ്വദന്തു ഹവ്യ-മ്മധുനാ ഘൃതേന ॥
സദ്യോ ജാതോ വ്യമിമീത യജ്ഞമ് । അഗ്നി-ര്ദേവാനാ-മഭവത്-പുരോഗാഃ । അസ്യ ഹോതുഃ പ്രദിശ്യൃതസ്യ വാചി ।
സ്വാഹാകൃതഗ്ം ഹവിരദന്തു ദേവാഃ ॥ 11 ॥

(യജ്ഞൈഃ - സ്യോനം - ഁയജദ്ധ്യൈ - വിദ്വാന - +ഷ്ടൌ ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - പര്യഗ്നികരണീയാ ഋചഃ
അഗ്നിര്-ഹോതാ നോ അദ്ധ്വരേ । വാജീ സന്-പരിണീയതേ ।
ദേവോ ദേവേഷു യജ്ഞിയഃ ॥ പരി ത്രിവിഷ്ട്യദ്ധ്വരമ് । യാത്യഗ്നീ രഥീരിവ । ആ ദേവേഷു പ്രയോ ദധത് ॥ പരി വാജപതിഃ കവിഃ । അഗ്നിര്-ഹവ്യാ ന്യക്രമീത് ।
ദധ-ദ്രത്നാനി ദാശുഷേ ॥ 12 ॥

(അഗ്നിര്-ഹോതാ നോ നവ) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - മൈത്രാവരുണപ്രൈഷഃ
അജൈദഗ്നിഃ । അസനദ്വാജ-ന്നി । ദേവോ ദേവേഭ്യോ ഹവ്യാ-ഽവാട് । പ്രാഞ്ജോഭിര്-ഹിന്വാനഃ ।
ധേനാഭിഃ കല്പമാനഃ । യജ്ഞസ്യായുഃ പ്രതിരന്ന് ।
ഉപ പ്രേഷ്യ ഹോതഃ । ഹവ്യാ ദേവേഭ്യഃ ॥ 13 ॥

(അജൈദഷ്ടൌ) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - ഹോതുരധ്രിഗുപ്രൈഷഃ
ദൈവ്യാ-ശ്ശമിതാര ഉത മനുഷ്യാ ആരഭദ്ധ്വമ് । ഉപ നയത മേദ്ധ്യാ ദുരഃ । ആശാസാനാ മേധപതിഭ്യാ-മ്മേധമ് । പ്രാസ്മാ അഗ്നി-മ്ഭരത । സ്തൃണീത ബര്ഹിഃ । അന്വേന-മ്മാതാ മന്യതാമ് । അനു പിതാ ।
അനു ഭ്രാതാ സഗര്ഭ്യഃ । അനു സഖാ സയൂഥ്യഃ ॥
ഉദീചീനാഗ്ം അസ്യ പദോ നിധത്താത് ॥ 14 ॥

സൂര്യ-ഞ്ചക്ഷുര്ഗമയതാത് । വാത-മ്പ്രാണമന്വ-വസൃജതാത് । ദിശ-ശ്ശ്രോത്രമ് । അന്തരിക്ഷമസുമ് । പൃഥിവീഗ്ം ശരീരമ് । ഏകധാ-ഽസ്യ ത്വചമാച്ഛ്യതാത് । പുരാ നാഭ്യാ അപിശസോ വപാമുത്ഖിദതാത് । അന്തരേവോഷ്മാണം-വാഁരയതാത് । ശ്യേനമസ്യ വക്ഷഃ കൃണുതാത് । പ്രശസാ ബാഹൂ ॥ 15 ॥

ശലാ ദോഷണീ । കശ്യപേവാഗ്ംസാ । അച്ഛിദ്രേ ശ്രോണീ ।
കവഷോരൂ സ്രേകപര്ണാ-ഽഷ്ഠീവന്താ । ഷഡ്വിഗ്ംശതിരസ്യ വങ്ക്രയഃ ।
താ അനുഷ്ഠ്യോച്ച്യാവയതാത് । ഗാത്ര-ങ്ഗാത്രമസ്യാനൂന-ങ്കൃണുതാത് । ഊവദ്ധ്യഗോഹ-മ്പാര്ഥിവ-ങ്ഖനതാത് । അസ്നാ രക്ഷ-സ്സഗ്ംസൃജതാത് ।
വനിഷ്ഠുമസ്യ മാ രാവിഷ്ട ॥ 16 ॥

ഉരൂക-മ്മന്യമാനാഃ ॥ നേദ്വസ്തോകേ തനയേ । രവിതാ രവച്ഛമിതാരഃ । അദ്ധ്രിഗോ ശമീദ്ധ്വമ് । സുശമി ശമീദ്ധ്വമ് । ശമീദ്ധ്വ-മദ്ധ്രിഗോ ॥
അദ്ധ്രിഗുശ്ചാപാപശ്ച । ഉഭൌ ദേവാനാഗ്ം ശമിതാരൌ । താവിമ-മ്പശുഗ്ഗ് ശ്രപയതാ-മ്പ്രവിദ്വാഗ്ംസൌ ।
യഥാ യഥാ-ഽസ്യ ശ്രപണ-ന്തഥാതഥാ ॥ 17 ॥

[ധത്താ-ദ്- ബാഹൂ - മാ രാവിഷ്ട - തഥാതഥാ ] (അ. 6)
അനുവാകം 7 - സ്തോകവിഷയ-മ്മൈത്രാവരുണാനുവചനമ്
ജുഷസ്വ സപ്രഥസ്തമമ് । വചോ ദേവഫ്സരസ്തമമ് ।
ഹവ്യാ ജുഹ്വാന ആസനി ॥ ഇമ-ന്നോ യജ്ഞമമൃതേഷു ധേഹി । ഇമാ ഹവ്യാ ജാതവേദോ ജുഷസ്വ । സ്തോകാനാമഗ്നേ മേദസോ ഘൃതസ്യ । ഹോതഃ പ്രാശാന പ്രഥമോ നിഷദ്യ ॥ ഘൃതവന്തഃ പാവക തേ ।
സ്തോകാസ്ശ്ചോതന്തി മേദസഃ । സ്വധര്മ-ന്ദേവവീതയേ ॥ 18 ॥

ശ്രേഷ്ഠ-ന്നോ ധേഹി വാര്യമ് ॥ തുഭ്യഗ്ഗ് സ്തോകാ ഘൃതശ്ചുതഃ । അഗ്നേ വിപ്രായ സന്ത്യ । ഋഷി-ശ്ശ്രേഷ്ഠ-സ്സമിദ്ധ്യസേ । യജ്ഞസ്യ പ്രാവിതാ ഭവ ॥
തുഭ്യഗ്ഗ് ശ്ചോതന്ത്യദ്ധ്രിഗോ ശചീവഃ । സ്തോകാസോ അഗ്നേ മേദസോ ഘൃതസ്യ । കവിശസ്തോ ബൃഹതാ ഭാനുനാ-ഽഽഗാഃ । ഹവ്യാ ജുഷസ്വ മേധിര ॥
ഓജിഷ്ഠ-ന്തേ മദ്ധ്യതോ മേദ ഉദ്ഭൃതമ് । പ്രതേ വയ-ന്ദദാമഹേ । ശ്ചോതന്തി തേ വസോ സ്തോകാ അധി ത്വചി ।
പ്രതി താന്ദേവശോ വിഹി ॥ 19 ॥

(ദേവവീതയ-ഉദ്ഭൃത-ന്ത്രീണി ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - വപാ പുരോഡാശസ്വിഷ്ടകൃതാ-മ്പുരോനുവാക്യാഃ പ്രൈഷാശ്ച
ആ വൃത്രഹണാ വൃത്രഹഭി-ശ്ശുഷ്മൈഃ । ഇന്ദ്ര യാത-ന്നമോഭിരഗ്നേ അര്വാക് । യുവഗ്ം രാധോഭിരകവേഭിരിന്ദ്ര । അഗ്നേ അസ്മേ ഭവതമുത്തമേഭിഃ ॥ ഹോതാ യക്ഷദിന്ദ്രാഗ്നീ । ഛാഗസ്യ വപായാ മേദസഃ । ജുഷേതാഗ്ം ഹവിഃ । ഹോതര്യജ ॥ വി ഹ്യഖ്യ-ന്മനസാ വസ്യ ഇച്ഛന്ന് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ ജ്ഞാസ ഉത വാ സജാതാന് ॥ 20 ॥

നാന്യാ യുവത്പ്രമതിരസ്തി മഹ്യമ് । സ വാ-ന്ധിയം-വാഁജയന്തീമതക്ഷമ് ॥ ഹോതാ യക്ഷദിന്ദ്രാഗ്നീ । പുരോഡാശസ്യ ജുഷേതാഗ്ം ഹവിഃ । ഹോതര്യജ ॥
ത്വാമീഡതേ അജിര-ന്ദൂത്യായ । ഹവിഷ്മന്ത-സ്സദമി-ന്മാനുഷാസഃ । യസ്യ ദേവൈരാസദോ ബര്ഹിരഗ്നേ । അഹാന്യസ്മൈ സുദിനാ ഭവന്തു ॥ ഹോതാ യക്ഷദഗ്നിമ് । പുരോഡാശസ്യ ജുഷതാഗ്ം ഹവിഃ ।
ഹോതര്യജ ॥ 21 ॥

(സജാതാ - നഗ്നി-ന്ദ്വേ ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - തേഷാമേവ യാജ്യാഃ
ഗീര്ഭിര്വിപ്രഃ പ്രമതിമിച്ഛമാനഃ । ഈ രയിം-യഁശസ-മ്പൂര്വഭാജമ് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ വൃത്രഹണാ സുവജ്രാ । പ്രണോ നവ്യേഭിസ്തിരത-ന്ദേഷ്ണൈഃ ॥ മാച്ഛേദ്മ രശ്മീഗ്ംരിതി നാധമാനാഃ । പിതൃണാഗ്ം ശക്തീരനു യച്ഛമാനാഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-ങ്കം-വൃഁഷണോ മദന്തി । താ ഹ്യദ്രീ ധിഷണായാ ഉപസ്ഥേ ॥
അഗ്നിഗ്ം സുദീതിഗ്ം സുദൃശ-ങ്ഗൃണന്തഃ ।
നമസ്യാമസ്ത്വേഡ്യ-ഞ്ജാതവേദഃ ।
ത്വാ-ന്ദൂതമരതിഗ്ം ഹവ്യവാഹമ് ।
ദേവാ അകൃണ്വ-ന്നമൃതസ്യ നാഭിമ് ॥ 22 ॥

(ജാതവേദോ ദ്വേ ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - മനോതാസൂക്തമ്
ത്വഗ്ഗ് ഹ്യഗ്നേ പ്രഥമോ മനോതാ । അസ്യാ ധിയോ അഭവോ ദസ്മ ഹോതാ । ത്വഗ്ം സീം-വൃഁഷ-ന്നകൃണോ-ര്ദുഷ്ടരീതു । സഹോ വിശ്വസ്മൈ സഹസേ സഹദ്ധ്യൈ ॥ അധാ ഹോതാ ന്യസീദോ യജീയാന് । ഇഡസ്പദ ഇഷയന്നീഡ്യ-സ്സന്ന് । ത-ന്ത്വാ നരഃ പ്രഥമ-ന്ദേവയന്തഃ । മഹോ രായേ ചിതയന്തോ അനു ഗ്മന്ന് ॥ വൃതേവ യന്ത-മ്ബഹുഭി-ര്വസവ്യൈഃ ।
ത്വേ രയി-ഞ്ജാഗൃവാഗ്ംസോ അനു ഗ്മന്ന് ॥ 23 ॥

രുശന്തമഗ്നി-ന്ദര്ശത-മ്ബൃഹന്തമ് । വപാവന്തം-വിഁശ്വഹാ ദീദിവാഗ്ംസമ് ॥ പദ-ന്ദേവസ്യ നമസാ വിയന്തഃ । ശ്രവസ്യവ-ശ്ശ്രവ ആപന്നമൃക്തമ് ।
നാമാനി ചി-ദ്ദധിരേ യജ്ഞിയാനി । ഭദ്രായാ-ന്തേ രണയന്ത സന്ദൃഷ്ടൌ ॥ ത്വാം-വഁര്ധന്തി ക്ഷിതയഃ പൃഥിവ്യാമ് । ത്വഗ്ം രായ ഉഭയാസോ ജനാനാമ് ।
ത്വ-ന്ത്രാതാ തരണേ ചേത്യോ ഭൂഃ ।
പിതാ മാതാ സദമി-ന്മാനുഷാണാമ് ॥ 24 ॥

സ പര്യേണ്യ-സ്സ പ്രിയോ വിക്ഷ്വഗ്നിഃ । ഹോതാ മന്ദ്രോ നിഷസാദാ യജീയാന് । ത-ന്ത്വാ വയ-ന്ദമ ആ ദീദിവാഗ്ംസമ് । ഉപജ്ഞുബാധോ നമസാ സദേമ ॥
ത-ന്ത്വാ വയഗ്ം സുധിയോ നവ്യമഗ്നേ । സുമ്നായവ ഈമഹേ ദേവയന്തഃ । ത്വം-വിഁശോ അനയോ ദീദ്യാനഃ । ദിവോ അഗ്നേ ബൃഹതാ രോചനേന ॥
വിശാ-ങ്കവിം-വിഁശ്പതിഗ്ം ശശ്വതീനാമ് ।
നിതോശനം-വൃഁഷഭ-ഞ്ചര്ഷണീനാമ് ॥ 25 ॥

പ്രേതീഷണിമിഷയന്ത-മ്പാവകമ് । രാജന്തമഗ്നിം-യഁജതഗ്ം രയീണാമ് ॥ സോ അഗ്ന ഈജേ ശശമേ ച മര്തഃ । യസ്ത ആനട്-ഥ്സമിധാ ഹവ്യദാതിമ് ।
യ ആഹുതി-മ്പരി വേദാ നമോഭിഃ । വിശ്വേഥ്സ വാമാ ദധതേ ത്വോതഃ ॥ അസ്മാ ഉ തേ മഹി മഹേ വിധേമ । നമോഭിരഗ്നേ സമിധോത ഹവ്യൈഃ ।
വേദീ സൂനോ സഹസോ ഗീര്ഭിരുക്ഥൈഃ ।
ആ തേ ഭദ്രായാഗ്ം സുമതൌ യതേമ ॥ 26 ॥

ആ യസ്തതന്ഥ രോദസീ വി ഭാസാ । ശ്രവോഭിശ്ച ശ്രവസ്യസ്തരുത്രഃ । ബൃഹദ്ഭി-ര്വാജൈ-സ്സ്ഥവിരേഭിരസ്മേ । രേവദ്ഭിരഗ്നേ വിതരം-വിഁഭാഹി ॥
നൃവദ്വസോ സദമിദ്ധേഹ്യസ്മേ । ഭൂരി തോകായ തനയായ പശ്വഃ । പൂര്വീരിഷോ ബൃഹതീരാരേ അഘാഃ । അസ്മേ ഭദ്രാ സൌശ്രവസാനി സന്തു ॥
പുരൂണ്യഗ്നേ പുരുധാ ത്വായാ । വസൂനി രാജന്-വസുതാതേ അശ്യാമ് । പുരൂണി ഹി ത്വേ പുരുവാര സന്തി ।
അഗ്നേ വസു വിധതേ രാജനി ത്വേ ॥ 27 ॥

(ജാഗൃവാഗ്ംസോ അനു ഗ്മന് - മാനുഷാണാം - ചര്ഷണീനാം - ഁയതേ - മാശ്യാ-ന്ദ്വേ ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - ഹവിര്വനസ്പതിസ്വിഷ്ടകൃതാ-മ്പുരോനുവാക്യാഃ പ്രൈഷാശ്ച
ആ ഭരതഗ്ം ശിക്ഷതം-വഁജ്രബാഹൂ ।
അസ്മാഗ്ം ഇന്ദ്രാഗ്നീ അവതഗ്ം ശചീഭിഃ ।
ഇമേ നു തേ രശ്മയ-സ്സൂര്യസ്യ ।
യേഭിഃ സപിത്വ-മ്പിതരോ ന ആയന്ന് ॥
ഹോതാ യക്ഷദിന്ദ്രാഗ്നീ । ഛാഗസ്യ ഹവിഷ ആത്താമദ്യ । മദ്ധ്യതോ മേദ ഉദ്ഭൃതമ് । പുരാ ദ്വേഷോഭ്യഃ । പുരാ പൌരുഷേയ്യാ ഗൃഭഃ । ഘസ്താന്നൂനമ് ॥ 28 ॥

ഘാസേ അജ്രാണാം-യഁവസപ്രഥമാനാമ് । സുമത്ക്ഷരാണാഗ്ം ശതരുദ്രിയാണാമ് ।
അഗ്നിഷ്വാത്താനാ-മ്പീവോപവസനാനാമ് ।
പാര്ശ്വത-ശ്ശ്രോണിത-ശ്ശിതാമത ഉഥ്സാദതഃ । അങ്ഗാദങ്ഗാദവത്താനാമ് । കരത ഏവേന്ദ്രാഗ്നീ । ജുഷേതാഗ്ം ഹവിഃ । ഹോതര്യജ ॥
ദേവേഭ്യോ വനസ്പതേ ഹവീഗ്ംഷി ।
ഹിരണ്യപര്ണ പ്രദിവസ്തേ അര്ഥമ് ॥ 29 ॥

പ്രദക്ഷിണി-ദ്രശനയാ നിയൂയ । ഋതസ്യ വക്ഷി പഥിഭീ രജിഷ്ഠൈഃ ॥ ഹോതാ യക്ഷ-ദ്വനസ്പതിമഭി ഹി । പിഷ്ടതമയാ രഭിഷ്ഠയാ രശനയാ-ഽഽധിത ।
യത്രേന്ദ്രാഗ്നിയോ-ശ്ഛാഗസ്യ ഹവിഷഃ പ്രിയാ ധാമാനി ।
യത്ര വനസ്പതേഃ പ്രിയാ പാഥാഗ്ംസി ।
യത്ര ദേവാനാമാജ്യപാനാ-മ്പ്രിയാ ധാമാനി । യത്രാഗ്നേര്-ഹോതുഃ പ്രിയാ ധാമാനി ।
തത്രൈത-മ്പ്രസ്തു-ത്യേവോ-പസ്തുത്യേവോപാവസ്രക്ഷത് ।
രഭീയാഗ്ം സമിവ കൃത്വീ ॥ 30 ॥

കരദേവ-ന്ദേവോ വനസ്പതിഃ । ജുഷതാഗ്ം ഹവിഃ । ഹോതര്യജ ॥ പിപ്രീഹി ദേവാഗ്ം ഉശതോ യവിഷ്ഠ । വിദ്വാഗ്ം ഋതൂഗ്ംര്-ഋതുപതേ യജേഹ ।
യേ ദൈവ്യാ ഋത്വിജസ്തേഭിരഗ്നേ ।
ത്വഗ്ം ഹോതൄണാമസ്യായജിഷ്ഠഃ ॥
ഹോതാ യക്ഷദഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതമ് ।
അയാഡഗ്നി-രിന്ദ്രാഗ്നിയോ-ശ്ഛാഗസ്യ ഹവിഷഃ പ്രിയാ ധാമാനി । അയാഡ്വനസ്പതേഃ പ്രിയാ പാഥാഗ്ംസി ।
അയാഡ്ദേവാനാ-മാജ്യപാനാ-മ്പ്രിയാ ധാമാനി ।
യക്ഷദഗ്നേര്-ഹോതുഃ പ്രിയാ ധാമാനി । യക്ഷ-ഥ്സ്വ-മ്മഹിമാനമ് । ആയജതാമേജ്യാ ഇഷഃ । കൃണോതു സോ അദ്ധ്വരാ ജാതവേദാഃ । ജുഷതാഗ്ം ഹവിഃ । ഹോതര്യജ ॥ 31 ॥

(നൂന - മര്ഥം - കൃത്വീ - പാഥാഗ്ംസി സപ്ത ച) (അ. 11)
അനുവാകം 12 - തേഷാമേവ യാജ്യാഃ
ഉപോഹ യദ്വിദഥം-വാഁജിനോ ഗൂഃ । ഗീര്ഭി-ര്വിപ്രാഃ പ്രമതി-മിച്ഛമാനാഃ । അര്വന്തോ ന കാഷ്ഠാ-ന്നക്ഷമാണാഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ ജോഹുവതോ നരസ്തേ ॥
വനസ്പതേ രശനയാ-ഽഭിധായ । പിഷ്ടതമയാ വയുനാനി വിദ്വാന് । വഹ ദേവത്രാ ദിധിഷോ ഹവീഗ്ംഷി । പ്ര ച ദാതാരമമൃതേഷു വോചഃ ॥ അഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതമ് । അയാഡഗ്നി-രിന്ദ്രാഗ്നിയോ-ശ്ഛാഗസ്യ ഹവിഷഃ പ്രിയാ ധാമാനി ॥ 32 ॥

അയാഡ്വനസ്പതേഃ പ്രിയാ പാഥാഗ്ംസി ।
അയാഡ്ദേവാനാ-മാജ്യപാനാ-മ്പ്രിയാ ധാമാനി ।
യക്ഷദഗ്നേര്-ഹോതുഃ പ്രിയാ ധാമാനി । യക്ഷ-ഥ്സ്വ-മ്മഹിമാനമ് । ആയജതാമേജ്യാ ഇഷഃ । കൃണോതു സോ അദ്ധ്വരാ ജാതവേദാഃ । ജുഷതാഗ്ം ഹവിഃ । അഗ്നേ യദദ്യ വിശോ അദ്ധ്വരസ്യ ഹോതഃ ।
പാവക ശോചേ വേഷ്ട്വഗ്ം ഹി യജ്വാ ।
ഋതാ യജാസി മഹിനാ വി യ-ദ്ഭൂഃ ।
ഹവ്യാ വഹ യവിഷ്ഠ യാ തേ അദ്യ ॥ 33 ॥

(ധാമാനി - ഭുരേക-ഞ്ച) (അ. 12)
അനുവാകം 13 - അനൂയാജപ്രൈഷാഃ
ദേവ-മ്ബര്ഹി-സ്സുദേവ-ന്ദേവൈ-സ്സ്യാ-ഥ്സുവീരം-വീഁരൈര്വസ്തോ-ര്വൃജ്യേതാക്തോഃ പ്രഭ്രി-യേതാത്യന്യാന്-രായാ ബര്ഹിഷ്മതോ മദേമ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു യജ ॥ ദേവീ-ര്ദ്വാരഃ സങ്ഘാതേ വിഡ്വീര്യാമഞ്ഛിഥിരാ ധ്രുവാ ദേവഹൂതൌ വഥ്സ
ഈമേനാസ്തരുണ ആമിമീയാത്-കുമാരോ വാ നവജാതോ മൈനാ അര്വാ രേണുകകാടഃ പൃണഗ്വസുവനേ വസുധേയസ്യ വിയന്തു യജ ॥ ദേവീ ഉഷാസാ നക്താ-ഽദ്യാസ്മിന്. യജ്ഞേ പ്രയത്യഹ്വേതാമപി നൂന-ന്ദൈവീര്വിശഃ പ്രായാസിഷ്ടാഗ്ം സുപ്രീതേ സുധിതേ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാം-യഁജ ॥
ദേവീ ജോഷ്ട്രീ വസുധിതീ യയോരന്യാ-ഽഘാ ദ്വേഷാഗ്ംസി യൂയവദാ-ഽന്യാ വക്ഷ-ദ്വസു വാര്യാണി യജമാനായ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാം-യഁജ ॥
ദേവീ ഊര്ജാഹുതീ ഇഷമൂര്ജമന്യാ വക്ഷഥ്സഗ്ധിഗ്ം സപീതിമന്യാ നവേന പൂര്വ-ന്ദയമാനാ-സ്സ്യാമ പുരാണേന നവ-ന്താമൂര്ജമൂര്ജാഹുതീ ഊര്ജയമാനേ അധാതാം-വഁസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാം-യഁജ ॥
ദേവാ ദൈവ്യാ ഹോതാരാ നേഷ്ടാരാ പോതാരാ ഹതാഘശഗ്ംസാ-വാഭരദ്വസൂ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാം-യഁജ ॥
ദേവീസ്തിസ്രസ്തിസ്രോ ദേവീരിഡാ സരസ്വതീ ഭാരതീ ദ്യാ-മ്ഭാരത്യാദിത്യൈ-രസ്പൃക്ഷ-ഥ്സരസ്വതീമഗ്ം രുദ്രൈ-ര്യജ്ഞമാവീ-ദിഹൈവേഡയാ വസുമത്യാ
സധമാദ-മ്മദേമ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വിയന്തു യജ ॥
ദേവോ നരാശഗ്ംസ-സ്ത്രിശീര്ഷാ ഷഡക്ഷ-ശ്ശതമിദേനഗ്ം ശിതിപൃഷ്ഠാ ആദധതി സഹസ്രമീ-മ്പ്രവഹന്തി മിത്രാവരുണേദസ്യ ഹോത്രമര്ഹതോ
ബൃഹസ്പതിഃ സ്തോത്രമശ്വിനാ ഽഽദ്ധ്വര്യവം-വഁസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു യജ ॥
ദേവോ വനസ്പതി-ര്വര്ഷപ്രാവാ ഘൃതനിര്ണിഗ്-ദ്യാ-
മഗ്രേണാസ്പൃക്ഷദാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്മദ്ധ്യേനാപ്രാഃ പൃഥിവീ-മുപരേണാദൃഗ്ംഹീ-ദ്വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു യജ ॥
ദേവ-മ്ബര്ഹിര്വാരിതീനാ-ന്നിധേ ധാസി പ്രച്യുതീനാമ-പ്രച്യുത-ന്നികാമധരണ-മ്പുരുസ്പാര്ഹം-യഁശസ്വദേനാ ബര്ഹിഷാ-ഽന്യാ ബര്ഹീഗ്ഷ്യഭിഷ്യാമ വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു യജ ॥
ദേവോ അഗ്നി-സ്സ്വിഷ്ടകൃ-ഥ്സുദ്രവിണാ മന്ദ്രഃ കവി-സ്സത്യമന്മാ-ഽഽയജീ ഹോതാ ഹോതുര്-ഹോതുരായജീയാനഗ്നേ യാന്-ദേവാനയാഡ്യാഗ്ം അപിപ്രേര്യേ തേ ഹോത്രേ അമഥ്സത താഗ്ം സസനുഷീഗ്ം ഹോത്രാ-ന്ദേവ-ങ്ഗമാ-ന്ദിവി ദേവേഷു യജ്ഞമേരയേമഗ്ഗ്
സ്വിഷ്ടകൃച്ചാഗ്നേ ഹോതാ-ഽഭൂര്വസുവനേ വസുധേയസ്യ നമോവാകേ വീഹി യജ ॥ 34 ॥

(യജൈക-ഞ്ച) (അ. 13)
അനുവാകം 14 - അനൂയാജയാജ്യാഃ
ദേവ-മ്ബര്ഹിഃ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു ।
ദേവീര്ദ്വാരഃ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വിയന്തു । ദേവീ ഉഷാസാ നക്താ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാമ് । ദേവീ ജോഷ്ട്രീ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാമ് ।
ദേവീ ഊര്ജാഹുതീ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാമ് ॥ 35 ॥

ദേവാ ദൈവ്യാ ഹോതാരാ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വീതാമ് । ദേവീസ്തിസ്ര-സ്തിസ്രോ ദേവീഃ ।
വസുവനേ വസുധേയസ്യ വിയന്തു ।
ദേവോ നരാശഗ്ംസഃ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു । ദേവോ വനസ്പതിഃ । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു । ദേവ-മ്ബര്ഹിര്വാരിതീനാമ് । വസുവനേ വസുധേയസ്യ വേതു ॥ 36 ॥

ദേവോ അഗ്നി-സ്സ്വിഷ്ടകൃത് । സുദ്രവിണാ മന്ദ്രഃ കവിഃ । സത്യമന്മാ-ഽഽയജീ ഹോതാ । ഹോതുര്-ഹോതുരായജീയാന് ।
അഗ്നേ യാന്ദേവാനയാട് । യാഗ്ം അപിപ്രേഃ । യേ തേ ഹോത്രേ അമഥ്സത । താഗ്ം സസനുഷീഗ്ം ഹോത്രാ-ന്ദേവ-ങ്ഗമാമ് । ദിവി ദേവേഷു യജ്ഞമേരയേമമ് । സ്വിഷ്ടകൃച്ചാഗ്നേ ഹോതാ-ഽഭൂഃ ।
വസുവനേ വസുധേയസ്യ നമോവാകേ വീഹി ॥ 37 ॥

(വീതാം - ഁവേത്വ - ഭൂരേക-ഞ്ച) (അ. 14)
അനുവാകം 15 - സൂക്തവാകപ്രൈഷാഃ
അഗ്നിമദ്യ ഹോതാരമവൃണീതായം-യഁജമാനഃ പച-ന്പക്തീഃ പച-ന്പുരോഡാശം
ബദ്ധ്ന-ന്നിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-ഞ്ഛാഗഗ്ം സൂപസ്ഥാ അദ്യ ദേവോ വനസ്പതി-രഭവ-ദിന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-ഞ്ഛാഗേനാഘസ്താ-ന്ത-മ്മേദസ്തഃ പ്രതി പചതാ-ഽഗ്രഭീഷ്ടാമവീവൃധേതാ-മ്പുരോഡാശേന ത്വാമദ്യര്ഷ ആര്ഷേയര്ഷീണാ-ന്നപാദവൃണീതായം-യഁജമാനോ ബഹുഭ്യ ആ സങ്ഗതേഭ്യ ഏഷ മേ ദേവേഷു വസു വാര്യാ യക്ഷ്യത ഇതി താ യാ
ദേവാ ദേവ-ദാനാന്യദുസ്താന്യസ്മാ ആ ച ശാസ്വാ ച ഗുരസ്വേഷിതശ്ച ഹോതരസി ഭദ്രവാച്യായ പ്രേഷിതോ മാനുഷ-സ്സൂക്തവാകായ സൂക്താ ബ്രൂഹി ॥ 38 ॥
(അഗ്നിമദ്യൈകമ്) (അ. 15)
(അഞ്ജന്തി - ഹോതാ യക്ഷഥ് - സമിദ്വോ അദ്യാ - ഗ്നി - രജൈ-ദ്- ദൈവ്യാ - ജുഷസ് - വാ വൃത്രഹണാ - ഗീര്ഭി - സ്ത്വഗ്ഗ് ഹ്യാ - ഭരത - മുപോഹ യ-ദ്- ദേവ-മ്ബര്ഹി-സ്സുദേവം - ദേവ-മ്ബര്ഹി - രഗ്നിമദ്യ പഞ്ചദശ)
(അഞ്ജന് - ത്യുപാവസൃജന് - നാന്യാ യുവത് - കരദേവ മഷ്ടാത്രിഗ്ംശത്)
(അഞ്ജന്തി - സൂക്താ ബ്രൂഹി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ ഷഷ്ഠഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥