Lord Agni

3.7 - acchidraṃ kāṇḍaṃ prāyaścittam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - sarvān vā eṣo'gnau

(Achidram Kandam Prayaschittam in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

This sacred text originates from the third ashtaka of the Taittiriya Brahmana within the Krishna Yajurveda. Known as the Achidram Kandam, it serves as a critical liturgical guide for performing prayaschitta or atonement rites to rectify omissions or errors in Vedic sacrifices. By invoking the purifying power of Agni, the deity of the sacrificial fire, the text ensures the perfection of rituals. Chanting these mantras is believed to cleanse spiritual impurities, restore the sanctity of sacrificial actions, and grant the practitioner the fulfillment of all desires through the complete and flawless observance of dharma.

#of 130
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake saptamaḥ prapāṭhakaḥ - acchidra-ṅkāṇḍa-mprāyaścittam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
acchidra-ṅkāṇḍa-mprāyaścittena mantraiśca yajñacchidrapūraṇādacchidramucyate
anuvākaṃ 1 - darśapūrṇamāseṣṭiviṣayāṇi kāni citprāyaścittāni
sarvān. vā eṣo-'gnau kāmā-npravḙśayati |
yo-'gnīna̭nvādhāya̭ vratamupaiti̭ |
sa yadani̭ṣṭvā prayāyāt | akā̭maprītā ena-ṅkāmā nānu prayā̭yuḥ | atejā a̭vīryaḥ̭ syāt |
sa jṷhuyāt | tubhya-ntā a̭ṅgirastama |
viśvā-ssukṣitayaḥ pṛtha̭k |
agne kāmā̭ya yemira iti̭ |
kāmā̭nevāsmi̭-ndadhāti || 1 ||
kāma̭prītā ena-ṅkāmā anuprayānti |
tejasvī vīryā̭vā-nbhavati ||
santa̭tirvā eṣā yajñasya̭ |
yo-'gnīna̭nvādhāya̭ vratamupaiti̭ |
sa yadudvāya̭ti | vicchi̭tti-revāsya sā ||
ta-mprāñca̭muddhṛtya̭ |
manasopa̭tiṣṭheta | mano vai prajāpa̭tiḥ |
prājāpatyo yajñaḥ || 2 ||
mana̭saiva yajñagṃ santa̭noti | bhūrityā̭ha | bhūto vai prajāpa̭tiḥ | bhūti̭mevopai̭ti ||
vi vā eṣa i̭ndriyeṇa̭ vīryḙṇardhyate |
yasyā-hi̭tāgne-ragnira̭pakṣāya̭ti | yāvacchamya̭yā praviddhyet |
yadi tāva̭dapakṣāyet | tagṃ sambha̭ret |
ida-nta eka̭-mpara ṷta ekam || 3 ||
tṛtīyḙna jyoti̭ṣā saṃvi~̭śasva | saṃve~śa̭nastanuvai cārṷredhi |
priye devānā-mparame janitra iti̭ | brahma̭ṇaivainagṃ sambha̭rati |
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ | yadi̭ parasta-rāma̭pakṣāyet | anu prayāyāva̭syet |
so eva tataḥ prāya̭ścittiḥ ||
oṣa̭dhīrvā etasya̭ paśū-npayaḥ pravi̭śati |
yasya̭ haviṣḙ vathsā apākṛ̭tā dhaya̭nti || 4 ||
tān. yadduhyāt | yātayāmnā haviṣā̭ yajeta | yanna duhyāt | yajñaparu-rantari̭yāt | vāyavyāṃ-ya~vāgū-nnirva̭pet |
vāyurvai paya̭saḥ pradāpayitā | sa evāsmai payaḥ pradā̭payati | payo vā oṣa̭dhayaḥ |
payaḥ payaḥ̭ |
paya̭saivāsmai payo-'va̭rundhe || 5 ||
athotta̭rasmai haviṣḙ vathsānapā kṷryāt |
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || anyatarān. vā eṣa devā-nbhā̭gadheyḙna vya̭rdhayati |
ye yaja̭mānasya sāya-ṅgṛhamā-gaccha̭nti |
yasya̭ sāya-ndugdhagṃ havirārti̭-mārcchati̭ |
indrā̭ya vrīhīnni-rupyo-pa̭vaset | payo vā oṣa̭dhayaḥ | paya̭ evārabhya̭ gṛhītvo-pa̭vasati | yatprāta-ssyāt | tacchṛta-ṅkṷryāt || 6 ||
atheta̭ra aindraḥ pṷroḍāśaḥ̭ syāt |
indriye evāsmai̭ samīcī̭ dadhāti |
payo vā oṣa̭dhayaḥ | payaḥ payaḥ̭ | paya̭saivāsmai payo-'va̭rundhe |
athotta̭rasmai haviṣḙ vathsānapā kṷryāt |
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || ubhayān. vā eṣa devā-nbhā̭gadheyḙna vya̭rdhayati |
ye yaja̭mānasya sāya-ñca̭ prātaśca̭ gṛhamā-gaccha̭nti | yasyobhayagṃ̭ havirārti̭-mārcchati̭ || 7 ||
aindra-mpañca̭śarāva-modana-nnirva̭pet |
agni-ndevatā̭nā-mprathamaṃ-ya~̭jet |
agnimṷkhā eva devatāḥ prīṇāti |
agniṃ-vā~ anvanyā devatāḥ |
indramanvanyāḥ | tā evobhayīḥ prīṇāti |
payo vā oṣa̭dhayaḥ |
payaḥ payaḥ̭ | paya̭saivāsmai payo-'va̭rundhe |
athotta̭rasmai haviṣḙ vathsānapā kṷryāt || 8 ||
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || ardho vā etasya̭ yajñasya̭ mīyate |
yasya vratye-'ha-npatnya̭nā-lambhukā bhava̭ti | tāma̭paruddhya̭ yajeta |
sarvḙṇaiva yajñena̭ yajate |
tāmiṣṭvo-pa̭hvayeta | amūhama̭smi |
sā tvam | dyauraham | pṛthivī tvam | sāmāham | ṛktvam | tāvehi sambha̭vāva | saha reto̭ dadhāvahai | pugṃse putrāya vetta̭vai |
rāyaspoṣā̭ya suprajāstvāya̭ suvīryāyeti̭ |
ardha evaināmu-pa̭hvayate |
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || 9 ||
(dadhāti - yajña - ṷta ekaṃ - dhaya̭nti - rundhe - kuryā - dārcha - tyapākṷryāt - pṛthivī tvamaṣṭau ca̭) (a. 1)
(sarvān. vi vai yadi̭ parastarāmoṣa̭dhīran yatarānubhayā̭nardho vai )
anuvākaṃ 2 - agnihotrasāmnāyyasādhāraṇāni prāyaścittāni
3.7.2.1
yadvi-ṣṣa̭ṇṇena juhuyāt |
apra̭jā apaśuryaja̭māna-ssyāt |
yadanā̭yatane ninayet | anāyatana-ssyāt |
prājāpatyayarcā va̭lmīka-vapāyāma-va̭nayet | prājāpatyo vai valmīkaḥ̭ | yajñaḥ prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭tāveva yajña-mprati̭ṣṭhāpayati |
bhūrityā̭ha | bhūto vai prajāpa̭tiḥ || 10 ||
bhūti̭mevopai̭ti | ta-tkṛtvā | anyā-ndugdhvā puna̭r-hotavyam | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || yatkīṭā-va̭pannena juhuyāt |
apra̭jā apaśu-ryaja̭māna-ssyāt |
yadanā̭yatane ninayet | anāyatana-ssyāt |
maddhyamena̭ parṇena̭ dyāvā-pṛthivya̭-yarcā-'ntaḥ̭ paridhi nina̭yet |
dyāvā̭pṛthivyo-revainat-prati̭ṣṭhāpayati || 11 ||
tatkṛtvā | anyā-ndugdhvā puna̭r-hotavyam | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || yadava̭vṛṣṭena juhuyāt | apa̭rūpa-masyātma-ñjā̭yeta |
kilāso̭ vā syāda̭rśaso vā | ya-tpratyeyāt | yajñaṃ-vi~cchi̭ndyāt | sa jṷhuyāt |
mitro janān kalpayati prajānann || 12 ||
mitro dā̭dhāra pṛthivīmuta dyām | mitraḥ kṛṣṭīra-ni̭miṣā 'bhica̭ṣṭe |
satyāya̭ havya-ṅghṛtava̭-jjuhoteti̭ | mitreṇaivaina̭-tkalpayati | tatkṛtvā | anyā-ndugdhvā puna̭rhotavyam |
saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ ||
ya-tpūrva̭syā-māhṷtyāgṃ hutāyā-muttarā-''hṷti-sskandet |
dvipādbhiḥ̭ paśubhi-ryaja̭māno vyṛ̭̭ddhyeta |
yadutta̭rayā 'bhijṷhuyāt || 13 ||
catṷṣpādbhiḥ paśubhi-ryaja̭māno vyṛ̭ddhyeta |
yatra vettha̭ vanaspate devānā-ṅguhyā nāmā̭ni |
tatra̭ havyāni̭ gāmayeti̭ vānaspatya-yarcā samidha̭-mādhāya̭ | tūṣṇīmeva puna̭-rjuhuyāt |
vanaspati̭naiva yajñasyārtā-ñcānārtā-ñcāhṷtī vidā̭dhāra | tatkṛtvā | anyā-ndugdhvā puna̭r-hotavyam | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ ||
yatpurā pra̭yājebhyaḥ prāṃaṅgā̭ra-sskandet |
addhvaryavḙ ca yaja̭mānāya cākagg̭ syāt || 14 ||
ya-dda̭kṣiṇā | brahmaṇḙ ca yaja̭mānāya cākagg̭ syāt | ya-tpratyak |
hotrḙ ca patni̭yai ca yaja̭mānāya cākagg̭ syāt |
yadudaṃ̭ | agnīdhḙ ca paśubhya̭śca yaja̭mānāya cākagg̭ syāt | yada̭bhijuhuyāt | rudro-'sya paśū-nghātṷka-ssyāt |
yannābhi̭ juhuyāt | aśāntaḥ prahri̭yeta || 15 ||
sruvasya buddhnḙnābhi nida̭ddhyāt |
mā ta̭mo mā yajñasta̭manmā yaja̭māna-stamat |
nama̭ste astvāyate | namo̭ rudra parāyate |
namo yatra̭ niṣīda̭si |
amu-mmā higṃ̭sīramu-mmā higṃ̭sīriti yena skandet || ta-mpraha̭ret |
sahasra̭śṛṅgo vṛṣabho jātavḙdāḥ | stoma̭pṛṣṭho ghṛtavān-thsupratī̭kaḥ |
mā no̭ hāsīnmetthito (hāsīrmetthito) nettvā jahā̭ma |
gopoṣa-nno̭ vīrapoṣa-ñca̭ yaccheti̭ |
brahma̭ṇaivaina-mpraha̭rati | saiva tataḥ prāya̭ścittiḥ || 16 ||
(vai prajāpa̭tiḥ - sthāpayati - prajānan - nabhijṷhuyāth - syā-d- dhriyeta - jahā̭ma triṇi̭ ca) (a. 2)
(yadvisṣa̭ṇṇena prājāpatyayā ya-tkīṭā ma̭ddhyamena yadava̭vṛṣṭena ya-tpūrva̭syāṃ-ya~-tpurā pra̭yājebhya praṃṅgā̭ro ya-dda̭kṣiṇā ya-tpratyagyadudaṅṋ̇)
anuvākaṃ 3 - mukhyāgnyasambhave-'nukalpāḥ homādhārāḥ
vi vā eṣa i̭ndriyeṇa̭ vīryḙṇardhyate |
yasyā-hi̭tāgne-ragni-rmathyamā̭no na jāya̭te | yatrānya-mpaśyet | tata̭ āhṛtya̭ hotavyam |
agnā-vevāsyā-gnihotragṃ huta-mbha̭vati ||
yadyanya-nna vindet | ajāyāgṃ̭ hotavyam | āgneyī vā eṣā | yadajā | agnā-vevāsyā-gnihotragṃ huta-mbha̭vati || 17 ||
ajasya tu nāśñī̭yāt | yadajasyā-śñīyāt |
yāmevāgnā-vāhṷti-ñjuhuyāt | tāma̭dyāt | tasmā̭dajasya nāśyam || yadyajā-nna vindet | brāhmaṇasya dakṣi̭ṇe hastḙ hotavyam |
eṣa vā agni rvaiśvānaraḥ | yadbrāhmaṇaḥ |
agnā-vevāsyā-gnihotragṃ huta-mbha̭vati || 18 ||
brāhmaṇa-ntu va̭satyai̭ nāpa̭rundhyāt | yadbrāhmaṇaṃ-va~̭satyā a̭parundhyāt |
yasmi̭nne-vāgnāvāhṷti-ñjuhuyāt | ta-mbhā̭gadheyḙna vya̭rdhayet |
tasmā-dbrāhmaṇo va̭satyai̭ nāparuddhyaḥ̭ || yadi̭ brāhmaṇa-nna vindet |
darbhastabeṃ ho̭tavyam |
agnivān. vai da̭rbhastabaṃḥ |
agnāve-vāsyā-gnihotragṃ huta-mbha̭vati |
darbhāgstu nāddhyā̭sīta || 19 ||
yaddarbhānaddhyāsī̭ta | yāmevāgnā-vāhṷti-ñjuhuyāt | tāmaddhyā̭sīta |
tasmā-ddarbhā nāddhyā̭sitavyāḥ ||
yadi̭ darbhānna vindet | aphsu ho̭tavyam |
āpo vai sarvā̭ devatāḥ |
devatāsve vāsyā-gnihotragṃ huta-mbha̭vati |
āpastu na pari̭cakṣīta | yadāpaḥ̭ paricakṣī̭ta || 20 ||
yā mevāphsvāhṷti-ñjuhuyāt | tā-mpari̭cakṣīta |
tasmādāpo na pa̭ricakṣyāḥ ||
meddhyā̭ ca vā etasyā̭meddhyā ca̭ tanuvau sagṃsṛ̭jyete | yasyā-hi̭tāgne-ranyairagnibhi̭-ragnayaḥ̭ sagṃsṛjyante | agnaye vivi̭caye puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pet |
meddhyā-ñcaivāsyā̭-meddhyā-ñca̭ tanuvau vyāva̭rtayati || agnaye vratapa̭taye puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pet | agnimeva vratapa̭tigg svena̭ bhāgadheye-nopa̭dhāvati |
sa evainaṃ̭-vra~tamā-la̭bhaṃya~ti || 21 ||
garbhagg srava̭ntamagadama̭kaḥ | agni-rindra-stvaṣṭā bṛhaspatiḥ̭ | pṛthivyā-mava̭cuśco-taitat | nābhi-prāpno̭ti nir-ṛ̭ti-mparācaiḥ ||
reto vā etadvāji̭na-māhi̭tāgneḥ | yada̭gnihotram | tadyathsravet |
reto-'sya vāji̭nagg sravet | garbhagg srava̭ntama-gadama̭ka-rityā̭ha |
reta̭ evāsmin vāji̭na-ndadhāti || 22 ||
agnirityā̭ha | agnirvai rḙtodhāḥ | reta̭ eva tadda̭dhāti | indra ityā̭ha | indriya-mevāsmi̭n-dadhāti | tvaṣṭetyā̭ha | tvaṣṭā vai pa̭śūnā-mmi̭thunānāgṃ̭ rūpakṛt | rūpamava paśuṣṷ dadhāti | bṛhaspatirityā̭ha |
brahma vai devānā-mbṛhaspatiḥ̭ | brahma̭ṇaivāsmai prajāḥ praja̭nayati ||
pṛthivyā-mava̭cuścotaita-dityā̭ha |
asyā-mevaina-tprati̭ṣṭhāpayati ||
nābhi prāpno̭ti nir-ṛ̭ti-mparācairityā̭ha |
rakṣa̭sāmapa̭hatyai || 23 ||
(ajā-'gnāvevāsyāgnihotragṃ huta-mbha̭vati - bhava - tyāsīta - paricakṣī̭ta - lambhayati - dadhāti - devānā-mbṛhaspatiḥ pañca̭ ca) (a. 3)
(vi vai ya-dyanyamajāyā-mbrāhmaṇasya̭ darbhastambe-'phsu ho̭tavyam)
anuvākaṃ 4 - aiṣṭikayājamānamantrāḥ
yāḥ purastā-tprasrava̭nti | upari̭ṣṭā-thsarvata̭śca yāḥ | tābhī̭ raśmipa̭vitrābhiḥ | śraddhāṃ-ya~jñamāra̭bhe || devā̭ gātuvidaḥ |
gātuṃ-ya~jñāya̭ vindata | mana̭saspati̭nā devena̭ | vātā-dyajñaḥ prayṷjyatām || tṛtīya̭syai divaḥ | gāyatriyā soma ābhṛ̭taḥ || 24 ||
somapīthāya sanna̭yitum | vaka̭la-manta̭ramāda̭de || āpo̭ devī-śśuddhā-sstha̭ | imā pātrā̭ṇi śundhata | upātaṅkyā̭ya devānām | parṇavalkamuta śṷndhata ||
payo̭ gṛheṣu payo̭ aghniyāsṷ |
payo̭ vathseṣu paya indrā̭ya haviṣe dhriyasva | gāyatrī pa̭rṇavalkena̭ | paya-ssoma̭-ṅkarotvimam || 25 ||
agni-ṅgṛ̭hṇāmi surathaṃ-yo~ ma̭yo bhūḥ |
ya udyanta̭mā roha̭ti sūryamahne |
āditya-ñjyoti̭ṣā-ñjyoti̭ruttamam |
śvo yajñāya̭ ramatā-ndevatābhyaḥ ||
vasū-nrudrānā̭dityān | indrḙṇa saha devatāḥ | tāḥ pūrvaḥ pari̭gṛhṇāmi | sva āyata̭ne manīṣayā || imāmūrja̭-mpañcadaśīṃ-ye~ pravi̭ṣṭāḥ | tāndevā-npari̭gṛhṇāmi pūrvaḥ̭ || 26 ||
agnir-ha̭vyavāḍiha tānāva̭hatu | paurṇamāsagṃ haviridamḙṣā-mmayi̭ |
āmāvāsyagṃ̭ haviridamḙṣā-mmayi̭ || antarā-'gnī paśavaḥ̭ | devasagṃ sadamāga̭mann | tā-npūrvaḥ pari̭gṛhṇāmi |
sva āyata̭ne manīṣayā || iha prajā viśvarṷ̄pā ramantām | agni-ṅgṛhapa̭timabhi saṃva~sā̭nāḥ | tāḥ pūrvaḥ pari̭gṛhṇāmi || 27 ||
sva āyata̭ne manīṣayā ||
iha paśavo̭ viśvarṷ̄pā ramantām |
agni-ṅgṛhapa̭timabhi saṃva~sā̭nāḥ |
tā-npūrvaḥ pari̭gṛhṇāmi | sva āyata̭ne manīṣayā || aya-mpi̭tṛṇāmagniḥ |
avāḍḍhavyā pitṛbhya ā | ta-mpūrvaḥ pari̭gṛhṇāmi | avi̭ṣa-nnaḥ pitu-ṅka̭rat || aja̭sra-ntvāgṃ sa̭bhāpālāḥ || 28 ||
vijayabhā̭gagṃ sami̭ndhatām | agnḙ dīdāya̭ me sabhya | viji̭tyai śaradaḥ̭ śatam || anna̭māvasathīyam | abhiha̭rāṇi śaradaḥ̭ śatam | āvasathe śriya-mmantram | ahi̭rbuddhniyo niya̭cchatu || idamaha-magni jyeṣṭhebhyaḥ | vasṷbhyo yajña-mprabra̭vīmi |
idamaha-mindra̭ jyeṣṭhebhyaḥ || 29 ||
rudrebhyo̭ yajña-mprabra̭vīmi | idamahaṃ-va~rṷṇa-jyeṣṭhebhyaḥ | ādityebhyo̭ yajña-mprabra̭vīmi || paya̭svatī-roṣa̭dhayaḥ |
paya̭svadvīrudhā-mpayaḥ̭ | apā-mpaya̭so yatpayaḥ̭ | tena māmi̭ndra sagṃsṛ̭ja ||
agne vratapate vrata-ñca̭riṣyāmi |
taccha̭keya-ntanmḙ rāddhyatām |
vāyo vratapata ādi̭tya vratapate || 30 ||
vratānāṃ-vra~tapate vrata-ñca̭riṣyāmi | taccha̭keya-ntanmḙ rāddhyatām ||
imā-mprācīmudī̭cīm | iṣamūrja̭mabhi saggskṛ̭tām | bahuparṇāmaśṷṣkāgrām |
harā̭mi paśupāmaham || yatkṛṣṇo̭ rūpa-ṅkṛtvā | prāvi̭śastvaṃ-va~naspatīṋ |
tatastvāmḙkavigṃśatidhā | sambha̭rāmi susambhṛtā || 31 ||
trī-npa̭ridhīgstisra-ssamidhaḥ̭ | yajñāyṷranusañcarān |
upaveṣa-mmekṣa̭ṇa-ndhṛṣṭim | sambha̭rāmi susabhṛntā || yā jātā oṣa̭dhayaḥ | devebhya̭ striyuga-mpurā | tāsā-mparva̭ rāddhyāsam | paristara-māharanṋ ||
apā-mmeddhyaṃ̭-ya~jñiyam |
sadḙvagṃ śivama̭stu me || 32 ||
ācchettā vo mā ri̭ṣam | jīvā̭ni śaradaḥ̭ śatam || apa̭rimitānā-mpari̭mitāḥ | sanna̭hye sukṛtāyakam | eno mā nigā-ṅkatamacca nāham | puna̭rutthāya̭ bahulā bha̭vantu || sakṛdācchinna-mbarhirūrṇā̭mṛdu |
syona-mpitṛbhya̭stvā bharāmyaham | asmi-nthsī̭dantu me pitaraḥ̭ somyāḥ |
pitāmahāḥ prapi̭tāmahāścānugai-ssaha || 33 ||
trivṛ-tpa̭lāśe darbhaḥ | iyā-nprādeśa sa̭mintaḥ | yajñe pavitra-mpotṛ̭tamam | payo̭ havya-ṅka̭rotu me || imau prā̭ṇāpānau |
yajñasyāṅgā̭ni sarvaśaḥ | āpyāyaya̭ntau sañca̭ratām | pavitrḙ havyaśodha̭ne ||
pavitre stho vaiṣṇavī | vāyurvā-mmana̭sā punātu || 34 ||
aya-mprāṇaścā̭pānaśca̭ | yaja̭māna-mapi̭gacchatām | yajñe hyabhṷ̄tā-mpotā̭rau |
pavitrḙ havyaśodha̭ne || tvayā vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthivīm | tvayā̭ yajño jā̭yate viśvadāniḥ̭ | acchi̭draṃ-ya~jñamanvḙṣi vidvān |
tvayā hotā santa̭notyardhamāsān || trayastrigṃśo̭-'si tantṷ̄nām |
pavitrḙṇa sahāga̭hi || 35 ||
śiveyagṃ rajjṷrabhidhānī | aghniyā-mupa̭sevatām || apra̭sragṃsāya yajñasya̭ |
ukhe upa̭dadhāmyaham | paśubhi-ssannī̭ta-mbibhṛtām | indrā̭ya śṛta-ndadhi̭ ||
upaveṣo̭-'si yajñāya̭ | tvā-mpa̭riveṣa-ma̭dhārayann | indrā̭ya haviḥ kṛṇvantaḥ̭ |
śiva-śśagmo bha̭vāsi naḥ || 36 ||
amṛ̭nmaya-ndevapātram | yajñasyāyṷṣi prayṷjyatām | tiraḥ pavitramati̭nītāḥ |
āpo̭ dhāraya mā-'ti̭guḥ || devena̭ savitrotpṷ̄tāḥ | vaso-ssūrya̭sya raśmibhiḥ̭ | gā-ndo̭hapavitre rajjum | sarvā pātrā̭ṇi śundhata || etā āca̭ranti madhṷmadduhā̭nāḥ |
prajāva̭tī-ryaśaso̭ viśvarṷ̄pāḥ || 37 ||
bahvī rbhava̭ntīrupa jāya̭mānāḥ | iha va indro̭ ramayatu gāvaḥ || pūṣā stha̭ || ayakṣmā vaḥ̭ prajayā sagṃsṛ̭jāmi |
rāyaspoṣḙṇa bahulā bhava̭ntīḥ | ūrja-mpayaḥ pinva̭mānā ghṛta-ñca̭ |
jīvo jīva̭ntīrupa̭ va-ssadeyam || dyauścemaṃ-ya~jña-mpṛ̭thivī ca sandṷhātām |
dhātā somḙna saha vātḙna vāyuḥ | yaja̭mānāya dravi̭ṇa-ndadhātu || 38 ||
uthsa̭-nduhanti kalaśa-ñcatṷrbilam | iḍā-ndevī-mmadhṷmatīgṃ suvarvidam |
tadi̭ndrāgnī ji̭nvatagṃ sūnṛtā̭vat | ta-dyaja̭māna-mamṛtatve da̭dhātu ||
kāma̭dhukṣaḥ praṇo brūhi | indrā̭ya haviri̭ndriyam || amūṃ-ya~syā-ndevānām |
manuṣyā̭ṇā-mpayo̭ hitam || bahu dugdhīndrā̭ya devebhyaḥ̭ |
havya-māpyā̭yatā-mpunaḥ̭ || 39 ||
vathsebhyo̭ manuṣyebhyaḥ | punardohāya̭ kalpatām || yajñasya santa̭tirasi |
yajñasya̭ tvā santa̭timanusanta̭nomi || ada̭stamasi viṣṇa̭ve tvā |
yajñāyāpi̭ dadhāmyaham | adbhirari̭ktena pātrḙṇa | yāḥ pūtāḥ pa̭riśera̭te ||
aya-mpaya-ssoma̭-ṅkṛtvā | svāṃ-yo~ni-mapi̭gacchatu || 40 ||
parṇavalkaḥ pavitram | saumya-ssomāddhi nirmi̭taḥ || imau parṇa-ñca̭ darbha-ñca̭ |
devānāgṃ̭ havyaśodha̭nau | prātarveṣāya̭ gopāya | viṣṇo̭ havyagṃ hi rakṣa̭si ||
ubhāvagnī ṷpastṛṇate | devatā upa̭vasantu me | aha-ṅgrāmyā-nupa̭vasāmi |
mahya-ṅgopa̭taye paśūn || 41 ||
[ābhṛ̭ta - imaṃ - gṛ̭hṇāmi pūrva - stāḥ purvaḥ pari̭gṛhṇāmi - sabhāpālā - indra̭jyeṣṭhebhya-ādi̭tya vratapate-susabhruntā̭ - me - saha - pṷnātu - gahi - no - viśvarṷ̄pā - dadhātu - puna̭--r gacchatu - paśun ] (a. 4)
yāḥ purastā̭dimāmūrja̭miha prajā iha paśavo-'ya-mpi̭tṛṇāmagniḥ
anuvākaṃ 5 - aiṣṭikayājamānamantrāḥ
devā̭ deveṣu parākramaddhvam | pratha̭mā dvitīyḙṣu | dvitī̭yā-stṛtīyḙṣu |
trirḙkādaśā iha mā̭-'vata | idagṃ śa̭keyaṃ-ya~dida-ṅkaromi̭ |
ātmā ka̭rotvātmane | ida-ṅka̭riṣye bheṣajam | ida-mmḙ viśvabheṣajā |
aśvi̭nā prāva̭taṃ-yu~vam || idamahagṃ senā̭yā abhītva̭ryai || 42 ||
mukhamapo̭hāmi || sūrya̭jyoti rvibhā̭hi | mahata i̭ndriyāya̭ || āpyā̭yatā-ṅghṛtayo̭niḥ | agnir-havyā-'nṷmanyatām |
khama̭ṅkṣva tvaca̭maṅkṣva | surūpa-ntvā̭ vasuvidam | paśūnā-nteja̭sā |
agnaye juṣṭa̭-mabhighā̭rayāmi || syona-nte sada̭na-ṅkaromi || 43 ||
ghṛtasya dhāra̭yā suśeva̭-ṅkalpayāmi ||
tasmin-thsīdāmṛte prati̭tiṣṭha |
vrīhīṇā-mmḙdha sumanasyamā̭naḥ ||
ārdraḥ pra̭thasnu-rbhuva̭nasya gopāḥ |
śṛta uthsnā̭ti janitā ma̭tīnām ||
yasta̭ ātmā paśuṣu pravi̭ṣṭaḥ |
devānāṃ-vi~ṣṭhāmanu yo vi̭tasthe |
ātmanvā-nthso̭ma ghṛtavān. hi bhūtvā |
devā-nga̭ccha suva̭rvinda yaja̭mānāya mahyam || irā bhūtiḥ̭ pṛthivyai raso motkra̭mīt || 44 ||
devāḥ pitaraḥ pita̭ro devāḥ | yo̭-'hama̭smi sa san. ya̭je | yasyāsmi na tamantarḙmi | sva-mma̭ iṣṭagg sva-ndattam | sva-mpūrtagg svagg śrāntam | svagṃ hutam | tasya̭ me-'gni-rṷpadraṣṭā | vāyurṷpaśrotā |
ādityo̭-'nukhyātā | dyauḥ pitā || 45 ||
pṛthivī mātā | prajāpa̭ti rbandhuḥ̭ |
ya evāsmi sa san. ya̭je || mā bhermā saṃvi~̭kthā mā tvā̭ higṃsiṣam | mā te tejo-'pa̭kramīt |
bharatamuddha̭re manṷṣiñca | avadānā̭ni te pratyava̭dāsyāmi |
nama̭ste astu mā mā̭ higṃsīḥ || yada̭vadānā̭ni te-'vadyann | vilomākā̭rṣamātmanaḥ̭ || 46 ||
ājyḙna pratya̭najmyenat | tatta āpyā̭yatā-mpunaḥ̭ || ajyā̭yo yavamātrāt |
āvyādhā-tkṛ̭tyatāmidam | mā rṷ̄rupāma yajñasya̭ | śuddhagg svi̭ṣṭamidagṃ haviḥ || manṷnā dṛṣṭā-ṅghṛtapa̭dīm | mitrāvarṷṇasamīritām | dakṣiṇārdhādasa̭bhinndann | ava̭dyā-myekato mṷkhām || 47 ||
iḍḙ bhāga-ñjṷṣasva naḥ | jinva gā jinvārva̭taḥ | tasyāste bhakṣivāṇaḥ̭ syāma | sarvātmā̭na-ssarvaga̭ṇāḥ || braddhna pinva̭sva |
dada̭to me mā kṣā̭yi | kurvato me mopa̭dasat | diśā-ṅklṛpti̭rasi | diśo̭ me kalpantām | kalpa̭ntā-mme diśaḥ̭ || 48 ||
daivīśca mānṷṣīśca | ahorātre mḙ kalpetām | ardhamāsā mḙ kalpantām | māsā̭ me kalpantām | ṛtavo̭ me kalpantām | saṃva~thsaro mḙ kalpatām |
klṛpti̭rasi kalpa̭tā-mme ||
āśā̭nā-ntvā-''śāpālebhyaḥ̭ |
caturbhyo̭ amṛtebhyaḥ |
ida-mbhūtasyā-ddhya̭kṣebhyaḥ || 49 ||
vidhema̭ haviṣā̭ vayam | bhaja̭tā-mbhāgī bhāgam | mā-'bhāgo-'bha̭kta |
nira̭bhāga-mbha̭jāmaḥ | apaspi̭nva | oṣa̭dhīrjinva | dvipātpā̭hi | catṷṣpādava | divo vṛṣṭimera̭ya | brāhmaṇānā̭-midagṃ haviḥ || 50 ||
somyānāgṃ̭ somapīthinām | nirbhakto brāhmaṇaḥ | nehā-brāhmaṇasyāsti ||
sama̭ṅktā-mbaraḥir-haviṣā̭ ghṛtena̭ | samā̭dityai rvasṷbhi-ssa-mmarudbhiḥ̭ |
samindrḙṇa viśvḙbhi rdevebhi̭raṅktām |
divya-nnabho̭ gacchatu ya-thsvāhā ||
indrāṇī vā̭ vidhavā bhṷ̄yāsam | adi̭tiriva suputrā |
asthūri tvā̭ gārhapatya || 51 ||
upaniṣa̭de suprajāstvāya̭ ||
sa-mpatnī patyā̭ sukṛtena̭ gacchatām |
yajñasya̭ yuktau dhuryā̭vabhūtām |
sajānnānau vija̭hatā-marā̭tīḥ |
divi jyoti̭raja-ramāra̭bhetām ||
daśa̭ te tanuvo̭ yajña yajñiyāḥ |
tāḥ prī̭ṇātu yaja̭māno ghṛtena̭ | nāriṣṭhayoḥ praśiṣamīḍa̭mānaḥ |
devānā-ndaivye-'pi yaja̭māno-'mṛto̭-'bhūt ||
yaṃ-vā~-ndevā a̭kalpayann || 52 ||
ūrjo bhāgagṃ śa̭takratū | etadvā-ntena̭ prīṇāni | tena̭ tṛpyatamagṃhahau || aha-ndevānāgṃ̭ sukṛtā̭masmi loke |
mamedamiṣṭa-nna mithṷ rbhavāti | aha-nnā̭riṣṭhā-vanṷyajāmi vidvān |
yadābhyā-mindro ada̭dhā-dbhāgadheyam || adā̭rasṛdbhavata deva soma |
asmin. yajñe ma̭ruto mṛḍatā naḥ |
mā no̭ vidadabhi bhāmo aśa̭stiḥ || 53 ||
mā no̭ vida-dvajanā dveṣyā yā ||
ṛṣabhaṃ-vā~jinaṃ̭-va~yam |
pūrṇamā̭saṃ-ya~jāmahe | sa no̭ dohatāgṃ suvīryam | rāyaspoṣagṃ̭ sahasriṇam | prāṇāya̭ surādha̭se | pūrṇamā̭sāya svāhā ||
amāvāsyā̭ subhagā̭ suśevā | dhenuri̭va bhūya̭ āpyāya̭mānā | sā no̭ dohatāgṃ suvīryam | rāyaspoṣagṃ̭ sahasriṇam |
apānāya̭ surādha̭se | amāvāsyā̭yai svāhā || abhistṛ̭ṇīhi pari̭dhehi vedim |
jāmi-mmā higṃ̭sīramuyā śayā̭nā |
hotṛṣada̭nā hari̭tā-ssuvarṇāḥ | niṣkā ime yaja̭mānasya braddhne || 54 ||
(abhītva̭ryai - karomi - kramīt - pitā - ''tmana̭ - ekatomṷkhāṃ - me diśo - 'dhya̭kṣebhyo - havi--r gā̭rhapatyā - kalpaya - nnaśa̭stiḥ - sā no̭ dohatāgṃ suvīryagṃ̭ sapta ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - aiṣṭikayājamānamantrāḥ
pari̭stṛṇīta pari̭dhattāgnim | pari̭hito-'gni ryaja̭māna-mbhunaktu | apāgṃ rasa oṣa̭dhīnāgṃ suvarṇaḥ̭ | niṣkā ime yaja̭mānasya santu kāmadughāḥ | amutrāmuṣmi̭n ~loke ||
bhūpa̭te bhuva̭napate | mahato bhūtasya̭ pate | brahmāṇa̭-ntvā vṛṇīmahe ||
aha-mbhūpa̭tiraha-mbhuva̭napatiḥ |
aha-mma̭hato bhūtasya patiḥ̭ || 55 ||
devena̭ savitrā prasṷ̄ta ārtvi̭jya-ṅkariṣyāmi | deva̭ savitareta-ntvā̭ vṛṇate |
bṛhaspati-ndaivya̭-mbrahmāṇam | tadaha-mmana̭se prabra̭vīmi | mano̭ gāyatriyai |
gāyatrī triṣṭubhe | triṣṭu-bjaga̭tyai | jaga̭tyanuṣṭubhe | anuṣṭu-kpaṅktyai | paṅktiḥ prajāpa̭taye || 56 ||
prajāpa̭ti rviśvebhyo devebhyaḥ̭ | viśvḙ devā bṛhaspata̭ye | bṛhaspati-rbrahma̭ṇe |
brahma bhūrbhuva-ssuvaḥ̭ | bṛhaspati̭ rdevānā-mbrahmā | aha-mma̭nuṣyā̭ṇām | bṛha̭spate yajña-ṅgo̭pāya || ida-ntasmai̭ harmya-ṅka̭romi | yo vo̭ devāścara̭ti brahmacaryam | medhāvī dikṣu mana̭sā tapasvī || 57 ||
antardūtaśca̭rati mānṷṣīṣu ||
catuḥ̭ śikhaṇḍā yuvati-ssupeśāḥ |
ghṛtapra̭tīkā bhuva̭nasya maddhye | marmṛjyamā̭nā mahate saubha̭gāya |
mahya̭-ndhukṣva yaja̭mānāya kāmāṋ ||
bhūmi̭ rbhūtvā ma̭himāna̭-mpupoṣa |
tato̭ devī va̭rdhayate payāgṃ̭si |
yajñiyā̭ yajñaṃ-vi~cayanti śañca̭ |
oṣa̭dhīrāpa̭ iha śakva̭rīśca ||
yo mā̭ hṛdā mana̭sā yaśca̭ vācā || 58 ||
yo brahma̭ṇā karma̭ṇā dveṣṭi̭ devāḥ |
ya-śśrutena hṛda̭yeneṣṇatā ca̭ |
tasyendra vajrḙṇa śira̭śchinadmi ||
ūrṇā̭mṛdu pratha̭mānagg syonam |
devebhyo juṣṭagṃ sada̭nāya barhiḥ | suvarge loke yaja̭mānagṃ hi dhehi |
mā-nnāka̭sya pṛṣṭhe pa̭rame vyo̭mann || catuḥ̭ śikhaṇḍā yuvati-ssupeśāḥ |
ghṛtapra̭tīkā vayunā̭ni vaste |
sā stīryamā̭ṇā mahate saubha̭gāya || 59 ||
sā mḙ dhukṣva yaja̭mānāya kāmāṋ |
śivā ca̭ me śagmā cai̭dhi |
syonā ca̭ me suṣadā̭ caidhi |
ūrja̭svatī ca me paya̭svatī caidhi |
iṣamūrja̭-mme pinvasva | brahma tejo̭ me pinvasva | kṣatramojo̭ me pinvasva |
viśa-mpuṣṭi̭-mme pinvasva |
āyṷrannādya̭-mme pinvasva |
prajā-mpaśū-nmḙ pinvasva || 60 ||
asmin. yajña upa bhūya innu me |
avi̭kṣobhāya paridhīnda̭dhāmi |
dhartā dharuṇo dharī̭yān |
agni rdveṣāgṃ̭si nirito nṷdātai ||
vicchi̭nadmi vidhṛ̭tībhyāgṃ sapatnāṋ |
jātā-nbhrātṛ̭vyān. ye ca̭ janiṣyamā̭ṇāḥ |
viśo yantrābhyāṃ-vi~dha̭māmyenān | ahaggsvānā̭-muttamo̭-'sāni devāḥ |
viśo yantre nudamā̭ne arā̭tim | viśva̭-mpāpmānamama̭ti-ndurmarāyum || 61 ||
sīda̭ntī devī sṷkṛtasya̭ loke |
dhṛtī stho vidhṛ̭tī svadhṛ̭tī |
prāṇānmayi̭ dhārayatam | prajā-mmayi̭ dhārayatam | paśūnmayi̭ dhārayatam ||
aya-mpra̭stara ubhaya̭sya dhartā |
dhartā pra̭yājānā̭-mutānṷ̄yājānām |
sa dā̭dhāra samidho̭ viśvarṷ̄pāḥ |
tasmin-thsruco addhyāsā̭dayāmi ||
āro̭ha patho jṷhu devayānāṋ || 62 ||
yatrarṣa̭yaḥ prathamajā ye pṷrāṇāḥ | hira̭ṇyapakṣā-'jirā sambhṛ̭tāṅgā |
vahā̭si mā sukṛtāṃ-ya~tra̭ lokāḥ ||
avāha-mbā̭dha upabhṛtā̭ sapatnāṋ |
jātā-nbhrātṛ̭vyān. ye ca̭ janiṣyamā̭ṇāḥ | dohai̭ yajñagṃ sudughā̭miva dhenum |
ahamutta̭ro bhūyāsam | adha̭re mathsapatnāḥ ||
yo mā̭ vācā mana̭sā durmarāyuḥ |
hṛdā-'rā̭tīyā-da̭bhidāsa̭-dagne || 63 ||
idama̭sya cittamadha̭ra-ndhruvāyāḥ | ahamutta̭ro bhūyāsam | adha̭re mathsapatnāḥ ||
ṛṣabho̭-'si śākvaraḥ | ghṛtācī̭nāgṃ sūnuḥ | priyeṇa nāmnā priye sada̭si sīda ||
syono mḙ sīda suṣadaḥ̭ pṛthivyām |
pratha̭yi prajayā̭ paśubhiḥ̭ suvarge loke |
divi sī̭da pṛthivyā-mantari̭kṣe |
ahamutta̭ro bhūyāsam || 64 ||
adha̭re mathsapatnāḥ ||
iyagg sthālī ghṛtasya̭ pūrṇā |
acchi̭nnapayā-śśatadhā̭ra uthsaḥ̭ |
mārutena śarma̭ṇā daivyḙna ||
yajño̭-'si sarvataḥ̭ śritaḥ | sarvato mā-mbhūta-mbha̭viṣya-cchra̭yatām | śata-mmḙ santvāśiṣaḥ̭ | sahasra̭-mme santu sūnṛtāḥ | irā̭vatīḥ paśumatīḥ | prajāpa̭tirasi sarvataḥ̭ śritaḥ || 65 ||
sarvato mā-mbhūta-mbha̭viṣya-cchra̭yatām | śata-mmḙ santvāśiṣaḥ̭ |
sahasra̭-mme santu sūnṛtāḥ | irā̭vatīḥ paśumatīḥ || idami̭ndriya-mamṛtaṃ̭-vī~ryam | anenendrā̭ya paśavo̭-'cikithsann |
tena̭ devā avatopa mām | iheṣamūrjaṃ-ya~śa-ssaha ojaḥ̭ saneyam | śṛta-mmayi̭ śrayatām || ya-tpṛ̭thivī-maca̭rattat-pravi̭ṣṭam || 66 ||
yenāsi̭ñca-dbalamindre prajāpa̭tiḥ |
ida-ntacchukra-mmadhṷ vājinī̭vat |
yeno-pari̭ṣṭādadhi̭no-nmahendram |
dadhi mā-ndhi̭notu ||
ayaṃ-ve~daḥ pṛ̭thivī-manva̭vindat |
guhā̭ satī-ṅgaha̭ne gahva̭reṣu |
sa vi̭ndatu yaja̭mānāya lokam |
acchi̭draṃ-ya~jña-mbhūri̭karmā karotu ||
ayaṃ-ya~jña-ssama̭sadaddhaviṣmāṋ |
ṛcā sāmnā yajṷṣā devatā̭bhiḥ || 67 ||
tena̭ lokān-thsūrya̭vato jayema |
indra̭sya sakhya-ma̭mṛtatva-ma̭śyām ||
yo naḥ kanī̭ya iha kāmayā̭tai |
asmin. yajñe yaja̭mānāya mahyam |
apa tami̭ndrāgnī bhuva̭nānnudetām |
aha-mprajāṃ-vī~rava̭tīṃ-vi~deya ||
agnḙ vājajit | vāja̭-ntvā sariṣyantam |
vāja̭-ñjeṣyantam | vājinaṃ̭-vā~jajitam || 68 ||
vājajityāyai sammārjmi | agnima̭nnā-damannādyā̭ya || upa̭hūto dyauḥ pitā |
upa mā-ndyauḥ pitā hva̭yatām | agni-rāgnīddhrāt | āyṷṣe varca̭se | jīvātvai puṇyā̭ya | upa̭hūtā pṛthivī mātā | upa mā-mmātā pṛ̭thivī hva̭yatām | agni-rāgnīddhrāt || 69 ||
āyṷṣe varca̭se | jīvātvai puṇyā̭ya ||
mano jyoti̭ rjuṣatāmājyam |
vicchi̭nnaṃ-ya~jñagṃ samima-nda̭dhātu | bṛhaspati̭-stanutāmima-nnaḥ̭ |
viśvḙ devā iha mā̭dayantām ||
ya-ntḙ agna āvṛścāmi̭ | ahaṃ-vā~ kṣipitaścaranṋ | prajā-ñca tasya mūla̭-ñca |
nīcairdḙvā nivṛ̭ścata || 70 ||
agne yo no̭-'bhidāsa̭ti | samāno yaśca niṣṭyaḥ̭ | iddhmasyḙva prakṣāya̭taḥ |
mā tasyocchḙṣi kiñcana | yo mā-ndveṣṭi̭ jātavedaḥ | ya-ñcāha-ndveṣmi yaśca mām | sarvāgstāna̭gne sanda̭ha |
yāgścāha-ndveṣmi ye ca mām || agnḙ vājajit |
vāja̭-ntvā sasṛvāgṃsam || 71 ||
vāja̭-ñjigivāgṃsam | vājinaṃ̭-vā~jajitam | vājajityāyai sammārjmi | agni-ma̭nnāda-mannādyā̭ya || vedi̭ rbaraḥi-śśṛtagṃ haviḥ |
iddhmaḥ pa̭ridhaya-ssrucaḥ̭ | ājyaṃ̭-ya~jña ṛco yajuḥ̭ | yājyāśca vaṣaṭkārāḥ | sa-mme sanna̭tayo namantām |
iddhmasaṃ-naha̭ne hute || 72 ||
divaḥ khīlo-'va̭tataḥ | pṛthivyā addhyutthi̭taḥ | tenā̭ sahasra̭kāṇḍena | dviṣantagṃ̭ śocayāmasi | dviṣanmḙ bahu śo̭catu |
oṣa̭dhe mo ahagṃ śṷcam || yajña nama̭ste yajña | namo nama̭śca te yajña | śivena̭ me santi̭ṣṭhasva | syonena̭ me santi̭ṣṭhasva || 73 ||
subhūtena̭ me santi̭ṣṭhasva | brahmavarcasena̭ me santi̭ṣṭhasva |
yajñasyardhimanu santi̭ṣṭhasva | upa̭ te yajña namaḥ̭ | upa̭ te namaḥ̭ |
upa̭ te namaḥ̭ || triṣphalī kriyamā̭ṇānām | yo nyaṅgo a̭vaśiṣya̭te |
rakṣa̭sā-mbhāgadheyam | āpasta-tprava̭hatāditaḥ || 74 ||
ulūkha̭le musa̭le yacca śūrpe |
āśiśleṣa̭ dṛṣadi yatkapāle |
avapruṣo̭ vipruṣa-ssaṃya~̭jāmi |
viśvḙ devā havirida-ñjṷṣantām |
yajñe yā vipruṣa-ssanti̭ bahvīḥ |
agnau tā-ssarvā-ssvi̭ṣṭā-ssuhṷtā juhomi || udyannadya mi̭tramahaḥ |
sapatnānme anīnaśaḥ | divai̭nān. vidyutā̭ jahi |
nimrocannadha̭rān kṛdhi || 75 ||
udyannadya vi no̭ bhaja | pitā putrebhyo yathā | dīrghāyutvasya̭ heśiṣe | tasya̭ no dehi sūrya || udyannadya mi̭tramahaḥ | ārohannutta̭rā-ndivam | hṛdroga-mmama̭ sūrya | harimāṇa̭-ñca nāśaya || śukḙṣu me harimāṇam |
ropaṇākā̭su daddhmasi || 76 ||
atho̭ hāridraveṣṷ me | harimāṇa-nnida̭ddhmasi || uda̭gādaya-mā̭dityaḥ |
viśvḙna saha̭sā saha | dviṣanta-mmama̭ randhayanṋ | mo aha-ndvi̭ṣato ra̭dham ||
yo na-śśapādaśa̭pataḥ | yaśca̭ na-śśapa̭ta-śśapāt | uṣāśca tasmai̭ nimrukca̭ | sarva̭-mpāpagṃ samṷ̄hatām || 77 ||
yo naḥ̭ sapatno yo raṇaḥ̭ | marto̭-'bhidāsa̭ti devāḥ| iddhmasyḙva prakṣāya̭taḥ |
mā tasyocchḙṣi kiñcana || ava̭sṛṣṭaḥ parā̭pata | śaro brahma̭sagṃśitaḥ |
gacchā-'mitrā-npravi̭śa | maiṣā-ṅkañcanocchi̭ṣaḥ || 78 ||
(patiḥ̭ - prajāpa̭taye - tapasvī - vācā - saubha̭gāya - paśūnmḙ pinvasva - durmarāyuṃ - dḙvayānā̭ - nagne - 'ntari̭kṣe-'hamutta̭ro bhūyāsaṃ -prajāpa̭tirasi sarvataḥ̭ śritaḥ - pravi̭ṣṭaṃ - devatā̭bhi--r vājajitaṃ̭ -
pṛthivī hva̭yatāmagnirāgnīddhrā-d- vṛścata - sasṛvāgṃsagṃ̭ - hute - syonena̭ me samti̭ṣṭhasve - taḥ - kṛ̭dhi- dadhma - syūhatā - +maṣṭau ca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - somāṅga.bhūteṣu mantreṣu-dīkṣāmārabhyāgnīṣomayi paśuparyante prayoge śeṣabhūtā mantrāḥ
sakṣeda-mpa̭śya | vidha̭rtarida-mpa̭śya | nākeda-mpa̭śya | ramatiḥ pani̭ṣṭhā |
ṛtaṃ-va~rṣi̭ṣṭham | amṛtā yānyāhuḥ | sūryo vari̭ṣṭho akṣabhirvibhā̭ti |
ana dyāvā̭pṛthivī devapṷtre || dīkṣā-'si tapa̭so yoniḥ̭ | tapo̭-'si brahma̭ṇo yoniḥ̭ || 79 ||
brahmā̭si kṣatrasya yoniḥ̭ | kṣatrama̭syṛtasya yoniḥ̭ |
ṛtama̭si bhūrāra̭bhe | śraddhā-mmana̭sā | dīkṣā-ntapa̭sā | viśva̭sya bhuva̭nasyādhi̭patnīm | sarve kāmā yaja̭mānasya santu ||
vāta̭-mprāṇa-mmana̭sā-'nvāra̭bhāmahe | prajāpa̭tiṃ-yo~ bhuva̭nasya gopāḥ |
sa no̭ mṛtyostrā̭yatā-mpātvagṃha̭saḥ || 80 ||
jyogjīvā jarāma̭śīmahi || indra̭ śākvara gāyatrī-mprapa̭dye | tā-ntḙ yunajmi | indra̭ śākvara triṣṭubha-mprapa̭dye | tā-ntḙ yunajmi |
indra̭ śākvara jaga̭tī-mprapa̭dye | tā-ntḙ yunajmi |
indra̭ śākvarānuṣṭubha-mprapa̭dye | tā-ntḙ yunajmi | indra̭ śākvara paṅkti-mprapa̭dye || 81 ||
tā-ntḙ yunajmi || ā-'ha-ndīkṣāma̭ruha-mṛtasya patnīm | gāyatreṇa chanda̭sā brahma̭ṇā ca | ṛtagṃ satyḙ-'dhāyi | satyamṛtḙ-'dhāyi |
ṛta-ñca̭ me satya-ñcā̭bhūtām | jyoti̭rabhūvagṃ suva̭ragamam |
suvargaṃ-lo~ka-nnāka̭sya pṛṣṭham | braddhnasya̭ viṣṭapa̭magamam ||
pṛthivī dīkṣā || 82 ||
tayā-'gni rdīkṣayā̭ dīkṣitaḥ | yayā-'gni rdīkṣayā̭ dīkṣitaḥ | tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi | antari̭kṣa-ndīkṣā |
tayā̭ vāyu rdīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
yayā̭ vāyu rdīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi | dyau rdīkṣā |
tayā̭-''dityo dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
yayā̭-''dityo dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ || 83 ||
tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi | diśo̭ dīkṣā |
tayā̭ candramā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
yayā̭ candramā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi |
āpo̭ dīkṣā | tayā varṷṇo rājā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ | yayā varṷṇo rājā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ | tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi |
oṣa̭dhayo dīkṣā || 84 ||
tayā somo rājā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ| yayā somo rājā̭ dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi | vāg dīkṣā |
tayā prāṇo dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
yayā prāṇo dīkṣayā̭ dīkṣitaḥ |
tayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmi | pṛthivī tvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣatām |
antari̭kṣa-ntvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣatām |
dyaustvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣatām || 85 ||
diśa̭stvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām | āpa̭stvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām |
oṣa̭dhayastvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām | vāktvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣatām |
ṛca̭stvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām | sāmā̭ni tvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām |
yajūgṃ̭ṣi tvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām | aha̭śca rātri̭śca | kṛṣiśca vṛṣṭi̭śca | tviṣiścā-pa̭citiśca || 86 ||
āpaścauṣa̭dhayaśca | ūrkca̭ sūnṛtā̭ ca | tāstvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣantām ||
sve dakṣe dakṣa̭piteha sī̭da | devānāgṃ̭ sumno ma̭hate raṇā̭ya | svāsastha-stanuvā saṃvi~̭śasva | pitevai̭dhi sūnava ā suśevaḥ̭ |
śivo mā̭ śivamāvi̭śa | satya-mma̭ ātmā | śraddhā me 'kṣi̭tiḥ || 87 ||
tapo̭ me pratiṣṭhā | savitṛ-pra̭sūtā mā diśo̭ dīkṣayantu | satyama̭smi || aha-ntvada̭smi mada̭si tvametat | mamā̭si yonistava yoni̭rasmi | mamaiva sanvaha̭ havyānya̭gne |
putraḥ pitre lo̭kakṛ-jjā̭tavedaḥ ||
ājuhvā̭na-ssupratī̭kaḥ purastāt |
agne svāṃ-yo~nimāsī̭da sāddhyā |
asmin-thsadhasthe addhyutta̭rasminn || 88 ||
viśvḙ devā yaja̭mānaśca sīdata ||
eka̭miṣe viṣṇustvā-'nvḙtu |
dve ūrje viṣṇustvā-'nvḙtu |
trīṇi̭ vratāya viṣṇustvā-'nvḙtu |
catvāri māyo̭ bhavāya viṣṇustvā-'nvḙtu |
pañca̭ paśubhyo viṣṇustvā-'nvḙtu | ṣaḍrāyaspoṣā̭ya viṣṇustvā-'nvḙtu |
sapta saptabhyo hotrābhyo viṣṇustvā-'nvḙtu ||
sakhā̭ya-ssaptapa̭dā abhūma | sakhya-ntḙ gameyam || 89 ||
sakhyātte mā yo̭ṣam | sakhyānme mā yoṣṭhāḥ || sā-'si̭ subrahmaṇye |
tasyāste pṛthivī pādaḥ̭ | sā-'si̭ subrahmaṇye | tasyāste-'ntari̭kṣa-mpādaḥ̭ |
sā-'si̭ subrahmaṇye | tasyāste dyauḥ pādaḥ̭ | sā-'si̭ subrahmaṇye | tasyāste diśaḥ pādaḥ̭ || 90 ||
paro ra̭jāste pañcamaḥ pādaḥ̭ | sā na iṣamūrja̭-ndhukṣva | teja̭ indriyam | brahmavarcasa-mannādyam || vimi̭me tvā paya̭svatīm | devānā-ndhenugṃ sudughā-mana̭pa-sphurantīm | indra-ssoma̭-mpibatu |
kṣemo̭ astu naḥ || imā-nna̭rāḥ kṛṇuta vedimetya̭ | vasṷmatīgṃ rudrava̭tī-mādityava̭tīm || 91 ||
varṣma̭ndivaḥ | nābhā̭ pṛthivyāḥ |
yathā-'yaṃ-ya~ja̭māno na riṣyet |
devasya̭ savitu-ssave ||
catuḥ̭ śikhaṇḍā yuvati-ssupeśāḥ |
ghṛtapra̭tīkā bhuva̭nasya maddhye |
tasyāgṃ̭ suparṇāvadhi yau nivi̭ṣṭau |
tayo rdevānāmadhi̭ bhāgadheyam ||
apa janya̭-mbhaya-nnṷda | apa cakrāṇi̭ vartaya | gṛhagṃ soma̭sya gacchatam ||
na vā ṷvetanmri̭yase na ri̭ṣyasi |
devāgṃ idḙṣi pathibhiḥ̭ sugebhiḥ̭ |
yatra yanti̭ sukṛto nāpi̭ duṣkṛtaḥ̭ |
tatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu || 92 ||
(brahma̭ṇo yoni - ragṃha̭saḥ - paṅkti-mprapa̭dye - dīkṣā - yayo̭-''dityo dīkṣayā̭ dīkṣita - stayā tvā dīkṣayā̭ dīkṣayāmyoṣa̭dhayo dīkṣā - dyaustvā dīkṣa̭māṇamanṷ dīkṣatā - mapa̭citiścā - kṣi̭ti - rutta̭rasmin - gameyaṃ - diśaḥ pāda̭ - ādityava̭tīṃ - ~vartaya pañca̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - paśuviṣayā acchidramantrāḥ
yadasya pāre raja̭saḥ | śukra-ñjyoti-rajā̭yata | tannaḥ̭ parṣadati dviṣaḥ̭ |
agnḙ vaiśvānara svāhā || yasmādbhīṣā-'vā̭śiṣṭhāḥ | tato̭ no abha̭ya-ṅkṛdhi |
prajābhya-ssarvābhyo mṛḍa | namo̭ rudrāya̭ mīḍhuṣe || yasmādbhīṣā nyaṣa̭daḥ |
tato̭ no abha̭ya-ṅkṛdhi || 93 ||
prajābhya-ssarvābhyo mṛḍa | namo̭ rudrāya̭ mīḍhuṣe || udṷsra tiṣṭha prati̭tiṣṭha mā ri̭ṣaḥ | memaṃ-ya~jñaṃ-ya~ja̭māna-ñca rīriṣaḥ | suvarge loke yaja̭mānagṃ hi dhehi | śa-nna̭ edhi dvipade śa-ñcatṷṣpade ||
yasmādbhīṣā-'vḙpiṣṭhāḥ palāyi̭ṣṭhā-ssamajñāsthāḥ | tato̭ no abha̭ya-ṅkṛdhi |
prajābhya-ssarvābhyo mṛḍa | namo̭ rudrāya̭ mīḍhuṣe || 94 ||
ya idamakaḥ̭ | tasmai namaḥ̭ | tasmai svāhā ||
na vā ṷvetanmri̭yase na ri̭ṣyasi devāgṃ idḙṣi pathibhiḥ̭ sugebhiḥ̭ | harī̭ te yuñjā pṛṣa̭tī abhūtāmupāsthā-dvājī dhuri rāsa̭bhasya || | āśā̭nā-ntvā ''śāpālebhyaḥ̭ | caturbhyo̭ amṛtebhyaḥ | ida-mbhūtasyādhya̭kṣebhyaḥ | vidhema̭ haviṣā̭ vayam ||
viśvā āśā madhṷnā sagṃsṛ̭jāmi | anamīvā āpa oṣa̭dhayo bhavantu | ayaṃ-ya~ja̭māno mṛdho vya̭syatām | agṛ̭bhītāḥ paśavaḥ̭ santu sarve || || yajñasya hi stha ṛtviyau |
indrāgnī ceta̭nasya ca | hutāhutasya̭ tṛpyatam | ahṷtasya hutasya̭ ca | hutasya cāhṷtasya ca | ahṷtasya hutasya̭ ca | indrāgnī asya soma̭sya | vīta-mpi̭bata-ñjuṣethām ||
mā yaja̭māna-ntamo̭ vidat | martvijo mo imāḥ prajāḥ | mā ya-ssoma̭mima-mpibāt | sagṃsṛ̭ṣṭamubhaya̭-ṅkṛtam || 95 ||
(kṛdhi - mīḍhuṣe - 'hṷtasya ca sapta ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - upāṃśvabhiṣavā mantrāḥ
anāgasa̭stvā vayam | indrḙṇa preṣi̭tā upa̭ | vāyuṣṭḙ astvagṃśabhūḥ | mitrastḙ astvagṃśabhūḥ | varṷṇaste astvagṃśabhūḥ ||
apā-ṅkṣayā ṛta̭sya garbhāḥ | bhuva̭nasya gopā-śśyenā̭ atithayaḥ | parva̭tānā-ṅkakubhaḥ prayuto̭ napātāraḥ | vagnunendragg̭ hvayata |
ghoṣeṇāmī̭-vāgścātayata || 96 ||
yuktā-sstha vaha̭ta || devā grāvā̭ṇa indurindra itya̭vādiṣuḥ | endra̭macucyavuḥ paramasyāḥ parāvataḥ̭ | ā-'smā-thsadhasthāt |
ororantari̭kṣāt | ā sṷbhūtama̭suṣavuḥ | brahmavarcasa-mma ā-'sṷṣavuḥ |
samare rakṣāg̭syavadhiṣuḥ | apa̭hata-mbrahmajyasya̭ || vākca̭ tvā mana̭śca śriṇītām || 97 ||
prāṇaśca̭ tvā-'pānaśca̭ śrīṇītām |
cakṣṷśca tvā śrotra̭-ñca śrīṇītām |
dakṣa̭śca tvā bala̭-ñca śrīṇītām | oja̭śca tvā saha̭śca śrīṇītām | āyṷśca tvā jarā ca̭ śrīṇītām | ātmā ca̭ tvā tanūśca̭ śrīṇītām | śṛto̭-'si śṛta-ṅkṛ̭taḥ | śṛtāya̭ tvā śṛtebhya̭stvā ||
yamindra̭māhu rvarṷṇaṃ-ya~māhuḥ | ya-mmitramāhu-ryamṷ satyamāhuḥ || 98 ||
yo devānā-ndevata̭mastapojāḥ | tasmai tvā tebhya̭stvā || mayi tyadi̭ndriya-mmahat | mayi dakṣo mayi kratuḥ̭ | mayi̭ dhāyi suvīryam | triśṷggharmo vibhā̭tu me | ākūtyā mana̭sā saha |
virājā jyoti̭ṣā saha | yajñena paya̭sā saha |
tasya doha̭maśīmahi || 99 ||
tasya̭ sumnama̭śīmahi | tasya̭ bhakṣama̭śīmahi |
vāgjṷṣāṇā soma̭sya tṛpyatu || mitro janāṋ yātayati prajāna-nmitro dā̭dhāra pṛthivīmuta dyām | mitraḥ kṛṣṭīrani̭miṣā-'bhi ca̭ṣṭe satyāya̭ havya-ṅghṛtava̭-dvidhema || pra sa mi̭tra marto̭ astu praya̭svān. yasta̭ āditya śikṣa̭ti vratena̭ | na ha̭nyate na jī̭yate tvoto nainamagṃho̭ aśnotyanti̭to na dūrāt || || yasmānna jātaḥ paro̭ anyo asti̭ | ya ā̭viveśa bhuva̭nāni viśvā |
prajāpa̭tiḥ prajayā̭ saṃvi~dānaḥ |
trīṇi jyotīgṃ̭ṣi sacate sa ṣo̭ḍaśī ||
eṣa brahmā ya ṛtviyaḥ̭ |
indro nāma̭ śruto gaṇe || 100 ||
pra tḙ mahe vidathḙ 'śagṃsiṣagṃ harī | ya ṛtviyaḥ pra tḙ vanve |
vanuṣo̭ haryata-mmadam || indro nāma̭ ghṛta-nna yaḥ | hari̭bhiścāru seca̭te |
śruto gaṇa ā tvā̭ viśantu | hari̭varpasagiṃraḥ̭ ||
indrādhi̭pate-'dhi̭patistva-ndevānā̭masi | adhi̭pati-mmām | āyṷṣmantaṃ-va~rca̭svanta-mmanuṣyḙṣu kuru || 101 ||
indra̭śca samrā-ḍvarṷṇaśca rājā |
tau tḙ bhakṣa-ñca̭kraturagra̭ etam |
tayoranṷ bhakṣa-mbha̭kṣayāmi |
vāgjṷṣāṇā soma̭sya tṛpyatu ||
prajāpa̭ti rviśvaka̭rmā | tasya mano̭ devaṃ-ya~jñena̭ rāddhyāsam | arthe gā asya ja̭hitaḥ | avasāna̭pate-'vasāna̭-mme vinda ||
namo̭ rudrāya̭ vāstoṣpata̭ye |
āya̭ne vidrava̭ṇe || 102 ||
udyāne yatparāya̭ṇe | āvarta̭ne vivarta̭ne |
yo go̭pāyati tagṃ hṷve ||
yānya̭pāmityā-nyapra̭tīttā-nyasmi̭ |
yamasya̭ balinā carā̭mi |
ihaiva santaḥ prati tadyā̭tayāmaḥ |
jīvā jīvebhyo niha̭rāma enat ||
anṛṇā asminna̭-nṛṇāḥ para̭sminn |
tṛtīyḙ loke a̭nṛṇā-ssyā̭ma |
ye dḙvayānā̭ uta pi̭tṛyāṇāḥ || 103 ||
sarvā-npatho a̭nṛṇā ākṣī̭yema ||
idamū nu śreyo̭-'vasāna-māga̭nma |
śive no dyāvā̭pṛthivī ubhe ime | gomaddhana̭-vadaśva̭va-dūrja̭svat |
suvīrā̭ vīrairanu sañca̭rema || arkaḥ pavitragṃ raja̭so vimānaḥ̭ |
punāti̭ devānā-mbhuva̭nāni viśvā | dyāvā̭pṛthivī paya̭sā saṃvi~dāne |
ghṛta-ndṷhāte amṛta-mprapī̭ne || pavitra̭marko raja̭so vimānaḥ̭ |
punāti̭ devānā-mbhuva̭nāni viśvā |
suva rjyoti ryaśo̭ mahat |
aśīmahi̭ gādhamuta pra̭tiṣṭhām || 104 ||
(cātayata - śrīṇītāgṃ - satyamāhu - ra̭śīmahi - gaṇe - kṷru - vidrava̭ṇe - pitṛyāṇā̭ - arko raja̭so vimānastrīṇi̭ ca) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - saumikaprāyāścittamantrāḥ
uda̭stāmphsī-thsavitā mitro a̭ryamā |
sarvā̭-namitrā̭-navadhīdyugena̭ |
bṛhanta-mmāma̭kara-dvīrava̭ntam | rathantare śra̭yasva svāhā̭ pṛthivyām |
vāmadevye śra̭yasva svāhā-'ntari̭kṣe | bṛhati śra̭yasva svāhā̭ divi |
bṛhatā tvopa̭stabhnomi ||
ā tvā̭ dade yaśa̭se vīryā̭ya ca |
asmāsva̭-ghniyā yūya-nda̭dhāthendriya-mpayaḥ̭ || yaste draphso yasta̭ udarṣaḥ || 105 ||
daivyaḥ̭ ketu rviśva-mbhuva̭na-māviveśa̭ |
sa naḥ̭ pāhyari̭ṣṭyai svāhā ||
anṷ mā sarvo̭ yajño̭-'yamḙtu |
viśvḙ devā maruta-ssāmārkaḥ |
āpriya ̭007ā;chandāgṃ̭si nivido yajūgṃ̭ṣi | asyai pṛ̭thivyai yadyajñiyam ||
prajāpa̭te rvartanimanṷ vartasva |
anṷ vīrairanṷ rāddhyāma gobhiḥ̭ |
anvaśvairanu sarvai̭ru puṣṭaiḥ |
anṷ prajayā-'nvi̭ndriyeṇa̭ || 106 ||
devā no̭ yajña-mṛ̭judhā na̭yantu ||
prati̭ kṣatre prati̭ tiṣṭhāmi rāṣṭre |
pratyaśvḙṣu prati̭tiṣṭhāmi goṣṷ |
prati̭ prajāyā-mprati̭ tiṣṭhāmi bhavye |
viśva̭manyā-'bhi̭ vāvṛdhe | tadanyasyā-madhi̭śritam | dive ca̭ viśvaka̭rmaṇe |
pṛthivyai cā̭kara-nnamaḥ̭ || askāndyauḥ pṛ̭thivīm | askā̭nṛṣabho yuvā gāḥ || 107 ||
skannemā viśvā bhuva̭nā | skanno yajñaḥ praja̭nayatu | askānaja̭ni prāja̭ni |
ā skannājjā̭yate vṛṣā | skannā-tpraja̭niṣīmahi || ye devā yeṣā̭mida-mbhā̭gadheya̭-mbabhūva̭ | yeṣā-mprayājā utānṷ̄yājāḥ | indra̭jyeṣṭhebhyo varṷṇarājabhyaḥ | agniho̭tṛbhyo devebhya-ssvāhā || uta tyā no divā̭ matiḥ || 108 ||
adi̭tirūtyā-''ga̭mat | sā śantā̭cī maya̭skarat | apa sridhaḥ̭ || uta tyā daivyā̭ bhiṣajā | śa-nna̭skarato aśvinā | yūyātā̭-masmadrapaḥ̭ |
apa sridhaḥ̭ || śamagni-ragnibhi̭skarat | śa-nna̭stapatu sūryaḥ̭ | śaṃ-vā~to̭ vātvarapāḥ || 109 ||
apa sridhaḥ̭ || taditpada-nna vici̭keta vidvān |
yanmṛtaḥ puna̭rapyeti̭ jīvān | trivṛdya-dbhuva̭nasya rathavṛt | jīvo garbho na mṛta-ssa jī̭vāt || pratya̭smai pipī̭ṣate | viśvā̭ni viduṣḙ bhara | ara-ṅgamāya jagma̭ve |
apa̭ścāddadhvane nare (o-rapa̭ścāddaghvane nare) || indurinduma-vā̭gāt |
indorindro̭-'pāt | tasya̭ ta indavindra̭-pītasya madhṷmataḥ | upa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmi || 110 ||
(udarṣa - i̭ndriyeṇa - gā - mati - ra̭rapā - a̭gātrīṇi̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - darśapūrṇamāsaprāyaścittamantrāḥ
brahma̭ pratiṣṭhā mana̭so brahma̭ vācaḥ | brahma̭ yajñānāgṃ̭ haviṣā-mājya̭sya |
ati̭rikta-ṅkarma̭ṇo yacca̭ hīnam | yajñaḥ parvā̭ṇi pratirannḙti kalpayanṋ |
svāhā̭kṛtā-''hṷtiretu devān || āśrā̭vitamatyāśrā̭vitam |
vaṣa̭ṭkṛta-matyanūkta-ñca yajñe |
ati̭rikta-ṅkarma̭ṇo yacca̭ hīnam |
yajñaḥ parvā̭ṇi pratirannḙti kalpayanṋ |
svāhā̭kṛtā-''hṷtiretu devān || 111 ||
yadvo̭ devā atipādayā̭ni | vācā citpraya̭ta-ndeva heḍa̭nam | arāyo asmāgṃ abhi-dṷcchunāyate| anyatrāsma-nma̭rutasta-nnidhḙtana || tata-mma āpastadṷ tāyata punaḥ̭ | svādi̭ṣṭhā dhītirucathā̭ya śasyate |
ayagṃ sa̭mudra uta viśvabhḙṣajaḥ |
svāhā̭-kṛtasya samṷtṛpṇuta rbhuvaḥ ||
udvaya-ntama̭saspari paśya̭nto jyotirutta̭ram | deva-ndḙvatrā sūryamaga̭nma jyoti̭ruttamam || |
udu tya-ñjātavḙdasa-ndevaṃ-va~̭hanti ketavaḥ̭ | dṛśe viśvā̭ya sūryam || citra-ndevānā-muda̭gādanī̭ka-ñcakṣṷ-rmitrasya varṷṇasyā-'gneḥ | ā-' prā dyāvā̭pṛthivī antari̭kṣagṃ sūrya̭ ātmā jaga̭tastasthuṣa̭śca || || 112 ||
ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke || tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha bodhyurṷśagṃsa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || |
tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣāgṃ̭si pramṷmugdhyasmat ||
sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇagṃ rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīkagṃ suhavo̭ na edhi || | tvama̭gne ayā-'si̭ | ayā sanmana̭sā hitaḥ | ayā sanaḥavyamṷ̄hiṣe | ayā no̭ dhehi bheṣajam | iṣṭo agnirāhṷtaḥ | svāhā̭kṛtaḥ pipartu naḥ | svagā devebhya̭ ida-nnamaḥ̭ || prajā̭pate na tvadetānyanyo viśvā̭ jātāni pari tā ba̭bhūva | yatkā̭māste juhumastanno̭ astu vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām || || ima-ñjīvebhyaḥ̭ paridhi-nda̭dhāmi | maiṣā-nnṷ gādapa̭ro ardha̭metam | śata-ñjī̭vantu śaradaḥ̭ purūcīḥ | tiro mṛtyu-nda̭dhatā-mparva̭tena ||
iṣṭebhya-ssvāhā vaṣaḍani̭ṣṭebhya-ssvāhā | bheṣaja-nduri̭ṣṭyai svāhā niṣkṛ̭tyai svāhā | daurārdhyai svāhā daivībhya-stanūbhya-ssvāhā || 113 ||
ṛddhyai svāhā samṛ̭ddhyai svāhā ||
yata̭ indra bhayā̭mahe |
tato̭ no abha̭ya-ṅkṛdhi | magha̭vañchagdhi tava tanna̭ ūtaye | vi dviṣo vi mṛdho̭ jahi || svastidā viśaspatiḥ̭ | vṛtrahā vimṛdho̭ vaśī | vṛṣendraḥ̭ pura ḙtu naḥ | svastidā a̭bhaya-ṅkaraḥ || ābhi rgīrbhi ryadato̭ na ūnam || 114 ||
āpyā̭yaya harivo vardha̭mānaḥ |
yadā stotṛbhyo mahi̭ gotrā rujāsi̭ |
bhūyiṣṭhabhājo adha̭ te syāma || anājñātaṃ-ya~dājñā̭tam | yajñasya̭ kriyate mithṷ | agne tada̭sya kalpaya | tvagṃ hi vettha̭ yathātatham || purṷṣa sammito yajñaḥ | yajñaḥ purṷṣa sammitaḥ | agne tada̭sya kalpaya |
tvagṃ hi vettha̭ yathātatham || ya-tpā̭katrā mana̭sā dīnada̭kṣā na | yajñasya̭ manvate martā̭saḥ | agniṣṭaddhotā kṛtuvidvi̭jānann |
yaji̭ṣṭho devāgṃ ṛ̭tuśo ya̭jāti || 115 ||
(devāg - ścitraṃ - tanūbhya-ssvāho - naṃ - purṷṣasammito-'gne tada̭sya kalpaya pañca̭ ca) (a. 11)
anuvākaṃ 12 - agniṣṭomādau yajamānajapyā mantraviśeṣāḥ
yaddḙvā devaheḍa̭nam | devā̭saścakṛmā vayam | ādi̭tyā-stasmānmā muñcata |
ṛtasyartena māmuta || devā̭ jīvanakāmyā yat | vācā-'nṛ̭tamūdima | agnirmā tasmādena̭saḥ | gārha̭patyaḥ pramṷñcatu | duritā yāni̭ cakṛma | karotu māma̭ne nasam || 116 ||
ṛtena̭ dyāvāpṛthivī | ṛtena tvagṃ sa̭rasvati | ṛtānmā̭ muñcatāgṃha̭saḥ | yadanya kṛ̭tamārima || sajātaśagṃsāduta vā̭ jāmiśagṃsāt | jyāya̭sa-śśagṃsā̭duta vā kanī̭yasaḥ | anājñāta-ndevakṛ̭taṃ-ya~denaḥ̭ | tasmāttvamasmā-ñjā̭tavedo mumugdhi || yadvācā yanmana̭sā | bāhubhyā̭-mūrubhyā̭-maṣṭhīvadbhyām || 117 ||
śiśñai ryadanṛ̭ta-ñcakṛmā vayam | agnirmā tasmādena̭saḥ || yaddhastābhyā-ñcakara kilbi̭ṣāṇi | akṣāṇāṃ-va~gnumṷpa jighna̭mānaḥ | dūrepaśyā ca̭ rāṣṭrabhṛcca̭ | tānya̭phsarasā-vanṷdattā-mṛṇāni̭ ||
adīvyannṛṇaṃ-ya~daha-ñcakāra̭ | yadvā-'dāsyan-thsañjagārā janebhyaḥ |
agnirmā tasmādena̭saḥ || yanmayi̭ mātā garbhḙ sati || 118 ||
ena̭ścakāra yatpitā | agnirmā tasmādena̭saḥ || yadā̭ pipeṣa̭ mātara̭-mpitaram |
putraḥ pramṷdito dhayanṋ | ahigṃ̭sitau pitarau mayā tat | tada̭gne anṛṇo bha̭vāmi || yadantari̭kṣa-mpṛthivīmuta dyām |
yanmātara̭-mpitaraṃ̭-vā~ jihigṃsima |
agnirmā tasmādena̭saḥ || yadāśasā̭ niśasā yatpa̭rāśasā || 119 ||
yadena̭śca kṛmā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam | agnirmā tasmādena̭saḥ || ati̭krāmāmi duritaṃ-ya~denaḥ̭ | jahā̭mi ripra-mpa̭rame sadhasthe |
yatra yanti̭ sukṛto nāpi̭ duṣkṛtaḥ̭ | tamāro̭hāmi sukṛtā-nnu lokam ||
trite devā a̭mṛjatai-tadenaḥ̭ |
trita etanma̭nuṣyḙṣu māmṛje |
tato̭ mā yadi kiñci̭dānaśe |
agnirmā tasmādena̭saḥ || 120 ||
gārha̭patyaḥ pramṷñcatu | duritā yāni̭ cakṛma | karotu māma̭nenasam || divi jātā aphsu jātāḥ | yā jātā oṣa̭dhībhyaḥ | atho yā a̭gnijā āpaḥ̭ | tā naḥ̭ śundhantu śundha̭nīḥ ||
yadāpo nakta̭-ndurita-ñcarā̭ma |
yadvā divā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam |
hira̭ṇya-varṇāstata utpṷnīta naḥ ||
ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke ||
tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha bodhyurṷśagṃsa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || | tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣāgṃ̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇagṃ rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīkagṃ suhavo̭ na edhi || | tvama̭gne ayā-'si̭ | ayā sanmana̭sā hitaḥ | ayā sanaḥavyamṷ̄hiṣe | ayā no̭ dhehi bheṣajam | iṣṭo agnirāhṷtaḥ | svāhā̭kṛtaḥ pipartu naḥ | svagā devebhya̭ ida-nnamaḥ̭ || || 121 ||
(anenasa̭ - maṣṭhīvadbhyāgṃ̭ - sati - pa̭rāśasā̭-''naśe - 'gnirmā tasmādena̭saḥ - punīta nastrīṇi̭ ca) (a. 12)
(ya-ddḙvā gārha̭patyo yaddhastābhyāṃ-ya~nmayi̭ mātā yadā̭pipeṣa
~yadantari̭kṣaṃ-ya~dāśasā-'ti̭krāmāmi trite devā divi jātā aphsu jātā yadāpa̭ ima-mmḙ varuṇā tattvā̭ yāmi tva-nno̭ agne sa tva-nno̭ agne tvama̭gne ayā-'si̭)
anuvākaṃ 13 - avabhṛthe karmaṇi ṛjīṣaprokṣaṇamantrāḥ
yatte grāv.ṇṇā̭ cicchidu-sso̭ma rājann |
priyāṇyaṅgā̭ni svadhi̭tā parūgṃ̭ṣi | tathsandha-thsvājyḙnota va̭rdhayasva |
anāgaso adhamithsakṣaṃye~̭ma || yatte grāvā̭ bāhucyṷto acṷcyavuḥ |
naro yattḙ duduhu rdakṣi̭ṇena |
tatta āpyā̭yatā-ntatte | niṣṭyā̭yatā-ndeva
soma || yatte tvaca̭-mbibhiduryacca yonim |
yadāsthānā-tpracyṷto vena̭si tmanā || 122 ||
tvayā tathso̭ma guptama̭stu naḥ |
sā naḥ̭ sadhāṃ-'sa̭tparame vyo̭mann ||
ahāccharī̭ra-mpaya̭sā sametya̭ | anyo-'nyo bhavati varṇo̭ asya | tasmi̭n vayamupa̭hūtāstava̭ smaḥ | ā no̭ bhaja sada̭si viśvarṷ̄pe ||
nṛcakṣā-ssoma̭ uta śuśruga̭stu |
mā no vihā̭sīdgira̭ āvṛṇānaḥ |
anā̭gā-stanuvo̭ vāvṛdhānaḥ |
ā no̭ rūpaṃ-va~̭hatu jāya̭mānaḥ || 123 ||
upa̭kṣaranti juhvo̭ ghṛtena̭ | priyāṇyaṅgā̭ni tava̭ vardhaya̭ntīḥ | tasmai̭ te soma nama idvaṣa̭ṭca | upa̭ mā rājan-thsukṛte hva̭yasva ||
sa-mprā̭ṇāpānābhyāgṃ samu cakṣṷṣā tvam | sagg śrotrḙṇa gacchasva soma rājann |
yatta āsthi̭tagṃ śamu tattḙ astu | jānītānnaḥ̭ sagamma̭ne pathīnām || eta-ñjā̭nītātparame vyo̭mann | vṛkā-ssadhasthā vida rūpama̭sya || 124 ||
yadāgacchā-tpathibhi̭ rdevayānaiḥ | iṣṭāpūrte kṛ̭ṇutā-dāvira̭smai ||
ari̭ṣṭo rājannagadaḥ parḙhi | nama̭ste astu cakṣa̭se raghūyate | nākamāro̭ha saha yaja̭mānena | sūrya̭-ṅgacchatātparame vyo̭mann ||
abhūddeva-ssa̭vitā vandyo nu naḥ̭ | idānīmahna̭ upavācyo nṛbhiḥ̭ |
vi yo ratnā bhaja̭ti mānavebhyaḥ̭ | śreṣṭha̭-nno atra dravi̭ṇaṃ-ya~thā dadha̭t ||
upa̭ no mitrāvaruṇā-vihāva̭tam | anvādīddhyā-thāmiha naḥ̭ sakhāyā | ādityānā-mprasi̭tir-hetiḥ | ugrā śatāpāṣṭhā ghaviṣā pari̭ṇo vṛṇaktu ||
ā pyā̭yasva samḙ̀tu te viśvataḥ̭ soma vṛṣṇi̭yam | bhavā vāja̭sya saṅgathe || sa-nte payāgṃ̭si samṷ yantu vājā-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimātiṣāhaḥ̭ | āpyāya̭māno amṛtā̭ya soma divi śravāg̭syuttamāni̭ dhiṣva || || 125 ||
(tmanā - jāya̭māno - 'sya - dadha-tpañca̭ ca) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - avabhṛthe karmaṇi secanādimantrāḥ
yaddi̭dīkṣe mana̭sā yacca̭ vācā | yadvā prāṇaiścakṣṷṣā yacca śrotrḙṇa |
yadreta̭sā mithunenā-pyātmanā |
adbhyo lokā da̭dhire teja̭ indriyam |
śukrā dīkṣāyai tapa̭so vimoca̭nīḥ |
āpo̭ vimoktrī rmayi teja̭ indriyam ||
yadṛcā sāmnā yajṷṣā | paśūnā-ñcarma̭n. haviṣā̭ didīkṣe |
yacchando̭bhi-roṣa̭dhībhi-rvanaspatau |
adbhyo lokā da̭dhire (da̭dhire) teja̭ indriyam || 126 ||
śukrā dīkṣāyai tapa̭so vimoca̭nīḥ |
āpo̭ vimoktrī rmayi teja̭ indriyam ||
yena brahma yena̭ kṣatram | yenendrāgnī prajāpa̭ti-ssomo varṷṇo yena rājā |
viśvḙ devā ṛṣa̭yo yena̭ prāṇāḥ |
adbhyo lokā da̭dhire teja̭ indriyam |
śukrā dīkṣāyai tapa̭so vimoca̭nīḥ |
āpo̭ vimoktrī rmayi teja̭ indriyam ||
apā-mpuṣpa̭masyo-ṣa̭dhīnāgṃ rasaḥ̭ | soma̭sya priya-ndhāma̭ || 127 ||
agneḥ priyata̭magṃ havi-ssvāhā || apā-mpuṣpa̭-masyoṣa̭dhīnāgṃ rasaḥ̭ |
soma̭sya priya-ndhāma̭ | indra̭sya priyata̭magṃ havi-ssvāhā | apā-mpuṣpa̭masyo-ṣa̭dhīnāgṃ rasaḥ̭ | soma̭sya priya-ndhāma̭ |
viśvḙṣā-ndevānā-mpriyata̭magṃ havi-ssvāhā || vayagṃ so̭ma vrate tava̭ |
mana̭stanūṣu pipra̭taḥ | prajāva̭nto aśīmahi || 128 ||
devebhyaḥ̭ pitṛbhya-ssvāhā | somyebhyaḥ̭ pitṛbhya-ssvāhā | kavyebhyaḥ̭ pitṛbhya-ssvāhā || devā̭sa iha mā̭dayaddhvam |
somyā̭sa iha mā̭dayaddhvam | kavyā̭sa iha mā̭dayaddhvam || ana̭ntaritāḥ pitaraḥ̭ somyā-sso̭mapīthāt || apai̭tu mṛtyuramṛta̭-nna āganṋ | vaivasvato no abha̭ya-ṅkṛṇotu |
parṇaṃ-va~naspatḙriva || 129 ||
abhi naḥ̭ śīyatāgṃ rayiḥ | saca̭tā-nna-śśacīpatiḥ̭ || para̭-mmṛtyo anuparḙhi panthām | yaste sva ita̭ro devayānāt | cakṣṷṣmate śṛṇvate te bravīmi | mā naḥ̭ prajāgṃ rī̭riṣo mota vīrān || idamū nu śreyo̭-'vasāna-māga̭nma | yadgoji-ddha̭naji-da̭śvajidyat |
parṇaṃ-va~naspatḙriva | abhi naḥ̭ śīyatāgṃ rayiḥ | saca̭tā-nna-śśacīpatiḥ̭ || 130 ||
(vanaspatā̭vadbhyo lokā da̭dhire teja̭ indriya-ndhāmā̭ - śīmahī - vā - bhi naḥ̭ śīyatāgṃ rayireka̭-ñca) (a. 14)
(sarvān. - ya-dviṣṣa̭ṇṇena - vi vai - yāḥ purastā-d- devā̭ deveṣu - pari̭staṇita - sakṣedaṃ - ~yadasya pārḙ - 'nāgasa - uda̭stā-mphsī-d- brahma̭ pratiṣṭhā - ya-ddḙva - yatte grāva.ṇṇā - ya-ddi̭dīkṣe catṷrdaśa)
(sarvān - bhūti̭meva - yāmevāphsvāhṷtim - ~vratānāṃ - parṇavalkaḥ - somyānā̭ - masmin. yajñe - 'gne yo no - jyogjīvāḥ - parora̭jāste - pra tḙ mahe - brahma̭ pratiṣṭhā - gārha̭patyā strigṃśadṷttaraśataṃ)
(sarvān. vai - śacīpatiḥ̭)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake saptamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More