കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ സപ്തമഃ പ്രപാഠകഃ - അച്ഛിദ്ര-ങ്കാണ്ഡ-മ്പ്രായശ്ചിത്തമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അച്ഛിദ്ര-ങ്കാണ്ഡ-മ്പ്രായശ്ചിത്തേന മന്ത്രൈശ്ച യജ്ഞച്ഛിദ്രപൂരണാദച്ഛിദ്രമുച്യതേ
അനുവാകം 1 - ദര്ശപൂര്ണമാസേഷ്ടിവിഷയാണി കാനി ചിത്പ്രായശ്ചിത്താനി
സര്വാന്. വാ ഏഷോ-ഽഗ്നൌ കാമാ-ന്പ്രവേശയതി ।
യോ-ഽഗ്നീനന്വാധായ വ്രതമുപൈതി ।
സ യദനിഷ്ട്വാ പ്രയായാത് । അകാമപ്രീതാ ഏന-ങ്കാമാ നാനു പ്രയായുഃ । അതേജാ അവീര്യഃ സ്യാത് ।
സ ജുഹുയാത് । തുഭ്യ-ന്താ അങ്ഗിരസ്തമ ।
വിശ്വാ-സ്സുക്ഷിതയഃ പൃഥക് ।
അഗ്നേ കാമായ യേമിര ഇതി ।
കാമാനേവാസ്മി-ന്ദധാതി ॥ 1 ॥
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അച്ഛിദ്ര-ങ്കാണ്ഡ-മ്പ്രായശ്ചിത്തേന മന്ത്രൈശ്ച യജ്ഞച്ഛിദ്രപൂരണാദച്ഛിദ്രമുച്യതേ
അനുവാകം 1 - ദര്ശപൂര്ണമാസേഷ്ടിവിഷയാണി കാനി ചിത്പ്രായശ്ചിത്താനി
സര്വാന്. വാ ഏഷോ-ഽഗ്നൌ കാമാ-ന്പ്രവേശയതി ।
യോ-ഽഗ്നീനന്വാധായ വ്രതമുപൈതി ।
സ യദനിഷ്ട്വാ പ്രയായാത് । അകാമപ്രീതാ ഏന-ങ്കാമാ നാനു പ്രയായുഃ । അതേജാ അവീര്യഃ സ്യാത് ।
സ ജുഹുയാത് । തുഭ്യ-ന്താ അങ്ഗിരസ്തമ ।
വിശ്വാ-സ്സുക്ഷിതയഃ പൃഥക് ।
അഗ്നേ കാമായ യേമിര ഇതി ।
കാമാനേവാസ്മി-ന്ദധാതി ॥ 1 ॥
കാമപ്രീതാ ഏന-ങ്കാമാ അനുപ്രയാന്തി ।
തേജസ്വീ വീര്യാവാ-ന്ഭവതി ॥
സന്തതിര്വാ ഏഷാ യജ്ഞസ്യ ।
യോ-ഽഗ്നീനന്വാധായ വ്രതമുപൈതി ।
സ യദുദ്വായതി । വിച്ഛിത്തി-രേവാസ്യ സാ ॥
ത-മ്പ്രാഞ്ചമുദ്ധൃത്യ ।
മനസോപതിഷ്ഠേത । മനോ വൈ പ്രജാപതിഃ ।
പ്രാജാപത്യോ യജ്ഞഃ ॥ 2 ॥
തേജസ്വീ വീര്യാവാ-ന്ഭവതി ॥
സന്തതിര്വാ ഏഷാ യജ്ഞസ്യ ।
യോ-ഽഗ്നീനന്വാധായ വ്രതമുപൈതി ।
സ യദുദ്വായതി । വിച്ഛിത്തി-രേവാസ്യ സാ ॥
ത-മ്പ്രാഞ്ചമുദ്ധൃത്യ ।
മനസോപതിഷ്ഠേത । മനോ വൈ പ്രജാപതിഃ ।
പ്രാജാപത്യോ യജ്ഞഃ ॥ 2 ॥
മനസൈവ യജ്ഞഗ്ം സന്തനോതി । ഭൂരിത്യാഹ । ഭൂതോ വൈ പ്രജാപതിഃ । ഭൂതിമേവോപൈതി ॥
വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ ।
യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രഗ്നിരപക്ഷായതി । യാവച്ഛമ്യയാ പ്രവിദ്ധ്യേത് ।
യദി താവദപക്ഷായേത് । തഗ്ം സമ്ഭരേത് ।
ഇദ-ന്ത ഏക-മ്പര ഉത ഏകമ് ॥ 3 ॥
വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ ।
യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രഗ്നിരപക്ഷായതി । യാവച്ഛമ്യയാ പ്രവിദ്ധ്യേത് ।
യദി താവദപക്ഷായേത് । തഗ്ം സമ്ഭരേത് ।
ഇദ-ന്ത ഏക-മ്പര ഉത ഏകമ് ॥ 3 ॥
തൃതീയേന ജ്യോതിഷാ സംവിഁശസ്വ । സംവേഁശനസ്തനുവൈ ചാരുരേധി ।
പ്രിയേ ദേവാനാ-മ്പരമേ ജനിത്ര ഇതി । ബ്രഹ്മണൈവൈനഗ്ം സമ്ഭരതി ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ । യദി പരസ്ത-രാമപക്ഷായേത് । അനു പ്രയായാവസ്യേത് ।
സോ ഏവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
ഓഷധീര്വാ ഏതസ്യ പശൂ-ന്പയഃ പ്രവിശതി ।
യസ്യ ഹവിഷേ വഥ്സാ അപാകൃതാ ധയന്തി ॥ 4 ॥
പ്രിയേ ദേവാനാ-മ്പരമേ ജനിത്ര ഇതി । ബ്രഹ്മണൈവൈനഗ്ം സമ്ഭരതി ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ । യദി പരസ്ത-രാമപക്ഷായേത് । അനു പ്രയായാവസ്യേത് ।
സോ ഏവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
ഓഷധീര്വാ ഏതസ്യ പശൂ-ന്പയഃ പ്രവിശതി ।
യസ്യ ഹവിഷേ വഥ്സാ അപാകൃതാ ധയന്തി ॥ 4 ॥
താന്. യദ്ദുഹ്യാത് । യാതയാമ്നാ ഹവിഷാ യജേത । യന്ന ദുഹ്യാത് । യജ്ഞപരു-രന്തരിയാത് । വായവ്യാം-യഁവാഗൂ-ന്നിര്വപേത് ।
വായുര്വൈ പയസഃ പ്രദാപയിതാ । സ ഏവാസ്മൈ പയഃ പ്രദാപയതി । പയോ വാ ഓഷധയഃ ।
പയഃ പയഃ ।
പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ॥ 5 ॥
വായുര്വൈ പയസഃ പ്രദാപയിതാ । സ ഏവാസ്മൈ പയഃ പ്രദാപയതി । പയോ വാ ഓഷധയഃ ।
പയഃ പയഃ ।
പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ॥ 5 ॥
അഥോത്തരസ്മൈ ഹവിഷേ വഥ്സാനപാ കുര്യാത് ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ അന്യതരാന്. വാ ഏഷ ദേവാ-ന്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയതി ।
യേ യജമാനസ്യ സായ-ങ്ഗൃഹമാ-ഗച്ഛന്തി ।
യസ്യ സായ-ന്ദുഗ്ധഗ്ം ഹവിരാര്തി-മാര്ച്ഛതി ।
ഇന്ദ്രായ വ്രീഹീന്നി-രുപ്യോ-പവസേത് । പയോ വാ ഓഷധയഃ । പയ ഏവാരഭ്യ ഗൃഹീത്വോ-പവസതി । യത്പ്രാത-സ്സ്യാത് । തച്ഛൃത-ങ്കുര്യാത് ॥ 6 ॥
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ അന്യതരാന്. വാ ഏഷ ദേവാ-ന്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയതി ।
യേ യജമാനസ്യ സായ-ങ്ഗൃഹമാ-ഗച്ഛന്തി ।
യസ്യ സായ-ന്ദുഗ്ധഗ്ം ഹവിരാര്തി-മാര്ച്ഛതി ।
ഇന്ദ്രായ വ്രീഹീന്നി-രുപ്യോ-പവസേത് । പയോ വാ ഓഷധയഃ । പയ ഏവാരഭ്യ ഗൃഹീത്വോ-പവസതി । യത്പ്രാത-സ്സ്യാത് । തച്ഛൃത-ങ്കുര്യാത് ॥ 6 ॥
അഥേതര ഐന്ദ്രഃ പുരോഡാശഃ സ്യാത് ।
ഇന്ദ്രിയേ ഏവാസ്മൈ സമീചീ ദധാതി ।
പയോ വാ ഓഷധയഃ । പയഃ പയഃ । പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ।
അഥോത്തരസ്മൈ ഹവിഷേ വഥ്സാനപാ കുര്യാത് ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ ഉഭയാന്. വാ ഏഷ ദേവാ-ന്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയതി ।
യേ യജമാനസ്യ സായ-ഞ്ച പ്രാതശ്ച ഗൃഹമാ-ഗച്ഛന്തി । യസ്യോഭയഗ്ം ഹവിരാര്തി-മാര്ച്ഛതി ॥ 7 ॥
ഇന്ദ്രിയേ ഏവാസ്മൈ സമീചീ ദധാതി ।
പയോ വാ ഓഷധയഃ । പയഃ പയഃ । പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ।
അഥോത്തരസ്മൈ ഹവിഷേ വഥ്സാനപാ കുര്യാത് ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ ഉഭയാന്. വാ ഏഷ ദേവാ-ന്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയതി ।
യേ യജമാനസ്യ സായ-ഞ്ച പ്രാതശ്ച ഗൃഹമാ-ഗച്ഛന്തി । യസ്യോഭയഗ്ം ഹവിരാര്തി-മാര്ച്ഛതി ॥ 7 ॥
ഐന്ദ്ര-മ്പഞ്ചശരാവ-മോദന-ന്നിര്വപേത് ।
അഗ്നി-ന്ദേവതാനാ-മ്പ്രഥമം-യഁജേത് ।
അഗ്നിമുഖാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി ।
അഗ്നിം-വാഁ അന്വന്യാ ദേവതാഃ ।
ഇന്ദ്രമന്വന്യാഃ । താ ഏവോഭയീഃ പ്രീണാതി ।
പയോ വാ ഓഷധയഃ ।
പയഃ പയഃ । പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ।
അഥോത്തരസ്മൈ ഹവിഷേ വഥ്സാനപാ കുര്യാത് ॥ 8 ॥
അഗ്നി-ന്ദേവതാനാ-മ്പ്രഥമം-യഁജേത് ।
അഗ്നിമുഖാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി ।
അഗ്നിം-വാഁ അന്വന്യാ ദേവതാഃ ।
ഇന്ദ്രമന്വന്യാഃ । താ ഏവോഭയീഃ പ്രീണാതി ।
പയോ വാ ഓഷധയഃ ।
പയഃ പയഃ । പയസൈവാസ്മൈ പയോ-ഽവരുന്ധേ ।
അഥോത്തരസ്മൈ ഹവിഷേ വഥ്സാനപാ കുര്യാത് ॥ 8 ॥
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ അര്ധോ വാ ഏതസ്യ യജ്ഞസ്യ മീയതേ ।
യസ്യ വ്രത്യേ-ഽഹ-ന്പത്ന്യനാ-ലമ്ഭുകാ ഭവതി । താമപരുദ്ധ്യ യജേത ।
സര്വേണൈവ യജ്ഞേന യജതേ ।
താമിഷ്ട്വോ-പഹ്വയേത । അമൂഹമസ്മി ।
സാ ത്വമ് । ദ്യൌരഹമ് । പൃഥിവീ ത്വമ് । സാമാഹമ് । ഋക്ത്വമ് । താവേഹി സമ്ഭവാവ । സഹ രേതോ ദധാവഹൈ । പുഗ്ംസേ പുത്രായ വേത്തവൈ ।
രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായേതി ।
അര്ധ ഏവൈനാമു-പഹ്വയതേ ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ 9 ॥
യസ്യ വ്രത്യേ-ഽഹ-ന്പത്ന്യനാ-ലമ്ഭുകാ ഭവതി । താമപരുദ്ധ്യ യജേത ।
സര്വേണൈവ യജ്ഞേന യജതേ ।
താമിഷ്ട്വോ-പഹ്വയേത । അമൂഹമസ്മി ।
സാ ത്വമ് । ദ്യൌരഹമ് । പൃഥിവീ ത്വമ് । സാമാഹമ് । ഋക്ത്വമ് । താവേഹി സമ്ഭവാവ । സഹ രേതോ ദധാവഹൈ । പുഗ്ംസേ പുത്രായ വേത്തവൈ ।
രായസ്പോഷായ സുപ്രജാസ്ത്വായ സുവീര്യായേതി ।
അര്ധ ഏവൈനാമു-പഹ്വയതേ ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ 9 ॥
(ദധാതി - യജ്ഞ - ഉത ഏകം - ധയന്തി - രുന്ധേ - കുര്യാ - ദാര്ഛ - ത്യപാകുര്യാത് - പൃഥിവീ ത്വമഷ്ടൌ ച) (അ. 1)
(സര്വാന്. വി വൈ യദി പരസ്തരാമോഷധീരന് യതരാനുഭയാനര്ധോ വൈ )
അനുവാകം 2 - അഗ്നിഹോത്രസാമ്നായ്യസാധാരണാനി പ്രായശ്ചിത്താനി
3.7.2.1
യദ്വി-ഷ്ഷണ്ണേന ജുഹുയാത് ।
അപ്രജാ അപശുര്യജമാന-സ്സ്യാത് ।
യദനായതനേ നിനയേത് । അനായതന-സ്സ്യാത് ।
പ്രാജാപത്യയര്ചാ വല്മീക-വപായാമ-വനയേത് । പ്രാജാപത്യോ വൈ വല്മീകഃ । യജ്ഞഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതാവേവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ।
ഭൂരിത്യാഹ । ഭൂതോ വൈ പ്രജാപതിഃ ॥ 10 ॥
(സര്വാന്. വി വൈ യദി പരസ്തരാമോഷധീരന് യതരാനുഭയാനര്ധോ വൈ )
അനുവാകം 2 - അഗ്നിഹോത്രസാമ്നായ്യസാധാരണാനി പ്രായശ്ചിത്താനി
3.7.2.1
യദ്വി-ഷ്ഷണ്ണേന ജുഹുയാത് ।
അപ്രജാ അപശുര്യജമാന-സ്സ്യാത് ।
യദനായതനേ നിനയേത് । അനായതന-സ്സ്യാത് ।
പ്രാജാപത്യയര്ചാ വല്മീക-വപായാമ-വനയേത് । പ്രാജാപത്യോ വൈ വല്മീകഃ । യജ്ഞഃ പ്രജാപതിഃ । പ്രജാപതാവേവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ।
ഭൂരിത്യാഹ । ഭൂതോ വൈ പ്രജാപതിഃ ॥ 10 ॥
ഭൂതിമേവോപൈതി । ത-ത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ യത്കീടാ-വപന്നേന ജുഹുയാത് ।
അപ്രജാ അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് ।
യദനായതനേ നിനയേത് । അനായതന-സ്സ്യാത് ।
മദ്ധ്യമേന പര്ണേന ദ്യാവാ-പൃഥിവ്യ-യര്ചാ-ഽന്തഃ പരിധി നിനയേത് ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-രേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 11 ॥
അപ്രജാ അപശു-ര്യജമാന-സ്സ്യാത് ।
യദനായതനേ നിനയേത് । അനായതന-സ്സ്യാത് ।
മദ്ധ്യമേന പര്ണേന ദ്യാവാ-പൃഥിവ്യ-യര്ചാ-ഽന്തഃ പരിധി നിനയേത് ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-രേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 11 ॥
തത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ യദവവൃഷ്ടേന ജുഹുയാത് । അപരൂപ-മസ്യാത്മ-ഞ്ജായേത ।
കിലാസോ വാ സ്യാദര്ശസോ വാ । യ-ത്പ്രത്യേയാത് । യജ്ഞം-വിഁച്ഛിന്ദ്യാത് । സ ജുഹുയാത് ।
മിത്രോ ജനാന് കല്പയതി പ്രജാനന്ന് ॥ 12 ॥
കിലാസോ വാ സ്യാദര്ശസോ വാ । യ-ത്പ്രത്യേയാത് । യജ്ഞം-വിഁച്ഛിന്ദ്യാത് । സ ജുഹുയാത് ।
മിത്രോ ജനാന് കല്പയതി പ്രജാനന്ന് ॥ 12 ॥
മിത്രോ ദാധാര പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് । മിത്രഃ കൃഷ്ടീര-നിമിഷാ ഽഭിചഷ്ടേ ।
സത്യായ ഹവ്യ-ങ്ഘൃതവ-ജ്ജുഹോതേതി । മിത്രേണൈവൈന-ത്കല്പയതി । തത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്ഹോതവ്യമ് ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
യ-ത്പൂര്വസ്യാ-മാഹുത്യാഗ്ം ഹുതായാ-മുത്തരാ-ഽഽഹുതി-സ്സ്കന്ദേത് ।
ദ്വിപാദ്ഭിഃ പശുഭി-ര്യജമാനോ വ്യൃദ്ധ്യേത ।
യദുത്തരയാ ഽഭിജുഹുയാത് ॥ 13 ॥
സത്യായ ഹവ്യ-ങ്ഘൃതവ-ജ്ജുഹോതേതി । മിത്രേണൈവൈന-ത്കല്പയതി । തത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്ഹോതവ്യമ് ।
സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
യ-ത്പൂര്വസ്യാ-മാഹുത്യാഗ്ം ഹുതായാ-മുത്തരാ-ഽഽഹുതി-സ്സ്കന്ദേത് ।
ദ്വിപാദ്ഭിഃ പശുഭി-ര്യജമാനോ വ്യൃദ്ധ്യേത ।
യദുത്തരയാ ഽഭിജുഹുയാത് ॥ 13 ॥
ചതുഷ്പാദ്ഭിഃ പശുഭി-ര്യജമാനോ വ്യൃദ്ധ്യേത ।
യത്ര വേത്ഥ വനസ്പതേ ദേവാനാ-ങ്ഗുഹ്യാ നാമാനി ।
തത്ര ഹവ്യാനി ഗാമയേതി വാനസ്പത്യ-യര്ചാ സമിധ-മാധായ । തൂഷ്ണീമേവ പുന-ര്ജുഹുയാത് ।
വനസ്പതിനൈവ യജ്ഞസ്യാര്താ-ഞ്ചാനാര്താ-ഞ്ചാഹുതീ വിദാധാര । തത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
യത്പുരാ പ്രയാജേഭ്യഃ പ്രാംഅങ്ഗാര-സ്സ്കന്ദേത് ।
അദ്ധ്വര്യവേ ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് ॥ 14 ॥
യത്ര വേത്ഥ വനസ്പതേ ദേവാനാ-ങ്ഗുഹ്യാ നാമാനി ।
തത്ര ഹവ്യാനി ഗാമയേതി വാനസ്പത്യ-യര്ചാ സമിധ-മാധായ । തൂഷ്ണീമേവ പുന-ര്ജുഹുയാത് ।
വനസ്പതിനൈവ യജ്ഞസ്യാര്താ-ഞ്ചാനാര്താ-ഞ്ചാഹുതീ വിദാധാര । തത്കൃത്വാ । അന്യാ-ന്ദുഗ്ധ്വാ പുനര്-ഹോതവ്യമ് । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥
യത്പുരാ പ്രയാജേഭ്യഃ പ്രാംഅങ്ഗാര-സ്സ്കന്ദേത് ।
അദ്ധ്വര്യവേ ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് ॥ 14 ॥
യ-ദ്ദക്ഷിണാ । ബ്രഹ്മണേ ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് । യ-ത്പ്രത്യക് ।
ഹോത്രേ ച പത്നിയൈ ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് ।
യദുദം । അഗ്നീധേ ച പശുഭ്യശ്ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് । യദഭിജുഹുയാത് । രുദ്രോ-ഽസ്യ പശൂ-ന്ഘാതുക-സ്സ്യാത് ।
യന്നാഭി ജുഹുയാത് । അശാന്തഃ പ്രഹ്രിയേത ॥ 15 ॥
ഹോത്രേ ച പത്നിയൈ ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് ।
യദുദം । അഗ്നീധേ ച പശുഭ്യശ്ച യജമാനായ ചാകഗ്ഗ് സ്യാത് । യദഭിജുഹുയാത് । രുദ്രോ-ഽസ്യ പശൂ-ന്ഘാതുക-സ്സ്യാത് ।
യന്നാഭി ജുഹുയാത് । അശാന്തഃ പ്രഹ്രിയേത ॥ 15 ॥
സ്രുവസ്യ ബുദ്ധ്നേനാഭി നിദദ്ധ്യാത് ।
മാ തമോ മാ യജ്ഞസ്തമന്മാ യജമാന-സ്തമത് ।
നമസ്തേ അസ്ത്വായതേ । നമോ രുദ്ര പരായതേ ।
നമോ യത്ര നിഷീദസി ।
അമു-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരമു-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരിതി യേന സ്കന്ദേത് ॥ ത-മ്പ്രഹരേത് ।
സഹസ്രശൃങ്ഗോ വൃഷഭോ ജാതവേദാഃ । സ്തോമപൃഷ്ഠോ ഘൃതവാന്-ഥ്സുപ്രതീകഃ ।
മാ നോ ഹാസീന്മേത്ഥിതോ (ഹാസീര്മേത്ഥിതോ) നേത്ത്വാ ജഹാമ ।
ഗോപോഷ-ന്നോ വീരപോഷ-ഞ്ച യച്ഛേതി ।
ബ്രഹ്മണൈവൈന-മ്പ്രഹരതി । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ 16 ॥
മാ തമോ മാ യജ്ഞസ്തമന്മാ യജമാന-സ്തമത് ।
നമസ്തേ അസ്ത്വായതേ । നമോ രുദ്ര പരായതേ ।
നമോ യത്ര നിഷീദസി ।
അമു-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരമു-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരിതി യേന സ്കന്ദേത് ॥ ത-മ്പ്രഹരേത് ।
സഹസ്രശൃങ്ഗോ വൃഷഭോ ജാതവേദാഃ । സ്തോമപൃഷ്ഠോ ഘൃതവാന്-ഥ്സുപ്രതീകഃ ।
മാ നോ ഹാസീന്മേത്ഥിതോ (ഹാസീര്മേത്ഥിതോ) നേത്ത്വാ ജഹാമ ।
ഗോപോഷ-ന്നോ വീരപോഷ-ഞ്ച യച്ഛേതി ।
ബ്രഹ്മണൈവൈന-മ്പ്രഹരതി । സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിഃ ॥ 16 ॥
(വൈ പ്രജാപതിഃ - സ്ഥാപയതി - പ്രജാനന് - നഭിജുഹുയാഥ് - സ്യാ-ദ്- ധ്രിയേത - ജഹാമ ത്രിണി ച) (അ. 2)
(യദ്വിസ്ഷണ്ണേന പ്രാജാപത്യയാ യ-ത്കീടാ മദ്ധ്യമേന യദവവൃഷ്ടേന യ-ത്പൂര്വസ്യാം-യഁ-ത്പുരാ പ്രയാജേഭ്യ പ്രംങ്ഗാരോ യ-ദ്ദക്ഷിണാ യ-ത്പ്രത്യഗ്യദുദങ്ങ്)
അനുവാകം 3 - മുഖ്യാഗ്ന്യസമ്ഭവേ-ഽനുകല്പാഃ ഹോമാധാരാഃ
വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ ।
യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രഗ്നി-ര്മഥ്യമാനോ ന ജായതേ । യത്രാന്യ-മ്പശ്യേത് । തത ആഹൃത്യ ഹോതവ്യമ് ।
അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥
യദ്യന്യ-ന്ന വിന്ദേത് । അജായാഗ്ം ഹോതവ്യമ് । ആഗ്നേയീ വാ ഏഷാ । യദജാ । അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥ 17 ॥
(യദ്വിസ്ഷണ്ണേന പ്രാജാപത്യയാ യ-ത്കീടാ മദ്ധ്യമേന യദവവൃഷ്ടേന യ-ത്പൂര്വസ്യാം-യഁ-ത്പുരാ പ്രയാജേഭ്യ പ്രംങ്ഗാരോ യ-ദ്ദക്ഷിണാ യ-ത്പ്രത്യഗ്യദുദങ്ങ്)
അനുവാകം 3 - മുഖ്യാഗ്ന്യസമ്ഭവേ-ഽനുകല്പാഃ ഹോമാധാരാഃ
വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ ।
യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രഗ്നി-ര്മഥ്യമാനോ ന ജായതേ । യത്രാന്യ-മ്പശ്യേത് । തത ആഹൃത്യ ഹോതവ്യമ് ।
അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥
യദ്യന്യ-ന്ന വിന്ദേത് । അജായാഗ്ം ഹോതവ്യമ് । ആഗ്നേയീ വാ ഏഷാ । യദജാ । അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥ 17 ॥
അജസ്യ തു നാശ്ഞീയാത് । യദജസ്യാ-ശ്ഞീയാത് ।
യാമേവാഗ്നാ-വാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । താമദ്യാത് । തസ്മാദജസ്യ നാശ്യമ് ॥ യദ്യജാ-ന്ന വിന്ദേത് । ബ്രാഹ്മണസ്യ ദക്ഷിണേ ഹസ്തേ ഹോതവ്യമ് ।
ഏഷ വാ അഗ്നി ര്വൈശ്വാനരഃ । യദ്ബ്രാഹ്മണഃ ।
അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥ 18 ॥
യാമേവാഗ്നാ-വാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । താമദ്യാത് । തസ്മാദജസ്യ നാശ്യമ് ॥ യദ്യജാ-ന്ന വിന്ദേത് । ബ്രാഹ്മണസ്യ ദക്ഷിണേ ഹസ്തേ ഹോതവ്യമ് ।
ഏഷ വാ അഗ്നി ര്വൈശ്വാനരഃ । യദ്ബ്രാഹ്മണഃ ।
അഗ്നാ-വേവാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ॥ 18 ॥
ബ്രാഹ്മണ-ന്തു വസത്യൈ നാപരുന്ധ്യാത് । യദ്ബ്രാഹ്മണം-വഁസത്യാ അപരുന്ധ്യാത് ।
യസ്മിന്നേ-വാഗ്നാവാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । ത-മ്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയേത് ।
തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണോ വസത്യൈ നാപരുദ്ധ്യഃ ॥ യദി ബ്രാഹ്മണ-ന്ന വിന്ദേത് ।
ദര്ഭസ്തബേം ഹോതവ്യമ് ।
അഗ്നിവാന്. വൈ ദര്ഭസ്തബംഃ ।
അഗ്നാവേ-വാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ।
ദര്ഭാഗ്സ്തു നാദ്ധ്യാസീത ॥ 19 ॥
യസ്മിന്നേ-വാഗ്നാവാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । ത-മ്ഭാഗധേയേന വ്യര്ധയേത് ।
തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണോ വസത്യൈ നാപരുദ്ധ്യഃ ॥ യദി ബ്രാഹ്മണ-ന്ന വിന്ദേത് ।
ദര്ഭസ്തബേം ഹോതവ്യമ് ।
അഗ്നിവാന്. വൈ ദര്ഭസ്തബംഃ ।
അഗ്നാവേ-വാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ।
ദര്ഭാഗ്സ്തു നാദ്ധ്യാസീത ॥ 19 ॥
യദ്ദര്ഭാനദ്ധ്യാസീത । യാമേവാഗ്നാ-വാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । താമദ്ധ്യാസീത ।
തസ്മാ-ദ്ദര്ഭാ നാദ്ധ്യാസിതവ്യാഃ ॥
യദി ദര്ഭാന്ന വിന്ദേത് । അഫ്സു ഹോതവ്യമ് ।
ആപോ വൈ സര്വാ ദേവതാഃ ।
ദേവതാസ്വേ വാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ।
ആപസ്തു ന പരിചക്ഷീത । യദാപഃ പരിചക്ഷീത ॥ 20 ॥
തസ്മാ-ദ്ദര്ഭാ നാദ്ധ്യാസിതവ്യാഃ ॥
യദി ദര്ഭാന്ന വിന്ദേത് । അഫ്സു ഹോതവ്യമ് ।
ആപോ വൈ സര്വാ ദേവതാഃ ।
ദേവതാസ്വേ വാസ്യാ-ഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി ।
ആപസ്തു ന പരിചക്ഷീത । യദാപഃ പരിചക്ഷീത ॥ 20 ॥
യാ മേവാഫ്സ്വാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാത് । താ-മ്പരിചക്ഷീത ।
തസ്മാദാപോ ന പരിചക്ഷ്യാഃ ॥
മേദ്ധ്യാ ച വാ ഏതസ്യാമേദ്ധ്യാ ച തനുവൌ സഗ്ംസൃജ്യേതേ । യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രന്യൈരഗ്നിഭി-രഗ്നയഃ സഗ്ംസൃജ്യന്തേ । അഗ്നയേ വിവിചയേ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേത് ।
മേദ്ധ്യാ-ഞ്ചൈവാസ്യാ-മേദ്ധ്യാ-ഞ്ച തനുവൌ വ്യാവര്തയതി ॥ അഗ്നയേ വ്രതപതയേ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേത് । അഗ്നിമേവ വ്രതപതിഗ്ഗ് സ്വേന ഭാഗധേയേ-നോപധാവതി ।
സ ഏവൈനം-വ്രഁതമാ-ലഭംയഁതി ॥ 21 ॥
തസ്മാദാപോ ന പരിചക്ഷ്യാഃ ॥
മേദ്ധ്യാ ച വാ ഏതസ്യാമേദ്ധ്യാ ച തനുവൌ സഗ്ംസൃജ്യേതേ । യസ്യാ-ഹിതാഗ്നേ-രന്യൈരഗ്നിഭി-രഗ്നയഃ സഗ്ംസൃജ്യന്തേ । അഗ്നയേ വിവിചയേ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേത് ।
മേദ്ധ്യാ-ഞ്ചൈവാസ്യാ-മേദ്ധ്യാ-ഞ്ച തനുവൌ വ്യാവര്തയതി ॥ അഗ്നയേ വ്രതപതയേ പുരോഡാശ-മഷ്ടാകപാല-ന്നിര്വപേത് । അഗ്നിമേവ വ്രതപതിഗ്ഗ് സ്വേന ഭാഗധേയേ-നോപധാവതി ।
സ ഏവൈനം-വ്രഁതമാ-ലഭംയഁതി ॥ 21 ॥
ഗര്ഭഗ്ഗ് സ്രവന്തമഗദമകഃ । അഗ്നി-രിന്ദ്ര-സ്ത്വഷ്ടാ ബൃഹസ്പതിഃ । പൃഥിവ്യാ-മവചുശ്ചോ-തൈതത് । നാഭി-പ്രാപ്നോതി നിര്-ഋതി-മ്പരാചൈഃ ॥
രേതോ വാ ഏതദ്വാജിന-മാഹിതാഗ്നേഃ । യദഗ്നിഹോത്രമ് । തദ്യഥ്സ്രവേത് ।
രേതോ-ഽസ്യ വാജിനഗ്ഗ് സ്രവേത് । ഗര്ഭഗ്ഗ് സ്രവന്തമ-ഗദമക-രിത്യാഹ ।
രേത ഏവാസ്മിന് വാജിന-ന്ദധാതി ॥ 22 ॥
രേതോ വാ ഏതദ്വാജിന-മാഹിതാഗ്നേഃ । യദഗ്നിഹോത്രമ് । തദ്യഥ്സ്രവേത് ।
രേതോ-ഽസ്യ വാജിനഗ്ഗ് സ്രവേത് । ഗര്ഭഗ്ഗ് സ്രവന്തമ-ഗദമക-രിത്യാഹ ।
രേത ഏവാസ്മിന് വാജിന-ന്ദധാതി ॥ 22 ॥
അഗ്നിരിത്യാഹ । അഗ്നിര്വൈ രേതോധാഃ । രേത ഏവ തദ്ദധാതി । ഇന്ദ്ര ഇത്യാഹ । ഇന്ദ്രിയ-മേവാസ്മിന്-ദധാതി । ത്വഷ്ടേത്യാഹ । ത്വഷ്ടാ വൈ പശൂനാ-മ്മിഥുനാനാഗ്ം രൂപകൃത് । രൂപമവ പശുഷു ദധാതി । ബൃഹസ്പതിരിത്യാഹ ।
ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ । ബ്രഹ്മണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്രജനയതി ॥
പൃഥിവ്യാ-മവചുശ്ചോതൈത-ദിത്യാഹ ।
അസ്യാ-മേവൈന-ത്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥
നാഭി പ്രാപ്നോതി നിര്-ഋതി-മ്പരാചൈരിത്യാഹ ।
രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥ 23 ॥
ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ । ബ്രഹ്മണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്രജനയതി ॥
പൃഥിവ്യാ-മവചുശ്ചോതൈത-ദിത്യാഹ ।
അസ്യാ-മേവൈന-ത്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥
നാഭി പ്രാപ്നോതി നിര്-ഋതി-മ്പരാചൈരിത്യാഹ ।
രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥ 23 ॥
(അജാ-ഽഗ്നാവേവാസ്യാഗ്നിഹോത്രഗ്ം ഹുത-മ്ഭവതി - ഭവ - ത്യാസീത - പരിചക്ഷീത - ലമ്ഭയതി - ദധാതി - ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ പഞ്ച ച) (അ. 3)
(വി വൈ യ-ദ്യന്യമജായാ-മ്ബ്രാഹ്മണസ്യ ദര്ഭസ്തമ്ബേ-ഽഫ്സു ഹോതവ്യമ്)
അനുവാകം 4 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
യാഃ പുരസ്താ-ത്പ്രസ്രവന്തി । ഉപരിഷ്ടാ-ഥ്സര്വതശ്ച യാഃ । താഭീ രശ്മിപവിത്രാഭിഃ । ശ്രദ്ധാം-യഁജ്ഞമാരഭേ ॥ ദേവാ ഗാതുവിദഃ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞായ വിന്ദത । മനസസ്പതിനാ ദേവേന । വാതാ-ദ്യജ്ഞഃ പ്രയുജ്യതാമ് ॥ തൃതീയസ്യൈ ദിവഃ । ഗായത്രിയാ സോമ ആഭൃതഃ ॥ 24 ॥
(വി വൈ യ-ദ്യന്യമജായാ-മ്ബ്രാഹ്മണസ്യ ദര്ഭസ്തമ്ബേ-ഽഫ്സു ഹോതവ്യമ്)
അനുവാകം 4 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
യാഃ പുരസ്താ-ത്പ്രസ്രവന്തി । ഉപരിഷ്ടാ-ഥ്സര്വതശ്ച യാഃ । താഭീ രശ്മിപവിത്രാഭിഃ । ശ്രദ്ധാം-യഁജ്ഞമാരഭേ ॥ ദേവാ ഗാതുവിദഃ ।
ഗാതും-യഁജ്ഞായ വിന്ദത । മനസസ്പതിനാ ദേവേന । വാതാ-ദ്യജ്ഞഃ പ്രയുജ്യതാമ് ॥ തൃതീയസ്യൈ ദിവഃ । ഗായത്രിയാ സോമ ആഭൃതഃ ॥ 24 ॥
സോമപീഥായ സന്നയിതുമ് । വകല-മന്തരമാദദേ ॥ ആപോ ദേവീ-ശ്ശുദ്ധാ-സ്സ്ഥ । ഇമാ പാത്രാണി ശുന്ധത । ഉപാതങ്ക്യായ ദേവാനാമ് । പര്ണവല്കമുത ശുന്ധത ॥
പയോ ഗൃഹേഷു പയോ അഘ്നിയാസു ।
പയോ വഥ്സേഷു പയ ഇന്ദ്രായ ഹവിഷേ ധ്രിയസ്വ । ഗായത്രീ പര്ണവല്കേന । പയ-സ്സോമ-ങ്കരോത്വിമമ് ॥ 25 ॥
പയോ ഗൃഹേഷു പയോ അഘ്നിയാസു ।
പയോ വഥ്സേഷു പയ ഇന്ദ്രായ ഹവിഷേ ധ്രിയസ്വ । ഗായത്രീ പര്ണവല്കേന । പയ-സ്സോമ-ങ്കരോത്വിമമ് ॥ 25 ॥
അഗ്നി-ങ്ഗൃഹ്ണാമി സുരഥം-യോഁ മയോ ഭൂഃ ।
യ ഉദ്യന്തമാ രോഹതി സൂര്യമഹ്നേ ।
ആദിത്യ-ഞ്ജ്യോതിഷാ-ഞ്ജ്യോതിരുത്തമമ് ।
ശ്വോ യജ്ഞായ രമതാ-ന്ദേവതാഭ്യഃ ॥
വസൂ-ന്രുദ്രാനാദിത്യാന് । ഇന്ദ്രേണ സഹ ദേവതാഃ । താഃ പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ ഇമാമൂര്ജ-മ്പഞ്ചദശീം-യേഁ പ്രവിഷ്ടാഃ । താന്ദേവാ-ന്പരിഗൃഹ്ണാമി പൂര്വഃ ॥ 26 ॥
യ ഉദ്യന്തമാ രോഹതി സൂര്യമഹ്നേ ।
ആദിത്യ-ഞ്ജ്യോതിഷാ-ഞ്ജ്യോതിരുത്തമമ് ।
ശ്വോ യജ്ഞായ രമതാ-ന്ദേവതാഭ്യഃ ॥
വസൂ-ന്രുദ്രാനാദിത്യാന് । ഇന്ദ്രേണ സഹ ദേവതാഃ । താഃ പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ ഇമാമൂര്ജ-മ്പഞ്ചദശീം-യേഁ പ്രവിഷ്ടാഃ । താന്ദേവാ-ന്പരിഗൃഹ്ണാമി പൂര്വഃ ॥ 26 ॥
അഗ്നിര്-ഹവ്യവാഡിഹ താനാവഹതു । പൌര്ണമാസഗ്ം ഹവിരിദമേഷാ-മ്മയി ।
ആമാവാസ്യഗ്ം ഹവിരിദമേഷാ-മ്മയി ॥ അന്തരാ-ഽഗ്നീ പശവഃ । ദേവസഗ്ം സദമാഗമന്ന് । താ-ന്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി ।
സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ ഇഹ പ്രജാ വിശ്വരൂപാ രമന്താമ് । അഗ്നി-ങ്ഗൃഹപതിമഭി സംവഁസാനാഃ । താഃ പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി ॥ 27 ॥
ആമാവാസ്യഗ്ം ഹവിരിദമേഷാ-മ്മയി ॥ അന്തരാ-ഽഗ്നീ പശവഃ । ദേവസഗ്ം സദമാഗമന്ന് । താ-ന്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി ।
സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ ഇഹ പ്രജാ വിശ്വരൂപാ രമന്താമ് । അഗ്നി-ങ്ഗൃഹപതിമഭി സംവഁസാനാഃ । താഃ പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി ॥ 27 ॥
സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥
ഇഹ പശവോ വിശ്വരൂപാ രമന്താമ് ।
അഗ്നി-ങ്ഗൃഹപതിമഭി സംവഁസാനാഃ ।
താ-ന്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ അയ-മ്പിതൃണാമഗ്നിഃ ।
അവാഡ്ഢവ്യാ പിതൃഭ്യ ആ । ത-മ്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । അവിഷ-ന്നഃ പിതു-ങ്കരത് ॥ അജസ്ര-ന്ത്വാഗ്ം സഭാപാലാഃ ॥ 28 ॥
ഇഹ പശവോ വിശ്വരൂപാ രമന്താമ് ।
അഗ്നി-ങ്ഗൃഹപതിമഭി സംവഁസാനാഃ ।
താ-ന്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । സ്വ ആയതനേ മനീഷയാ ॥ അയ-മ്പിതൃണാമഗ്നിഃ ।
അവാഡ്ഢവ്യാ പിതൃഭ്യ ആ । ത-മ്പൂര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി । അവിഷ-ന്നഃ പിതു-ങ്കരത് ॥ അജസ്ര-ന്ത്വാഗ്ം സഭാപാലാഃ ॥ 28 ॥
വിജയഭാഗഗ്ം സമിന്ധതാമ് । അഗ്നേ ദീദായ മേ സഭ്യ । വിജിത്യൈ ശരദഃ ശതമ് ॥ അന്നമാവസഥീയമ് । അഭിഹരാണി ശരദഃ ശതമ് । ആവസഥേ ശ്രിയ-മ്മന്ത്രമ് । അഹിര്ബുദ്ധ്നിയോ നിയച്ഛതു ॥ ഇദമഹ-മഗ്നി ജ്യേഷ്ഠേഭ്യഃ । വസുഭ്യോ യജ്ഞ-മ്പ്രബ്രവീമി ।
ഇദമഹ-മിന്ദ്ര ജ്യേഷ്ഠേഭ്യഃ ॥ 29 ॥
ഇദമഹ-മിന്ദ്ര ജ്യേഷ്ഠേഭ്യഃ ॥ 29 ॥
രുദ്രേഭ്യോ യജ്ഞ-മ്പ്രബ്രവീമി । ഇദമഹം-വഁരുണ-ജ്യേഷ്ഠേഭ്യഃ । ആദിത്യേഭ്യോ യജ്ഞ-മ്പ്രബ്രവീമി ॥ പയസ്വതീ-രോഷധയഃ ।
പയസ്വദ്വീരുധാ-മ്പയഃ । അപാ-മ്പയസോ യത്പയഃ । തേന മാമിന്ദ്ര സഗ്ംസൃജ ॥
അഗ്നേ വ്രതപതേ വ്രത-ഞ്ചരിഷ്യാമി ।
തച്ഛകേയ-ന്തന്മേ രാദ്ധ്യതാമ് ।
വായോ വ്രതപത ആദിത്യ വ്രതപതേ ॥ 30 ॥
പയസ്വദ്വീരുധാ-മ്പയഃ । അപാ-മ്പയസോ യത്പയഃ । തേന മാമിന്ദ്ര സഗ്ംസൃജ ॥
അഗ്നേ വ്രതപതേ വ്രത-ഞ്ചരിഷ്യാമി ।
തച്ഛകേയ-ന്തന്മേ രാദ്ധ്യതാമ് ।
വായോ വ്രതപത ആദിത്യ വ്രതപതേ ॥ 30 ॥
വ്രതാനാം-വ്രഁതപതേ വ്രത-ഞ്ചരിഷ്യാമി । തച്ഛകേയ-ന്തന്മേ രാദ്ധ്യതാമ് ॥
ഇമാ-മ്പ്രാചീമുദീചീമ് । ഇഷമൂര്ജമഭി സഗ്ഗ്സ്കൃതാമ് । ബഹുപര്ണാമശുഷ്കാഗ്രാമ് ।
ഹരാമി പശുപാമഹമ് ॥ യത്കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । പ്രാവിശസ്ത്വം-വഁനസ്പതീന് ।
തതസ്ത്വാമേകവിഗ്ംശതിധാ । സമ്ഭരാമി സുസമ്ഭൃതാ ॥ 31 ॥
ഇമാ-മ്പ്രാചീമുദീചീമ് । ഇഷമൂര്ജമഭി സഗ്ഗ്സ്കൃതാമ് । ബഹുപര്ണാമശുഷ്കാഗ്രാമ് ।
ഹരാമി പശുപാമഹമ് ॥ യത്കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । പ്രാവിശസ്ത്വം-വഁനസ്പതീന് ।
തതസ്ത്വാമേകവിഗ്ംശതിധാ । സമ്ഭരാമി സുസമ്ഭൃതാ ॥ 31 ॥
ത്രീ-ന്പരിധീഗ്സ്തിസ്ര-സ്സമിധഃ । യജ്ഞായുരനുസഞ്ചരാന് ।
ഉപവേഷ-മ്മേക്ഷണ-ന്ധൃഷ്ടിമ് । സമ്ഭരാമി സുസഭൃന്താ ॥ യാ ജാതാ ഓഷധയഃ । ദേവേഭ്യ സ്ത്രിയുഗ-മ്പുരാ । താസാ-മ്പര്വ രാദ്ധ്യാസമ് । പരിസ്തര-മാഹരന്ന് ॥
അപാ-മ്മേദ്ധ്യം-യഁജ്ഞിയമ് ।
സദേവഗ്ം ശിവമസ്തു മേ ॥ 32 ॥
ഉപവേഷ-മ്മേക്ഷണ-ന്ധൃഷ്ടിമ് । സമ്ഭരാമി സുസഭൃന്താ ॥ യാ ജാതാ ഓഷധയഃ । ദേവേഭ്യ സ്ത്രിയുഗ-മ്പുരാ । താസാ-മ്പര്വ രാദ്ധ്യാസമ് । പരിസ്തര-മാഹരന്ന് ॥
അപാ-മ്മേദ്ധ്യം-യഁജ്ഞിയമ് ।
സദേവഗ്ം ശിവമസ്തു മേ ॥ 32 ॥
ആച്ഛേത്താ വോ മാ രിഷമ് । ജീവാനി ശരദഃ ശതമ് ॥ അപരിമിതാനാ-മ്പരിമിതാഃ । സന്നഹ്യേ സുകൃതായകമ് । ഏനോ മാ നിഗാ-ങ്കതമച്ച നാഹമ് । പുനരുത്ഥായ ബഹുലാ ഭവന്തു ॥ സകൃദാച്ഛിന്ന-മ്ബര്ഹിരൂര്ണാമൃദു ।
സ്യോന-മ്പിതൃഭ്യസ്ത്വാ ഭരാമ്യഹമ് । അസ്മി-ന്ഥ്സീദന്തു മേ പിതരഃ സോമ്യാഃ ।
പിതാമഹാഃ പ്രപിതാമഹാശ്ചാനുഗൈ-സ്സഹ ॥ 33 ॥
സ്യോന-മ്പിതൃഭ്യസ്ത്വാ ഭരാമ്യഹമ് । അസ്മി-ന്ഥ്സീദന്തു മേ പിതരഃ സോമ്യാഃ ।
പിതാമഹാഃ പ്രപിതാമഹാശ്ചാനുഗൈ-സ്സഹ ॥ 33 ॥
ത്രിവൃ-ത്പലാശേ ദര്ഭഃ । ഇയാ-ന്പ്രാദേശ സമിന്തഃ । യജ്ഞേ പവിത്ര-മ്പോതൃതമമ് । പയോ ഹവ്യ-ങ്കരോതു മേ ॥ ഇമൌ പ്രാണാപാനൌ ।
യജ്ഞസ്യാങ്ഗാനി സര്വശഃ । ആപ്യായയന്തൌ സഞ്ചരതാമ് । പവിത്രേ ഹവ്യശോധനേ ॥
പവിത്രേ സ്ഥോ വൈഷ്ണവീ । വായുര്വാ-മ്മനസാ പുനാതു ॥ 34 ॥
യജ്ഞസ്യാങ്ഗാനി സര്വശഃ । ആപ്യായയന്തൌ സഞ്ചരതാമ് । പവിത്രേ ഹവ്യശോധനേ ॥
പവിത്രേ സ്ഥോ വൈഷ്ണവീ । വായുര്വാ-മ്മനസാ പുനാതു ॥ 34 ॥
അയ-മ്പ്രാണശ്ചാപാനശ്ച । യജമാന-മപിഗച്ഛതാമ് । യജ്ഞേ ഹ്യഭൂതാ-മ്പോതാരൌ ।
പവിത്രേ ഹവ്യശോധനേ ॥ ത്വയാ വേദിം-വിഁവിദുഃ പൃഥിവീമ് । ത്വയാ യജ്ഞോ ജായതേ വിശ്വദാനിഃ । അച്ഛിദ്രം-യഁജ്ഞമന്വേഷി വിദ്വാന് ।
ത്വയാ ഹോതാ സന്തനോത്യര്ധമാസാന് ॥ ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശോ-ഽസി തന്തൂനാമ് ।
പവിത്രേണ സഹാഗഹി ॥ 35 ॥
പവിത്രേ ഹവ്യശോധനേ ॥ ത്വയാ വേദിം-വിഁവിദുഃ പൃഥിവീമ് । ത്വയാ യജ്ഞോ ജായതേ വിശ്വദാനിഃ । അച്ഛിദ്രം-യഁജ്ഞമന്വേഷി വിദ്വാന് ।
ത്വയാ ഹോതാ സന്തനോത്യര്ധമാസാന് ॥ ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശോ-ഽസി തന്തൂനാമ് ।
പവിത്രേണ സഹാഗഹി ॥ 35 ॥
ശിവേയഗ്ം രജ്ജുരഭിധാനീ । അഘ്നിയാ-മുപസേവതാമ് ॥ അപ്രസ്രഗ്ംസായ യജ്ഞസ്യ ।
ഉഖേ ഉപദധാമ്യഹമ് । പശുഭി-സ്സന്നീത-മ്ബിഭൃതാമ് । ഇന്ദ്രായ ശൃത-ന്ദധി ॥
ഉപവേഷോ-ഽസി യജ്ഞായ । ത്വാ-മ്പരിവേഷ-മധാരയന്ന് । ഇന്ദ്രായ ഹവിഃ കൃണ്വന്തഃ ।
ശിവ-ശ്ശഗ്മോ ഭവാസി നഃ ॥ 36 ॥
ഉഖേ ഉപദധാമ്യഹമ് । പശുഭി-സ്സന്നീത-മ്ബിഭൃതാമ് । ഇന്ദ്രായ ശൃത-ന്ദധി ॥
ഉപവേഷോ-ഽസി യജ്ഞായ । ത്വാ-മ്പരിവേഷ-മധാരയന്ന് । ഇന്ദ്രായ ഹവിഃ കൃണ്വന്തഃ ।
ശിവ-ശ്ശഗ്മോ ഭവാസി നഃ ॥ 36 ॥
അമൃന്മയ-ന്ദേവപാത്രമ് । യജ്ഞസ്യായുഷി പ്രയുജ്യതാമ് । തിരഃ പവിത്രമതിനീതാഃ ।
ആപോ ധാരയ മാ-ഽതിഗുഃ ॥ ദേവേന സവിത്രോത്പൂതാഃ । വസോ-സ്സൂര്യസ്യ രശ്മിഭിഃ । ഗാ-ന്ദോഹപവിത്രേ രജ്ജുമ് । സര്വാ പാത്രാണി ശുന്ധത ॥ ഏതാ ആചരന്തി മധുമദ്ദുഹാനാഃ ।
പ്രജാവതീ-ര്യശസോ വിശ്വരൂപാഃ ॥ 37 ॥
ആപോ ധാരയ മാ-ഽതിഗുഃ ॥ ദേവേന സവിത്രോത്പൂതാഃ । വസോ-സ്സൂര്യസ്യ രശ്മിഭിഃ । ഗാ-ന്ദോഹപവിത്രേ രജ്ജുമ് । സര്വാ പാത്രാണി ശുന്ധത ॥ ഏതാ ആചരന്തി മധുമദ്ദുഹാനാഃ ।
പ്രജാവതീ-ര്യശസോ വിശ്വരൂപാഃ ॥ 37 ॥
ബഹ്വീ ര്ഭവന്തീരുപ ജായമാനാഃ । ഇഹ വ ഇന്ദ്രോ രമയതു ഗാവഃ ॥ പൂഷാ സ്ഥ ॥ അയക്ഷ്മാ വഃ പ്രജയാ സഗ്ംസൃജാമി ।
രായസ്പോഷേണ ബഹുലാ ഭവന്തീഃ । ഊര്ജ-മ്പയഃ പിന്വമാനാ ഘൃത-ഞ്ച ।
ജീവോ ജീവന്തീരുപ വ-സ്സദേയമ് ॥ ദ്യൌശ്ചേമം-യഁജ്ഞ-മ്പൃഥിവീ ച സന്ദുഹാതാമ് ।
ധാതാ സോമേന സഹ വാതേന വായുഃ । യജമാനായ ദ്രവിണ-ന്ദധാതു ॥ 38 ॥
രായസ്പോഷേണ ബഹുലാ ഭവന്തീഃ । ഊര്ജ-മ്പയഃ പിന്വമാനാ ഘൃത-ഞ്ച ।
ജീവോ ജീവന്തീരുപ വ-സ്സദേയമ് ॥ ദ്യൌശ്ചേമം-യഁജ്ഞ-മ്പൃഥിവീ ച സന്ദുഹാതാമ് ।
ധാതാ സോമേന സഹ വാതേന വായുഃ । യജമാനായ ദ്രവിണ-ന്ദധാതു ॥ 38 ॥
ഉഥ്സ-ന്ദുഹന്തി കലശ-ഞ്ചതുര്ബിലമ് । ഇഡാ-ന്ദേവീ-മ്മധുമതീഗ്ം സുവര്വിദമ് ।
തദിന്ദ്രാഗ്നീ ജിന്വതഗ്ം സൂനൃതാവത് । ത-ദ്യജമാന-മമൃതത്വേ ദധാതു ॥
കാമധുക്ഷഃ പ്രണോ ബ്രൂഹി । ഇന്ദ്രായ ഹവിരിന്ദ്രിയമ് ॥ അമൂം-യഁസ്യാ-ന്ദേവാനാമ് ।
മനുഷ്യാണാ-മ്പയോ ഹിതമ് ॥ ബഹു ദുഗ്ധീന്ദ്രായ ദേവേഭ്യഃ ।
ഹവ്യ-മാപ്യായതാ-മ്പുനഃ ॥ 39 ॥
തദിന്ദ്രാഗ്നീ ജിന്വതഗ്ം സൂനൃതാവത് । ത-ദ്യജമാന-മമൃതത്വേ ദധാതു ॥
കാമധുക്ഷഃ പ്രണോ ബ്രൂഹി । ഇന്ദ്രായ ഹവിരിന്ദ്രിയമ് ॥ അമൂം-യഁസ്യാ-ന്ദേവാനാമ് ।
മനുഷ്യാണാ-മ്പയോ ഹിതമ് ॥ ബഹു ദുഗ്ധീന്ദ്രായ ദേവേഭ്യഃ ।
ഹവ്യ-മാപ്യായതാ-മ്പുനഃ ॥ 39 ॥
വഥ്സേഭ്യോ മനുഷ്യേഭ്യഃ । പുനര്ദോഹായ കല്പതാമ് ॥ യജ്ഞസ്യ സന്തതിരസി ।
യജ്ഞസ്യ ത്വാ സന്തതിമനുസന്തനോമി ॥ അദസ്തമസി വിഷ്ണവേ ത്വാ ।
യജ്ഞായാപി ദധാമ്യഹമ് । അദ്ഭിരരിക്തേന പാത്രേണ । യാഃ പൂതാഃ പരിശേരതേ ॥
അയ-മ്പയ-സ്സോമ-ങ്കൃത്വാ । സ്വാം-യോഁനി-മപിഗച്ഛതു ॥ 40 ॥
യജ്ഞസ്യ ത്വാ സന്തതിമനുസന്തനോമി ॥ അദസ്തമസി വിഷ്ണവേ ത്വാ ।
യജ്ഞായാപി ദധാമ്യഹമ് । അദ്ഭിരരിക്തേന പാത്രേണ । യാഃ പൂതാഃ പരിശേരതേ ॥
അയ-മ്പയ-സ്സോമ-ങ്കൃത്വാ । സ്വാം-യോഁനി-മപിഗച്ഛതു ॥ 40 ॥
പര്ണവല്കഃ പവിത്രമ് । സൌമ്യ-സ്സോമാദ്ധി നിര്മിതഃ ॥ ഇമൌ പര്ണ-ഞ്ച ദര്ഭ-ഞ്ച ।
ദേവാനാഗ്ം ഹവ്യശോധനൌ । പ്രാതര്വേഷായ ഗോപായ । വിഷ്ണോ ഹവ്യഗ്ം ഹി രക്ഷസി ॥
ഉഭാവഗ്നീ ഉപസ്തൃണതേ । ദേവതാ ഉപവസന്തു മേ । അഹ-ങ്ഗ്രാമ്യാ-നുപവസാമി ।
മഹ്യ-ങ്ഗോപതയേ പശൂന് ॥ 41 ॥
ദേവാനാഗ്ം ഹവ്യശോധനൌ । പ്രാതര്വേഷായ ഗോപായ । വിഷ്ണോ ഹവ്യഗ്ം ഹി രക്ഷസി ॥
ഉഭാവഗ്നീ ഉപസ്തൃണതേ । ദേവതാ ഉപവസന്തു മേ । അഹ-ങ്ഗ്രാമ്യാ-നുപവസാമി ।
മഹ്യ-ങ്ഗോപതയേ പശൂന് ॥ 41 ॥
[ആഭൃത - ഇമം - ഗൃഹ്ണാമി പൂര്വ - സ്താഃ പുര്വഃ പരിഗൃഹ്ണാമി - സഭാപാലാ - ഇന്ദ്രജ്യേഷ്ഠേഭ്യ-ആദിത്യ വ്രതപതേ-സുസഭ്രുന്താ - മേ - സഹ - പുനാതു - ഗഹി - നോ - വിശ്വരൂപാ - ദധാതു - പുന--ര് ഗച്ഛതു - പശുന് ] (അ. 4)
യാഃ പുരസ്താദിമാമൂര്ജമിഹ പ്രജാ ഇഹ പശവോ-ഽയ-മ്പിതൃണാമഗ്നിഃ
അനുവാകം 5 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
ദേവാ ദേവേഷു പരാക്രമദ്ധ്വമ് । പ്രഥമാ ദ്വിതീയേഷു । ദ്വിതീയാ-സ്തൃതീയേഷു ।
ത്രിരേകാദശാ ഇഹ മാ-ഽവത । ഇദഗ്ം ശകേയം-യഁദിദ-ങ്കരോമി ।
ആത്മാ കരോത്വാത്മനേ । ഇദ-ങ്കരിഷ്യേ ഭേഷജമ് । ഇദ-മ്മേ വിശ്വഭേഷജാ ।
അശ്വിനാ പ്രാവതം-യുഁവമ് ॥ ഇദമഹഗ്ം സേനായാ അഭീത്വര്യൈ ॥ 42 ॥
യാഃ പുരസ്താദിമാമൂര്ജമിഹ പ്രജാ ഇഹ പശവോ-ഽയ-മ്പിതൃണാമഗ്നിഃ
അനുവാകം 5 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
ദേവാ ദേവേഷു പരാക്രമദ്ധ്വമ് । പ്രഥമാ ദ്വിതീയേഷു । ദ്വിതീയാ-സ്തൃതീയേഷു ।
ത്രിരേകാദശാ ഇഹ മാ-ഽവത । ഇദഗ്ം ശകേയം-യഁദിദ-ങ്കരോമി ।
ആത്മാ കരോത്വാത്മനേ । ഇദ-ങ്കരിഷ്യേ ഭേഷജമ് । ഇദ-മ്മേ വിശ്വഭേഷജാ ।
അശ്വിനാ പ്രാവതം-യുഁവമ് ॥ ഇദമഹഗ്ം സേനായാ അഭീത്വര്യൈ ॥ 42 ॥
മുഖമപോഹാമി ॥ സൂര്യജ്യോതി ര്വിഭാഹി । മഹത ഇന്ദ്രിയായ ॥ ആപ്യായതാ-ങ്ഘൃതയോനിഃ । അഗ്നിര്-ഹവ്യാ-ഽനുമന്യതാമ് ।
ഖമങ്ക്ഷ്വ ത്വചമങ്ക്ഷ്വ । സുരൂപ-ന്ത്വാ വസുവിദമ് । പശൂനാ-ന്തേജസാ ।
അഗ്നയേ ജുഷ്ട-മഭിഘാരയാമി ॥ സ്യോന-ന്തേ സദന-ങ്കരോമി ॥ 43 ॥
ഖമങ്ക്ഷ്വ ത്വചമങ്ക്ഷ്വ । സുരൂപ-ന്ത്വാ വസുവിദമ് । പശൂനാ-ന്തേജസാ ।
അഗ്നയേ ജുഷ്ട-മഭിഘാരയാമി ॥ സ്യോന-ന്തേ സദന-ങ്കരോമി ॥ 43 ॥
ഘൃതസ്യ ധാരയാ സുശേവ-ങ്കല്പയാമി ॥
തസ്മിന്-ഥ്സീദാമൃതേ പ്രതിതിഷ്ഠ ।
വ്രീഹീണാ-മ്മേധ സുമനസ്യമാനഃ ॥
ആര്ദ്രഃ പ്രഥസ്നു-ര്ഭുവനസ്യ ഗോപാഃ ।
ശൃത ഉഥ്സ്നാതി ജനിതാ മതീനാമ് ॥
യസ്ത ആത്മാ പശുഷു പ്രവിഷ്ടഃ ।
ദേവാനാം-വിഁഷ്ഠാമനു യോ വിതസ്ഥേ ।
ആത്മന്വാ-ന്ഥ്സോമ ഘൃതവാന്. ഹി ഭൂത്വാ ।
ദേവാ-ന്ഗച്ഛ സുവര്വിന്ദ യജമാനായ മഹ്യമ് ॥ ഇരാ ഭൂതിഃ പൃഥിവ്യൈ രസോ മോത്ക്രമീത് ॥ 44 ॥
തസ്മിന്-ഥ്സീദാമൃതേ പ്രതിതിഷ്ഠ ।
വ്രീഹീണാ-മ്മേധ സുമനസ്യമാനഃ ॥
ആര്ദ്രഃ പ്രഥസ്നു-ര്ഭുവനസ്യ ഗോപാഃ ।
ശൃത ഉഥ്സ്നാതി ജനിതാ മതീനാമ് ॥
യസ്ത ആത്മാ പശുഷു പ്രവിഷ്ടഃ ।
ദേവാനാം-വിഁഷ്ഠാമനു യോ വിതസ്ഥേ ।
ആത്മന്വാ-ന്ഥ്സോമ ഘൃതവാന്. ഹി ഭൂത്വാ ।
ദേവാ-ന്ഗച്ഛ സുവര്വിന്ദ യജമാനായ മഹ്യമ് ॥ ഇരാ ഭൂതിഃ പൃഥിവ്യൈ രസോ മോത്ക്രമീത് ॥ 44 ॥
ദേവാഃ പിതരഃ പിതരോ ദേവാഃ । യോ-ഽഹമസ്മി സ സന്. യജേ । യസ്യാസ്മി ന തമന്തരേമി । സ്വ-മ്മ ഇഷ്ടഗ്ഗ് സ്വ-ന്ദത്തമ് । സ്വ-മ്പൂര്തഗ്ഗ് സ്വഗ്ഗ് ശ്രാന്തമ് । സ്വഗ്ം ഹുതമ് । തസ്യ മേ-ഽഗ്നി-രുപദ്രഷ്ടാ । വായുരുപശ്രോതാ ।
ആദിത്യോ-ഽനുഖ്യാതാ । ദ്യൌഃ പിതാ ॥ 45 ॥
ആദിത്യോ-ഽനുഖ്യാതാ । ദ്യൌഃ പിതാ ॥ 45 ॥
പൃഥിവീ മാതാ । പ്രജാപതി ര്ബന്ധുഃ ।
യ ഏവാസ്മി സ സന്. യജേ ॥ മാ ഭേര്മാ സംവിഁക്ഥാ മാ ത്വാ ഹിഗ്ംസിഷമ് । മാ തേ തേജോ-ഽപക്രമീത് ।
ഭരതമുദ്ധരേ മനുഷിഞ്ച । അവദാനാനി തേ പ്രത്യവദാസ്യാമി ।
നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീഃ ॥ യദവദാനാനി തേ-ഽവദ്യന്ന് । വിലോമാകാര്ഷമാത്മനഃ ॥ 46 ॥
യ ഏവാസ്മി സ സന്. യജേ ॥ മാ ഭേര്മാ സംവിഁക്ഥാ മാ ത്വാ ഹിഗ്ംസിഷമ് । മാ തേ തേജോ-ഽപക്രമീത് ।
ഭരതമുദ്ധരേ മനുഷിഞ്ച । അവദാനാനി തേ പ്രത്യവദാസ്യാമി ।
നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീഃ ॥ യദവദാനാനി തേ-ഽവദ്യന്ന് । വിലോമാകാര്ഷമാത്മനഃ ॥ 46 ॥
ആജ്യേന പ്രത്യനജ്മ്യേനത് । തത്ത ആപ്യായതാ-മ്പുനഃ ॥ അജ്യായോ യവമാത്രാത് ।
ആവ്യാധാ-ത്കൃത്യതാമിദമ് । മാ രൂരുപാമ യജ്ഞസ്യ । ശുദ്ധഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടമിദഗ്ം ഹവിഃ ॥ മനുനാ ദൃഷ്ടാ-ങ്ഘൃതപദീമ് । മിത്രാവരുണസമീരിതാമ് । ദക്ഷിണാര്ധാദസഭിന്ന്ദന്ന് । അവദ്യാ-മ്യേകതോ മുഖാമ് ॥ 47 ॥
ആവ്യാധാ-ത്കൃത്യതാമിദമ് । മാ രൂരുപാമ യജ്ഞസ്യ । ശുദ്ധഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടമിദഗ്ം ഹവിഃ ॥ മനുനാ ദൃഷ്ടാ-ങ്ഘൃതപദീമ് । മിത്രാവരുണസമീരിതാമ് । ദക്ഷിണാര്ധാദസഭിന്ന്ദന്ന് । അവദ്യാ-മ്യേകതോ മുഖാമ് ॥ 47 ॥
ഇഡേ ഭാഗ-ഞ്ജുഷസ്വ നഃ । ജിന്വ ഗാ ജിന്വാര്വതഃ । തസ്യാസ്തേ ഭക്ഷിവാണഃ സ്യാമ । സര്വാത്മാന-സ്സര്വഗണാഃ ॥ ബ്രദ്ധ്ന പിന്വസ്വ ।
ദദതോ മേ മാ ക്ഷായി । കുര്വതോ മേ മോപദസത് । ദിശാ-ങ്ക്ലൃപ്തിരസി । ദിശോ മേ കല്പന്താമ് । കല്പന്താ-മ്മേ ദിശഃ ॥ 48 ॥
ദദതോ മേ മാ ക്ഷായി । കുര്വതോ മേ മോപദസത് । ദിശാ-ങ്ക്ലൃപ്തിരസി । ദിശോ മേ കല്പന്താമ് । കല്പന്താ-മ്മേ ദിശഃ ॥ 48 ॥
ദൈവീശ്ച മാനുഷീശ്ച । അഹോരാത്രേ മേ കല്പേതാമ് । അര്ധമാസാ മേ കല്പന്താമ് । മാസാ മേ കല്പന്താമ് । ഋതവോ മേ കല്പന്താമ് । സംവഁഥ്സരോ മേ കല്പതാമ് ।
ക്ലൃപ്തിരസി കല്പതാ-മ്മേ ॥
ആശാനാ-ന്ത്വാ-ഽഽശാപാലേഭ്യഃ ।
ചതുര്ഭ്യോ അമൃതേഭ്യഃ ।
ഇദ-മ്ഭൂതസ്യാ-ദ്ധ്യക്ഷേഭ്യഃ ॥ 49 ॥
ക്ലൃപ്തിരസി കല്പതാ-മ്മേ ॥
ആശാനാ-ന്ത്വാ-ഽഽശാപാലേഭ്യഃ ।
ചതുര്ഭ്യോ അമൃതേഭ്യഃ ।
ഇദ-മ്ഭൂതസ്യാ-ദ്ധ്യക്ഷേഭ്യഃ ॥ 49 ॥
വിധേമ ഹവിഷാ വയമ് । ഭജതാ-മ്ഭാഗീ ഭാഗമ് । മാ-ഽഭാഗോ-ഽഭക്ത ।
നിരഭാഗ-മ്ഭജാമഃ । അപസ്പിന്വ । ഓഷധീര്ജിന്വ । ദ്വിപാത്പാഹി । ചതുഷ്പാദവ । ദിവോ വൃഷ്ടിമേരയ । ബ്രാഹ്മണാനാ-മിദഗ്ം ഹവിഃ ॥ 50 ॥
നിരഭാഗ-മ്ഭജാമഃ । അപസ്പിന്വ । ഓഷധീര്ജിന്വ । ദ്വിപാത്പാഹി । ചതുഷ്പാദവ । ദിവോ വൃഷ്ടിമേരയ । ബ്രാഹ്മണാനാ-മിദഗ്ം ഹവിഃ ॥ 50 ॥
സോമ്യാനാഗ്ം സോമപീഥിനാമ് । നിര്ഭക്തോ ബ്രാഹ്മണഃ । നേഹാ-ബ്രാഹ്മണസ്യാസ്തി ॥
സമങ്ക്താ-മ്ബരഃഇര്-ഹവിഷാ ഘൃതേന । സമാദിത്യൈ ര്വസുഭി-സ്സ-മ്മരുദ്ഭിഃ ।
സമിന്ദ്രേണ വിശ്വേഭി ര്ദേവേഭിരങ്ക്താമ് ।
ദിവ്യ-ന്നഭോ ഗച്ഛതു യ-ഥ്സ്വാഹാ ॥
ഇന്ദ്രാണീ വാ വിധവാ ഭൂയാസമ് । അദിതിരിവ സുപുത്രാ ।
അസ്ഥൂരി ത്വാ ഗാര്ഹപത്യ ॥ 51 ॥
സമങ്ക്താ-മ്ബരഃഇര്-ഹവിഷാ ഘൃതേന । സമാദിത്യൈ ര്വസുഭി-സ്സ-മ്മരുദ്ഭിഃ ।
സമിന്ദ്രേണ വിശ്വേഭി ര്ദേവേഭിരങ്ക്താമ് ।
ദിവ്യ-ന്നഭോ ഗച്ഛതു യ-ഥ്സ്വാഹാ ॥
ഇന്ദ്രാണീ വാ വിധവാ ഭൂയാസമ് । അദിതിരിവ സുപുത്രാ ।
അസ്ഥൂരി ത്വാ ഗാര്ഹപത്യ ॥ 51 ॥
ഉപനിഷദേ സുപ്രജാസ്ത്വായ ॥
സ-മ്പത്നീ പത്യാ സുകൃതേന ഗച്ഛതാമ് ।
യജ്ഞസ്യ യുക്തൌ ധുര്യാവഭൂതാമ് ।
സജാന്നാനൌ വിജഹതാ-മരാതീഃ ।
ദിവി ജ്യോതിരജ-രമാരഭേതാമ് ॥
ദശ തേ തനുവോ യജ്ഞ യജ്ഞിയാഃ ।
താഃ പ്രീണാതു യജമാനോ ഘൃതേന । നാരിഷ്ഠയോഃ പ്രശിഷമീഡമാനഃ ।
ദേവാനാ-ന്ദൈവ്യേ-ഽപി യജമാനോ-ഽമൃതോ-ഽഭൂത് ॥
യം-വാഁ-ന്ദേവാ അകല്പയന്ന് ॥ 52 ॥
സ-മ്പത്നീ പത്യാ സുകൃതേന ഗച്ഛതാമ് ।
യജ്ഞസ്യ യുക്തൌ ധുര്യാവഭൂതാമ് ।
സജാന്നാനൌ വിജഹതാ-മരാതീഃ ।
ദിവി ജ്യോതിരജ-രമാരഭേതാമ് ॥
ദശ തേ തനുവോ യജ്ഞ യജ്ഞിയാഃ ।
താഃ പ്രീണാതു യജമാനോ ഘൃതേന । നാരിഷ്ഠയോഃ പ്രശിഷമീഡമാനഃ ।
ദേവാനാ-ന്ദൈവ്യേ-ഽപി യജമാനോ-ഽമൃതോ-ഽഭൂത് ॥
യം-വാഁ-ന്ദേവാ അകല്പയന്ന് ॥ 52 ॥
ഊര്ജോ ഭാഗഗ്ം ശതക്രതൂ । ഏതദ്വാ-ന്തേന പ്രീണാനി । തേന തൃപ്യതമഗ്ംഹഹൌ ॥ അഹ-ന്ദേവാനാഗ്ം സുകൃതാമസ്മി ലോകേ ।
മമേദമിഷ്ട-ന്ന മിഥു ര്ഭവാതി । അഹ-ന്നാരിഷ്ഠാ-വനുയജാമി വിദ്വാന് ।
യദാഭ്യാ-മിന്ദ്രോ അദധാ-ദ്ഭാഗധേയമ് ॥ അദാരസൃദ്ഭവത ദേവ സോമ ।
അസ്മിന്. യജ്ഞേ മരുതോ മൃഡതാ നഃ ।
മാ നോ വിദദഭി ഭാമോ അശസ്തിഃ ॥ 53 ॥
മമേദമിഷ്ട-ന്ന മിഥു ര്ഭവാതി । അഹ-ന്നാരിഷ്ഠാ-വനുയജാമി വിദ്വാന് ।
യദാഭ്യാ-മിന്ദ്രോ അദധാ-ദ്ഭാഗധേയമ് ॥ അദാരസൃദ്ഭവത ദേവ സോമ ।
അസ്മിന്. യജ്ഞേ മരുതോ മൃഡതാ നഃ ।
മാ നോ വിദദഭി ഭാമോ അശസ്തിഃ ॥ 53 ॥
മാ നോ വിദ-ദ്വജനാ ദ്വേഷ്യാ യാ ॥
ഋഷഭം-വാഁജിനം-വഁയമ് ।
പൂര്ണമാസം-യഁജാമഹേ । സ നോ ദോഹതാഗ്ം സുവീര്യമ് । രായസ്പോഷഗ്ം സഹസ്രിണമ് । പ്രാണായ സുരാധസേ । പൂര്ണമാസായ സ്വാഹാ ॥
അമാവാസ്യാ സുഭഗാ സുശേവാ । ധേനുരിവ ഭൂയ ആപ്യായമാനാ । സാ നോ ദോഹതാഗ്ം സുവീര്യമ് । രായസ്പോഷഗ്ം സഹസ്രിണമ് ।
അപാനായ സുരാധസേ । അമാവാസ്യായൈ സ്വാഹാ ॥ അഭിസ്തൃണീഹി പരിധേഹി വേദിമ് ।
ജാമി-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരമുയാ ശയാനാ ।
ഹോതൃഷദനാ ഹരിതാ-സ്സുവര്ണാഃ । നിഷ്കാ ഇമേ യജമാനസ്യ ബ്രദ്ധ്നേ ॥ 54 ॥
ഋഷഭം-വാഁജിനം-വഁയമ് ।
പൂര്ണമാസം-യഁജാമഹേ । സ നോ ദോഹതാഗ്ം സുവീര്യമ് । രായസ്പോഷഗ്ം സഹസ്രിണമ് । പ്രാണായ സുരാധസേ । പൂര്ണമാസായ സ്വാഹാ ॥
അമാവാസ്യാ സുഭഗാ സുശേവാ । ധേനുരിവ ഭൂയ ആപ്യായമാനാ । സാ നോ ദോഹതാഗ്ം സുവീര്യമ് । രായസ്പോഷഗ്ം സഹസ്രിണമ് ।
അപാനായ സുരാധസേ । അമാവാസ്യായൈ സ്വാഹാ ॥ അഭിസ്തൃണീഹി പരിധേഹി വേദിമ് ।
ജാമി-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരമുയാ ശയാനാ ।
ഹോതൃഷദനാ ഹരിതാ-സ്സുവര്ണാഃ । നിഷ്കാ ഇമേ യജമാനസ്യ ബ്രദ്ധ്നേ ॥ 54 ॥
(അഭീത്വര്യൈ - കരോമി - ക്രമീത് - പിതാ - ഽഽത്മന - ഏകതോമുഖാം - മേ ദിശോ - ഽധ്യക്ഷേഭ്യോ - ഹവി--ര് ഗാര്ഹപത്യാ - കല്പയ - ന്നശസ്തിഃ - സാ നോ ദോഹതാഗ്ം സുവീര്യഗ്ം സപ്ത ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
പരിസ്തൃണീത പരിധത്താഗ്നിമ് । പരിഹിതോ-ഽഗ്നി ര്യജമാന-മ്ഭുനക്തു । അപാഗ്ം രസ ഓഷധീനാഗ്ം സുവര്ണഃ । നിഷ്കാ ഇമേ യജമാനസ്യ സന്തു കാമദുഘാഃ । അമുത്രാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ॥
ഭൂപതേ ഭുവനപതേ । മഹതോ ഭൂതസ്യ പതേ । ബ്രഹ്മാണ-ന്ത്വാ വൃണീമഹേ ॥
അഹ-മ്ഭൂപതിരഹ-മ്ഭുവനപതിഃ ।
അഹ-മ്മഹതോ ഭൂതസ്യ പതിഃ ॥ 55 ॥
അനുവാകം 6 - ഐഷ്ടികയാജമാനമന്ത്രാഃ
പരിസ്തൃണീത പരിധത്താഗ്നിമ് । പരിഹിതോ-ഽഗ്നി ര്യജമാന-മ്ഭുനക്തു । അപാഗ്ം രസ ഓഷധീനാഗ്ം സുവര്ണഃ । നിഷ്കാ ഇമേ യജമാനസ്യ സന്തു കാമദുഘാഃ । അമുത്രാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ॥
ഭൂപതേ ഭുവനപതേ । മഹതോ ഭൂതസ്യ പതേ । ബ്രഹ്മാണ-ന്ത്വാ വൃണീമഹേ ॥
അഹ-മ്ഭൂപതിരഹ-മ്ഭുവനപതിഃ ।
അഹ-മ്മഹതോ ഭൂതസ്യ പതിഃ ॥ 55 ॥
ദേവേന സവിത്രാ പ്രസൂത ആര്ത്വിജ്യ-ങ്കരിഷ്യാമി । ദേവ സവിതരേത-ന്ത്വാ വൃണതേ ।
ബൃഹസ്പതി-ന്ദൈവ്യ-മ്ബ്രഹ്മാണമ് । തദഹ-മ്മനസേ പ്രബ്രവീമി । മനോ ഗായത്രിയൈ ।
ഗായത്രീ ത്രിഷ്ടുഭേ । ത്രിഷ്ടു-ബ്ജഗത്യൈ । ജഗത്യനുഷ്ടുഭേ । അനുഷ്ടു-ക്പങ്ക്ത്യൈ । പങ്ക്തിഃ പ്രജാപതയേ ॥ 56 ॥
ബൃഹസ്പതി-ന്ദൈവ്യ-മ്ബ്രഹ്മാണമ് । തദഹ-മ്മനസേ പ്രബ്രവീമി । മനോ ഗായത്രിയൈ ।
ഗായത്രീ ത്രിഷ്ടുഭേ । ത്രിഷ്ടു-ബ്ജഗത്യൈ । ജഗത്യനുഷ്ടുഭേ । അനുഷ്ടു-ക്പങ്ക്ത്യൈ । പങ്ക്തിഃ പ്രജാപതയേ ॥ 56 ॥
പ്രജാപതി ര്വിശ്വേഭ്യോ ദേവേഭ്യഃ । വിശ്വേ ദേവാ ബൃഹസ്പതയേ । ബൃഹസ്പതി-ര്ബ്രഹ്മണേ ।
ബ്രഹ്മ ഭൂര്ഭുവ-സ്സുവഃ । ബൃഹസ്പതി ര്ദേവാനാ-മ്ബ്രഹ്മാ । അഹ-മ്മനുഷ്യാണാമ് । ബൃഹസ്പതേ യജ്ഞ-ങ്ഗോപായ ॥ ഇദ-ന്തസ്മൈ ഹര്മ്യ-ങ്കരോമി । യോ വോ ദേവാശ്ചരതി ബ്രഹ്മചര്യമ് । മേധാവീ ദിക്ഷു മനസാ തപസ്വീ ॥ 57 ॥
ബ്രഹ്മ ഭൂര്ഭുവ-സ്സുവഃ । ബൃഹസ്പതി ര്ദേവാനാ-മ്ബ്രഹ്മാ । അഹ-മ്മനുഷ്യാണാമ് । ബൃഹസ്പതേ യജ്ഞ-ങ്ഗോപായ ॥ ഇദ-ന്തസ്മൈ ഹര്മ്യ-ങ്കരോമി । യോ വോ ദേവാശ്ചരതി ബ്രഹ്മചര്യമ് । മേധാവീ ദിക്ഷു മനസാ തപസ്വീ ॥ 57 ॥
അന്തര്ദൂതശ്ചരതി മാനുഷീഷു ॥
ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । മര്മൃജ്യമാനാ മഹതേ സൌഭഗായ ।
മഹ്യ-ന്ധുക്ഷ്വ യജമാനായ കാമാന് ॥
ഭൂമി ര്ഭൂത്വാ മഹിമാന-മ്പുപോഷ ।
തതോ ദേവീ വര്ധയതേ പയാഗ്ംസി ।
യജ്ഞിയാ യജ്ഞം-വിഁചയന്തി ശഞ്ച ।
ഓഷധീരാപ ഇഹ ശക്വരീശ്ച ॥
യോ മാ ഹൃദാ മനസാ യശ്ച വാചാ ॥ 58 ॥
ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । മര്മൃജ്യമാനാ മഹതേ സൌഭഗായ ।
മഹ്യ-ന്ധുക്ഷ്വ യജമാനായ കാമാന് ॥
ഭൂമി ര്ഭൂത്വാ മഹിമാന-മ്പുപോഷ ।
തതോ ദേവീ വര്ധയതേ പയാഗ്ംസി ।
യജ്ഞിയാ യജ്ഞം-വിഁചയന്തി ശഞ്ച ।
ഓഷധീരാപ ഇഹ ശക്വരീശ്ച ॥
യോ മാ ഹൃദാ മനസാ യശ്ച വാചാ ॥ 58 ॥
യോ ബ്രഹ്മണാ കര്മണാ ദ്വേഷ്ടി ദേവാഃ ।
യ-ശ്ശ്രുതേന ഹൃദയേനേഷ്ണതാ ച ।
തസ്യേന്ദ്ര വജ്രേണ ശിരശ്ഛിനദ്മി ॥
ഊര്ണാമൃദു പ്രഥമാനഗ്ഗ് സ്യോനമ് ।
ദേവേഭ്യോ ജുഷ്ടഗ്ം സദനായ ബര്ഹിഃ । സുവര്ഗേ ലോകേ യജമാനഗ്ം ഹി ധേഹി ।
മാ-ന്നാകസ്യ പൃഷ്ഠേ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ വയുനാനി വസ്തേ ।
സാ സ്തീര്യമാണാ മഹതേ സൌഭഗായ ॥ 59 ॥
യ-ശ്ശ്രുതേന ഹൃദയേനേഷ്ണതാ ച ।
തസ്യേന്ദ്ര വജ്രേണ ശിരശ്ഛിനദ്മി ॥
ഊര്ണാമൃദു പ്രഥമാനഗ്ഗ് സ്യോനമ് ।
ദേവേഭ്യോ ജുഷ്ടഗ്ം സദനായ ബര്ഹിഃ । സുവര്ഗേ ലോകേ യജമാനഗ്ം ഹി ധേഹി ।
മാ-ന്നാകസ്യ പൃഷ്ഠേ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ വയുനാനി വസ്തേ ।
സാ സ്തീര്യമാണാ മഹതേ സൌഭഗായ ॥ 59 ॥
സാ മേ ധുക്ഷ്വ യജമാനായ കാമാന് ।
ശിവാ ച മേ ശഗ്മാ ചൈധി ।
സ്യോനാ ച മേ സുഷദാ ചൈധി ।
ഊര്ജസ്വതീ ച മേ പയസ്വതീ ചൈധി ।
ഇഷമൂര്ജ-മ്മേ പിന്വസ്വ । ബ്രഹ്മ തേജോ മേ പിന്വസ്വ । ക്ഷത്രമോജോ മേ പിന്വസ്വ ।
വിശ-മ്പുഷ്ടി-മ്മേ പിന്വസ്വ ।
ആയുരന്നാദ്യ-മ്മേ പിന്വസ്വ ।
പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്മേ പിന്വസ്വ ॥ 60 ॥
ശിവാ ച മേ ശഗ്മാ ചൈധി ।
സ്യോനാ ച മേ സുഷദാ ചൈധി ।
ഊര്ജസ്വതീ ച മേ പയസ്വതീ ചൈധി ।
ഇഷമൂര്ജ-മ്മേ പിന്വസ്വ । ബ്രഹ്മ തേജോ മേ പിന്വസ്വ । ക്ഷത്രമോജോ മേ പിന്വസ്വ ।
വിശ-മ്പുഷ്ടി-മ്മേ പിന്വസ്വ ।
ആയുരന്നാദ്യ-മ്മേ പിന്വസ്വ ।
പ്രജാ-മ്പശൂ-ന്മേ പിന്വസ്വ ॥ 60 ॥
അസ്മിന്. യജ്ഞ ഉപ ഭൂയ ഇന്നു മേ ।
അവിക്ഷോഭായ പരിധീന്ദധാമി ।
ധര്താ ധരുണോ ധരീയാന് ।
അഗ്നി ര്ദ്വേഷാഗ്ംസി നിരിതോ നുദാതൈ ॥
വിച്ഛിനദ്മി വിധൃതീഭ്യാഗ്ം സപത്നാന് ।
ജാതാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാന്. യേ ച ജനിഷ്യമാണാഃ ।
വിശോ യന്ത്രാഭ്യാം-വിഁധമാമ്യേനാന് । അഹഗ്ഗ്സ്വാനാ-മുത്തമോ-ഽസാനി ദേവാഃ ।
വിശോ യന്ത്രേ നുദമാനേ അരാതിമ് । വിശ്വ-മ്പാപ്മാനമമതി-ന്ദുര്മരായുമ് ॥ 61 ॥
അവിക്ഷോഭായ പരിധീന്ദധാമി ।
ധര്താ ധരുണോ ധരീയാന് ।
അഗ്നി ര്ദ്വേഷാഗ്ംസി നിരിതോ നുദാതൈ ॥
വിച്ഛിനദ്മി വിധൃതീഭ്യാഗ്ം സപത്നാന് ।
ജാതാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാന്. യേ ച ജനിഷ്യമാണാഃ ।
വിശോ യന്ത്രാഭ്യാം-വിഁധമാമ്യേനാന് । അഹഗ്ഗ്സ്വാനാ-മുത്തമോ-ഽസാനി ദേവാഃ ।
വിശോ യന്ത്രേ നുദമാനേ അരാതിമ് । വിശ്വ-മ്പാപ്മാനമമതി-ന്ദുര്മരായുമ് ॥ 61 ॥
സീദന്തീ ദേവീ സുകൃതസ്യ ലോകേ ।
ധൃതീ സ്ഥോ വിധൃതീ സ്വധൃതീ ।
പ്രാണാന്മയി ധാരയതമ് । പ്രജാ-മ്മയി ധാരയതമ് । പശൂന്മയി ധാരയതമ് ॥
അയ-മ്പ്രസ്തര ഉഭയസ്യ ധര്താ ।
ധര്താ പ്രയാജാനാ-മുതാനൂയാജാനാമ് ।
സ ദാധാര സമിധോ വിശ്വരൂപാഃ ।
തസ്മിന്-ഥ്സ്രുചോ അദ്ധ്യാസാദയാമി ॥
ആരോഹ പഥോ ജുഹു ദേവയാനാന് ॥ 62 ॥
ധൃതീ സ്ഥോ വിധൃതീ സ്വധൃതീ ।
പ്രാണാന്മയി ധാരയതമ് । പ്രജാ-മ്മയി ധാരയതമ് । പശൂന്മയി ധാരയതമ് ॥
അയ-മ്പ്രസ്തര ഉഭയസ്യ ധര്താ ।
ധര്താ പ്രയാജാനാ-മുതാനൂയാജാനാമ് ।
സ ദാധാര സമിധോ വിശ്വരൂപാഃ ।
തസ്മിന്-ഥ്സ്രുചോ അദ്ധ്യാസാദയാമി ॥
ആരോഹ പഥോ ജുഹു ദേവയാനാന് ॥ 62 ॥
യത്രര്ഷയഃ പ്രഥമജാ യേ പുരാണാഃ । ഹിരണ്യപക്ഷാ-ഽജിരാ സമ്ഭൃതാങ്ഗാ ।
വഹാസി മാ സുകൃതാം-യഁത്ര ലോകാഃ ॥
അവാഹ-മ്ബാധ ഉപഭൃതാ സപത്നാന് ।
ജാതാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാന്. യേ ച ജനിഷ്യമാണാഃ । ദോഹൈ യജ്ഞഗ്ം സുദുഘാമിവ ധേനുമ് ।
അഹമുത്തരോ ഭൂയാസമ് । അധരേ മഥ്സപത്നാഃ ॥
യോ മാ വാചാ മനസാ ദുര്മരായുഃ ।
ഹൃദാ-ഽരാതീയാ-ദഭിദാസ-ദഗ്നേ ॥ 63 ॥
വഹാസി മാ സുകൃതാം-യഁത്ര ലോകാഃ ॥
അവാഹ-മ്ബാധ ഉപഭൃതാ സപത്നാന് ।
ജാതാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാന്. യേ ച ജനിഷ്യമാണാഃ । ദോഹൈ യജ്ഞഗ്ം സുദുഘാമിവ ധേനുമ് ।
അഹമുത്തരോ ഭൂയാസമ് । അധരേ മഥ്സപത്നാഃ ॥
യോ മാ വാചാ മനസാ ദുര്മരായുഃ ।
ഹൃദാ-ഽരാതീയാ-ദഭിദാസ-ദഗ്നേ ॥ 63 ॥
ഇദമസ്യ ചിത്തമധര-ന്ധ്രുവായാഃ । അഹമുത്തരോ ഭൂയാസമ് । അധരേ മഥ്സപത്നാഃ ॥
ഋഷഭോ-ഽസി ശാക്വരഃ । ഘൃതാചീനാഗ്ം സൂനുഃ । പ്രിയേണ നാമ്നാ പ്രിയേ സദസി സീദ ॥
സ്യോനോ മേ സീദ സുഷദഃ പൃഥിവ്യാമ് ।
പ്രഥയി പ്രജയാ പശുഭിഃ സുവര്ഗേ ലോകേ ।
ദിവി സീദ പൃഥിവ്യാ-മന്തരിക്ഷേ ।
അഹമുത്തരോ ഭൂയാസമ് ॥ 64 ॥
ഋഷഭോ-ഽസി ശാക്വരഃ । ഘൃതാചീനാഗ്ം സൂനുഃ । പ്രിയേണ നാമ്നാ പ്രിയേ സദസി സീദ ॥
സ്യോനോ മേ സീദ സുഷദഃ പൃഥിവ്യാമ് ।
പ്രഥയി പ്രജയാ പശുഭിഃ സുവര്ഗേ ലോകേ ।
ദിവി സീദ പൃഥിവ്യാ-മന്തരിക്ഷേ ।
അഹമുത്തരോ ഭൂയാസമ് ॥ 64 ॥
അധരേ മഥ്സപത്നാഃ ॥
ഇയഗ്ഗ് സ്ഥാലീ ഘൃതസ്യ പൂര്ണാ ।
അച്ഛിന്നപയാ-ശ്ശതധാര ഉഥ്സഃ ।
മാരുതേന ശര്മണാ ദൈവ്യേന ॥
യജ്ഞോ-ഽസി സര്വതഃ ശ്രിതഃ । സര്വതോ മാ-മ്ഭൂത-മ്ഭവിഷ്യ-ച്ഛ്രയതാമ് । ശത-മ്മേ സന്ത്വാശിഷഃ । സഹസ്ര-മ്മേ സന്തു സൂനൃതാഃ । ഇരാവതീഃ പശുമതീഃ । പ്രജാപതിരസി സര്വതഃ ശ്രിതഃ ॥ 65 ॥
ഇയഗ്ഗ് സ്ഥാലീ ഘൃതസ്യ പൂര്ണാ ।
അച്ഛിന്നപയാ-ശ്ശതധാര ഉഥ്സഃ ।
മാരുതേന ശര്മണാ ദൈവ്യേന ॥
യജ്ഞോ-ഽസി സര്വതഃ ശ്രിതഃ । സര്വതോ മാ-മ്ഭൂത-മ്ഭവിഷ്യ-ച്ഛ്രയതാമ് । ശത-മ്മേ സന്ത്വാശിഷഃ । സഹസ്ര-മ്മേ സന്തു സൂനൃതാഃ । ഇരാവതീഃ പശുമതീഃ । പ്രജാപതിരസി സര്വതഃ ശ്രിതഃ ॥ 65 ॥
സര്വതോ മാ-മ്ഭൂത-മ്ഭവിഷ്യ-ച്ഛ്രയതാമ് । ശത-മ്മേ സന്ത്വാശിഷഃ ।
സഹസ്ര-മ്മേ സന്തു സൂനൃതാഃ । ഇരാവതീഃ പശുമതീഃ ॥ ഇദമിന്ദ്രിയ-മമൃതം-വീഁര്യമ് । അനേനേന്ദ്രായ പശവോ-ഽചികിഥ്സന്ന് ।
തേന ദേവാ അവതോപ മാമ് । ഇഹേഷമൂര്ജം-യഁശ-സ്സഹ ഓജഃ സനേയമ് । ശൃത-മ്മയി ശ്രയതാമ് ॥ യ-ത്പൃഥിവീ-മചരത്തത്-പ്രവിഷ്ടമ് ॥ 66 ॥
സഹസ്ര-മ്മേ സന്തു സൂനൃതാഃ । ഇരാവതീഃ പശുമതീഃ ॥ ഇദമിന്ദ്രിയ-മമൃതം-വീഁര്യമ് । അനേനേന്ദ്രായ പശവോ-ഽചികിഥ്സന്ന് ।
തേന ദേവാ അവതോപ മാമ് । ഇഹേഷമൂര്ജം-യഁശ-സ്സഹ ഓജഃ സനേയമ് । ശൃത-മ്മയി ശ്രയതാമ് ॥ യ-ത്പൃഥിവീ-മചരത്തത്-പ്രവിഷ്ടമ് ॥ 66 ॥
യേനാസിഞ്ച-ദ്ബലമിന്ദ്രേ പ്രജാപതിഃ ।
ഇദ-ന്തച്ഛുക്ര-മ്മധു വാജിനീവത് ।
യേനോ-പരിഷ്ടാദധിനോ-ന്മഹേന്ദ്രമ് ।
ദധി മാ-ന്ധിനോതു ॥
അയം-വേഁദഃ പൃഥിവീ-മന്വവിന്ദത് ।
ഗുഹാ സതീ-ങ്ഗഹനേ ഗഹ്വരേഷു ।
സ വിന്ദതു യജമാനായ ലോകമ് ।
അച്ഛിദ്രം-യഁജ്ഞ-മ്ഭൂരികര്മാ കരോതു ॥
അയം-യഁജ്ഞ-സ്സമസദദ്ധവിഷ്മാന് ।
ഋചാ സാമ്നാ യജുഷാ ദേവതാഭിഃ ॥ 67 ॥
ഇദ-ന്തച്ഛുക്ര-മ്മധു വാജിനീവത് ।
യേനോ-പരിഷ്ടാദധിനോ-ന്മഹേന്ദ്രമ് ।
ദധി മാ-ന്ധിനോതു ॥
അയം-വേഁദഃ പൃഥിവീ-മന്വവിന്ദത് ।
ഗുഹാ സതീ-ങ്ഗഹനേ ഗഹ്വരേഷു ।
സ വിന്ദതു യജമാനായ ലോകമ് ।
അച്ഛിദ്രം-യഁജ്ഞ-മ്ഭൂരികര്മാ കരോതു ॥
അയം-യഁജ്ഞ-സ്സമസദദ്ധവിഷ്മാന് ।
ഋചാ സാമ്നാ യജുഷാ ദേവതാഭിഃ ॥ 67 ॥
തേന ലോകാന്-ഥ്സൂര്യവതോ ജയേമ ।
ഇന്ദ്രസ്യ സഖ്യ-മമൃതത്വ-മശ്യാമ് ॥
യോ നഃ കനീയ ഇഹ കാമയാതൈ ।
അസ്മിന്. യജ്ഞേ യജമാനായ മഹ്യമ് ।
അപ തമിന്ദ്രാഗ്നീ ഭുവനാന്നുദേതാമ് ।
അഹ-മ്പ്രജാം-വീഁരവതീം-വിഁദേയ ॥
അഗ്നേ വാജജിത് । വാജ-ന്ത്വാ സരിഷ്യന്തമ് ।
വാജ-ഞ്ജേഷ്യന്തമ് । വാജിനം-വാഁജജിതമ് ॥ 68 ॥
ഇന്ദ്രസ്യ സഖ്യ-മമൃതത്വ-മശ്യാമ് ॥
യോ നഃ കനീയ ഇഹ കാമയാതൈ ।
അസ്മിന്. യജ്ഞേ യജമാനായ മഹ്യമ് ।
അപ തമിന്ദ്രാഗ്നീ ഭുവനാന്നുദേതാമ് ।
അഹ-മ്പ്രജാം-വീഁരവതീം-വിഁദേയ ॥
അഗ്നേ വാജജിത് । വാജ-ന്ത്വാ സരിഷ്യന്തമ് ।
വാജ-ഞ്ജേഷ്യന്തമ് । വാജിനം-വാഁജജിതമ് ॥ 68 ॥
വാജജിത്യായൈ സമ്മാര്ജ്മി । അഗ്നിമന്നാ-ദമന്നാദ്യായ ॥ ഉപഹൂതോ ദ്യൌഃ പിതാ ।
ഉപ മാ-ന്ദ്യൌഃ പിതാ ഹ്വയതാമ് । അഗ്നി-രാഗ്നീദ്ധ്രാത് । ആയുഷേ വര്ചസേ । ജീവാത്വൈ പുണ്യായ । ഉപഹൂതാ പൃഥിവീ മാതാ । ഉപ മാ-മ്മാതാ പൃഥിവീ ഹ്വയതാമ് । അഗ്നി-രാഗ്നീദ്ധ്രാത് ॥ 69 ॥
ഉപ മാ-ന്ദ്യൌഃ പിതാ ഹ്വയതാമ് । അഗ്നി-രാഗ്നീദ്ധ്രാത് । ആയുഷേ വര്ചസേ । ജീവാത്വൈ പുണ്യായ । ഉപഹൂതാ പൃഥിവീ മാതാ । ഉപ മാ-മ്മാതാ പൃഥിവീ ഹ്വയതാമ് । അഗ്നി-രാഗ്നീദ്ധ്രാത് ॥ 69 ॥
ആയുഷേ വര്ചസേ । ജീവാത്വൈ പുണ്യായ ॥
മനോ ജ്യോതി ര്ജുഷതാമാജ്യമ് ।
വിച്ഛിന്നം-യഁജ്ഞഗ്ം സമിമ-ന്ദധാതു । ബൃഹസ്പതി-സ്തനുതാമിമ-ന്നഃ ।
വിശ്വേ ദേവാ ഇഹ മാദയന്താമ് ॥
യ-ന്തേ അഗ്ന ആവൃശ്ചാമി । അഹം-വാഁ ക്ഷിപിതശ്ചരന്ന് । പ്രജാ-ഞ്ച തസ്യ മൂല-ഞ്ച ।
നീചൈര്ദേവാ നിവൃശ്ചത ॥ 70 ॥
മനോ ജ്യോതി ര്ജുഷതാമാജ്യമ് ।
വിച്ഛിന്നം-യഁജ്ഞഗ്ം സമിമ-ന്ദധാതു । ബൃഹസ്പതി-സ്തനുതാമിമ-ന്നഃ ।
വിശ്വേ ദേവാ ഇഹ മാദയന്താമ് ॥
യ-ന്തേ അഗ്ന ആവൃശ്ചാമി । അഹം-വാഁ ക്ഷിപിതശ്ചരന്ന് । പ്രജാ-ഞ്ച തസ്യ മൂല-ഞ്ച ।
നീചൈര്ദേവാ നിവൃശ്ചത ॥ 70 ॥
അഗ്നേ യോ നോ-ഽഭിദാസതി । സമാനോ യശ്ച നിഷ്ട്യഃ । ഇദ്ധ്മസ്യേവ പ്രക്ഷായതഃ ।
മാ തസ്യോച്ഛേഷി കിഞ്ചന । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി ജാതവേദഃ । യ-ഞ്ചാഹ-ന്ദ്വേഷ്മി യശ്ച മാമ് । സര്വാഗ്സ്താനഗ്നേ സന്ദഹ ।
യാഗ്ശ്ചാഹ-ന്ദ്വേഷ്മി യേ ച മാമ് ॥ അഗ്നേ വാജജിത് ।
വാജ-ന്ത്വാ സസൃവാഗ്ംസമ് ॥ 71 ॥
മാ തസ്യോച്ഛേഷി കിഞ്ചന । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി ജാതവേദഃ । യ-ഞ്ചാഹ-ന്ദ്വേഷ്മി യശ്ച മാമ് । സര്വാഗ്സ്താനഗ്നേ സന്ദഹ ।
യാഗ്ശ്ചാഹ-ന്ദ്വേഷ്മി യേ ച മാമ് ॥ അഗ്നേ വാജജിത് ।
വാജ-ന്ത്വാ സസൃവാഗ്ംസമ് ॥ 71 ॥
വാജ-ഞ്ജിഗിവാഗ്ംസമ് । വാജിനം-വാഁജജിതമ് । വാജജിത്യായൈ സമ്മാര്ജ്മി । അഗ്നി-മന്നാദ-മന്നാദ്യായ ॥ വേദി ര്ബരഃഇ-ശ്ശൃതഗ്ം ഹവിഃ ।
ഇദ്ധ്മഃ പരിധയ-സ്സ്രുചഃ । ആജ്യം-യഁജ്ഞ ഋചോ യജുഃ । യാജ്യാശ്ച വഷട്കാരാഃ । സ-മ്മേ സന്നതയോ നമന്താമ് ।
ഇദ്ധ്മസം-നഹനേ ഹുതേ ॥ 72 ॥
ഇദ്ധ്മഃ പരിധയ-സ്സ്രുചഃ । ആജ്യം-യഁജ്ഞ ഋചോ യജുഃ । യാജ്യാശ്ച വഷട്കാരാഃ । സ-മ്മേ സന്നതയോ നമന്താമ് ।
ഇദ്ധ്മസം-നഹനേ ഹുതേ ॥ 72 ॥
ദിവഃ ഖീലോ-ഽവതതഃ । പൃഥിവ്യാ അദ്ധ്യുത്ഥിതഃ । തേനാ സഹസ്രകാണ്ഡേന । ദ്വിഷന്തഗ്ം ശോചയാമസി । ദ്വിഷന്മേ ബഹു ശോചതു ।
ഓഷധേ മോ അഹഗ്ം ശുചമ് ॥ യജ്ഞ നമസ്തേ യജ്ഞ । നമോ നമശ്ച തേ യജ്ഞ । ശിവേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ । സ്യോനേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ ॥ 73 ॥
ഓഷധേ മോ അഹഗ്ം ശുചമ് ॥ യജ്ഞ നമസ്തേ യജ്ഞ । നമോ നമശ്ച തേ യജ്ഞ । ശിവേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ । സ്യോനേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ ॥ 73 ॥
സുഭൂതേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ । ബ്രഹ്മവര്ചസേന മേ സന്തിഷ്ഠസ്വ ।
യജ്ഞസ്യര്ധിമനു സന്തിഷ്ഠസ്വ । ഉപ തേ യജ്ഞ നമഃ । ഉപ തേ നമഃ ।
ഉപ തേ നമഃ ॥ ത്രിഷ്ഫലീ ക്രിയമാണാനാമ് । യോ ന്യങ്ഗോ അവശിഷ്യതേ ।
രക്ഷസാ-മ്ഭാഗധേയമ് । ആപസ്ത-ത്പ്രവഹതാദിതഃ ॥ 74 ॥
യജ്ഞസ്യര്ധിമനു സന്തിഷ്ഠസ്വ । ഉപ തേ യജ്ഞ നമഃ । ഉപ തേ നമഃ ।
ഉപ തേ നമഃ ॥ ത്രിഷ്ഫലീ ക്രിയമാണാനാമ് । യോ ന്യങ്ഗോ അവശിഷ്യതേ ।
രക്ഷസാ-മ്ഭാഗധേയമ് । ആപസ്ത-ത്പ്രവഹതാദിതഃ ॥ 74 ॥
ഉലൂഖലേ മുസലേ യച്ച ശൂര്പേ ।
ആശിശ്ലേഷ ദൃഷദി യത്കപാലേ ।
അവപ്രുഷോ വിപ്രുഷ-സ്സംയഁജാമി ।
വിശ്വേ ദേവാ ഹവിരിദ-ഞ്ജുഷന്താമ് ।
യജ്ഞേ യാ വിപ്രുഷ-സ്സന്തി ബഹ്വീഃ ।
അഗ്നൌ താ-സ്സര്വാ-സ്സ്വിഷ്ടാ-സ്സുഹുതാ ജുഹോമി ॥ ഉദ്യന്നദ്യ മിത്രമഹഃ ।
സപത്നാന്മേ അനീനശഃ । ദിവൈനാന്. വിദ്യുതാ ജഹി ।
നിമ്രോചന്നധരാന് കൃധി ॥ 75 ॥
ആശിശ്ലേഷ ദൃഷദി യത്കപാലേ ।
അവപ്രുഷോ വിപ്രുഷ-സ്സംയഁജാമി ।
വിശ്വേ ദേവാ ഹവിരിദ-ഞ്ജുഷന്താമ് ।
യജ്ഞേ യാ വിപ്രുഷ-സ്സന്തി ബഹ്വീഃ ।
അഗ്നൌ താ-സ്സര്വാ-സ്സ്വിഷ്ടാ-സ്സുഹുതാ ജുഹോമി ॥ ഉദ്യന്നദ്യ മിത്രമഹഃ ।
സപത്നാന്മേ അനീനശഃ । ദിവൈനാന്. വിദ്യുതാ ജഹി ।
നിമ്രോചന്നധരാന് കൃധി ॥ 75 ॥
ഉദ്യന്നദ്യ വി നോ ഭജ । പിതാ പുത്രേഭ്യോ യഥാ । ദീര്ഘായുത്വസ്യ ഹേശിഷേ । തസ്യ നോ ദേഹി സൂര്യ ॥ ഉദ്യന്നദ്യ മിത്രമഹഃ । ആരോഹന്നുത്തരാ-ന്ദിവമ് । ഹൃദ്രോഗ-മ്മമ സൂര്യ । ഹരിമാണ-ഞ്ച നാശയ ॥ ശുകേഷു മേ ഹരിമാണമ് ।
രോപണാകാസു ദദ്ധ്മസി ॥ 76 ॥
രോപണാകാസു ദദ്ധ്മസി ॥ 76 ॥
അഥോ ഹാരിദ്രവേഷു മേ । ഹരിമാണ-ന്നിദദ്ധ്മസി ॥ ഉദഗാദയ-മാദിത്യഃ ।
വിശ്വേന സഹസാ സഹ । ദ്വിഷന്ത-മ്മമ രന്ധയന്ന് । മോ അഹ-ന്ദ്വിഷതോ രധമ് ॥
യോ ന-ശ്ശപാദശപതഃ । യശ്ച ന-ശ്ശപത-ശ്ശപാത് । ഉഷാശ്ച തസ്മൈ നിമ്രുക്ച । സര്വ-മ്പാപഗ്ം സമൂഹതാമ് ॥ 77 ॥
വിശ്വേന സഹസാ സഹ । ദ്വിഷന്ത-മ്മമ രന്ധയന്ന് । മോ അഹ-ന്ദ്വിഷതോ രധമ് ॥
യോ ന-ശ്ശപാദശപതഃ । യശ്ച ന-ശ്ശപത-ശ്ശപാത് । ഉഷാശ്ച തസ്മൈ നിമ്രുക്ച । സര്വ-മ്പാപഗ്ം സമൂഹതാമ് ॥ 77 ॥
യോ നഃ സപത്നോ യോ രണഃ । മര്തോ-ഽഭിദാസതി ദേവാഃ। ഇദ്ധ്മസ്യേവ പ്രക്ഷായതഃ ।
മാ തസ്യോച്ഛേഷി കിഞ്ചന ॥ അവസൃഷ്ടഃ പരാപത । ശരോ ബ്രഹ്മസഗ്ംശിതഃ ।
ഗച്ഛാ-ഽമിത്രാ-ന്പ്രവിശ । മൈഷാ-ങ്കഞ്ചനോച്ഛിഷഃ ॥ 78 ॥
മാ തസ്യോച്ഛേഷി കിഞ്ചന ॥ അവസൃഷ്ടഃ പരാപത । ശരോ ബ്രഹ്മസഗ്ംശിതഃ ।
ഗച്ഛാ-ഽമിത്രാ-ന്പ്രവിശ । മൈഷാ-ങ്കഞ്ചനോച്ഛിഷഃ ॥ 78 ॥
(പതിഃ - പ്രജാപതയേ - തപസ്വീ - വാചാ - സൌഭഗായ - പശൂന്മേ പിന്വസ്വ - ദുര്മരായും - ദേവയാനാ - നഗ്നേ - ഽന്തരിക്ഷേ-ഽഹമുത്തരോ ഭൂയാസം -പ്രജാപതിരസി സര്വതഃ ശ്രിതഃ - പ്രവിഷ്ടം - ദേവതാഭി--ര് വാജജിതം -
പൃഥിവീ ഹ്വയതാമഗ്നിരാഗ്നീദ്ധ്രാ-ദ്- വൃശ്ചത - സസൃവാഗ്ംസഗ്ം - ഹുതേ - സ്യോനേന മേ സമ്തിഷ്ഠസ്വേ - തഃ - കൃധി- ദധ്മ - സ്യൂഹതാ - +മഷ്ടൌ ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - സോമാങ്ഗ.ഭൂതേഷു മന്ത്രേഷു-ദീക്ഷാമാരഭ്യാഗ്നീഷോമയി പശുപര്യന്തേ പ്രയോഗേ ശേഷഭൂതാ മന്ത്രാഃ
സക്ഷേദ-മ്പശ്യ । വിധര്തരിദ-മ്പശ്യ । നാകേദ-മ്പശ്യ । രമതിഃ പനിഷ്ഠാ ।
ഋതം-വഁര്ഷിഷ്ഠമ് । അമൃതാ യാന്യാഹുഃ । സൂര്യോ വരിഷ്ഠോ അക്ഷഭിര്വിഭാതി ।
അന ദ്യാവാപൃഥിവീ ദേവപുത്രേ ॥ ദീക്ഷാ-ഽസി തപസോ യോനിഃ । തപോ-ഽസി ബ്രഹ്മണോ യോനിഃ ॥ 79 ॥
പൃഥിവീ ഹ്വയതാമഗ്നിരാഗ്നീദ്ധ്രാ-ദ്- വൃശ്ചത - സസൃവാഗ്ംസഗ്ം - ഹുതേ - സ്യോനേന മേ സമ്തിഷ്ഠസ്വേ - തഃ - കൃധി- ദധ്മ - സ്യൂഹതാ - +മഷ്ടൌ ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - സോമാങ്ഗ.ഭൂതേഷു മന്ത്രേഷു-ദീക്ഷാമാരഭ്യാഗ്നീഷോമയി പശുപര്യന്തേ പ്രയോഗേ ശേഷഭൂതാ മന്ത്രാഃ
സക്ഷേദ-മ്പശ്യ । വിധര്തരിദ-മ്പശ്യ । നാകേദ-മ്പശ്യ । രമതിഃ പനിഷ്ഠാ ।
ഋതം-വഁര്ഷിഷ്ഠമ് । അമൃതാ യാന്യാഹുഃ । സൂര്യോ വരിഷ്ഠോ അക്ഷഭിര്വിഭാതി ।
അന ദ്യാവാപൃഥിവീ ദേവപുത്രേ ॥ ദീക്ഷാ-ഽസി തപസോ യോനിഃ । തപോ-ഽസി ബ്രഹ്മണോ യോനിഃ ॥ 79 ॥
ബ്രഹ്മാസി ക്ഷത്രസ്യ യോനിഃ । ക്ഷത്രമസ്യൃതസ്യ യോനിഃ ।
ഋതമസി ഭൂരാരഭേ । ശ്രദ്ധാ-മ്മനസാ । ദീക്ഷാ-ന്തപസാ । വിശ്വസ്യ ഭുവനസ്യാധിപത്നീമ് । സര്വേ കാമാ യജമാനസ്യ സന്തു ॥
വാത-മ്പ്രാണ-മ്മനസാ-ഽന്വാരഭാമഹേ । പ്രജാപതിം-യോഁ ഭുവനസ്യ ഗോപാഃ ।
സ നോ മൃത്യോസ്ത്രായതാ-മ്പാത്വഗ്ംഹസഃ ॥ 80 ॥
ഋതമസി ഭൂരാരഭേ । ശ്രദ്ധാ-മ്മനസാ । ദീക്ഷാ-ന്തപസാ । വിശ്വസ്യ ഭുവനസ്യാധിപത്നീമ് । സര്വേ കാമാ യജമാനസ്യ സന്തു ॥
വാത-മ്പ്രാണ-മ്മനസാ-ഽന്വാരഭാമഹേ । പ്രജാപതിം-യോഁ ഭുവനസ്യ ഗോപാഃ ।
സ നോ മൃത്യോസ്ത്രായതാ-മ്പാത്വഗ്ംഹസഃ ॥ 80 ॥
ജ്യോഗ്ജീവാ ജരാമശീമഹി ॥ ഇന്ദ്ര ശാക്വര ഗായത്രീ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി । ഇന്ദ്ര ശാക്വര ത്രിഷ്ടുഭ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി ।
ഇന്ദ്ര ശാക്വര ജഗതീ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി ।
ഇന്ദ്ര ശാക്വരാനുഷ്ടുഭ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി । ഇന്ദ്ര ശാക്വര പങ്ക്തി-മ്പ്രപദ്യേ ॥ 81 ॥
ഇന്ദ്ര ശാക്വര ജഗതീ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി ।
ഇന്ദ്ര ശാക്വരാനുഷ്ടുഭ-മ്പ്രപദ്യേ । താ-ന്തേ യുനജ്മി । ഇന്ദ്ര ശാക്വര പങ്ക്തി-മ്പ്രപദ്യേ ॥ 81 ॥
താ-ന്തേ യുനജ്മി ॥ ആ-ഽഹ-ന്ദീക്ഷാമരുഹ-മൃതസ്യ പത്നീമ് । ഗായത്രേണ ഛന്ദസാ ബ്രഹ്മണാ ച । ഋതഗ്ം സത്യേ-ഽധായി । സത്യമൃതേ-ഽധായി ।
ഋത-ഞ്ച മേ സത്യ-ഞ്ചാഭൂതാമ് । ജ്യോതിരഭൂവഗ്ം സുവരഗമമ് ।
സുവര്ഗം-ലോഁക-ന്നാകസ്യ പൃഷ്ഠമ് । ബ്രദ്ധ്നസ്യ വിഷ്ടപമഗമമ് ॥
പൃഥിവീ ദീക്ഷാ ॥ 82 ॥
ഋത-ഞ്ച മേ സത്യ-ഞ്ചാഭൂതാമ് । ജ്യോതിരഭൂവഗ്ം സുവരഗമമ് ।
സുവര്ഗം-ലോഁക-ന്നാകസ്യ പൃഷ്ഠമ് । ബ്രദ്ധ്നസ്യ വിഷ്ടപമഗമമ് ॥
പൃഥിവീ ദീക്ഷാ ॥ 82 ॥
തയാ-ഽഗ്നി ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । യയാ-ഽഗ്നി ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । അന്തരിക്ഷ-ന്ദീക്ഷാ ।
തയാ വായു ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ വായു ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । ദ്യൌ ര്ദീക്ഷാ ।
തയാ-ഽഽദിത്യോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ-ഽഽദിത്യോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ॥ 83 ॥
തയാ വായു ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ വായു ര്ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । ദ്യൌ ര്ദീക്ഷാ ।
തയാ-ഽഽദിത്യോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ-ഽഽദിത്യോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ॥ 83 ॥
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । ദിശോ ദീക്ഷാ ।
തയാ ചന്ദ്രമാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ ചന്ദ്രമാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി ।
ആപോ ദീക്ഷാ । തയാ വരുണോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । യയാ വരുണോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി ।
ഓഷധയോ ദീക്ഷാ ॥ 84 ॥
തയാ ചന്ദ്രമാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ ചന്ദ്രമാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി ।
ആപോ ദീക്ഷാ । തയാ വരുണോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । യയാ വരുണോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ । തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി ।
ഓഷധയോ ദീക്ഷാ ॥ 84 ॥
തയാ സോമോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ। യയാ സോമോ രാജാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । വാഗ് ദീക്ഷാ ।
തയാ പ്രാണോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ പ്രാണോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । പൃഥിവീ ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
അന്തരിക്ഷ-ന്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
ദ്യൌസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ॥ 85 ॥
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । വാഗ് ദീക്ഷാ ।
തയാ പ്രാണോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
യയാ പ്രാണോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിതഃ ।
തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമി । പൃഥിവീ ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
അന്തരിക്ഷ-ന്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
ദ്യൌസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ॥ 85 ॥
ദിശസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । ആപസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് ।
ഓഷധയസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । വാക്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
ഋചസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । സാമാനി ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് ।
യജൂഗ്ംഷി ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । അഹശ്ച രാത്രിശ്ച । കൃഷിശ്ച വൃഷ്ടിശ്ച । ത്വിഷിശ്ചാ-പചിതിശ്ച ॥ 86 ॥
ഓഷധയസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । വാക്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാമ് ।
ഋചസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । സാമാനി ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് ।
യജൂഗ്ംഷി ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് । അഹശ്ച രാത്രിശ്ച । കൃഷിശ്ച വൃഷ്ടിശ്ച । ത്വിഷിശ്ചാ-പചിതിശ്ച ॥ 86 ॥
ആപശ്ചൌഷധയശ്ച । ഊര്ക്ച സൂനൃതാ ച । താസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷന്താമ് ॥
സ്വേ ദക്ഷേ ദക്ഷപിതേഹ സീദ । ദേവാനാഗ്ം സുമ്നോ മഹതേ രണായ । സ്വാസസ്ഥ-സ്തനുവാ സംവിഁശസ്വ । പിതേവൈധി സൂനവ ആ സുശേവഃ ।
ശിവോ മാ ശിവമാവിശ । സത്യ-മ്മ ആത്മാ । ശ്രദ്ധാ മേ ഽക്ഷിതിഃ ॥ 87 ॥
സ്വേ ദക്ഷേ ദക്ഷപിതേഹ സീദ । ദേവാനാഗ്ം സുമ്നോ മഹതേ രണായ । സ്വാസസ്ഥ-സ്തനുവാ സംവിഁശസ്വ । പിതേവൈധി സൂനവ ആ സുശേവഃ ।
ശിവോ മാ ശിവമാവിശ । സത്യ-മ്മ ആത്മാ । ശ്രദ്ധാ മേ ഽക്ഷിതിഃ ॥ 87 ॥
തപോ മേ പ്രതിഷ്ഠാ । സവിതൃ-പ്രസൂതാ മാ ദിശോ ദീക്ഷയന്തു । സത്യമസ്മി ॥ അഹ-ന്ത്വദസ്മി മദസി ത്വമേതത് । മമാസി യോനിസ്തവ യോനിരസ്മി । മമൈവ സന്വഹ ഹവ്യാന്യഗ്നേ ।
പുത്രഃ പിത്രേ ലോകകൃ-ജ്ജാതവേദഃ ॥
ആജുഹ്വാന-സ്സുപ്രതീകഃ പുരസ്താത് ।
അഗ്നേ സ്വാം-യോഁനിമാസീദ സാദ്ധ്യാ ।
അസ്മിന്-ഥ്സധസ്ഥേ അദ്ധ്യുത്തരസ്മിന്ന് ॥ 88 ॥
പുത്രഃ പിത്രേ ലോകകൃ-ജ്ജാതവേദഃ ॥
ആജുഹ്വാന-സ്സുപ്രതീകഃ പുരസ്താത് ।
അഗ്നേ സ്വാം-യോഁനിമാസീദ സാദ്ധ്യാ ।
അസ്മിന്-ഥ്സധസ്ഥേ അദ്ധ്യുത്തരസ്മിന്ന് ॥ 88 ॥
വിശ്വേ ദേവാ യജമാനശ്ച സീദത ॥
ഏകമിഷേ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ദ്വേ ഊര്ജേ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ത്രീണി വ്രതായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ചത്വാരി മായോ ഭവായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
പഞ്ച പശുഭ്യോ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു । ഷഡ്രായസ്പോഷായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
സപ്ത സപ്തഭ്യോ ഹോത്രാഭ്യോ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ॥
സഖായ-സ്സപ്തപദാ അഭൂമ । സഖ്യ-ന്തേ ഗമേയമ് ॥ 89 ॥
ഏകമിഷേ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ദ്വേ ഊര്ജേ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ത്രീണി വ്രതായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
ചത്വാരി മായോ ഭവായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
പഞ്ച പശുഭ്യോ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു । ഷഡ്രായസ്പോഷായ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ।
സപ്ത സപ്തഭ്യോ ഹോത്രാഭ്യോ വിഷ്ണുസ്ത്വാ-ഽന്വേതു ॥
സഖായ-സ്സപ്തപദാ അഭൂമ । സഖ്യ-ന്തേ ഗമേയമ് ॥ 89 ॥
സഖ്യാത്തേ മാ യോഷമ് । സഖ്യാന്മേ മാ യോഷ്ഠാഃ ॥ സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ ।
തസ്യാസ്തേ പൃഥിവീ പാദഃ । സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പാദഃ ।
സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ ദ്യൌഃ പാദഃ । സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ ദിശഃ പാദഃ ॥ 90 ॥
തസ്യാസ്തേ പൃഥിവീ പാദഃ । സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പാദഃ ।
സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ ദ്യൌഃ പാദഃ । സാ-ഽസി സുബ്രഹ്മണ്യേ । തസ്യാസ്തേ ദിശഃ പാദഃ ॥ 90 ॥
പരോ രജാസ്തേ പഞ്ചമഃ പാദഃ । സാ ന ഇഷമൂര്ജ-ന്ധുക്ഷ്വ । തേജ ഇന്ദ്രിയമ് । ബ്രഹ്മവര്ചസ-മന്നാദ്യമ് ॥ വിമിമേ ത്വാ പയസ്വതീമ് । ദേവാനാ-ന്ധേനുഗ്ം സുദുഘാ-മനപ-സ്ഫുരന്തീമ് । ഇന്ദ്ര-സ്സോമ-മ്പിബതു ।
ക്ഷേമോ അസ്തു നഃ ॥ ഇമാ-ന്നരാഃ കൃണുത വേദിമേത്യ । വസുമതീഗ്ം രുദ്രവതീ-മാദിത്യവതീമ് ॥ 91 ॥
ക്ഷേമോ അസ്തു നഃ ॥ ഇമാ-ന്നരാഃ കൃണുത വേദിമേത്യ । വസുമതീഗ്ം രുദ്രവതീ-മാദിത്യവതീമ് ॥ 91 ॥
വര്ഷ്മന്ദിവഃ । നാഭാ പൃഥിവ്യാഃ ।
യഥാ-ഽയം-യഁജമാനോ ന രിഷ്യേത് ।
ദേവസ്യ സവിതു-സ്സവേ ॥
ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ ।
തസ്യാഗ്ം സുപര്ണാവധി യൌ നിവിഷ്ടൌ ।
തയോ ര്ദേവാനാമധി ഭാഗധേയമ് ॥
അപ ജന്യ-മ്ഭയ-ന്നുദ । അപ ചക്രാണി വര്തയ । ഗൃഹഗ്ം സോമസ്യ ഗച്ഛതമ് ॥
ന വാ ഉവേതന്മ്രിയസേ ന രിഷ്യസി ।
ദേവാഗ്ം ഇദേഷി പഥിഭിഃ സുഗേഭിഃ ।
യത്ര യന്തി സുകൃതോ നാപി ദുഷ്കൃതഃ ।
തത്ര ത്വാ ദേവ-സ്സവിതാ ദധാതു ॥ 92 ॥
യഥാ-ഽയം-യഁജമാനോ ന രിഷ്യേത് ।
ദേവസ്യ സവിതു-സ്സവേ ॥
ചതുഃ ശിഖണ്ഡാ യുവതി-സ്സുപേശാഃ ।
ഘൃതപ്രതീകാ ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ ।
തസ്യാഗ്ം സുപര്ണാവധി യൌ നിവിഷ്ടൌ ।
തയോ ര്ദേവാനാമധി ഭാഗധേയമ് ॥
അപ ജന്യ-മ്ഭയ-ന്നുദ । അപ ചക്രാണി വര്തയ । ഗൃഹഗ്ം സോമസ്യ ഗച്ഛതമ് ॥
ന വാ ഉവേതന്മ്രിയസേ ന രിഷ്യസി ।
ദേവാഗ്ം ഇദേഷി പഥിഭിഃ സുഗേഭിഃ ।
യത്ര യന്തി സുകൃതോ നാപി ദുഷ്കൃതഃ ।
തത്ര ത്വാ ദേവ-സ്സവിതാ ദധാതു ॥ 92 ॥
(ബ്രഹ്മണോ യോനി - രഗ്ംഹസഃ - പങ്ക്തി-മ്പ്രപദ്യേ - ദീക്ഷാ - യയോ-ഽഽദിത്യോ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷിത - സ്തയാ ത്വാ ദീക്ഷയാ ദീക്ഷയാമ്യോഷധയോ ദീക്ഷാ - ദ്യൌസ്ത്വാ ദീക്ഷമാണമനു ദീക്ഷതാ - മപചിതിശ്ചാ - ക്ഷിതി - രുത്തരസ്മിന് - ഗമേയം - ദിശഃ പാദ - ആദിത്യവതീം - ഁവര്തയ പഞ്ച ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - പശുവിഷയാ അച്ഛിദ്രമന്ത്രാഃ
യദസ്യ പാരേ രജസഃ । ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതി-രജായത । തന്നഃ പര്ഷദതി ദ്വിഷഃ ।
അഗ്നേ വൈശ്വാനര സ്വാഹാ ॥ യസ്മാദ്ഭീഷാ-ഽവാശിഷ്ഠാഃ । തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ।
പ്രജാഭ്യ-സ്സര്വാഭ്യോ മൃഡ । നമോ രുദ്രായ മീഢുഷേ ॥ യസ്മാദ്ഭീഷാ ന്യഷദഃ ।
തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ॥ 93 ॥
അനുവാകം 8 - പശുവിഷയാ അച്ഛിദ്രമന്ത്രാഃ
യദസ്യ പാരേ രജസഃ । ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതി-രജായത । തന്നഃ പര്ഷദതി ദ്വിഷഃ ।
അഗ്നേ വൈശ്വാനര സ്വാഹാ ॥ യസ്മാദ്ഭീഷാ-ഽവാശിഷ്ഠാഃ । തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ।
പ്രജാഭ്യ-സ്സര്വാഭ്യോ മൃഡ । നമോ രുദ്രായ മീഢുഷേ ॥ യസ്മാദ്ഭീഷാ ന്യഷദഃ ।
തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ॥ 93 ॥
പ്രജാഭ്യ-സ്സര്വാഭ്യോ മൃഡ । നമോ രുദ്രായ മീഢുഷേ ॥ ഉദുസ്ര തിഷ്ഠ പ്രതിതിഷ്ഠ മാ രിഷഃ । മേമം-യഁജ്ഞം-യഁജമാന-ഞ്ച രീരിഷഃ । സുവര്ഗേ ലോകേ യജമാനഗ്ം ഹി ധേഹി । ശ-ന്ന ഏധി ദ്വിപദേ ശ-ഞ്ചതുഷ്പദേ ॥
യസ്മാദ്ഭീഷാ-ഽവേപിഷ്ഠാഃ പലായിഷ്ഠാ-സ്സമജ്ഞാസ്ഥാഃ । തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ।
പ്രജാഭ്യ-സ്സര്വാഭ്യോ മൃഡ । നമോ രുദ്രായ മീഢുഷേ ॥ 94 ॥
യസ്മാദ്ഭീഷാ-ഽവേപിഷ്ഠാഃ പലായിഷ്ഠാ-സ്സമജ്ഞാസ്ഥാഃ । തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി ।
പ്രജാഭ്യ-സ്സര്വാഭ്യോ മൃഡ । നമോ രുദ്രായ മീഢുഷേ ॥ 94 ॥
യ ഇദമകഃ । തസ്മൈ നമഃ । തസ്മൈ സ്വാഹാ ॥
ന വാ ഉവേതന്മ്രിയസേ ന രിഷ്യസി ദേവാഗ്ം ഇദേഷി പഥിഭിഃ സുഗേഭിഃ । ഹരീ തേ യുഞ്ജാ പൃഷതീ അഭൂതാമുപാസ്ഥാ-ദ്വാജീ ധുരി രാസഭസ്യ ॥ । ആശാനാ-ന്ത്വാ ഽഽശാപാലേഭ്യഃ । ചതുര്ഭ്യോ അമൃതേഭ്യഃ । ഇദ-മ്ഭൂതസ്യാധ്യക്ഷേഭ്യഃ । വിധേമ ഹവിഷാ വയമ് ॥
വിശ്വാ ആശാ മധുനാ സഗ്ംസൃജാമി । അനമീവാ ആപ ഓഷധയോ ഭവന്തു । അയം-യഁജമാനോ മൃധോ വ്യസ്യതാമ് । അഗൃഭീതാഃ പശവഃ സന്തു സര്വേ ॥ ॥ യജ്ഞസ്യ ഹി സ്ഥ ഋത്വിയൌ ।
ഇന്ദ്രാഗ്നീ ചേതനസ്യ ച । ഹുതാഹുതസ്യ തൃപ്യതമ് । അഹുതസ്യ ഹുതസ്യ ച । ഹുതസ്യ ചാഹുതസ്യ ച । അഹുതസ്യ ഹുതസ്യ ച । ഇന്ദ്രാഗ്നീ അസ്യ സോമസ്യ । വീത-മ്പിബത-ഞ്ജുഷേഥാമ് ॥
മാ യജമാന-ന്തമോ വിദത് । മര്ത്വിജോ മോ ഇമാഃ പ്രജാഃ । മാ യ-സ്സോമമിമ-മ്പിബാത് । സഗ്ംസൃഷ്ടമുഭയ-ങ്കൃതമ് ॥ 95 ॥
ന വാ ഉവേതന്മ്രിയസേ ന രിഷ്യസി ദേവാഗ്ം ഇദേഷി പഥിഭിഃ സുഗേഭിഃ । ഹരീ തേ യുഞ്ജാ പൃഷതീ അഭൂതാമുപാസ്ഥാ-ദ്വാജീ ധുരി രാസഭസ്യ ॥ । ആശാനാ-ന്ത്വാ ഽഽശാപാലേഭ്യഃ । ചതുര്ഭ്യോ അമൃതേഭ്യഃ । ഇദ-മ്ഭൂതസ്യാധ്യക്ഷേഭ്യഃ । വിധേമ ഹവിഷാ വയമ് ॥
വിശ്വാ ആശാ മധുനാ സഗ്ംസൃജാമി । അനമീവാ ആപ ഓഷധയോ ഭവന്തു । അയം-യഁജമാനോ മൃധോ വ്യസ്യതാമ് । അഗൃഭീതാഃ പശവഃ സന്തു സര്വേ ॥ ॥ യജ്ഞസ്യ ഹി സ്ഥ ഋത്വിയൌ ।
ഇന്ദ്രാഗ്നീ ചേതനസ്യ ച । ഹുതാഹുതസ്യ തൃപ്യതമ് । അഹുതസ്യ ഹുതസ്യ ച । ഹുതസ്യ ചാഹുതസ്യ ച । അഹുതസ്യ ഹുതസ്യ ച । ഇന്ദ്രാഗ്നീ അസ്യ സോമസ്യ । വീത-മ്പിബത-ഞ്ജുഷേഥാമ് ॥
മാ യജമാന-ന്തമോ വിദത് । മര്ത്വിജോ മോ ഇമാഃ പ്രജാഃ । മാ യ-സ്സോമമിമ-മ്പിബാത് । സഗ്ംസൃഷ്ടമുഭയ-ങ്കൃതമ് ॥ 95 ॥
(കൃധി - മീഢുഷേ - ഽഹുതസ്യ ച സപ്ത ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - ഉപാംശ്വഭിഷവാ മന്ത്രാഃ
അനാഗസസ്ത്വാ വയമ് । ഇന്ദ്രേണ പ്രേഷിതാ ഉപ । വായുഷ്ടേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ । മിത്രസ്തേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ । വരുണസ്തേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ ॥
അപാ-ങ്ക്ഷയാ ഋതസ്യ ഗര്ഭാഃ । ഭുവനസ്യ ഗോപാ-ശ്ശ്യേനാ അതിഥയഃ । പര്വതാനാ-ങ്കകുഭഃ പ്രയുതോ നപാതാരഃ । വഗ്നുനേന്ദ്രഗ്ഗ് ഹ്വയത ।
ഘോഷേണാമീ-വാഗ്ശ്ചാതയത ॥ 96 ॥
അനുവാകം 9 - ഉപാംശ്വഭിഷവാ മന്ത്രാഃ
അനാഗസസ്ത്വാ വയമ് । ഇന്ദ്രേണ പ്രേഷിതാ ഉപ । വായുഷ്ടേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ । മിത്രസ്തേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ । വരുണസ്തേ അസ്ത്വഗ്ംശഭൂഃ ॥
അപാ-ങ്ക്ഷയാ ഋതസ്യ ഗര്ഭാഃ । ഭുവനസ്യ ഗോപാ-ശ്ശ്യേനാ അതിഥയഃ । പര്വതാനാ-ങ്കകുഭഃ പ്രയുതോ നപാതാരഃ । വഗ്നുനേന്ദ്രഗ്ഗ് ഹ്വയത ।
ഘോഷേണാമീ-വാഗ്ശ്ചാതയത ॥ 96 ॥
യുക്താ-സ്സ്ഥ വഹത ॥ ദേവാ ഗ്രാവാണ ഇന്ദുരിന്ദ്ര ഇത്യവാദിഷുഃ । ഏന്ദ്രമചുച്യവുഃ പരമസ്യാഃ പരാവതഃ । ആ-ഽസ്മാ-ഥ്സധസ്ഥാത് ।
ഓരോരന്തരിക്ഷാത് । ആ സുഭൂതമസുഷവുഃ । ബ്രഹ്മവര്ചസ-മ്മ ആ-ഽസുഷവുഃ ।
സമരേ രക്ഷാഗ്സ്യവധിഷുഃ । അപഹത-മ്ബ്രഹ്മജ്യസ്യ ॥ വാക്ച ത്വാ മനശ്ച ശ്രിണീതാമ് ॥ 97 ॥
ഓരോരന്തരിക്ഷാത് । ആ സുഭൂതമസുഷവുഃ । ബ്രഹ്മവര്ചസ-മ്മ ആ-ഽസുഷവുഃ ।
സമരേ രക്ഷാഗ്സ്യവധിഷുഃ । അപഹത-മ്ബ്രഹ്മജ്യസ്യ ॥ വാക്ച ത്വാ മനശ്ച ശ്രിണീതാമ് ॥ 97 ॥
പ്രാണശ്ച ത്വാ-ഽപാനശ്ച ശ്രീണീതാമ് ।
ചക്ഷുശ്ച ത്വാ ശ്രോത്ര-ഞ്ച ശ്രീണീതാമ് ।
ദക്ഷശ്ച ത്വാ ബല-ഞ്ച ശ്രീണീതാമ് । ഓജശ്ച ത്വാ സഹശ്ച ശ്രീണീതാമ് । ആയുശ്ച ത്വാ ജരാ ച ശ്രീണീതാമ് । ആത്മാ ച ത്വാ തനൂശ്ച ശ്രീണീതാമ് । ശൃതോ-ഽസി ശൃത-ങ്കൃതഃ । ശൃതായ ത്വാ ശൃതേഭ്യസ്ത്വാ ॥
യമിന്ദ്രമാഹു ര്വരുണം-യഁമാഹുഃ । യ-മ്മിത്രമാഹു-ര്യമു സത്യമാഹുഃ ॥ 98 ॥
ചക്ഷുശ്ച ത്വാ ശ്രോത്ര-ഞ്ച ശ്രീണീതാമ് ।
ദക്ഷശ്ച ത്വാ ബല-ഞ്ച ശ്രീണീതാമ് । ഓജശ്ച ത്വാ സഹശ്ച ശ്രീണീതാമ് । ആയുശ്ച ത്വാ ജരാ ച ശ്രീണീതാമ് । ആത്മാ ച ത്വാ തനൂശ്ച ശ്രീണീതാമ് । ശൃതോ-ഽസി ശൃത-ങ്കൃതഃ । ശൃതായ ത്വാ ശൃതേഭ്യസ്ത്വാ ॥
യമിന്ദ്രമാഹു ര്വരുണം-യഁമാഹുഃ । യ-മ്മിത്രമാഹു-ര്യമു സത്യമാഹുഃ ॥ 98 ॥
യോ ദേവാനാ-ന്ദേവതമസ്തപോജാഃ । തസ്മൈ ത്വാ തേഭ്യസ്ത്വാ ॥ മയി ത്യദിന്ദ്രിയ-മ്മഹത് । മയി ദക്ഷോ മയി ക്രതുഃ । മയി ധായി സുവീര്യമ് । ത്രിശുഗ്ഘര്മോ വിഭാതു മേ । ആകൂത്യാ മനസാ സഹ ।
വിരാജാ ജ്യോതിഷാ സഹ । യജ്ഞേന പയസാ സഹ ।
തസ്യ ദോഹമശീമഹി ॥ 99 ॥
വിരാജാ ജ്യോതിഷാ സഹ । യജ്ഞേന പയസാ സഹ ।
തസ്യ ദോഹമശീമഹി ॥ 99 ॥
തസ്യ സുമ്നമശീമഹി । തസ്യ ഭക്ഷമശീമഹി ।
വാഗ്ജുഷാണാ സോമസ്യ തൃപ്യതു ॥ മിത്രോ ജനാന് യാതയതി പ്രജാന-ന്മിത്രോ ദാധാര പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് । മിത്രഃ കൃഷ്ടീരനിമിഷാ-ഽഭി ചഷ്ടേ സത്യായ ഹവ്യ-ങ്ഘൃതവ-ദ്വിധേമ ॥ പ്ര സ മിത്ര മര്തോ അസ്തു പ്രയസ്വാന്. യസ്ത ആദിത്യ ശിക്ഷതി വ്രതേന । ന ഹന്യതേ ന ജീയതേ ത്വോതോ നൈനമഗ്ംഹോ അശ്നോത്യന്തിതോ ന ദൂരാത് ॥ ॥ യസ്മാന്ന ജാതഃ പരോ അന്യോ അസ്തി । യ ആവിവേശ ഭുവനാനി വിശ്വാ ।
പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ ।
ത്രീണി ജ്യോതീഗ്ംഷി സചതേ സ ഷോഡശീ ॥
ഏഷ ബ്രഹ്മാ യ ഋത്വിയഃ ।
ഇന്ദ്രോ നാമ ശ്രുതോ ഗണേ ॥ 100 ॥
വാഗ്ജുഷാണാ സോമസ്യ തൃപ്യതു ॥ മിത്രോ ജനാന് യാതയതി പ്രജാന-ന്മിത്രോ ദാധാര പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് । മിത്രഃ കൃഷ്ടീരനിമിഷാ-ഽഭി ചഷ്ടേ സത്യായ ഹവ്യ-ങ്ഘൃതവ-ദ്വിധേമ ॥ പ്ര സ മിത്ര മര്തോ അസ്തു പ്രയസ്വാന്. യസ്ത ആദിത്യ ശിക്ഷതി വ്രതേന । ന ഹന്യതേ ന ജീയതേ ത്വോതോ നൈനമഗ്ംഹോ അശ്നോത്യന്തിതോ ന ദൂരാത് ॥ ॥ യസ്മാന്ന ജാതഃ പരോ അന്യോ അസ്തി । യ ആവിവേശ ഭുവനാനി വിശ്വാ ।
പ്രജാപതിഃ പ്രജയാ സംവിഁദാനഃ ।
ത്രീണി ജ്യോതീഗ്ംഷി സചതേ സ ഷോഡശീ ॥
ഏഷ ബ്രഹ്മാ യ ഋത്വിയഃ ।
ഇന്ദ്രോ നാമ ശ്രുതോ ഗണേ ॥ 100 ॥
പ്ര തേ മഹേ വിദഥേ ഽശഗ്ംസിഷഗ്ം ഹരീ । യ ഋത്വിയഃ പ്ര തേ വന്വേ ।
വനുഷോ ഹര്യത-മ്മദമ് ॥ ഇന്ദ്രോ നാമ ഘൃത-ന്ന യഃ । ഹരിഭിശ്ചാരു സേചതേ ।
ശ്രുതോ ഗണ ആ ത്വാ വിശന്തു । ഹരിവര്പസഗിംരഃ ॥
ഇന്ദ്രാധിപതേ-ഽധിപതിസ്ത്വ-ന്ദേവാനാമസി । അധിപതി-മ്മാമ് । ആയുഷ്മന്തം-വഁര്ചസ്വന്ത-മ്മനുഷ്യേഷു കുരു ॥ 101 ॥
വനുഷോ ഹര്യത-മ്മദമ് ॥ ഇന്ദ്രോ നാമ ഘൃത-ന്ന യഃ । ഹരിഭിശ്ചാരു സേചതേ ।
ശ്രുതോ ഗണ ആ ത്വാ വിശന്തു । ഹരിവര്പസഗിംരഃ ॥
ഇന്ദ്രാധിപതേ-ഽധിപതിസ്ത്വ-ന്ദേവാനാമസി । അധിപതി-മ്മാമ് । ആയുഷ്മന്തം-വഁര്ചസ്വന്ത-മ്മനുഷ്യേഷു കുരു ॥ 101 ॥
ഇന്ദ്രശ്ച സമ്രാ-ഡ്വരുണശ്ച രാജാ ।
തൌ തേ ഭക്ഷ-ഞ്ചക്രതുരഗ്ര ഏതമ് ।
തയോരനു ഭക്ഷ-മ്ഭക്ഷയാമി ।
വാഗ്ജുഷാണാ സോമസ്യ തൃപ്യതു ॥
പ്രജാപതി ര്വിശ്വകര്മാ । തസ്യ മനോ ദേവം-യഁജ്ഞേന രാദ്ധ്യാസമ് । അര്ഥേ ഗാ അസ്യ ജഹിതഃ । അവസാനപതേ-ഽവസാന-മ്മേ വിന്ദ ॥
നമോ രുദ്രായ വാസ്തോഷ്പതയേ ।
ആയനേ വിദ്രവണേ ॥ 102 ॥
തൌ തേ ഭക്ഷ-ഞ്ചക്രതുരഗ്ര ഏതമ് ।
തയോരനു ഭക്ഷ-മ്ഭക്ഷയാമി ।
വാഗ്ജുഷാണാ സോമസ്യ തൃപ്യതു ॥
പ്രജാപതി ര്വിശ്വകര്മാ । തസ്യ മനോ ദേവം-യഁജ്ഞേന രാദ്ധ്യാസമ് । അര്ഥേ ഗാ അസ്യ ജഹിതഃ । അവസാനപതേ-ഽവസാന-മ്മേ വിന്ദ ॥
നമോ രുദ്രായ വാസ്തോഷ്പതയേ ।
ആയനേ വിദ്രവണേ ॥ 102 ॥
ഉദ്യാനേ യത്പരായണേ । ആവര്തനേ വിവര്തനേ ।
യോ ഗോപായതി തഗ്ം ഹുവേ ॥
യാന്യപാമിത്യാ-ന്യപ്രതീത്താ-ന്യസ്മി ।
യമസ്യ ബലിനാ ചരാമി ।
ഇഹൈവ സന്തഃ പ്രതി തദ്യാതയാമഃ ।
ജീവാ ജീവേഭ്യോ നിഹരാമ ഏനത് ॥
അനൃണാ അസ്മിന്ന-നൃണാഃ പരസ്മിന്ന് ।
തൃതീയേ ലോകേ അനൃണാ-സ്സ്യാമ ।
യേ ദേവയാനാ ഉത പിതൃയാണാഃ ॥ 103 ॥
യോ ഗോപായതി തഗ്ം ഹുവേ ॥
യാന്യപാമിത്യാ-ന്യപ്രതീത്താ-ന്യസ്മി ।
യമസ്യ ബലിനാ ചരാമി ।
ഇഹൈവ സന്തഃ പ്രതി തദ്യാതയാമഃ ।
ജീവാ ജീവേഭ്യോ നിഹരാമ ഏനത് ॥
അനൃണാ അസ്മിന്ന-നൃണാഃ പരസ്മിന്ന് ।
തൃതീയേ ലോകേ അനൃണാ-സ്സ്യാമ ।
യേ ദേവയാനാ ഉത പിതൃയാണാഃ ॥ 103 ॥
സര്വാ-ന്പഥോ അനൃണാ ആക്ഷീയേമ ॥
ഇദമൂ നു ശ്രേയോ-ഽവസാന-മാഗന്മ ।
ശിവേ നോ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉഭേ ഇമേ । ഗോമദ്ധന-വദശ്വവ-ദൂര്ജസ്വത് ।
സുവീരാ വീരൈരനു സഞ്ചരേമ ॥ അര്കഃ പവിത്രഗ്ം രജസോ വിമാനഃ ।
പുനാതി ദേവാനാ-മ്ഭുവനാനി വിശ്വാ । ദ്യാവാപൃഥിവീ പയസാ സംവിഁദാനേ ।
ഘൃത-ന്ദുഹാതേ അമൃത-മ്പ്രപീനേ ॥ പവിത്രമര്കോ രജസോ വിമാനഃ ।
പുനാതി ദേവാനാ-മ്ഭുവനാനി വിശ്വാ ।
സുവ ര്ജ്യോതി ര്യശോ മഹത് ।
അശീമഹി ഗാധമുത പ്രതിഷ്ഠാമ് ॥ 104 ॥
ഇദമൂ നു ശ്രേയോ-ഽവസാന-മാഗന്മ ।
ശിവേ നോ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഉഭേ ഇമേ । ഗോമദ്ധന-വദശ്വവ-ദൂര്ജസ്വത് ।
സുവീരാ വീരൈരനു സഞ്ചരേമ ॥ അര്കഃ പവിത്രഗ്ം രജസോ വിമാനഃ ।
പുനാതി ദേവാനാ-മ്ഭുവനാനി വിശ്വാ । ദ്യാവാപൃഥിവീ പയസാ സംവിഁദാനേ ।
ഘൃത-ന്ദുഹാതേ അമൃത-മ്പ്രപീനേ ॥ പവിത്രമര്കോ രജസോ വിമാനഃ ।
പുനാതി ദേവാനാ-മ്ഭുവനാനി വിശ്വാ ।
സുവ ര്ജ്യോതി ര്യശോ മഹത് ।
അശീമഹി ഗാധമുത പ്രതിഷ്ഠാമ് ॥ 104 ॥
(ചാതയത - ശ്രീണീതാഗ്ം - സത്യമാഹു - രശീമഹി - ഗണേ - കുരു - വിദ്രവണേ - പിതൃയാണാ - അര്കോ രജസോ വിമാനസ്ത്രീണി ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - സൌമികപ്രായാശ്ചിത്തമന്ത്രാഃ
ഉദസ്താമ്ഫ്സീ-ഥ്സവിതാ മിത്രോ അര്യമാ ।
സര്വാ-നമിത്രാ-നവധീദ്യുഗേന ।
ബൃഹന്ത-മ്മാമകര-ദ്വീരവന്തമ് । രഥന്തരേ ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ പൃഥിവ്യാമ് ।
വാമദേവ്യേ ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ-ഽന്തരിക്ഷേ । ബൃഹതി ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ ദിവി ।
ബൃഹതാ ത്വോപസ്തഭ്നോമി ॥
ആ ത്വാ ദദേ യശസേ വീര്യായ ച ।
അസ്മാസ്വ-ഘ്നിയാ യൂയ-ന്ദധാഥേന്ദ്രിയ-മ്പയഃ ॥ യസ്തേ ദ്രഫ്സോ യസ്ത ഉദര്ഷഃ ॥ 105 ॥
അനുവാകം 10 - സൌമികപ്രായാശ്ചിത്തമന്ത്രാഃ
ഉദസ്താമ്ഫ്സീ-ഥ്സവിതാ മിത്രോ അര്യമാ ।
സര്വാ-നമിത്രാ-നവധീദ്യുഗേന ।
ബൃഹന്ത-മ്മാമകര-ദ്വീരവന്തമ് । രഥന്തരേ ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ പൃഥിവ്യാമ് ।
വാമദേവ്യേ ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ-ഽന്തരിക്ഷേ । ബൃഹതി ശ്രയസ്വ സ്വാഹാ ദിവി ।
ബൃഹതാ ത്വോപസ്തഭ്നോമി ॥
ആ ത്വാ ദദേ യശസേ വീര്യായ ച ।
അസ്മാസ്വ-ഘ്നിയാ യൂയ-ന്ദധാഥേന്ദ്രിയ-മ്പയഃ ॥ യസ്തേ ദ്രഫ്സോ യസ്ത ഉദര്ഷഃ ॥ 105 ॥
ദൈവ്യഃ കേതു ര്വിശ്വ-മ്ഭുവന-മാവിവേശ ।
സ നഃ പാഹ്യരിഷ്ട്യൈ സ്വാഹാ ॥
അനു മാ സര്വോ യജ്ഞോ-ഽയമേതു ।
വിശ്വേ ദേവാ മരുത-സ്സാമാര്കഃ ।
ആപ്രിയ 007ആ;ഛന്ദാഗ്ംസി നിവിദോ യജൂഗ്ംഷി । അസ്യൈ പൃഥിവ്യൈ യദ്യജ്ഞിയമ് ॥
പ്രജാപതേ ര്വര്തനിമനു വര്തസ്വ ।
അനു വീരൈരനു രാദ്ധ്യാമ ഗോഭിഃ ।
അന്വശ്വൈരനു സര്വൈരു പുഷ്ടൈഃ ।
അനു പ്രജയാ-ഽന്വിന്ദ്രിയേണ ॥ 106 ॥
സ നഃ പാഹ്യരിഷ്ട്യൈ സ്വാഹാ ॥
അനു മാ സര്വോ യജ്ഞോ-ഽയമേതു ।
വിശ്വേ ദേവാ മരുത-സ്സാമാര്കഃ ।
ആപ്രിയ 007ആ;ഛന്ദാഗ്ംസി നിവിദോ യജൂഗ്ംഷി । അസ്യൈ പൃഥിവ്യൈ യദ്യജ്ഞിയമ് ॥
പ്രജാപതേ ര്വര്തനിമനു വര്തസ്വ ।
അനു വീരൈരനു രാദ്ധ്യാമ ഗോഭിഃ ।
അന്വശ്വൈരനു സര്വൈരു പുഷ്ടൈഃ ।
അനു പ്രജയാ-ഽന്വിന്ദ്രിയേണ ॥ 106 ॥
ദേവാ നോ യജ്ഞ-മൃജുധാ നയന്തു ॥
പ്രതി ക്ഷത്രേ പ്രതി തിഷ്ഠാമി രാഷ്ട്രേ ।
പ്രത്യശ്വേഷു പ്രതിതിഷ്ഠാമി ഗോഷു ।
പ്രതി പ്രജായാ-മ്പ്രതി തിഷ്ഠാമി ഭവ്യേ ।
വിശ്വമന്യാ-ഽഭി വാവൃധേ । തദന്യസ്യാ-മധിശ്രിതമ് । ദിവേ ച വിശ്വകര്മണേ ।
പൃഥിവ്യൈ ചാകര-ന്നമഃ ॥ അസ്കാന്ദ്യൌഃ പൃഥിവീമ് । അസ്കാനൃഷഭോ യുവാ ഗാഃ ॥ 107 ॥
പ്രതി ക്ഷത്രേ പ്രതി തിഷ്ഠാമി രാഷ്ട്രേ ।
പ്രത്യശ്വേഷു പ്രതിതിഷ്ഠാമി ഗോഷു ।
പ്രതി പ്രജായാ-മ്പ്രതി തിഷ്ഠാമി ഭവ്യേ ।
വിശ്വമന്യാ-ഽഭി വാവൃധേ । തദന്യസ്യാ-മധിശ്രിതമ് । ദിവേ ച വിശ്വകര്മണേ ।
പൃഥിവ്യൈ ചാകര-ന്നമഃ ॥ അസ്കാന്ദ്യൌഃ പൃഥിവീമ് । അസ്കാനൃഷഭോ യുവാ ഗാഃ ॥ 107 ॥
സ്കന്നേമാ വിശ്വാ ഭുവനാ । സ്കന്നോ യജ്ഞഃ പ്രജനയതു । അസ്കാനജനി പ്രാജനി ।
ആ സ്കന്നാജ്ജായതേ വൃഷാ । സ്കന്നാ-ത്പ്രജനിഷീമഹി ॥ യേ ദേവാ യേഷാമിദ-മ്ഭാഗധേയ-മ്ബഭൂവ । യേഷാ-മ്പ്രയാജാ ഉതാനൂയാജാഃ । ഇന്ദ്രജ്യേഷ്ഠേഭ്യോ വരുണരാജഭ്യഃ । അഗ്നിഹോതൃഭ്യോ ദേവേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ ॥ ഉത ത്യാ നോ ദിവാ മതിഃ ॥ 108 ॥
ആ സ്കന്നാജ്ജായതേ വൃഷാ । സ്കന്നാ-ത്പ്രജനിഷീമഹി ॥ യേ ദേവാ യേഷാമിദ-മ്ഭാഗധേയ-മ്ബഭൂവ । യേഷാ-മ്പ്രയാജാ ഉതാനൂയാജാഃ । ഇന്ദ്രജ്യേഷ്ഠേഭ്യോ വരുണരാജഭ്യഃ । അഗ്നിഹോതൃഭ്യോ ദേവേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ ॥ ഉത ത്യാ നോ ദിവാ മതിഃ ॥ 108 ॥
അദിതിരൂത്യാ-ഽഽഗമത് । സാ ശന്താചീ മയസ്കരത് । അപ സ്രിധഃ ॥ ഉത ത്യാ ദൈവ്യാ ഭിഷജാ । ശ-ന്നസ്കരതോ അശ്വിനാ । യൂയാതാ-മസ്മദ്രപഃ ।
അപ സ്രിധഃ ॥ ശമഗ്നി-രഗ്നിഭിസ്കരത് । ശ-ന്നസ്തപതു സൂര്യഃ । ശം-വാഁതോ വാത്വരപാഃ ॥ 109 ॥
അപ സ്രിധഃ ॥ ശമഗ്നി-രഗ്നിഭിസ്കരത് । ശ-ന്നസ്തപതു സൂര്യഃ । ശം-വാഁതോ വാത്വരപാഃ ॥ 109 ॥
അപ സ്രിധഃ ॥ തദിത്പദ-ന്ന വിചികേത വിദ്വാന് ।
യന്മൃതഃ പുനരപ്യേതി ജീവാന് । ത്രിവൃദ്യ-ദ്ഭുവനസ്യ രഥവൃത് । ജീവോ ഗര്ഭോ ന മൃത-സ്സ ജീവാത് ॥ പ്രത്യസ്മൈ പിപീഷതേ । വിശ്വാനി വിദുഷേ ഭര । അര-ങ്ഗമായ ജഗ്മവേ ।
അപശ്ചാദ്ദധ്വനേ നരേ (ഓ-രപശ്ചാദ്ദഘ്വനേ നരേ) ॥ ഇന്ദുരിന്ദുമ-വാഗാത് ।
ഇന്ദോരിന്ദ്രോ-ഽപാത് । തസ്യ ത ഇന്ദവിന്ദ്ര-പീതസ്യ മധുമതഃ । ഉപഹൂതസ്യോപഹൂതോ ഭക്ഷയാമി ॥ 110 ॥
യന്മൃതഃ പുനരപ്യേതി ജീവാന് । ത്രിവൃദ്യ-ദ്ഭുവനസ്യ രഥവൃത് । ജീവോ ഗര്ഭോ ന മൃത-സ്സ ജീവാത് ॥ പ്രത്യസ്മൈ പിപീഷതേ । വിശ്വാനി വിദുഷേ ഭര । അര-ങ്ഗമായ ജഗ്മവേ ।
അപശ്ചാദ്ദധ്വനേ നരേ (ഓ-രപശ്ചാദ്ദഘ്വനേ നരേ) ॥ ഇന്ദുരിന്ദുമ-വാഗാത് ।
ഇന്ദോരിന്ദ്രോ-ഽപാത് । തസ്യ ത ഇന്ദവിന്ദ്ര-പീതസ്യ മധുമതഃ । ഉപഹൂതസ്യോപഹൂതോ ഭക്ഷയാമി ॥ 110 ॥
(ഉദര്ഷ - ഇന്ദ്രിയേണ - ഗാ - മതി - രരപാ - അഗാത്രീണി ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - ദര്ശപൂര്ണമാസപ്രായശ്ചിത്തമന്ത്രാഃ
ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ മനസോ ബ്രഹ്മ വാചഃ । ബ്രഹ്മ യജ്ഞാനാഗ്ം ഹവിഷാ-മാജ്യസ്യ ।
അതിരിക്ത-ങ്കര്മണോ യച്ച ഹീനമ് । യജ്ഞഃ പര്വാണി പ്രതിരന്നേതി കല്പയന്ന് ।
സ്വാഹാകൃതാ-ഽഽഹുതിരേതു ദേവാന് ॥ ആശ്രാവിതമത്യാശ്രാവിതമ് ।
വഷട്കൃത-മത്യനൂക്ത-ഞ്ച യജ്ഞേ ।
അതിരിക്ത-ങ്കര്മണോ യച്ച ഹീനമ് ।
യജ്ഞഃ പര്വാണി പ്രതിരന്നേതി കല്പയന്ന് ।
സ്വാഹാകൃതാ-ഽഽഹുതിരേതു ദേവാന് ॥ 111 ॥
അനുവാകം 11 - ദര്ശപൂര്ണമാസപ്രായശ്ചിത്തമന്ത്രാഃ
ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ മനസോ ബ്രഹ്മ വാചഃ । ബ്രഹ്മ യജ്ഞാനാഗ്ം ഹവിഷാ-മാജ്യസ്യ ।
അതിരിക്ത-ങ്കര്മണോ യച്ച ഹീനമ് । യജ്ഞഃ പര്വാണി പ്രതിരന്നേതി കല്പയന്ന് ।
സ്വാഹാകൃതാ-ഽഽഹുതിരേതു ദേവാന് ॥ ആശ്രാവിതമത്യാശ്രാവിതമ് ।
വഷട്കൃത-മത്യനൂക്ത-ഞ്ച യജ്ഞേ ।
അതിരിക്ത-ങ്കര്മണോ യച്ച ഹീനമ് ।
യജ്ഞഃ പര്വാണി പ്രതിരന്നേതി കല്പയന്ന് ।
സ്വാഹാകൃതാ-ഽഽഹുതിരേതു ദേവാന് ॥ 111 ॥
യദ്വോ ദേവാ അതിപാദയാനി । വാചാ ചിത്പ്രയത-ന്ദേവ ഹേഡനമ് । അരായോ അസ്മാഗ്ം അഭി-ദുച്ഛുനായതേ। അന്യത്രാസ്മ-ന്മരുതസ്ത-ന്നിധേതന ॥ തത-മ്മ ആപസ്തദു തായത പുനഃ । സ്വാദിഷ്ഠാ ധീതിരുചഥായ ശസ്യതേ ।
അയഗ്ം സമുദ്ര ഉത വിശ്വഭേഷജഃ ।
സ്വാഹാ-കൃതസ്യ സമുതൃപ്ണുത ര്ഭുവഃ ॥
ഉദ്വയ-ന്തമസസ്പരി പശ്യന്തോ ജ്യോതിരുത്തരമ് । ദേവ-ന്ദേവത്രാ സൂര്യമഗന്മ ജ്യോതിരുത്തമമ് ॥ ।
ഉദു ത്യ-ഞ്ജാതവേദസ-ന്ദേവം-വഁഹന്തി കേതവഃ । ദൃശേ വിശ്വായ സൂര്യമ് ॥ ചിത്ര-ന്ദേവാനാ-മുദഗാദനീക-ഞ്ചക്ഷു-ര്മിത്രസ്യ വരുണസ്യാ-ഽഗ്നേഃ । ആ-ഽ പ്രാ ദ്യാവാപൃഥിവീ അന്തരിക്ഷഗ്ം സൂര്യ ആത്മാ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ച ॥ ॥ 112 ॥
അയഗ്ം സമുദ്ര ഉത വിശ്വഭേഷജഃ ।
സ്വാഹാ-കൃതസ്യ സമുതൃപ്ണുത ര്ഭുവഃ ॥
ഉദ്വയ-ന്തമസസ്പരി പശ്യന്തോ ജ്യോതിരുത്തരമ് । ദേവ-ന്ദേവത്രാ സൂര്യമഗന്മ ജ്യോതിരുത്തമമ് ॥ ।
ഉദു ത്യ-ഞ്ജാതവേദസ-ന്ദേവം-വഁഹന്തി കേതവഃ । ദൃശേ വിശ്വായ സൂര്യമ് ॥ ചിത്ര-ന്ദേവാനാ-മുദഗാദനീക-ഞ്ചക്ഷു-ര്മിത്രസ്യ വരുണസ്യാ-ഽഗ്നേഃ । ആ-ഽ പ്രാ ദ്യാവാപൃഥിവീ അന്തരിക്ഷഗ്ം സൂര്യ ആത്മാ ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ച ॥ ॥ 112 ॥
ഇമ-മ്മേ വരുണ ശ്രുധീ ഹവമദ്യാ ച മൃഡയ । ത്വാമവസ്യുരാ ചകേ ॥ തത്ത്വാ യാമി ബ്രഹ്മണാ വന്ദമാന-സ്തദാ ശാസ്തേ യജമാനോ ഹവിര്ഭിഃ । അഹേഡമാനോ വരുണേഹ ബോധ്യുരുശഗ്ംസ മാ ന ആയുഃ പ്രമോഷീഃ ॥ ।
ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ വരുണസ്യ വിദ്വാ-ന്ദേവസ്യ ഹേഡോ-ഽവ യാസി സീഷ്ഠാഃ । യജിഷ്ഠോ വഹ്നി തമ-ശ്ശോശുചാനോ വിശ്വാ ദ്വേഷാഗ്ംസി പ്രമുമുഗ്ധ്യസ്മത് ॥
സ ത്വന്നോ അഗ്നേ-ഽവമോ ഭവോതീ നേദിഷ്ഠോ അസ്യാ ഉഷസോ വ്യുഷ്ടൌ । അവ യക്ഷ്വ നോ വരുണഗ്ം രരാണോ വീഹി മൃഡീകഗ്ം സുഹവോ ന ഏധി ॥ । ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി । അയാ സന്മനസാ ഹിതഃ । അയാ സനഃഅവ്യമൂഹിഷേ । അയാ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് । ഇഷ്ടോ അഗ്നിരാഹുതഃ । സ്വാഹാകൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വഗാ ദേവേഭ്യ ഇദ-ന്നമഃ ॥ പ്രജാപതേ ന ത്വദേതാന്യന്യോ വിശ്വാ ജാതാനി പരി താ ബഭൂവ । യത്കാമാസ്തേ ജുഹുമസ്തന്നോ അസ്തു വയഗ്ഗ് സ്യാമ പതയോ രയീണാമ് ॥ ॥ ഇമ-ഞ്ജീവേഭ്യഃ പരിധി-ന്ദധാമി । മൈഷാ-ന്നു ഗാദപരോ അര്ധമേതമ് । ശത-ഞ്ജീവന്തു ശരദഃ പുരൂചീഃ । തിരോ മൃത്യു-ന്ദധതാ-മ്പര്വതേന ॥
ഇഷ്ടേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ വഷഡനിഷ്ടേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ । ഭേഷജ-ന്ദുരിഷ്ട്യൈ സ്വാഹാ നിഷ്കൃത്യൈ സ്വാഹാ । ദൌരാര്ധ്യൈ സ്വാഹാ ദൈവീഭ്യ-സ്തനൂഭ്യ-സ്സ്വാഹാ ॥ 113 ॥
ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ വരുണസ്യ വിദ്വാ-ന്ദേവസ്യ ഹേഡോ-ഽവ യാസി സീഷ്ഠാഃ । യജിഷ്ഠോ വഹ്നി തമ-ശ്ശോശുചാനോ വിശ്വാ ദ്വേഷാഗ്ംസി പ്രമുമുഗ്ധ്യസ്മത് ॥
സ ത്വന്നോ അഗ്നേ-ഽവമോ ഭവോതീ നേദിഷ്ഠോ അസ്യാ ഉഷസോ വ്യുഷ്ടൌ । അവ യക്ഷ്വ നോ വരുണഗ്ം രരാണോ വീഹി മൃഡീകഗ്ം സുഹവോ ന ഏധി ॥ । ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി । അയാ സന്മനസാ ഹിതഃ । അയാ സനഃഅവ്യമൂഹിഷേ । അയാ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് । ഇഷ്ടോ അഗ്നിരാഹുതഃ । സ്വാഹാകൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വഗാ ദേവേഭ്യ ഇദ-ന്നമഃ ॥ പ്രജാപതേ ന ത്വദേതാന്യന്യോ വിശ്വാ ജാതാനി പരി താ ബഭൂവ । യത്കാമാസ്തേ ജുഹുമസ്തന്നോ അസ്തു വയഗ്ഗ് സ്യാമ പതയോ രയീണാമ് ॥ ॥ ഇമ-ഞ്ജീവേഭ്യഃ പരിധി-ന്ദധാമി । മൈഷാ-ന്നു ഗാദപരോ അര്ധമേതമ് । ശത-ഞ്ജീവന്തു ശരദഃ പുരൂചീഃ । തിരോ മൃത്യു-ന്ദധതാ-മ്പര്വതേന ॥
ഇഷ്ടേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ വഷഡനിഷ്ടേഭ്യ-സ്സ്വാഹാ । ഭേഷജ-ന്ദുരിഷ്ട്യൈ സ്വാഹാ നിഷ്കൃത്യൈ സ്വാഹാ । ദൌരാര്ധ്യൈ സ്വാഹാ ദൈവീഭ്യ-സ്തനൂഭ്യ-സ്സ്വാഹാ ॥ 113 ॥
ഋദ്ധ്യൈ സ്വാഹാ സമൃദ്ധ്യൈ സ്വാഹാ ॥
യത ഇന്ദ്ര ഭയാമഹേ ।
തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി । മഘവഞ്ഛഗ്ധി തവ തന്ന ഊതയേ । വി ദ്വിഷോ വി മൃധോ ജഹി ॥ സ്വസ്തിദാ വിശസ്പതിഃ । വൃത്രഹാ വിമൃധോ വശീ । വൃഷേന്ദ്രഃ പുര ഏതു നഃ । സ്വസ്തിദാ അഭയ-ങ്കരഃ ॥ ആഭി ര്ഗീര്ഭി ര്യദതോ ന ഊനമ് ॥ 114 ॥
യത ഇന്ദ്ര ഭയാമഹേ ।
തതോ നോ അഭയ-ങ്കൃധി । മഘവഞ്ഛഗ്ധി തവ തന്ന ഊതയേ । വി ദ്വിഷോ വി മൃധോ ജഹി ॥ സ്വസ്തിദാ വിശസ്പതിഃ । വൃത്രഹാ വിമൃധോ വശീ । വൃഷേന്ദ്രഃ പുര ഏതു നഃ । സ്വസ്തിദാ അഭയ-ങ്കരഃ ॥ ആഭി ര്ഗീര്ഭി ര്യദതോ ന ഊനമ് ॥ 114 ॥
ആപ്യായയ ഹരിവോ വര്ധമാനഃ ।
യദാ സ്തോതൃഭ്യോ മഹി ഗോത്രാ രുജാസി ।
ഭൂയിഷ്ഠഭാജോ അധ തേ സ്യാമ ॥ അനാജ്ഞാതം-യഁദാജ്ഞാതമ് । യജ്ഞസ്യ ക്രിയതേ മിഥു । അഗ്നേ തദസ്യ കല്പയ । ത്വഗ്ം ഹി വേത്ഥ യഥാതഥമ് ॥ പുരുഷ സമ്മിതോ യജ്ഞഃ । യജ്ഞഃ പുരുഷ സമ്മിതഃ । അഗ്നേ തദസ്യ കല്പയ ।
ത്വഗ്ം ഹി വേത്ഥ യഥാതഥമ് ॥ യ-ത്പാകത്രാ മനസാ ദീനദക്ഷാ ന । യജ്ഞസ്യ മന്വതേ മര്താസഃ । അഗ്നിഷ്ടദ്ധോതാ കൃതുവിദ്വിജാനന്ന് ।
യജിഷ്ഠോ ദേവാഗ്ം ഋതുശോ യജാതി ॥ 115 ॥
യദാ സ്തോതൃഭ്യോ മഹി ഗോത്രാ രുജാസി ।
ഭൂയിഷ്ഠഭാജോ അധ തേ സ്യാമ ॥ അനാജ്ഞാതം-യഁദാജ്ഞാതമ് । യജ്ഞസ്യ ക്രിയതേ മിഥു । അഗ്നേ തദസ്യ കല്പയ । ത്വഗ്ം ഹി വേത്ഥ യഥാതഥമ് ॥ പുരുഷ സമ്മിതോ യജ്ഞഃ । യജ്ഞഃ പുരുഷ സമ്മിതഃ । അഗ്നേ തദസ്യ കല്പയ ।
ത്വഗ്ം ഹി വേത്ഥ യഥാതഥമ് ॥ യ-ത്പാകത്രാ മനസാ ദീനദക്ഷാ ന । യജ്ഞസ്യ മന്വതേ മര്താസഃ । അഗ്നിഷ്ടദ്ധോതാ കൃതുവിദ്വിജാനന്ന് ।
യജിഷ്ഠോ ദേവാഗ്ം ഋതുശോ യജാതി ॥ 115 ॥
(ദേവാഗ് - ശ്ചിത്രം - തനൂഭ്യ-സ്സ്വാഹോ - നം - പുരുഷസമ്മിതോ-ഽഗ്നേ തദസ്യ കല്പയ പഞ്ച ച) (അ. 11)
അനുവാകം 12 - അഗ്നിഷ്ടോമാദൌ യജമാനജപ്യാ മന്ത്രവിശേഷാഃ
യദ്ദേവാ ദേവഹേഡനമ് । ദേവാസശ്ചകൃമാ വയമ് । ആദിത്യാ-സ്തസ്മാന്മാ മുഞ്ചത ।
ഋതസ്യര്തേന മാമുത ॥ ദേവാ ജീവനകാമ്യാ യത് । വാചാ-ഽനൃതമൂദിമ । അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ । ഗാര്ഹപത്യഃ പ്രമുഞ്ചതു । ദുരിതാ യാനി ചകൃമ । കരോതു മാമനേ നസമ് ॥ 116 ॥
അനുവാകം 12 - അഗ്നിഷ്ടോമാദൌ യജമാനജപ്യാ മന്ത്രവിശേഷാഃ
യദ്ദേവാ ദേവഹേഡനമ് । ദേവാസശ്ചകൃമാ വയമ് । ആദിത്യാ-സ്തസ്മാന്മാ മുഞ്ചത ।
ഋതസ്യര്തേന മാമുത ॥ ദേവാ ജീവനകാമ്യാ യത് । വാചാ-ഽനൃതമൂദിമ । അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ । ഗാര്ഹപത്യഃ പ്രമുഞ്ചതു । ദുരിതാ യാനി ചകൃമ । കരോതു മാമനേ നസമ് ॥ 116 ॥
ഋതേന ദ്യാവാപൃഥിവീ । ഋതേന ത്വഗ്ം സരസ്വതി । ഋതാന്മാ മുഞ്ചതാഗ്ംഹസഃ । യദന്യ കൃതമാരിമ ॥ സജാതശഗ്ംസാദുത വാ ജാമിശഗ്ംസാത് । ജ്യായസ-ശ്ശഗ്ംസാദുത വാ കനീയസഃ । അനാജ്ഞാത-ന്ദേവകൃതം-യഁദേനഃ । തസ്മാത്ത്വമസ്മാ-ഞ്ജാതവേദോ മുമുഗ്ധി ॥ യദ്വാചാ യന്മനസാ । ബാഹുഭ്യാ-മൂരുഭ്യാ-മഷ്ഠീവദ്ഭ്യാമ് ॥ 117 ॥
ശിശ്ഞൈ ര്യദനൃത-ഞ്ചകൃമാ വയമ് । അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യദ്ധസ്താഭ്യാ-ഞ്ചകര കില്ബിഷാണി । അക്ഷാണാം-വഁഗ്നുമുപ ജിഘ്നമാനഃ । ദൂരേപശ്യാ ച രാഷ്ട്രഭൃച്ച । താന്യഫ്സരസാ-വനുദത്താ-മൃണാനി ॥
അദീവ്യന്നൃണം-യഁദഹ-ഞ്ചകാര । യദ്വാ-ഽദാസ്യന്-ഥ്സഞ്ജഗാരാ ജനേഭ്യഃ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യന്മയി മാതാ ഗര്ഭേ സതി ॥ 118 ॥
അദീവ്യന്നൃണം-യഁദഹ-ഞ്ചകാര । യദ്വാ-ഽദാസ്യന്-ഥ്സഞ്ജഗാരാ ജനേഭ്യഃ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യന്മയി മാതാ ഗര്ഭേ സതി ॥ 118 ॥
ഏനശ്ചകാര യത്പിതാ । അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യദാ പിപേഷ മാതര-മ്പിതരമ് ।
പുത്രഃ പ്രമുദിതോ ധയന്ന് । അഹിഗ്ംസിതൌ പിതരൌ മയാ തത് । തദഗ്നേ അനൃണോ ഭവാമി ॥ യദന്തരിക്ഷ-മ്പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് ।
യന്മാതര-മ്പിതരം-വാഁ ജിഹിഗ്ംസിമ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യദാശസാ നിശസാ യത്പരാശസാ ॥ 119 ॥
പുത്രഃ പ്രമുദിതോ ധയന്ന് । അഹിഗ്ംസിതൌ പിതരൌ മയാ തത് । തദഗ്നേ അനൃണോ ഭവാമി ॥ യദന്തരിക്ഷ-മ്പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് ।
യന്മാതര-മ്പിതരം-വാഁ ജിഹിഗ്ംസിമ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ യദാശസാ നിശസാ യത്പരാശസാ ॥ 119 ॥
യദേനശ്ച കൃമാ നൂതനം-യഁത്പുരാണമ് । അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ അതിക്രാമാമി ദുരിതം-യഁദേനഃ । ജഹാമി രിപ്ര-മ്പരമേ സധസ്ഥേ ।
യത്ര യന്തി സുകൃതോ നാപി ദുഷ്കൃതഃ । തമാരോഹാമി സുകൃതാ-ന്നു ലോകമ് ॥
ത്രിതേ ദേവാ അമൃജതൈ-തദേനഃ ।
ത്രിത ഏതന്മനുഷ്യേഷു മാമൃജേ ।
തതോ മാ യദി കിഞ്ചിദാനശേ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ 120 ॥
യത്ര യന്തി സുകൃതോ നാപി ദുഷ്കൃതഃ । തമാരോഹാമി സുകൃതാ-ന്നു ലോകമ് ॥
ത്രിതേ ദേവാ അമൃജതൈ-തദേനഃ ।
ത്രിത ഏതന്മനുഷ്യേഷു മാമൃജേ ।
തതോ മാ യദി കിഞ്ചിദാനശേ ।
അഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ ॥ 120 ॥
ഗാര്ഹപത്യഃ പ്രമുഞ്ചതു । ദുരിതാ യാനി ചകൃമ । കരോതു മാമനേനസമ് ॥ ദിവി ജാതാ അഫ്സു ജാതാഃ । യാ ജാതാ ഓഷധീഭ്യഃ । അഥോ യാ അഗ്നിജാ ആപഃ । താ നഃ ശുന്ധന്തു ശുന്ധനീഃ ॥
യദാപോ നക്ത-ന്ദുരിത-ഞ്ചരാമ ।
യദ്വാ ദിവാ നൂതനം-യഁത്പുരാണമ് ।
ഹിരണ്യ-വര്ണാസ്തത ഉത്പുനീത നഃ ॥
ഇമ-മ്മേ വരുണ ശ്രുധീ ഹവമദ്യാ ച മൃഡയ । ത്വാമവസ്യുരാ ചകേ ॥
തത്ത്വാ യാമി ബ്രഹ്മണാ വന്ദമാന-സ്തദാ ശാസ്തേ യജമാനോ ഹവിര്ഭിഃ । അഹേഡമാനോ വരുണേഹ ബോധ്യുരുശഗ്ംസ മാ ന ആയുഃ പ്രമോഷീഃ ॥ । ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ വരുണസ്യ വിദ്വാ-ന്ദേവസ്യ ഹേഡോ-ഽവ യാസി സീഷ്ഠാഃ । യജിഷ്ഠോ വഹ്നി തമ-ശ്ശോശുചാനോ വിശ്വാ ദ്വേഷാഗ്ംസി പ്രമുമുഗ്ധ്യസ്മത് ॥ സ ത്വന്നോ അഗ്നേ-ഽവമോ ഭവോതീ നേദിഷ്ഠോ അസ്യാ ഉഷസോ വ്യുഷ്ടൌ । അവ യക്ഷ്വ നോ വരുണഗ്ം രരാണോ വീഹി മൃഡീകഗ്ം സുഹവോ ന ഏധി ॥ । ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി । അയാ സന്മനസാ ഹിതഃ । അയാ സനഃഅവ്യമൂഹിഷേ । അയാ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് । ഇഷ്ടോ അഗ്നിരാഹുതഃ । സ്വാഹാകൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വഗാ ദേവേഭ്യ ഇദ-ന്നമഃ ॥ ॥ 121 ॥
യദാപോ നക്ത-ന്ദുരിത-ഞ്ചരാമ ।
യദ്വാ ദിവാ നൂതനം-യഁത്പുരാണമ് ।
ഹിരണ്യ-വര്ണാസ്തത ഉത്പുനീത നഃ ॥
ഇമ-മ്മേ വരുണ ശ്രുധീ ഹവമദ്യാ ച മൃഡയ । ത്വാമവസ്യുരാ ചകേ ॥
തത്ത്വാ യാമി ബ്രഹ്മണാ വന്ദമാന-സ്തദാ ശാസ്തേ യജമാനോ ഹവിര്ഭിഃ । അഹേഡമാനോ വരുണേഹ ബോധ്യുരുശഗ്ംസ മാ ന ആയുഃ പ്രമോഷീഃ ॥ । ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ വരുണസ്യ വിദ്വാ-ന്ദേവസ്യ ഹേഡോ-ഽവ യാസി സീഷ്ഠാഃ । യജിഷ്ഠോ വഹ്നി തമ-ശ്ശോശുചാനോ വിശ്വാ ദ്വേഷാഗ്ംസി പ്രമുമുഗ്ധ്യസ്മത് ॥ സ ത്വന്നോ അഗ്നേ-ഽവമോ ഭവോതീ നേദിഷ്ഠോ അസ്യാ ഉഷസോ വ്യുഷ്ടൌ । അവ യക്ഷ്വ നോ വരുണഗ്ം രരാണോ വീഹി മൃഡീകഗ്ം സുഹവോ ന ഏധി ॥ । ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി । അയാ സന്മനസാ ഹിതഃ । അയാ സനഃഅവ്യമൂഹിഷേ । അയാ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് । ഇഷ്ടോ അഗ്നിരാഹുതഃ । സ്വാഹാകൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വഗാ ദേവേഭ്യ ഇദ-ന്നമഃ ॥ ॥ 121 ॥
(അനേനസ - മഷ്ഠീവദ്ഭ്യാഗ്ം - സതി - പരാശസാ-ഽഽനശേ - ഽഗ്നിര്മാ തസ്മാദേനസഃ - പുനീത നസ്ത്രീണി ച) (അ. 12)
(യ-ദ്ദേവാ ഗാര്ഹപത്യോ യദ്ധസ്താഭ്യാം-യഁന്മയി മാതാ യദാപിപേഷ
ഁയദന്തരിക്ഷം-യഁദാശസാ-ഽതിക്രാമാമി ത്രിതേ ദേവാ ദിവി ജാതാ അഫ്സു ജാതാ യദാപ ഇമ-മ്മേ വരുണാ തത്ത്വാ യാമി ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ സ ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി)
അനുവാകം 13 - അവഭൃഥേ കര്മണി ഋജീഷപ്രോക്ഷണമന്ത്രാഃ
യത്തേ ഗ്രാവ്.ണ്ണാ ചിച്ഛിദു-സ്സോമ രാജന്ന് ।
പ്രിയാണ്യങ്ഗാനി സ്വധിതാ പരൂഗ്ംഷി । തഥ്സന്ധ-ഥ്സ്വാജ്യേനോത വര്ധയസ്വ ।
അനാഗസോ അധമിഥ്സക്ഷംയേഁമ ॥ യത്തേ ഗ്രാവാ ബാഹുച്യുതോ അചുച്യവുഃ ।
നരോ യത്തേ ദുദുഹു ര്ദക്ഷിണേന ।
തത്ത ആപ്യായതാ-ന്തത്തേ । നിഷ്ട്യായതാ-ന്ദേവ
സോമ ॥ യത്തേ ത്വച-മ്ബിഭിദുര്യച്ച യോനിമ് ।
യദാസ്ഥാനാ-ത്പ്രച്യുതോ വേനസി ത്മനാ ॥ 122 ॥
(യ-ദ്ദേവാ ഗാര്ഹപത്യോ യദ്ധസ്താഭ്യാം-യഁന്മയി മാതാ യദാപിപേഷ
ഁയദന്തരിക്ഷം-യഁദാശസാ-ഽതിക്രാമാമി ത്രിതേ ദേവാ ദിവി ജാതാ അഫ്സു ജാതാ യദാപ ഇമ-മ്മേ വരുണാ തത്ത്വാ യാമി ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ സ ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി)
അനുവാകം 13 - അവഭൃഥേ കര്മണി ഋജീഷപ്രോക്ഷണമന്ത്രാഃ
യത്തേ ഗ്രാവ്.ണ്ണാ ചിച്ഛിദു-സ്സോമ രാജന്ന് ।
പ്രിയാണ്യങ്ഗാനി സ്വധിതാ പരൂഗ്ംഷി । തഥ്സന്ധ-ഥ്സ്വാജ്യേനോത വര്ധയസ്വ ।
അനാഗസോ അധമിഥ്സക്ഷംയേഁമ ॥ യത്തേ ഗ്രാവാ ബാഹുച്യുതോ അചുച്യവുഃ ।
നരോ യത്തേ ദുദുഹു ര്ദക്ഷിണേന ।
തത്ത ആപ്യായതാ-ന്തത്തേ । നിഷ്ട്യായതാ-ന്ദേവ
സോമ ॥ യത്തേ ത്വച-മ്ബിഭിദുര്യച്ച യോനിമ് ।
യദാസ്ഥാനാ-ത്പ്രച്യുതോ വേനസി ത്മനാ ॥ 122 ॥
ത്വയാ തഥ്സോമ ഗുപ്തമസ്തു നഃ ।
സാ നഃ സധാം-ഽസത്പരമേ വ്യോമന്ന് ॥
അഹാച്ഛരീര-മ്പയസാ സമേത്യ । അന്യോ-ഽന്യോ ഭവതി വര്ണോ അസ്യ । തസ്മിന് വയമുപഹൂതാസ്തവ സ്മഃ । ആ നോ ഭജ സദസി വിശ്വരൂപേ ॥
നൃചക്ഷാ-സ്സോമ ഉത ശുശ്രുഗസ്തു ।
മാ നോ വിഹാസീദ്ഗിര ആവൃണാനഃ ।
അനാഗാ-സ്തനുവോ വാവൃധാനഃ ।
ആ നോ രൂപം-വഁഹതു ജായമാനഃ ॥ 123 ॥
സാ നഃ സധാം-ഽസത്പരമേ വ്യോമന്ന് ॥
അഹാച്ഛരീര-മ്പയസാ സമേത്യ । അന്യോ-ഽന്യോ ഭവതി വര്ണോ അസ്യ । തസ്മിന് വയമുപഹൂതാസ്തവ സ്മഃ । ആ നോ ഭജ സദസി വിശ്വരൂപേ ॥
നൃചക്ഷാ-സ്സോമ ഉത ശുശ്രുഗസ്തു ।
മാ നോ വിഹാസീദ്ഗിര ആവൃണാനഃ ।
അനാഗാ-സ്തനുവോ വാവൃധാനഃ ।
ആ നോ രൂപം-വഁഹതു ജായമാനഃ ॥ 123 ॥
ഉപക്ഷരന്തി ജുഹ്വോ ഘൃതേന । പ്രിയാണ്യങ്ഗാനി തവ വര്ധയന്തീഃ । തസ്മൈ തേ സോമ നമ ഇദ്വഷട്ച । ഉപ മാ രാജന്-ഥ്സുകൃതേ ഹ്വയസ്വ ॥
സ-മ്പ്രാണാപാനാഭ്യാഗ്ം സമു ചക്ഷുഷാ ത്വമ് । സഗ്ഗ് ശ്രോത്രേണ ഗച്ഛസ്വ സോമ രാജന്ന് ।
യത്ത ആസ്ഥിതഗ്ം ശമു തത്തേ അസ്തു । ജാനീതാന്നഃ സഗമ്മനേ പഥീനാമ് ॥ ഏത-ഞ്ജാനീതാത്പരമേ വ്യോമന്ന് । വൃകാ-സ്സധസ്ഥാ വിദ രൂപമസ്യ ॥ 124 ॥
സ-മ്പ്രാണാപാനാഭ്യാഗ്ം സമു ചക്ഷുഷാ ത്വമ് । സഗ്ഗ് ശ്രോത്രേണ ഗച്ഛസ്വ സോമ രാജന്ന് ।
യത്ത ആസ്ഥിതഗ്ം ശമു തത്തേ അസ്തു । ജാനീതാന്നഃ സഗമ്മനേ പഥീനാമ് ॥ ഏത-ഞ്ജാനീതാത്പരമേ വ്യോമന്ന് । വൃകാ-സ്സധസ്ഥാ വിദ രൂപമസ്യ ॥ 124 ॥
യദാഗച്ഛാ-ത്പഥിഭി ര്ദേവയാനൈഃ । ഇഷ്ടാപൂര്തേ കൃണുതാ-ദാവിരസ്മൈ ॥
അരിഷ്ടോ രാജന്നഗദഃ പരേഹി । നമസ്തേ അസ്തു ചക്ഷസേ രഘൂയതേ । നാകമാരോഹ സഹ യജമാനേന । സൂര്യ-ങ്ഗച്ഛതാത്പരമേ വ്യോമന്ന് ॥
അഭൂദ്ദേവ-സ്സവിതാ വന്ദ്യോ നു നഃ । ഇദാനീമഹ്ന ഉപവാച്യോ നൃഭിഃ ।
വി യോ രത്നാ ഭജതി മാനവേഭ്യഃ । ശ്രേഷ്ഠ-ന്നോ അത്ര ദ്രവിണം-യഁഥാ ദധത് ॥
ഉപ നോ മിത്രാവരുണാ-വിഹാവതമ് । അന്വാദീദ്ധ്യാ-ഥാമിഹ നഃ സഖായാ । ആദിത്യാനാ-മ്പ്രസിതിര്-ഹേതിഃ । ഉഗ്രാ ശതാപാഷ്ഠാ ഘവിഷാ പരിണോ വൃണക്തു ॥
ആ പ്യായസ്വ സമെതു തേ വിശ്വതഃ സോമ വൃഷ്ണിയമ് । ഭവാ വാജസ്യ സങ്ഗഥേ ॥ സ-ന്തേ പയാഗ്ംസി സമു യന്തു വാജാ-സ്സം-വൃഁഷ്ണിയാ-ന്യഭിമാതിഷാഹഃ । ആപ്യായമാനോ അമൃതായ സോമ ദിവി ശ്രവാഗ്സ്യുത്തമാനി ധിഷ്വ ॥ ॥ 125 ॥
അരിഷ്ടോ രാജന്നഗദഃ പരേഹി । നമസ്തേ അസ്തു ചക്ഷസേ രഘൂയതേ । നാകമാരോഹ സഹ യജമാനേന । സൂര്യ-ങ്ഗച്ഛതാത്പരമേ വ്യോമന്ന് ॥
അഭൂദ്ദേവ-സ്സവിതാ വന്ദ്യോ നു നഃ । ഇദാനീമഹ്ന ഉപവാച്യോ നൃഭിഃ ।
വി യോ രത്നാ ഭജതി മാനവേഭ്യഃ । ശ്രേഷ്ഠ-ന്നോ അത്ര ദ്രവിണം-യഁഥാ ദധത് ॥
ഉപ നോ മിത്രാവരുണാ-വിഹാവതമ് । അന്വാദീദ്ധ്യാ-ഥാമിഹ നഃ സഖായാ । ആദിത്യാനാ-മ്പ്രസിതിര്-ഹേതിഃ । ഉഗ്രാ ശതാപാഷ്ഠാ ഘവിഷാ പരിണോ വൃണക്തു ॥
ആ പ്യായസ്വ സമെതു തേ വിശ്വതഃ സോമ വൃഷ്ണിയമ് । ഭവാ വാജസ്യ സങ്ഗഥേ ॥ സ-ന്തേ പയാഗ്ംസി സമു യന്തു വാജാ-സ്സം-വൃഁഷ്ണിയാ-ന്യഭിമാതിഷാഹഃ । ആപ്യായമാനോ അമൃതായ സോമ ദിവി ശ്രവാഗ്സ്യുത്തമാനി ധിഷ്വ ॥ ॥ 125 ॥
(ത്മനാ - ജായമാനോ - ഽസ്യ - ദധ-ത്പഞ്ച ച) (അ. 13)
അനുവാകം 14 - അവഭൃഥേ കര്മണി സേചനാദിമന്ത്രാഃ
യദ്ദിദീക്ഷേ മനസാ യച്ച വാചാ । യദ്വാ പ്രാണൈശ്ചക്ഷുഷാ യച്ച ശ്രോത്രേണ ।
യദ്രേതസാ മിഥുനേനാ-പ്യാത്മനാ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ।
ശുക്രാ ദീക്ഷായൈ തപസോ വിമോചനീഃ ।
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
യദൃചാ സാമ്നാ യജുഷാ । പശൂനാ-ഞ്ചര്മന്. ഹവിഷാ ദിദീക്ഷേ ।
യച്ഛന്ദോഭി-രോഷധീഭി-ര്വനസ്പതൌ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ (ദധിരേ) തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥ 126 ॥
അനുവാകം 14 - അവഭൃഥേ കര്മണി സേചനാദിമന്ത്രാഃ
യദ്ദിദീക്ഷേ മനസാ യച്ച വാചാ । യദ്വാ പ്രാണൈശ്ചക്ഷുഷാ യച്ച ശ്രോത്രേണ ।
യദ്രേതസാ മിഥുനേനാ-പ്യാത്മനാ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ।
ശുക്രാ ദീക്ഷായൈ തപസോ വിമോചനീഃ ।
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
യദൃചാ സാമ്നാ യജുഷാ । പശൂനാ-ഞ്ചര്മന്. ഹവിഷാ ദിദീക്ഷേ ।
യച്ഛന്ദോഭി-രോഷധീഭി-ര്വനസ്പതൌ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ (ദധിരേ) തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥ 126 ॥
ശുക്രാ ദീക്ഷായൈ തപസോ വിമോചനീഃ ।
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
യേന ബ്രഹ്മ യേന ക്ഷത്രമ് । യേനേന്ദ്രാഗ്നീ പ്രജാപതി-സ്സോമോ വരുണോ യേന രാജാ ।
വിശ്വേ ദേവാ ഋഷയോ യേന പ്രാണാഃ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ।
ശുക്രാ ദീക്ഷായൈ തപസോ വിമോചനീഃ ।
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
അപാ-മ്പുഷ്പമസ്യോ-ഷധീനാഗ്ം രസഃ । സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ ॥ 127 ॥
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
യേന ബ്രഹ്മ യേന ക്ഷത്രമ് । യേനേന്ദ്രാഗ്നീ പ്രജാപതി-സ്സോമോ വരുണോ യേന രാജാ ।
വിശ്വേ ദേവാ ഋഷയോ യേന പ്രാണാഃ ।
അദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ।
ശുക്രാ ദീക്ഷായൈ തപസോ വിമോചനീഃ ।
ആപോ വിമോക്ത്രീ ര്മയി തേജ ഇന്ദ്രിയമ് ॥
അപാ-മ്പുഷ്പമസ്യോ-ഷധീനാഗ്ം രസഃ । സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ ॥ 127 ॥
അഗ്നേഃ പ്രിയതമഗ്ം ഹവി-സ്സ്വാഹാ ॥ അപാ-മ്പുഷ്പ-മസ്യോഷധീനാഗ്ം രസഃ ।
സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ । ഇന്ദ്രസ്യ പ്രിയതമഗ്ം ഹവി-സ്സ്വാഹാ । അപാ-മ്പുഷ്പമസ്യോ-ഷധീനാഗ്ം രസഃ । സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ ।
വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-മ്പ്രിയതമഗ്ം ഹവി-സ്സ്വാഹാ ॥ വയഗ്ം സോമ വ്രതേ തവ ।
മനസ്തനൂഷു പിപ്രതഃ । പ്രജാവന്തോ അശീമഹി ॥ 128 ॥
സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ । ഇന്ദ്രസ്യ പ്രിയതമഗ്ം ഹവി-സ്സ്വാഹാ । അപാ-മ്പുഷ്പമസ്യോ-ഷധീനാഗ്ം രസഃ । സോമസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമ ।
വിശ്വേഷാ-ന്ദേവാനാ-മ്പ്രിയതമഗ്ം ഹവി-സ്സ്വാഹാ ॥ വയഗ്ം സോമ വ്രതേ തവ ।
മനസ്തനൂഷു പിപ്രതഃ । പ്രജാവന്തോ അശീമഹി ॥ 128 ॥
ദേവേഭ്യഃ പിതൃഭ്യ-സ്സ്വാഹാ । സോമ്യേഭ്യഃ പിതൃഭ്യ-സ്സ്വാഹാ । കവ്യേഭ്യഃ പിതൃഭ്യ-സ്സ്വാഹാ ॥ ദേവാസ ഇഹ മാദയദ്ധ്വമ് ।
സോമ്യാസ ഇഹ മാദയദ്ധ്വമ് । കവ്യാസ ഇഹ മാദയദ്ധ്വമ് ॥ അനന്തരിതാഃ പിതരഃ സോമ്യാ-സ്സോമപീഥാത് ॥ അപൈതു മൃത്യുരമൃത-ന്ന ആഗന്ന് । വൈവസ്വതോ നോ അഭയ-ങ്കൃണോതു ।
പര്ണം-വഁനസ്പതേരിവ ॥ 129 ॥
സോമ്യാസ ഇഹ മാദയദ്ധ്വമ് । കവ്യാസ ഇഹ മാദയദ്ധ്വമ് ॥ അനന്തരിതാഃ പിതരഃ സോമ്യാ-സ്സോമപീഥാത് ॥ അപൈതു മൃത്യുരമൃത-ന്ന ആഗന്ന് । വൈവസ്വതോ നോ അഭയ-ങ്കൃണോതു ।
പര്ണം-വഁനസ്പതേരിവ ॥ 129 ॥
അഭി നഃ ശീയതാഗ്ം രയിഃ । സചതാ-ന്ന-ശ്ശചീപതിഃ ॥ പര-മ്മൃത്യോ അനുപരേഹി പന്ഥാമ് । യസ്തേ സ്വ ഇതരോ ദേവയാനാത് । ചക്ഷുഷ്മതേ ശൃണ്വതേ തേ ബ്രവീമി । മാ നഃ പ്രജാഗ്ം രീരിഷോ മോത വീരാന് ॥ ഇദമൂ നു ശ്രേയോ-ഽവസാന-മാഗന്മ । യദ്ഗോജി-ദ്ധനജി-ദശ്വജിദ്യത് ।
പര്ണം-വഁനസ്പതേരിവ । അഭി നഃ ശീയതാഗ്ം രയിഃ । സചതാ-ന്ന-ശ്ശചീപതിഃ ॥ 130 ॥
(വനസ്പതാവദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയ-ന്ധാമാ - ശീമഹീ - വാ - ഭി നഃ ശീയതാഗ്ം രയിരേക-ഞ്ച) (അ. 14)
(സര്വാന്. - യ-ദ്വിഷ്ഷണ്ണേന - വി വൈ - യാഃ പുരസ്താ-ദ്- ദേവാ ദേവേഷു - പരിസ്തണിത - സക്ഷേദം - ഁയദസ്യ പാരേ - ഽനാഗസ - ഉദസ്താ-മ്ഫ്സീ-ദ്- ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ - യ-ദ്ദേവ - യത്തേ ഗ്രാവ.ണ്ണാ - യ-ദ്ദിദീക്ഷേ ചതുര്ദശ)
(സര്വാന് - ഭൂതിമേവ - യാമേവാഫ്സ്വാഹുതിമ് - ഁവ്രതാനാം - പര്ണവല്കഃ - സോമ്യാനാ - മസ്മിന്. യജ്ഞേ - ഽഗ്നേ യോ നോ - ജ്യോഗ്ജീവാഃ - പരോരജാസ്തേ - പ്ര തേ മഹേ - ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ - ഗാര്ഹപത്യാ സ്ത്രിഗ്ംശദുത്തരശതം)
(സര്വാന്. വൈ - ശചീപതിഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ സപ്തമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
പര്ണം-വഁനസ്പതേരിവ । അഭി നഃ ശീയതാഗ്ം രയിഃ । സചതാ-ന്ന-ശ്ശചീപതിഃ ॥ 130 ॥
(വനസ്പതാവദ്ഭ്യോ ലോകാ ദധിരേ തേജ ഇന്ദ്രിയ-ന്ധാമാ - ശീമഹീ - വാ - ഭി നഃ ശീയതാഗ്ം രയിരേക-ഞ്ച) (അ. 14)
(സര്വാന്. - യ-ദ്വിഷ്ഷണ്ണേന - വി വൈ - യാഃ പുരസ്താ-ദ്- ദേവാ ദേവേഷു - പരിസ്തണിത - സക്ഷേദം - ഁയദസ്യ പാരേ - ഽനാഗസ - ഉദസ്താ-മ്ഫ്സീ-ദ്- ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ - യ-ദ്ദേവ - യത്തേ ഗ്രാവ.ണ്ണാ - യ-ദ്ദിദീക്ഷേ ചതുര്ദശ)
(സര്വാന് - ഭൂതിമേവ - യാമേവാഫ്സ്വാഹുതിമ് - ഁവ്രതാനാം - പര്ണവല്കഃ - സോമ്യാനാ - മസ്മിന്. യജ്ഞേ - ഽഗ്നേ യോ നോ - ജ്യോഗ്ജീവാഃ - പരോരജാസ്തേ - പ്ര തേ മഹേ - ബ്രഹ്മ പ്രതിഷ്ഠാ - ഗാര്ഹപത്യാ സ്ത്രിഗ്ംശദുത്തരശതം)
(സര്വാന്. വൈ - ശചീപതിഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ സപ്തമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥