కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే సప్తమః ప్రపాఠకః - అచ్ఛిద్ర-ఙ్కాణ్డ-మ్ప్రాయశ్చిత్తమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అచ్ఛిద్ర-ఙ్కాణ్డ-మ్ప్రాయశ్చిత్తేన మన్త్రైశ్చ యజ్ఞచ్ఛిద్రపూరణాదచ్ఛిద్రముచ్యతే
అనువాకం 1 - దర్శపూర్ణమాసేష్టివిషయాణి కాని చిత్ప్రాయశ్చిత్తాని
సర్వాన్. వా ఏషో-ఽగ్నౌ కామా-న్ప్రవేశయతి ।
యో-ఽగ్నీనన్వాధాయ వ్రతముపైతి ।
స యదనిష్ట్వా ప్రయాయాత్ । అకామప్రీతా ఏన-ఙ్కామా నాను ప్రయాయుః । అతేజా అవీర్యః స్యాత్ ।
స జుహుయాత్ । తుభ్య-న్తా అఙ్గిరస్తమ ।
విశ్వా-స్సుక్షితయః పృథక్ ।
అగ్నే కామాయ యేమిర ఇతి ।
కామానేవాస్మి-న్దధాతి ॥ 1 ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అచ్ఛిద్ర-ఙ్కాణ్డ-మ్ప్రాయశ్చిత్తేన మన్త్రైశ్చ యజ్ఞచ్ఛిద్రపూరణాదచ్ఛిద్రముచ్యతే
అనువాకం 1 - దర్శపూర్ణమాసేష్టివిషయాణి కాని చిత్ప్రాయశ్చిత్తాని
సర్వాన్. వా ఏషో-ఽగ్నౌ కామా-న్ప్రవేశయతి ।
యో-ఽగ్నీనన్వాధాయ వ్రతముపైతి ।
స యదనిష్ట్వా ప్రయాయాత్ । అకామప్రీతా ఏన-ఙ్కామా నాను ప్రయాయుః । అతేజా అవీర్యః స్యాత్ ।
స జుహుయాత్ । తుభ్య-న్తా అఙ్గిరస్తమ ।
విశ్వా-స్సుక్షితయః పృథక్ ।
అగ్నే కామాయ యేమిర ఇతి ।
కామానేవాస్మి-న్దధాతి ॥ 1 ॥
కామప్రీతా ఏన-ఙ్కామా అనుప్రయాన్తి ।
తేజస్వీ వీర్యావా-న్భవతి ॥
సన్తతిర్వా ఏషా యజ్ఞస్య ।
యో-ఽగ్నీనన్వాధాయ వ్రతముపైతి ।
స యదుద్వాయతి । విచ్ఛిత్తి-రేవాస్య సా ॥
త-మ్ప్రాఞ్చముద్ధృత్య ।
మనసోపతిష్ఠేత । మనో వై ప్రజాపతిః ।
ప్రాజాపత్యో యజ్ఞః ॥ 2 ॥
తేజస్వీ వీర్యావా-న్భవతి ॥
సన్తతిర్వా ఏషా యజ్ఞస్య ।
యో-ఽగ్నీనన్వాధాయ వ్రతముపైతి ।
స యదుద్వాయతి । విచ్ఛిత్తి-రేవాస్య సా ॥
త-మ్ప్రాఞ్చముద్ధృత్య ।
మనసోపతిష్ఠేత । మనో వై ప్రజాపతిః ।
ప్రాజాపత్యో యజ్ఞః ॥ 2 ॥
మనసైవ యజ్ఞగ్ం సన్తనోతి । భూరిత్యాహ । భూతో వై ప్రజాపతిః । భూతిమేవోపైతి ॥
వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే ।
యస్యా-హితాగ్నే-రగ్నిరపక్షాయతి । యావచ్ఛమ్యయా ప్రవిద్ధ్యేత్ ।
యది తావదపక్షాయేత్ । తగ్ం సమ్భరేత్ ।
ఇద-న్త ఏక-మ్పర ఉత ఏకమ్ ॥ 3 ॥
వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే ।
యస్యా-హితాగ్నే-రగ్నిరపక్షాయతి । యావచ్ఛమ్యయా ప్రవిద్ధ్యేత్ ।
యది తావదపక్షాయేత్ । తగ్ం సమ్భరేత్ ।
ఇద-న్త ఏక-మ్పర ఉత ఏకమ్ ॥ 3 ॥
తృతీయేన జ్యోతిషా సంవిఁశస్వ । సంవేఁశనస్తనువై చారురేధి ।
ప్రియే దేవానా-మ్పరమే జనిత్ర ఇతి । బ్రహ్మణైవైనగ్ం సమ్భరతి ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః । యది పరస్త-రామపక్షాయేత్ । అను ప్రయాయావస్యేత్ ।
సో ఏవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
ఓషధీర్వా ఏతస్య పశూ-న్పయః ప్రవిశతి ।
యస్య హవిషే వథ్సా అపాకృతా ధయన్తి ॥ 4 ॥
ప్రియే దేవానా-మ్పరమే జనిత్ర ఇతి । బ్రహ్మణైవైనగ్ం సమ్భరతి ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః । యది పరస్త-రామపక్షాయేత్ । అను ప్రయాయావస్యేత్ ।
సో ఏవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
ఓషధీర్వా ఏతస్య పశూ-న్పయః ప్రవిశతి ।
యస్య హవిషే వథ్సా అపాకృతా ధయన్తి ॥ 4 ॥
తాన్. యద్దుహ్యాత్ । యాతయామ్నా హవిషా యజేత । యన్న దుహ్యాత్ । యజ్ఞపరు-రన్తరియాత్ । వాయవ్యాం-యఁవాగూ-న్నిర్వపేత్ ।
వాయుర్వై పయసః ప్రదాపయితా । స ఏవాస్మై పయః ప్రదాపయతి । పయో వా ఓషధయః ।
పయః పయః ।
పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ॥ 5 ॥
వాయుర్వై పయసః ప్రదాపయితా । స ఏవాస్మై పయః ప్రదాపయతి । పయో వా ఓషధయః ।
పయః పయః ।
పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ॥ 5 ॥
అథోత్తరస్మై హవిషే వథ్సానపా కుర్యాత్ ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ అన్యతరాన్. వా ఏష దేవా-న్భాగధేయేన వ్యర్ధయతి ।
యే యజమానస్య సాయ-ఙ్గృహమా-గచ్ఛన్తి ।
యస్య సాయ-న్దుగ్ధగ్ం హవిరార్తి-మార్చ్ఛతి ।
ఇన్ద్రాయ వ్రీహీన్ని-రుప్యో-పవసేత్ । పయో వా ఓషధయః । పయ ఏవారభ్య గృహీత్వో-పవసతి । యత్ప్రాత-స్స్యాత్ । తచ్ఛృత-ఙ్కుర్యాత్ ॥ 6 ॥
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ అన్యతరాన్. వా ఏష దేవా-న్భాగధేయేన వ్యర్ధయతి ।
యే యజమానస్య సాయ-ఙ్గృహమా-గచ్ఛన్తి ।
యస్య సాయ-న్దుగ్ధగ్ం హవిరార్తి-మార్చ్ఛతి ।
ఇన్ద్రాయ వ్రీహీన్ని-రుప్యో-పవసేత్ । పయో వా ఓషధయః । పయ ఏవారభ్య గృహీత్వో-పవసతి । యత్ప్రాత-స్స్యాత్ । తచ్ఛృత-ఙ్కుర్యాత్ ॥ 6 ॥
అథేతర ఐన్ద్రః పురోడాశః స్యాత్ ।
ఇన్ద్రియే ఏవాస్మై సమీచీ దధాతి ।
పయో వా ఓషధయః । పయః పయః । పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ।
అథోత్తరస్మై హవిషే వథ్సానపా కుర్యాత్ ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ ఉభయాన్. వా ఏష దేవా-న్భాగధేయేన వ్యర్ధయతి ।
యే యజమానస్య సాయ-ఞ్చ ప్రాతశ్చ గృహమా-గచ్ఛన్తి । యస్యోభయగ్ం హవిరార్తి-మార్చ్ఛతి ॥ 7 ॥
ఇన్ద్రియే ఏవాస్మై సమీచీ దధాతి ।
పయో వా ఓషధయః । పయః పయః । పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ।
అథోత్తరస్మై హవిషే వథ్సానపా కుర్యాత్ ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ ఉభయాన్. వా ఏష దేవా-న్భాగధేయేన వ్యర్ధయతి ।
యే యజమానస్య సాయ-ఞ్చ ప్రాతశ్చ గృహమా-గచ్ఛన్తి । యస్యోభయగ్ం హవిరార్తి-మార్చ్ఛతి ॥ 7 ॥
ఐన్ద్ర-మ్పఞ్చశరావ-మోదన-న్నిర్వపేత్ ।
అగ్ని-న్దేవతానా-మ్ప్రథమం-యఁజేత్ ।
అగ్నిముఖా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ।
అగ్నిం-వాఁ అన్వన్యా దేవతాః ।
ఇన్ద్రమన్వన్యాః । తా ఏవోభయీః ప్రీణాతి ।
పయో వా ఓషధయః ।
పయః పయః । పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ।
అథోత్తరస్మై హవిషే వథ్సానపా కుర్యాత్ ॥ 8 ॥
అగ్ని-న్దేవతానా-మ్ప్రథమం-యఁజేత్ ।
అగ్నిముఖా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ।
అగ్నిం-వాఁ అన్వన్యా దేవతాః ।
ఇన్ద్రమన్వన్యాః । తా ఏవోభయీః ప్రీణాతి ।
పయో వా ఓషధయః ।
పయః పయః । పయసైవాస్మై పయో-ఽవరున్ధే ।
అథోత్తరస్మై హవిషే వథ్సానపా కుర్యాత్ ॥ 8 ॥
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ అర్ధో వా ఏతస్య యజ్ఞస్య మీయతే ।
యస్య వ్రత్యే-ఽహ-న్పత్న్యనా-లమ్భుకా భవతి । తామపరుద్ధ్య యజేత ।
సర్వేణైవ యజ్ఞేన యజతే ।
తామిష్ట్వో-పహ్వయేత । అమూహమస్మి ।
సా త్వమ్ । ద్యౌరహమ్ । పృథివీ త్వమ్ । సామాహమ్ । ఋక్త్వమ్ । తావేహి సమ్భవావ । సహ రేతో దధావహై । పుగ్ంసే పుత్రాయ వేత్తవై ।
రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయేతి ।
అర్ధ ఏవైనాము-పహ్వయతే ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ 9 ॥
యస్య వ్రత్యే-ఽహ-న్పత్న్యనా-లమ్భుకా భవతి । తామపరుద్ధ్య యజేత ।
సర్వేణైవ యజ్ఞేన యజతే ।
తామిష్ట్వో-పహ్వయేత । అమూహమస్మి ।
సా త్వమ్ । ద్యౌరహమ్ । పృథివీ త్వమ్ । సామాహమ్ । ఋక్త్వమ్ । తావేహి సమ్భవావ । సహ రేతో దధావహై । పుగ్ంసే పుత్రాయ వేత్తవై ।
రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయేతి ।
అర్ధ ఏవైనాము-పహ్వయతే ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ 9 ॥
(దధాతి - యజ్ఞ - ఉత ఏకం - ధయన్తి - రున్ధే - కుర్యా - దార్ఛ - త్యపాకుర్యాత్ - పృథివీ త్వమష్టౌ చ) (అ. 1)
(సర్వాన్. వి వై యది పరస్తరామోషధీరన్ యతరానుభయానర్ధో వై )
అనువాకం 2 - అగ్నిహోత్రసామ్నాయ్యసాధారణాని ప్రాయశ్చిత్తాని
3.7.2.1
యద్వి-ష్షణ్ణేన జుహుయాత్ ।
అప్రజా అపశుర్యజమాన-స్స్యాత్ ।
యదనాయతనే నినయేత్ । అనాయతన-స్స్యాత్ ।
ప్రాజాపత్యయర్చా వల్మీక-వపాయామ-వనయేత్ । ప్రాజాపత్యో వై వల్మీకః । యజ్ఞః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతావేవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
భూరిత్యాహ । భూతో వై ప్రజాపతిః ॥ 10 ॥
(సర్వాన్. వి వై యది పరస్తరామోషధీరన్ యతరానుభయానర్ధో వై )
అనువాకం 2 - అగ్నిహోత్రసామ్నాయ్యసాధారణాని ప్రాయశ్చిత్తాని
3.7.2.1
యద్వి-ష్షణ్ణేన జుహుయాత్ ।
అప్రజా అపశుర్యజమాన-స్స్యాత్ ।
యదనాయతనే నినయేత్ । అనాయతన-స్స్యాత్ ।
ప్రాజాపత్యయర్చా వల్మీక-వపాయామ-వనయేత్ । ప్రాజాపత్యో వై వల్మీకః । యజ్ఞః ప్రజాపతిః । ప్రజాపతావేవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
భూరిత్యాహ । భూతో వై ప్రజాపతిః ॥ 10 ॥
భూతిమేవోపైతి । త-త్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్-హోతవ్యమ్ । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ యత్కీటా-వపన్నేన జుహుయాత్ ।
అప్రజా అపశు-ర్యజమాన-స్స్యాత్ ।
యదనాయతనే నినయేత్ । అనాయతన-స్స్యాత్ ।
మద్ధ్యమేన పర్ణేన ద్యావా-పృథివ్య-యర్చా-ఽన్తః పరిధి నినయేత్ ।
ద్యావాపృథివ్యో-రేవైనత్-ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 11 ॥
అప్రజా అపశు-ర్యజమాన-స్స్యాత్ ।
యదనాయతనే నినయేత్ । అనాయతన-స్స్యాత్ ।
మద్ధ్యమేన పర్ణేన ద్యావా-పృథివ్య-యర్చా-ఽన్తః పరిధి నినయేత్ ।
ద్యావాపృథివ్యో-రేవైనత్-ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 11 ॥
తత్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్-హోతవ్యమ్ । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ యదవవృష్టేన జుహుయాత్ । అపరూప-మస్యాత్మ-ఞ్జాయేత ।
కిలాసో వా స్యాదర్శసో వా । య-త్ప్రత్యేయాత్ । యజ్ఞం-విఁచ్ఛిన్ద్యాత్ । స జుహుయాత్ ।
మిత్రో జనాన్ కల్పయతి ప్రజానన్న్ ॥ 12 ॥
కిలాసో వా స్యాదర్శసో వా । య-త్ప్రత్యేయాత్ । యజ్ఞం-విఁచ్ఛిన్ద్యాత్ । స జుహుయాత్ ।
మిత్రో జనాన్ కల్పయతి ప్రజానన్న్ ॥ 12 ॥
మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీర-నిమిషా ఽభిచష్టే ।
సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-జ్జుహోతేతి । మిత్రేణైవైన-త్కల్పయతి । తత్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్హోతవ్యమ్ ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
య-త్పూర్వస్యా-మాహుత్యాగ్ం హుతాయా-ముత్తరా-ఽఽహుతి-స్స్కన్దేత్ ।
ద్విపాద్భిః పశుభి-ర్యజమానో వ్యృద్ధ్యేత ।
యదుత్తరయా ఽభిజుహుయాత్ ॥ 13 ॥
సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-జ్జుహోతేతి । మిత్రేణైవైన-త్కల్పయతి । తత్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్హోతవ్యమ్ ।
సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
య-త్పూర్వస్యా-మాహుత్యాగ్ం హుతాయా-ముత్తరా-ఽఽహుతి-స్స్కన్దేత్ ।
ద్విపాద్భిః పశుభి-ర్యజమానో వ్యృద్ధ్యేత ।
యదుత్తరయా ఽభిజుహుయాత్ ॥ 13 ॥
చతుష్పాద్భిః పశుభి-ర్యజమానో వ్యృద్ధ్యేత ।
యత్ర వేత్థ వనస్పతే దేవానా-ఙ్గుహ్యా నామాని ।
తత్ర హవ్యాని గామయేతి వానస్పత్య-యర్చా సమిధ-మాధాయ । తూష్ణీమేవ పున-ర్జుహుయాత్ ।
వనస్పతినైవ యజ్ఞస్యార్తా-ఞ్చానార్తా-ఞ్చాహుతీ విదాధార । తత్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్-హోతవ్యమ్ । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
యత్పురా ప్రయాజేభ్యః ప్రాంఅఙ్గార-స్స్కన్దేత్ ।
అద్ధ్వర్యవే చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ ॥ 14 ॥
యత్ర వేత్థ వనస్పతే దేవానా-ఙ్గుహ్యా నామాని ।
తత్ర హవ్యాని గామయేతి వానస్పత్య-యర్చా సమిధ-మాధాయ । తూష్ణీమేవ పున-ర్జుహుయాత్ ।
వనస్పతినైవ యజ్ఞస్యార్తా-ఞ్చానార్తా-ఞ్చాహుతీ విదాధార । తత్కృత్వా । అన్యా-న్దుగ్ధ్వా పునర్-హోతవ్యమ్ । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥
యత్పురా ప్రయాజేభ్యః ప్రాంఅఙ్గార-స్స్కన్దేత్ ।
అద్ధ్వర్యవే చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ ॥ 14 ॥
య-ద్దక్షిణా । బ్రహ్మణే చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ । య-త్ప్రత్యక్ ।
హోత్రే చ పత్నియై చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ ।
యదుదం । అగ్నీధే చ పశుభ్యశ్చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ । యదభిజుహుయాత్ । రుద్రో-ఽస్య పశూ-న్ఘాతుక-స్స్యాత్ ।
యన్నాభి జుహుయాత్ । అశాన్తః ప్రహ్రియేత ॥ 15 ॥
హోత్రే చ పత్నియై చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ ।
యదుదం । అగ్నీధే చ పశుభ్యశ్చ యజమానాయ చాకగ్గ్ స్యాత్ । యదభిజుహుయాత్ । రుద్రో-ఽస్య పశూ-న్ఘాతుక-స్స్యాత్ ।
యన్నాభి జుహుయాత్ । అశాన్తః ప్రహ్రియేత ॥ 15 ॥
స్రువస్య బుద్ధ్నేనాభి నిదద్ధ్యాత్ ।
మా తమో మా యజ్ఞస్తమన్మా యజమాన-స్తమత్ ।
నమస్తే అస్త్వాయతే । నమో రుద్ర పరాయతే ।
నమో యత్ర నిషీదసి ।
అము-మ్మా హిగ్ంసీరము-మ్మా హిగ్ంసీరితి యేన స్కన్దేత్ ॥ త-మ్ప్రహరేత్ ।
సహస్రశృఙ్గో వృషభో జాతవేదాః । స్తోమపృష్ఠో ఘృతవాన్-థ్సుప్రతీకః ।
మా నో హాసీన్మేత్థితో (హాసీర్మేత్థితో) నేత్త్వా జహామ ।
గోపోష-న్నో వీరపోష-ఞ్చ యచ్ఛేతి ।
బ్రహ్మణైవైన-మ్ప్రహరతి । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ 16 ॥
మా తమో మా యజ్ఞస్తమన్మా యజమాన-స్తమత్ ।
నమస్తే అస్త్వాయతే । నమో రుద్ర పరాయతే ।
నమో యత్ర నిషీదసి ।
అము-మ్మా హిగ్ంసీరము-మ్మా హిగ్ంసీరితి యేన స్కన్దేత్ ॥ త-మ్ప్రహరేత్ ।
సహస్రశృఙ్గో వృషభో జాతవేదాః । స్తోమపృష్ఠో ఘృతవాన్-థ్సుప్రతీకః ।
మా నో హాసీన్మేత్థితో (హాసీర్మేత్థితో) నేత్త్వా జహామ ।
గోపోష-న్నో వీరపోష-ఞ్చ యచ్ఛేతి ।
బ్రహ్మణైవైన-మ్ప్రహరతి । సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిః ॥ 16 ॥
(వై ప్రజాపతిః - స్థాపయతి - ప్రజానన్ - నభిజుహుయాథ్ - స్యా-ద్- ధ్రియేత - జహామ త్రిణి చ) (అ. 2)
(యద్విస్షణ్ణేన ప్రాజాపత్యయా య-త్కీటా మద్ధ్యమేన యదవవృష్టేన య-త్పూర్వస్యాం-యఁ-త్పురా ప్రయాజేభ్య ప్రంఙ్గారో య-ద్దక్షిణా య-త్ప్రత్యగ్యదుదఙ్ఙ్)
అనువాకం 3 - ముఖ్యాగ్న్యసమ్భవే-ఽనుకల్పాః హోమాధారాః
వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే ।
యస్యా-హితాగ్నే-రగ్ని-ర్మథ్యమానో న జాయతే । యత్రాన్య-మ్పశ్యేత్ । తత ఆహృత్య హోతవ్యమ్ ।
అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥
యద్యన్య-న్న విన్దేత్ । అజాయాగ్ం హోతవ్యమ్ । ఆగ్నేయీ వా ఏషా । యదజా । అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥ 17 ॥
(యద్విస్షణ్ణేన ప్రాజాపత్యయా య-త్కీటా మద్ధ్యమేన యదవవృష్టేన య-త్పూర్వస్యాం-యఁ-త్పురా ప్రయాజేభ్య ప్రంఙ్గారో య-ద్దక్షిణా య-త్ప్రత్యగ్యదుదఙ్ఙ్)
అనువాకం 3 - ముఖ్యాగ్న్యసమ్భవే-ఽనుకల్పాః హోమాధారాః
వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే ।
యస్యా-హితాగ్నే-రగ్ని-ర్మథ్యమానో న జాయతే । యత్రాన్య-మ్పశ్యేత్ । తత ఆహృత్య హోతవ్యమ్ ।
అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥
యద్యన్య-న్న విన్దేత్ । అజాయాగ్ం హోతవ్యమ్ । ఆగ్నేయీ వా ఏషా । యదజా । అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥ 17 ॥
అజస్య తు నాశ్ఞీయాత్ । యదజస్యా-శ్ఞీయాత్ ।
యామేవాగ్నా-వాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । తామద్యాత్ । తస్మాదజస్య నాశ్యమ్ ॥ యద్యజా-న్న విన్దేత్ । బ్రాహ్మణస్య దక్షిణే హస్తే హోతవ్యమ్ ।
ఏష వా అగ్ని ర్వైశ్వానరః । యద్బ్రాహ్మణః ।
అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥ 18 ॥
యామేవాగ్నా-వాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । తామద్యాత్ । తస్మాదజస్య నాశ్యమ్ ॥ యద్యజా-న్న విన్దేత్ । బ్రాహ్మణస్య దక్షిణే హస్తే హోతవ్యమ్ ।
ఏష వా అగ్ని ర్వైశ్వానరః । యద్బ్రాహ్మణః ।
అగ్నా-వేవాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ॥ 18 ॥
బ్రాహ్మణ-న్తు వసత్యై నాపరున్ధ్యాత్ । యద్బ్రాహ్మణం-వఁసత్యా అపరున్ధ్యాత్ ।
యస్మిన్నే-వాగ్నావాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । త-మ్భాగధేయేన వ్యర్ధయేత్ ।
తస్మా-ద్బ్రాహ్మణో వసత్యై నాపరుద్ధ్యః ॥ యది బ్రాహ్మణ-న్న విన్దేత్ ।
దర్భస్తబేం హోతవ్యమ్ ।
అగ్నివాన్. వై దర్భస్తబంః ।
అగ్నావే-వాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ।
దర్భాగ్స్తు నాద్ధ్యాసీత ॥ 19 ॥
యస్మిన్నే-వాగ్నావాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । త-మ్భాగధేయేన వ్యర్ధయేత్ ।
తస్మా-ద్బ్రాహ్మణో వసత్యై నాపరుద్ధ్యః ॥ యది బ్రాహ్మణ-న్న విన్దేత్ ।
దర్భస్తబేం హోతవ్యమ్ ।
అగ్నివాన్. వై దర్భస్తబంః ।
అగ్నావే-వాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ।
దర్భాగ్స్తు నాద్ధ్యాసీత ॥ 19 ॥
యద్దర్భానద్ధ్యాసీత । యామేవాగ్నా-వాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । తామద్ధ్యాసీత ।
తస్మా-ద్దర్భా నాద్ధ్యాసితవ్యాః ॥
యది దర్భాన్న విన్దేత్ । అఫ్సు హోతవ్యమ్ ।
ఆపో వై సర్వా దేవతాః ।
దేవతాస్వే వాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ।
ఆపస్తు న పరిచక్షీత । యదాపః పరిచక్షీత ॥ 20 ॥
తస్మా-ద్దర్భా నాద్ధ్యాసితవ్యాః ॥
యది దర్భాన్న విన్దేత్ । అఫ్సు హోతవ్యమ్ ।
ఆపో వై సర్వా దేవతాః ।
దేవతాస్వే వాస్యా-గ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి ।
ఆపస్తు న పరిచక్షీత । యదాపః పరిచక్షీత ॥ 20 ॥
యా మేవాఫ్స్వాహుతి-ఞ్జుహుయాత్ । తా-మ్పరిచక్షీత ।
తస్మాదాపో న పరిచక్ష్యాః ॥
మేద్ధ్యా చ వా ఏతస్యామేద్ధ్యా చ తనువౌ సగ్ంసృజ్యేతే । యస్యా-హితాగ్నే-రన్యైరగ్నిభి-రగ్నయః సగ్ంసృజ్యన్తే । అగ్నయే వివిచయే పురోడాశ-మష్టాకపాల-న్నిర్వపేత్ ।
మేద్ధ్యా-ఞ్చైవాస్యా-మేద్ధ్యా-ఞ్చ తనువౌ వ్యావర్తయతి ॥ అగ్నయే వ్రతపతయే పురోడాశ-మష్టాకపాల-న్నిర్వపేత్ । అగ్నిమేవ వ్రతపతిగ్గ్ స్వేన భాగధేయే-నోపధావతి ।
స ఏవైనం-వ్రఁతమా-లభంయఁతి ॥ 21 ॥
తస్మాదాపో న పరిచక్ష్యాః ॥
మేద్ధ్యా చ వా ఏతస్యామేద్ధ్యా చ తనువౌ సగ్ంసృజ్యేతే । యస్యా-హితాగ్నే-రన్యైరగ్నిభి-రగ్నయః సగ్ంసృజ్యన్తే । అగ్నయే వివిచయే పురోడాశ-మష్టాకపాల-న్నిర్వపేత్ ।
మేద్ధ్యా-ఞ్చైవాస్యా-మేద్ధ్యా-ఞ్చ తనువౌ వ్యావర్తయతి ॥ అగ్నయే వ్రతపతయే పురోడాశ-మష్టాకపాల-న్నిర్వపేత్ । అగ్నిమేవ వ్రతపతిగ్గ్ స్వేన భాగధేయే-నోపధావతి ।
స ఏవైనం-వ్రఁతమా-లభంయఁతి ॥ 21 ॥
గర్భగ్గ్ స్రవన్తమగదమకః । అగ్ని-రిన్ద్ర-స్త్వష్టా బృహస్పతిః । పృథివ్యా-మవచుశ్చో-తైతత్ । నాభి-ప్రాప్నోతి నిర్-ఋతి-మ్పరాచైః ॥
రేతో వా ఏతద్వాజిన-మాహితాగ్నేః । యదగ్నిహోత్రమ్ । తద్యథ్స్రవేత్ ।
రేతో-ఽస్య వాజినగ్గ్ స్రవేత్ । గర్భగ్గ్ స్రవన్తమ-గదమక-రిత్యాహ ।
రేత ఏవాస్మిన్ వాజిన-న్దధాతి ॥ 22 ॥
రేతో వా ఏతద్వాజిన-మాహితాగ్నేః । యదగ్నిహోత్రమ్ । తద్యథ్స్రవేత్ ।
రేతో-ఽస్య వాజినగ్గ్ స్రవేత్ । గర్భగ్గ్ స్రవన్తమ-గదమక-రిత్యాహ ।
రేత ఏవాస్మిన్ వాజిన-న్దధాతి ॥ 22 ॥
అగ్నిరిత్యాహ । అగ్నిర్వై రేతోధాః । రేత ఏవ తద్దధాతి । ఇన్ద్ర ఇత్యాహ । ఇన్ద్రియ-మేవాస్మిన్-దధాతి । త్వష్టేత్యాహ । త్వష్టా వై పశూనా-మ్మిథునానాగ్ం రూపకృత్ । రూపమవ పశుషు దధాతి । బృహస్పతిరిత్యాహ ।
బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః । బ్రహ్మణైవాస్మై ప్రజాః ప్రజనయతి ॥
పృథివ్యా-మవచుశ్చోతైత-దిత్యాహ ।
అస్యా-మేవైన-త్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥
నాభి ప్రాప్నోతి నిర్-ఋతి-మ్పరాచైరిత్యాహ ।
రక్షసామపహత్యై ॥ 23 ॥
బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతిః । బ్రహ్మణైవాస్మై ప్రజాః ప్రజనయతి ॥
పృథివ్యా-మవచుశ్చోతైత-దిత్యాహ ।
అస్యా-మేవైన-త్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥
నాభి ప్రాప్నోతి నిర్-ఋతి-మ్పరాచైరిత్యాహ ।
రక్షసామపహత్యై ॥ 23 ॥
(అజా-ఽగ్నావేవాస్యాగ్నిహోత్రగ్ం హుత-మ్భవతి - భవ - త్యాసీత - పరిచక్షీత - లమ్భయతి - దధాతి - దేవానా-మ్బృహస్పతిః పఞ్చ చ) (అ. 3)
(వి వై య-ద్యన్యమజాయా-మ్బ్రాహ్మణస్య దర్భస్తమ్బే-ఽఫ్సు హోతవ్యమ్)
అనువాకం 4 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
యాః పురస్తా-త్ప్రస్రవన్తి । ఉపరిష్టా-థ్సర్వతశ్చ యాః । తాభీ రశ్మిపవిత్రాభిః । శ్రద్ధాం-యఁజ్ఞమారభే ॥ దేవా గాతువిదః ।
గాతుం-యఁజ్ఞాయ విన్దత । మనసస్పతినా దేవేన । వాతా-ద్యజ్ఞః ప్రయుజ్యతామ్ ॥ తృతీయస్యై దివః । గాయత్రియా సోమ ఆభృతః ॥ 24 ॥
(వి వై య-ద్యన్యమజాయా-మ్బ్రాహ్మణస్య దర్భస్తమ్బే-ఽఫ్సు హోతవ్యమ్)
అనువాకం 4 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
యాః పురస్తా-త్ప్రస్రవన్తి । ఉపరిష్టా-థ్సర్వతశ్చ యాః । తాభీ రశ్మిపవిత్రాభిః । శ్రద్ధాం-యఁజ్ఞమారభే ॥ దేవా గాతువిదః ।
గాతుం-యఁజ్ఞాయ విన్దత । మనసస్పతినా దేవేన । వాతా-ద్యజ్ఞః ప్రయుజ్యతామ్ ॥ తృతీయస్యై దివః । గాయత్రియా సోమ ఆభృతః ॥ 24 ॥
సోమపీథాయ సన్నయితుమ్ । వకల-మన్తరమాదదే ॥ ఆపో దేవీ-శ్శుద్ధా-స్స్థ । ఇమా పాత్రాణి శున్ధత । ఉపాతఙ్క్యాయ దేవానామ్ । పర్ణవల్కముత శున్ధత ॥
పయో గృహేషు పయో అఘ్నియాసు ।
పయో వథ్సేషు పయ ఇన్ద్రాయ హవిషే ధ్రియస్వ । గాయత్రీ పర్ణవల్కేన । పయ-స్సోమ-ఙ్కరోత్విమమ్ ॥ 25 ॥
పయో గృహేషు పయో అఘ్నియాసు ।
పయో వథ్సేషు పయ ఇన్ద్రాయ హవిషే ధ్రియస్వ । గాయత్రీ పర్ణవల్కేన । పయ-స్సోమ-ఙ్కరోత్విమమ్ ॥ 25 ॥
అగ్ని-ఙ్గృహ్ణామి సురథం-యోఁ మయో భూః ।
య ఉద్యన్తమా రోహతి సూర్యమహ్నే ।
ఆదిత్య-ఞ్జ్యోతిషా-ఞ్జ్యోతిరుత్తమమ్ ।
శ్వో యజ్ఞాయ రమతా-న్దేవతాభ్యః ॥
వసూ-న్రుద్రానాదిత్యాన్ । ఇన్ద్రేణ సహ దేవతాః । తాః పూర్వః పరిగృహ్ణామి । స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ ఇమామూర్జ-మ్పఞ్చదశీం-యేఁ ప్రవిష్టాః । తాన్దేవా-న్పరిగృహ్ణామి పూర్వః ॥ 26 ॥
య ఉద్యన్తమా రోహతి సూర్యమహ్నే ।
ఆదిత్య-ఞ్జ్యోతిషా-ఞ్జ్యోతిరుత్తమమ్ ।
శ్వో యజ్ఞాయ రమతా-న్దేవతాభ్యః ॥
వసూ-న్రుద్రానాదిత్యాన్ । ఇన్ద్రేణ సహ దేవతాః । తాః పూర్వః పరిగృహ్ణామి । స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ ఇమామూర్జ-మ్పఞ్చదశీం-యేఁ ప్రవిష్టాః । తాన్దేవా-న్పరిగృహ్ణామి పూర్వః ॥ 26 ॥
అగ్నిర్-హవ్యవాడిహ తానావహతు । పౌర్ణమాసగ్ం హవిరిదమేషా-మ్మయి ।
ఆమావాస్యగ్ం హవిరిదమేషా-మ్మయి ॥ అన్తరా-ఽగ్నీ పశవః । దేవసగ్ం సదమాగమన్న్ । తా-న్పూర్వః పరిగృహ్ణామి ।
స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ ఇహ ప్రజా విశ్వరూపా రమన్తామ్ । అగ్ని-ఙ్గృహపతిమభి సంవఁసానాః । తాః పూర్వః పరిగృహ్ణామి ॥ 27 ॥
ఆమావాస్యగ్ం హవిరిదమేషా-మ్మయి ॥ అన్తరా-ఽగ్నీ పశవః । దేవసగ్ం సదమాగమన్న్ । తా-న్పూర్వః పరిగృహ్ణామి ।
స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ ఇహ ప్రజా విశ్వరూపా రమన్తామ్ । అగ్ని-ఙ్గృహపతిమభి సంవఁసానాః । తాః పూర్వః పరిగృహ్ణామి ॥ 27 ॥
స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥
ఇహ పశవో విశ్వరూపా రమన్తామ్ ।
అగ్ని-ఙ్గృహపతిమభి సంవఁసానాః ।
తా-న్పూర్వః పరిగృహ్ణామి । స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ అయ-మ్పితృణామగ్నిః ।
అవాడ్ఢవ్యా పితృభ్య ఆ । త-మ్పూర్వః పరిగృహ్ణామి । అవిష-న్నః పితు-ఙ్కరత్ ॥ అజస్ర-న్త్వాగ్ం సభాపాలాః ॥ 28 ॥
ఇహ పశవో విశ్వరూపా రమన్తామ్ ।
అగ్ని-ఙ్గృహపతిమభి సంవఁసానాః ।
తా-న్పూర్వః పరిగృహ్ణామి । స్వ ఆయతనే మనీషయా ॥ అయ-మ్పితృణామగ్నిః ।
అవాడ్ఢవ్యా పితృభ్య ఆ । త-మ్పూర్వః పరిగృహ్ణామి । అవిష-న్నః పితు-ఙ్కరత్ ॥ అజస్ర-న్త్వాగ్ం సభాపాలాః ॥ 28 ॥
విజయభాగగ్ం సమిన్ధతామ్ । అగ్నే దీదాయ మే సభ్య । విజిత్యై శరదః శతమ్ ॥ అన్నమావసథీయమ్ । అభిహరాణి శరదః శతమ్ । ఆవసథే శ్రియ-మ్మన్త్రమ్ । అహిర్బుద్ధ్నియో నియచ్ఛతు ॥ ఇదమహ-మగ్ని జ్యేష్ఠేభ్యః । వసుభ్యో యజ్ఞ-మ్ప్రబ్రవీమి ।
ఇదమహ-మిన్ద్ర జ్యేష్ఠేభ్యః ॥ 29 ॥
ఇదమహ-మిన్ద్ర జ్యేష్ఠేభ్యః ॥ 29 ॥
రుద్రేభ్యో యజ్ఞ-మ్ప్రబ్రవీమి । ఇదమహం-వఁరుణ-జ్యేష్ఠేభ్యః । ఆదిత్యేభ్యో యజ్ఞ-మ్ప్రబ్రవీమి ॥ పయస్వతీ-రోషధయః ।
పయస్వద్వీరుధా-మ్పయః । అపా-మ్పయసో యత్పయః । తేన మామిన్ద్ర సగ్ంసృజ ॥
అగ్నే వ్రతపతే వ్రత-ఞ్చరిష్యామి ।
తచ్ఛకేయ-న్తన్మే రాద్ధ్యతామ్ ।
వాయో వ్రతపత ఆదిత్య వ్రతపతే ॥ 30 ॥
పయస్వద్వీరుధా-మ్పయః । అపా-మ్పయసో యత్పయః । తేన మామిన్ద్ర సగ్ంసృజ ॥
అగ్నే వ్రతపతే వ్రత-ఞ్చరిష్యామి ।
తచ్ఛకేయ-న్తన్మే రాద్ధ్యతామ్ ।
వాయో వ్రతపత ఆదిత్య వ్రతపతే ॥ 30 ॥
వ్రతానాం-వ్రఁతపతే వ్రత-ఞ్చరిష్యామి । తచ్ఛకేయ-న్తన్మే రాద్ధ్యతామ్ ॥
ఇమా-మ్ప్రాచీముదీచీమ్ । ఇషమూర్జమభి సగ్గ్స్కృతామ్ । బహుపర్ణామశుష్కాగ్రామ్ ।
హరామి పశుపామహమ్ ॥ యత్కృష్ణో రూప-ఙ్కృత్వా । ప్రావిశస్త్వం-వఁనస్పతీన్ ।
తతస్త్వామేకవిగ్ంశతిధా । సమ్భరామి సుసమ్భృతా ॥ 31 ॥
ఇమా-మ్ప్రాచీముదీచీమ్ । ఇషమూర్జమభి సగ్గ్స్కృతామ్ । బహుపర్ణామశుష్కాగ్రామ్ ।
హరామి పశుపామహమ్ ॥ యత్కృష్ణో రూప-ఙ్కృత్వా । ప్రావిశస్త్వం-వఁనస్పతీన్ ।
తతస్త్వామేకవిగ్ంశతిధా । సమ్భరామి సుసమ్భృతా ॥ 31 ॥
త్రీ-న్పరిధీగ్స్తిస్ర-స్సమిధః । యజ్ఞాయురనుసఞ్చరాన్ ।
ఉపవేష-మ్మేక్షణ-న్ధృష్టిమ్ । సమ్భరామి సుసభృన్తా ॥ యా జాతా ఓషధయః । దేవేభ్య స్త్రియుగ-మ్పురా । తాసా-మ్పర్వ రాద్ధ్యాసమ్ । పరిస్తర-మాహరన్న్ ॥
అపా-మ్మేద్ధ్యం-యఁజ్ఞియమ్ ।
సదేవగ్ం శివమస్తు మే ॥ 32 ॥
ఉపవేష-మ్మేక్షణ-న్ధృష్టిమ్ । సమ్భరామి సుసభృన్తా ॥ యా జాతా ఓషధయః । దేవేభ్య స్త్రియుగ-మ్పురా । తాసా-మ్పర్వ రాద్ధ్యాసమ్ । పరిస్తర-మాహరన్న్ ॥
అపా-మ్మేద్ధ్యం-యఁజ్ఞియమ్ ।
సదేవగ్ం శివమస్తు మే ॥ 32 ॥
ఆచ్ఛేత్తా వో మా రిషమ్ । జీవాని శరదః శతమ్ ॥ అపరిమితానా-మ్పరిమితాః । సన్నహ్యే సుకృతాయకమ్ । ఏనో మా నిగా-ఙ్కతమచ్చ నాహమ్ । పునరుత్థాయ బహులా భవన్తు ॥ సకృదాచ్ఛిన్న-మ్బర్హిరూర్ణామృదు ।
స్యోన-మ్పితృభ్యస్త్వా భరామ్యహమ్ । అస్మి-న్థ్సీదన్తు మే పితరః సోమ్యాః ।
పితామహాః ప్రపితామహాశ్చానుగై-స్సహ ॥ 33 ॥
స్యోన-మ్పితృభ్యస్త్వా భరామ్యహమ్ । అస్మి-న్థ్సీదన్తు మే పితరః సోమ్యాః ।
పితామహాః ప్రపితామహాశ్చానుగై-స్సహ ॥ 33 ॥
త్రివృ-త్పలాశే దర్భః । ఇయా-న్ప్రాదేశ సమిన్తః । యజ్ఞే పవిత్ర-మ్పోతృతమమ్ । పయో హవ్య-ఙ్కరోతు మే ॥ ఇమౌ ప్రాణాపానౌ ।
యజ్ఞస్యాఙ్గాని సర్వశః । ఆప్యాయయన్తౌ సఞ్చరతామ్ । పవిత్రే హవ్యశోధనే ॥
పవిత్రే స్థో వైష్ణవీ । వాయుర్వా-మ్మనసా పునాతు ॥ 34 ॥
యజ్ఞస్యాఙ్గాని సర్వశః । ఆప్యాయయన్తౌ సఞ్చరతామ్ । పవిత్రే హవ్యశోధనే ॥
పవిత్రే స్థో వైష్ణవీ । వాయుర్వా-మ్మనసా పునాతు ॥ 34 ॥
అయ-మ్ప్రాణశ్చాపానశ్చ । యజమాన-మపిగచ్ఛతామ్ । యజ్ఞే హ్యభూతా-మ్పోతారౌ ।
పవిత్రే హవ్యశోధనే ॥ త్వయా వేదిం-విఁవిదుః పృథివీమ్ । త్వయా యజ్ఞో జాయతే విశ్వదానిః । అచ్ఛిద్రం-యఁజ్ఞమన్వేషి విద్వాన్ ।
త్వయా హోతా సన్తనోత్యర్ధమాసాన్ ॥ త్రయస్త్రిగ్ంశో-ఽసి తన్తూనామ్ ।
పవిత్రేణ సహాగహి ॥ 35 ॥
పవిత్రే హవ్యశోధనే ॥ త్వయా వేదిం-విఁవిదుః పృథివీమ్ । త్వయా యజ్ఞో జాయతే విశ్వదానిః । అచ్ఛిద్రం-యఁజ్ఞమన్వేషి విద్వాన్ ।
త్వయా హోతా సన్తనోత్యర్ధమాసాన్ ॥ త్రయస్త్రిగ్ంశో-ఽసి తన్తూనామ్ ।
పవిత్రేణ సహాగహి ॥ 35 ॥
శివేయగ్ం రజ్జురభిధానీ । అఘ్నియా-ముపసేవతామ్ ॥ అప్రస్రగ్ంసాయ యజ్ఞస్య ।
ఉఖే ఉపదధామ్యహమ్ । పశుభి-స్సన్నీత-మ్బిభృతామ్ । ఇన్ద్రాయ శృత-న్దధి ॥
ఉపవేషో-ఽసి యజ్ఞాయ । త్వా-మ్పరివేష-మధారయన్న్ । ఇన్ద్రాయ హవిః కృణ్వన్తః ।
శివ-శ్శగ్మో భవాసి నః ॥ 36 ॥
ఉఖే ఉపదధామ్యహమ్ । పశుభి-స్సన్నీత-మ్బిభృతామ్ । ఇన్ద్రాయ శృత-న్దధి ॥
ఉపవేషో-ఽసి యజ్ఞాయ । త్వా-మ్పరివేష-మధారయన్న్ । ఇన్ద్రాయ హవిః కృణ్వన్తః ।
శివ-శ్శగ్మో భవాసి నః ॥ 36 ॥
అమృన్మయ-న్దేవపాత్రమ్ । యజ్ఞస్యాయుషి ప్రయుజ్యతామ్ । తిరః పవిత్రమతినీతాః ।
ఆపో ధారయ మా-ఽతిగుః ॥ దేవేన సవిత్రోత్పూతాః । వసో-స్సూర్యస్య రశ్మిభిః । గా-న్దోహపవిత్రే రజ్జుమ్ । సర్వా పాత్రాణి శున్ధత ॥ ఏతా ఆచరన్తి మధుమద్దుహానాః ।
ప్రజావతీ-ర్యశసో విశ్వరూపాః ॥ 37 ॥
ఆపో ధారయ మా-ఽతిగుః ॥ దేవేన సవిత్రోత్పూతాః । వసో-స్సూర్యస్య రశ్మిభిః । గా-న్దోహపవిత్రే రజ్జుమ్ । సర్వా పాత్రాణి శున్ధత ॥ ఏతా ఆచరన్తి మధుమద్దుహానాః ।
ప్రజావతీ-ర్యశసో విశ్వరూపాః ॥ 37 ॥
బహ్వీ ర్భవన్తీరుప జాయమానాః । ఇహ వ ఇన్ద్రో రమయతు గావః ॥ పూషా స్థ ॥ అయక్ష్మా వః ప్రజయా సగ్ంసృజామి ।
రాయస్పోషేణ బహులా భవన్తీః । ఊర్జ-మ్పయః పిన్వమానా ఘృత-ఞ్చ ।
జీవో జీవన్తీరుప వ-స్సదేయమ్ ॥ ద్యౌశ్చేమం-యఁజ్ఞ-మ్పృథివీ చ సన్దుహాతామ్ ।
ధాతా సోమేన సహ వాతేన వాయుః । యజమానాయ ద్రవిణ-న్దధాతు ॥ 38 ॥
రాయస్పోషేణ బహులా భవన్తీః । ఊర్జ-మ్పయః పిన్వమానా ఘృత-ఞ్చ ।
జీవో జీవన్తీరుప వ-స్సదేయమ్ ॥ ద్యౌశ్చేమం-యఁజ్ఞ-మ్పృథివీ చ సన్దుహాతామ్ ।
ధాతా సోమేన సహ వాతేన వాయుః । యజమానాయ ద్రవిణ-న్దధాతు ॥ 38 ॥
ఉథ్స-న్దుహన్తి కలశ-ఞ్చతుర్బిలమ్ । ఇడా-న్దేవీ-మ్మధుమతీగ్ం సువర్విదమ్ ।
తదిన్ద్రాగ్నీ జిన్వతగ్ం సూనృతావత్ । త-ద్యజమాన-మమృతత్వే దధాతు ॥
కామధుక్షః ప్రణో బ్రూహి । ఇన్ద్రాయ హవిరిన్ద్రియమ్ ॥ అమూం-యఁస్యా-న్దేవానామ్ ।
మనుష్యాణా-మ్పయో హితమ్ ॥ బహు దుగ్ధీన్ద్రాయ దేవేభ్యః ।
హవ్య-మాప్యాయతా-మ్పునః ॥ 39 ॥
తదిన్ద్రాగ్నీ జిన్వతగ్ం సూనృతావత్ । త-ద్యజమాన-మమృతత్వే దధాతు ॥
కామధుక్షః ప్రణో బ్రూహి । ఇన్ద్రాయ హవిరిన్ద్రియమ్ ॥ అమూం-యఁస్యా-న్దేవానామ్ ।
మనుష్యాణా-మ్పయో హితమ్ ॥ బహు దుగ్ధీన్ద్రాయ దేవేభ్యః ।
హవ్య-మాప్యాయతా-మ్పునః ॥ 39 ॥
వథ్సేభ్యో మనుష్యేభ్యః । పునర్దోహాయ కల్పతామ్ ॥ యజ్ఞస్య సన్తతిరసి ।
యజ్ఞస్య త్వా సన్తతిమనుసన్తనోమి ॥ అదస్తమసి విష్ణవే త్వా ।
యజ్ఞాయాపి దధామ్యహమ్ । అద్భిరరిక్తేన పాత్రేణ । యాః పూతాః పరిశేరతే ॥
అయ-మ్పయ-స్సోమ-ఙ్కృత్వా । స్వాం-యోఁని-మపిగచ్ఛతు ॥ 40 ॥
యజ్ఞస్య త్వా సన్తతిమనుసన్తనోమి ॥ అదస్తమసి విష్ణవే త్వా ।
యజ్ఞాయాపి దధామ్యహమ్ । అద్భిరరిక్తేన పాత్రేణ । యాః పూతాః పరిశేరతే ॥
అయ-మ్పయ-స్సోమ-ఙ్కృత్వా । స్వాం-యోఁని-మపిగచ్ఛతు ॥ 40 ॥
పర్ణవల్కః పవిత్రమ్ । సౌమ్య-స్సోమాద్ధి నిర్మితః ॥ ఇమౌ పర్ణ-ఞ్చ దర్భ-ఞ్చ ।
దేవానాగ్ం హవ్యశోధనౌ । ప్రాతర్వేషాయ గోపాయ । విష్ణో హవ్యగ్ం హి రక్షసి ॥
ఉభావగ్నీ ఉపస్తృణతే । దేవతా ఉపవసన్తు మే । అహ-ఙ్గ్రామ్యా-నుపవసామి ।
మహ్య-ఙ్గోపతయే పశూన్ ॥ 41 ॥
దేవానాగ్ం హవ్యశోధనౌ । ప్రాతర్వేషాయ గోపాయ । విష్ణో హవ్యగ్ం హి రక్షసి ॥
ఉభావగ్నీ ఉపస్తృణతే । దేవతా ఉపవసన్తు మే । అహ-ఙ్గ్రామ్యా-నుపవసామి ।
మహ్య-ఙ్గోపతయే పశూన్ ॥ 41 ॥
[ఆభృత - ఇమం - గృహ్ణామి పూర్వ - స్తాః పుర్వః పరిగృహ్ణామి - సభాపాలా - ఇన్ద్రజ్యేష్ఠేభ్య-ఆదిత్య వ్రతపతే-సుసభ్రున్తా - మే - సహ - పునాతు - గహి - నో - విశ్వరూపా - దధాతు - పున--ర్ గచ్ఛతు - పశున్ ] (అ. 4)
యాః పురస్తాదిమామూర్జమిహ ప్రజా ఇహ పశవో-ఽయ-మ్పితృణామగ్నిః
అనువాకం 5 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
దేవా దేవేషు పరాక్రమద్ధ్వమ్ । ప్రథమా ద్వితీయేషు । ద్వితీయా-స్తృతీయేషు ।
త్రిరేకాదశా ఇహ మా-ఽవత । ఇదగ్ం శకేయం-యఁదిద-ఙ్కరోమి ।
ఆత్మా కరోత్వాత్మనే । ఇద-ఙ్కరిష్యే భేషజమ్ । ఇద-మ్మే విశ్వభేషజా ।
అశ్వినా ప్రావతం-యుఁవమ్ ॥ ఇదమహగ్ం సేనాయా అభీత్వర్యై ॥ 42 ॥
యాః పురస్తాదిమామూర్జమిహ ప్రజా ఇహ పశవో-ఽయ-మ్పితృణామగ్నిః
అనువాకం 5 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
దేవా దేవేషు పరాక్రమద్ధ్వమ్ । ప్రథమా ద్వితీయేషు । ద్వితీయా-స్తృతీయేషు ।
త్రిరేకాదశా ఇహ మా-ఽవత । ఇదగ్ం శకేయం-యఁదిద-ఙ్కరోమి ।
ఆత్మా కరోత్వాత్మనే । ఇద-ఙ్కరిష్యే భేషజమ్ । ఇద-మ్మే విశ్వభేషజా ।
అశ్వినా ప్రావతం-యుఁవమ్ ॥ ఇదమహగ్ం సేనాయా అభీత్వర్యై ॥ 42 ॥
ముఖమపోహామి ॥ సూర్యజ్యోతి ర్విభాహి । మహత ఇన్ద్రియాయ ॥ ఆప్యాయతా-ఙ్ఘృతయోనిః । అగ్నిర్-హవ్యా-ఽనుమన్యతామ్ ।
ఖమఙ్క్ష్వ త్వచమఙ్క్ష్వ । సురూప-న్త్వా వసువిదమ్ । పశూనా-న్తేజసా ।
అగ్నయే జుష్ట-మభిఘారయామి ॥ స్యోన-న్తే సదన-ఙ్కరోమి ॥ 43 ॥
ఖమఙ్క్ష్వ త్వచమఙ్క్ష్వ । సురూప-న్త్వా వసువిదమ్ । పశూనా-న్తేజసా ।
అగ్నయే జుష్ట-మభిఘారయామి ॥ స్యోన-న్తే సదన-ఙ్కరోమి ॥ 43 ॥
ఘృతస్య ధారయా సుశేవ-ఙ్కల్పయామి ॥
తస్మిన్-థ్సీదామృతే ప్రతితిష్ఠ ।
వ్రీహీణా-మ్మేధ సుమనస్యమానః ॥
ఆర్ద్రః ప్రథస్ను-ర్భువనస్య గోపాః ।
శృత ఉథ్స్నాతి జనితా మతీనామ్ ॥
యస్త ఆత్మా పశుషు ప్రవిష్టః ।
దేవానాం-విఁష్ఠామను యో వితస్థే ।
ఆత్మన్వా-న్థ్సోమ ఘృతవాన్. హి భూత్వా ।
దేవా-న్గచ్ఛ సువర్విన్ద యజమానాయ మహ్యమ్ ॥ ఇరా భూతిః పృథివ్యై రసో మోత్క్రమీత్ ॥ 44 ॥
తస్మిన్-థ్సీదామృతే ప్రతితిష్ఠ ।
వ్రీహీణా-మ్మేధ సుమనస్యమానః ॥
ఆర్ద్రః ప్రథస్ను-ర్భువనస్య గోపాః ।
శృత ఉథ్స్నాతి జనితా మతీనామ్ ॥
యస్త ఆత్మా పశుషు ప్రవిష్టః ।
దేవానాం-విఁష్ఠామను యో వితస్థే ।
ఆత్మన్వా-న్థ్సోమ ఘృతవాన్. హి భూత్వా ।
దేవా-న్గచ్ఛ సువర్విన్ద యజమానాయ మహ్యమ్ ॥ ఇరా భూతిః పృథివ్యై రసో మోత్క్రమీత్ ॥ 44 ॥
దేవాః పితరః పితరో దేవాః । యో-ఽహమస్మి స సన్. యజే । యస్యాస్మి న తమన్తరేమి । స్వ-మ్మ ఇష్టగ్గ్ స్వ-న్దత్తమ్ । స్వ-మ్పూర్తగ్గ్ స్వగ్గ్ శ్రాన్తమ్ । స్వగ్ం హుతమ్ । తస్య మే-ఽగ్ని-రుపద్రష్టా । వాయురుపశ్రోతా ।
ఆదిత్యో-ఽనుఖ్యాతా । ద్యౌః పితా ॥ 45 ॥
ఆదిత్యో-ఽనుఖ్యాతా । ద్యౌః పితా ॥ 45 ॥
పృథివీ మాతా । ప్రజాపతి ర్బన్ధుః ।
య ఏవాస్మి స సన్. యజే ॥ మా భేర్మా సంవిఁక్థా మా త్వా హిగ్ంసిషమ్ । మా తే తేజో-ఽపక్రమీత్ ।
భరతముద్ధరే మనుషిఞ్చ । అవదానాని తే ప్రత్యవదాస్యామి ।
నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీః ॥ యదవదానాని తే-ఽవద్యన్న్ । విలోమాకార్షమాత్మనః ॥ 46 ॥
య ఏవాస్మి స సన్. యజే ॥ మా భేర్మా సంవిఁక్థా మా త్వా హిగ్ంసిషమ్ । మా తే తేజో-ఽపక్రమీత్ ।
భరతముద్ధరే మనుషిఞ్చ । అవదానాని తే ప్రత్యవదాస్యామి ।
నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీః ॥ యదవదానాని తే-ఽవద్యన్న్ । విలోమాకార్షమాత్మనః ॥ 46 ॥
ఆజ్యేన ప్రత్యనజ్మ్యేనత్ । తత్త ఆప్యాయతా-మ్పునః ॥ అజ్యాయో యవమాత్రాత్ ।
ఆవ్యాధా-త్కృత్యతామిదమ్ । మా రూరుపామ యజ్ఞస్య । శుద్ధగ్గ్ స్విష్టమిదగ్ం హవిః ॥ మనునా దృష్టా-ఙ్ఘృతపదీమ్ । మిత్రావరుణసమీరితామ్ । దక్షిణార్ధాదసభిన్న్దన్న్ । అవద్యా-మ్యేకతో ముఖామ్ ॥ 47 ॥
ఆవ్యాధా-త్కృత్యతామిదమ్ । మా రూరుపామ యజ్ఞస్య । శుద్ధగ్గ్ స్విష్టమిదగ్ం హవిః ॥ మనునా దృష్టా-ఙ్ఘృతపదీమ్ । మిత్రావరుణసమీరితామ్ । దక్షిణార్ధాదసభిన్న్దన్న్ । అవద్యా-మ్యేకతో ముఖామ్ ॥ 47 ॥
ఇడే భాగ-ఞ్జుషస్వ నః । జిన్వ గా జిన్వార్వతః । తస్యాస్తే భక్షివాణః స్యామ । సర్వాత్మాన-స్సర్వగణాః ॥ బ్రద్ధ్న పిన్వస్వ ।
దదతో మే మా క్షాయి । కుర్వతో మే మోపదసత్ । దిశా-ఙ్క్లృప్తిరసి । దిశో మే కల్పన్తామ్ । కల్పన్తా-మ్మే దిశః ॥ 48 ॥
దదతో మే మా క్షాయి । కుర్వతో మే మోపదసత్ । దిశా-ఙ్క్లృప్తిరసి । దిశో మే కల్పన్తామ్ । కల్పన్తా-మ్మే దిశః ॥ 48 ॥
దైవీశ్చ మానుషీశ్చ । అహోరాత్రే మే కల్పేతామ్ । అర్ధమాసా మే కల్పన్తామ్ । మాసా మే కల్పన్తామ్ । ఋతవో మే కల్పన్తామ్ । సంవఁథ్సరో మే కల్పతామ్ ।
క్లృప్తిరసి కల్పతా-మ్మే ॥
ఆశానా-న్త్వా-ఽఽశాపాలేభ్యః ।
చతుర్భ్యో అమృతేభ్యః ।
ఇద-మ్భూతస్యా-ద్ధ్యక్షేభ్యః ॥ 49 ॥
క్లృప్తిరసి కల్పతా-మ్మే ॥
ఆశానా-న్త్వా-ఽఽశాపాలేభ్యః ।
చతుర్భ్యో అమృతేభ్యః ।
ఇద-మ్భూతస్యా-ద్ధ్యక్షేభ్యః ॥ 49 ॥
విధేమ హవిషా వయమ్ । భజతా-మ్భాగీ భాగమ్ । మా-ఽభాగో-ఽభక్త ।
నిరభాగ-మ్భజామః । అపస్పిన్వ । ఓషధీర్జిన్వ । ద్విపాత్పాహి । చతుష్పాదవ । దివో వృష్టిమేరయ । బ్రాహ్మణానా-మిదగ్ం హవిః ॥ 50 ॥
నిరభాగ-మ్భజామః । అపస్పిన్వ । ఓషధీర్జిన్వ । ద్విపాత్పాహి । చతుష్పాదవ । దివో వృష్టిమేరయ । బ్రాహ్మణానా-మిదగ్ం హవిః ॥ 50 ॥
సోమ్యానాగ్ం సోమపీథినామ్ । నిర్భక్తో బ్రాహ్మణః । నేహా-బ్రాహ్మణస్యాస్తి ॥
సమఙ్క్తా-మ్బరఃఇర్-హవిషా ఘృతేన । సమాదిత్యై ర్వసుభి-స్స-మ్మరుద్భిః ।
సమిన్ద్రేణ విశ్వేభి ర్దేవేభిరఙ్క్తామ్ ।
దివ్య-న్నభో గచ్ఛతు య-థ్స్వాహా ॥
ఇన్ద్రాణీ వా విధవా భూయాసమ్ । అదితిరివ సుపుత్రా ।
అస్థూరి త్వా గార్హపత్య ॥ 51 ॥
సమఙ్క్తా-మ్బరఃఇర్-హవిషా ఘృతేన । సమాదిత్యై ర్వసుభి-స్స-మ్మరుద్భిః ।
సమిన్ద్రేణ విశ్వేభి ర్దేవేభిరఙ్క్తామ్ ।
దివ్య-న్నభో గచ్ఛతు య-థ్స్వాహా ॥
ఇన్ద్రాణీ వా విధవా భూయాసమ్ । అదితిరివ సుపుత్రా ।
అస్థూరి త్వా గార్హపత్య ॥ 51 ॥
ఉపనిషదే సుప్రజాస్త్వాయ ॥
స-మ్పత్నీ పత్యా సుకృతేన గచ్ఛతామ్ ।
యజ్ఞస్య యుక్తౌ ధుర్యావభూతామ్ ।
సజాన్నానౌ విజహతా-మరాతీః ।
దివి జ్యోతిరజ-రమారభేతామ్ ॥
దశ తే తనువో యజ్ఞ యజ్ఞియాః ।
తాః ప్రీణాతు యజమానో ఘృతేన । నారిష్ఠయోః ప్రశిషమీడమానః ।
దేవానా-న్దైవ్యే-ఽపి యజమానో-ఽమృతో-ఽభూత్ ॥
యం-వాఁ-న్దేవా అకల్పయన్న్ ॥ 52 ॥
స-మ్పత్నీ పత్యా సుకృతేన గచ్ఛతామ్ ।
యజ్ఞస్య యుక్తౌ ధుర్యావభూతామ్ ।
సజాన్నానౌ విజహతా-మరాతీః ।
దివి జ్యోతిరజ-రమారభేతామ్ ॥
దశ తే తనువో యజ్ఞ యజ్ఞియాః ।
తాః ప్రీణాతు యజమానో ఘృతేన । నారిష్ఠయోః ప్రశిషమీడమానః ।
దేవానా-న్దైవ్యే-ఽపి యజమానో-ఽమృతో-ఽభూత్ ॥
యం-వాఁ-న్దేవా అకల్పయన్న్ ॥ 52 ॥
ఊర్జో భాగగ్ం శతక్రతూ । ఏతద్వా-న్తేన ప్రీణాని । తేన తృప్యతమగ్ంహహౌ ॥ అహ-న్దేవానాగ్ం సుకృతామస్మి లోకే ।
మమేదమిష్ట-న్న మిథు ర్భవాతి । అహ-న్నారిష్ఠా-వనుయజామి విద్వాన్ ।
యదాభ్యా-మిన్ద్రో అదధా-ద్భాగధేయమ్ ॥ అదారసృద్భవత దేవ సోమ ।
అస్మిన్. యజ్ఞే మరుతో మృడతా నః ।
మా నో విదదభి భామో అశస్తిః ॥ 53 ॥
మమేదమిష్ట-న్న మిథు ర్భవాతి । అహ-న్నారిష్ఠా-వనుయజామి విద్వాన్ ।
యదాభ్యా-మిన్ద్రో అదధా-ద్భాగధేయమ్ ॥ అదారసృద్భవత దేవ సోమ ।
అస్మిన్. యజ్ఞే మరుతో మృడతా నః ।
మా నో విదదభి భామో అశస్తిః ॥ 53 ॥
మా నో విద-ద్వజనా ద్వేష్యా యా ॥
ఋషభం-వాఁజినం-వఁయమ్ ।
పూర్ణమాసం-యఁజామహే । స నో దోహతాగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషగ్ం సహస్రిణమ్ । ప్రాణాయ సురాధసే । పూర్ణమాసాయ స్వాహా ॥
అమావాస్యా సుభగా సుశేవా । ధేనురివ భూయ ఆప్యాయమానా । సా నో దోహతాగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషగ్ం సహస్రిణమ్ ।
అపానాయ సురాధసే । అమావాస్యాయై స్వాహా ॥ అభిస్తృణీహి పరిధేహి వేదిమ్ ।
జామి-మ్మా హిగ్ంసీరముయా శయానా ।
హోతృషదనా హరితా-స్సువర్ణాః । నిష్కా ఇమే యజమానస్య బ్రద్ధ్నే ॥ 54 ॥
ఋషభం-వాఁజినం-వఁయమ్ ।
పూర్ణమాసం-యఁజామహే । స నో దోహతాగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషగ్ం సహస్రిణమ్ । ప్రాణాయ సురాధసే । పూర్ణమాసాయ స్వాహా ॥
అమావాస్యా సుభగా సుశేవా । ధేనురివ భూయ ఆప్యాయమానా । సా నో దోహతాగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషగ్ం సహస్రిణమ్ ।
అపానాయ సురాధసే । అమావాస్యాయై స్వాహా ॥ అభిస్తృణీహి పరిధేహి వేదిమ్ ।
జామి-మ్మా హిగ్ంసీరముయా శయానా ।
హోతృషదనా హరితా-స్సువర్ణాః । నిష్కా ఇమే యజమానస్య బ్రద్ధ్నే ॥ 54 ॥
(అభీత్వర్యై - కరోమి - క్రమీత్ - పితా - ఽఽత్మన - ఏకతోముఖాం - మే దిశో - ఽధ్యక్షేభ్యో - హవి--ర్ గార్హపత్యా - కల్పయ - న్నశస్తిః - సా నో దోహతాగ్ం సువీర్యగ్ం సప్త చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
పరిస్తృణీత పరిధత్తాగ్నిమ్ । పరిహితో-ఽగ్ని ర్యజమాన-మ్భునక్తు । అపాగ్ం రస ఓషధీనాగ్ం సువర్ణః । నిష్కా ఇమే యజమానస్య సన్తు కామదుఘాః । అముత్రాముష్మిన్ ఁలోకే ॥
భూపతే భువనపతే । మహతో భూతస్య పతే । బ్రహ్మాణ-న్త్వా వృణీమహే ॥
అహ-మ్భూపతిరహ-మ్భువనపతిః ।
అహ-మ్మహతో భూతస్య పతిః ॥ 55 ॥
అనువాకం 6 - ఐష్టికయాజమానమన్త్రాః
పరిస్తృణీత పరిధత్తాగ్నిమ్ । పరిహితో-ఽగ్ని ర్యజమాన-మ్భునక్తు । అపాగ్ం రస ఓషధీనాగ్ం సువర్ణః । నిష్కా ఇమే యజమానస్య సన్తు కామదుఘాః । అముత్రాముష్మిన్ ఁలోకే ॥
భూపతే భువనపతే । మహతో భూతస్య పతే । బ్రహ్మాణ-న్త్వా వృణీమహే ॥
అహ-మ్భూపతిరహ-మ్భువనపతిః ।
అహ-మ్మహతో భూతస్య పతిః ॥ 55 ॥
దేవేన సవిత్రా ప్రసూత ఆర్త్విజ్య-ఙ్కరిష్యామి । దేవ సవితరేత-న్త్వా వృణతే ।
బృహస్పతి-న్దైవ్య-మ్బ్రహ్మాణమ్ । తదహ-మ్మనసే ప్రబ్రవీమి । మనో గాయత్రియై ।
గాయత్రీ త్రిష్టుభే । త్రిష్టు-బ్జగత్యై । జగత్యనుష్టుభే । అనుష్టు-క్పఙ్క్త్యై । పఙ్క్తిః ప్రజాపతయే ॥ 56 ॥
బృహస్పతి-న్దైవ్య-మ్బ్రహ్మాణమ్ । తదహ-మ్మనసే ప్రబ్రవీమి । మనో గాయత్రియై ।
గాయత్రీ త్రిష్టుభే । త్రిష్టు-బ్జగత్యై । జగత్యనుష్టుభే । అనుష్టు-క్పఙ్క్త్యై । పఙ్క్తిః ప్రజాపతయే ॥ 56 ॥
ప్రజాపతి ర్విశ్వేభ్యో దేవేభ్యః । విశ్వే దేవా బృహస్పతయే । బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మణే ।
బ్రహ్మ భూర్భువ-స్సువః । బృహస్పతి ర్దేవానా-మ్బ్రహ్మా । అహ-మ్మనుష్యాణామ్ । బృహస్పతే యజ్ఞ-ఙ్గోపాయ ॥ ఇద-న్తస్మై హర్మ్య-ఙ్కరోమి । యో వో దేవాశ్చరతి బ్రహ్మచర్యమ్ । మేధావీ దిక్షు మనసా తపస్వీ ॥ 57 ॥
బ్రహ్మ భూర్భువ-స్సువః । బృహస్పతి ర్దేవానా-మ్బ్రహ్మా । అహ-మ్మనుష్యాణామ్ । బృహస్పతే యజ్ఞ-ఙ్గోపాయ ॥ ఇద-న్తస్మై హర్మ్య-ఙ్కరోమి । యో వో దేవాశ్చరతి బ్రహ్మచర్యమ్ । మేధావీ దిక్షు మనసా తపస్వీ ॥ 57 ॥
అన్తర్దూతశ్చరతి మానుషీషు ॥
చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా భువనస్య మద్ధ్యే । మర్మృజ్యమానా మహతే సౌభగాయ ।
మహ్య-న్ధుక్ష్వ యజమానాయ కామాన్ ॥
భూమి ర్భూత్వా మహిమాన-మ్పుపోష ।
తతో దేవీ వర్ధయతే పయాగ్ంసి ।
యజ్ఞియా యజ్ఞం-విఁచయన్తి శఞ్చ ।
ఓషధీరాప ఇహ శక్వరీశ్చ ॥
యో మా హృదా మనసా యశ్చ వాచా ॥ 58 ॥
చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా భువనస్య మద్ధ్యే । మర్మృజ్యమానా మహతే సౌభగాయ ।
మహ్య-న్ధుక్ష్వ యజమానాయ కామాన్ ॥
భూమి ర్భూత్వా మహిమాన-మ్పుపోష ।
తతో దేవీ వర్ధయతే పయాగ్ంసి ।
యజ్ఞియా యజ్ఞం-విఁచయన్తి శఞ్చ ।
ఓషధీరాప ఇహ శక్వరీశ్చ ॥
యో మా హృదా మనసా యశ్చ వాచా ॥ 58 ॥
యో బ్రహ్మణా కర్మణా ద్వేష్టి దేవాః ।
య-శ్శ్రుతేన హృదయేనేష్ణతా చ ।
తస్యేన్ద్ర వజ్రేణ శిరశ్ఛినద్మి ॥
ఊర్ణామృదు ప్రథమానగ్గ్ స్యోనమ్ ।
దేవేభ్యో జుష్టగ్ం సదనాయ బర్హిః । సువర్గే లోకే యజమానగ్ం హి ధేహి ।
మా-న్నాకస్య పృష్ఠే పరమే వ్యోమన్న్ ॥ చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా వయునాని వస్తే ।
సా స్తీర్యమాణా మహతే సౌభగాయ ॥ 59 ॥
య-శ్శ్రుతేన హృదయేనేష్ణతా చ ।
తస్యేన్ద్ర వజ్రేణ శిరశ్ఛినద్మి ॥
ఊర్ణామృదు ప్రథమానగ్గ్ స్యోనమ్ ।
దేవేభ్యో జుష్టగ్ం సదనాయ బర్హిః । సువర్గే లోకే యజమానగ్ం హి ధేహి ।
మా-న్నాకస్య పృష్ఠే పరమే వ్యోమన్న్ ॥ చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా వయునాని వస్తే ।
సా స్తీర్యమాణా మహతే సౌభగాయ ॥ 59 ॥
సా మే ధుక్ష్వ యజమానాయ కామాన్ ।
శివా చ మే శగ్మా చైధి ।
స్యోనా చ మే సుషదా చైధి ।
ఊర్జస్వతీ చ మే పయస్వతీ చైధి ।
ఇషమూర్జ-మ్మే పిన్వస్వ । బ్రహ్మ తేజో మే పిన్వస్వ । క్షత్రమోజో మే పిన్వస్వ ।
విశ-మ్పుష్టి-మ్మే పిన్వస్వ ।
ఆయురన్నాద్య-మ్మే పిన్వస్వ ।
ప్రజా-మ్పశూ-న్మే పిన్వస్వ ॥ 60 ॥
శివా చ మే శగ్మా చైధి ।
స్యోనా చ మే సుషదా చైధి ।
ఊర్జస్వతీ చ మే పయస్వతీ చైధి ।
ఇషమూర్జ-మ్మే పిన్వస్వ । బ్రహ్మ తేజో మే పిన్వస్వ । క్షత్రమోజో మే పిన్వస్వ ।
విశ-మ్పుష్టి-మ్మే పిన్వస్వ ।
ఆయురన్నాద్య-మ్మే పిన్వస్వ ।
ప్రజా-మ్పశూ-న్మే పిన్వస్వ ॥ 60 ॥
అస్మిన్. యజ్ఞ ఉప భూయ ఇన్ను మే ।
అవిక్షోభాయ పరిధీన్దధామి ।
ధర్తా ధరుణో ధరీయాన్ ।
అగ్ని ర్ద్వేషాగ్ంసి నిరితో నుదాతై ॥
విచ్ఛినద్మి విధృతీభ్యాగ్ం సపత్నాన్ ।
జాతా-న్భ్రాతృవ్యాన్. యే చ జనిష్యమాణాః ।
విశో యన్త్రాభ్యాం-విఁధమామ్యేనాన్ । అహగ్గ్స్వానా-ముత్తమో-ఽసాని దేవాః ।
విశో యన్త్రే నుదమానే అరాతిమ్ । విశ్వ-మ్పాప్మానమమతి-న్దుర్మరాయుమ్ ॥ 61 ॥
అవిక్షోభాయ పరిధీన్దధామి ।
ధర్తా ధరుణో ధరీయాన్ ।
అగ్ని ర్ద్వేషాగ్ంసి నిరితో నుదాతై ॥
విచ్ఛినద్మి విధృతీభ్యాగ్ం సపత్నాన్ ।
జాతా-న్భ్రాతృవ్యాన్. యే చ జనిష్యమాణాః ।
విశో యన్త్రాభ్యాం-విఁధమామ్యేనాన్ । అహగ్గ్స్వానా-ముత్తమో-ఽసాని దేవాః ।
విశో యన్త్రే నుదమానే అరాతిమ్ । విశ్వ-మ్పాప్మానమమతి-న్దుర్మరాయుమ్ ॥ 61 ॥
సీదన్తీ దేవీ సుకృతస్య లోకే ।
ధృతీ స్థో విధృతీ స్వధృతీ ।
ప్రాణాన్మయి ధారయతమ్ । ప్రజా-మ్మయి ధారయతమ్ । పశూన్మయి ధారయతమ్ ॥
అయ-మ్ప్రస్తర ఉభయస్య ధర్తా ।
ధర్తా ప్రయాజానా-ముతానూయాజానామ్ ।
స దాధార సమిధో విశ్వరూపాః ।
తస్మిన్-థ్స్రుచో అద్ధ్యాసాదయామి ॥
ఆరోహ పథో జుహు దేవయానాన్ ॥ 62 ॥
ధృతీ స్థో విధృతీ స్వధృతీ ।
ప్రాణాన్మయి ధారయతమ్ । ప్రజా-మ్మయి ధారయతమ్ । పశూన్మయి ధారయతమ్ ॥
అయ-మ్ప్రస్తర ఉభయస్య ధర్తా ।
ధర్తా ప్రయాజానా-ముతానూయాజానామ్ ।
స దాధార సమిధో విశ్వరూపాః ।
తస్మిన్-థ్స్రుచో అద్ధ్యాసాదయామి ॥
ఆరోహ పథో జుహు దేవయానాన్ ॥ 62 ॥
యత్రర్షయః ప్రథమజా యే పురాణాః । హిరణ్యపక్షా-ఽజిరా సమ్భృతాఙ్గా ।
వహాసి మా సుకృతాం-యఁత్ర లోకాః ॥
అవాహ-మ్బాధ ఉపభృతా సపత్నాన్ ।
జాతా-న్భ్రాతృవ్యాన్. యే చ జనిష్యమాణాః । దోహై యజ్ఞగ్ం సుదుఘామివ ధేనుమ్ ।
అహముత్తరో భూయాసమ్ । అధరే మథ్సపత్నాః ॥
యో మా వాచా మనసా దుర్మరాయుః ।
హృదా-ఽరాతీయా-దభిదాస-దగ్నే ॥ 63 ॥
వహాసి మా సుకృతాం-యఁత్ర లోకాః ॥
అవాహ-మ్బాధ ఉపభృతా సపత్నాన్ ।
జాతా-న్భ్రాతృవ్యాన్. యే చ జనిష్యమాణాః । దోహై యజ్ఞగ్ం సుదుఘామివ ధేనుమ్ ।
అహముత్తరో భూయాసమ్ । అధరే మథ్సపత్నాః ॥
యో మా వాచా మనసా దుర్మరాయుః ।
హృదా-ఽరాతీయా-దభిదాస-దగ్నే ॥ 63 ॥
ఇదమస్య చిత్తమధర-న్ధ్రువాయాః । అహముత్తరో భూయాసమ్ । అధరే మథ్సపత్నాః ॥
ఋషభో-ఽసి శాక్వరః । ఘృతాచీనాగ్ం సూనుః । ప్రియేణ నామ్నా ప్రియే సదసి సీద ॥
స్యోనో మే సీద సుషదః పృథివ్యామ్ ।
ప్రథయి ప్రజయా పశుభిః సువర్గే లోకే ।
దివి సీద పృథివ్యా-మన్తరిక్షే ।
అహముత్తరో భూయాసమ్ ॥ 64 ॥
ఋషభో-ఽసి శాక్వరః । ఘృతాచీనాగ్ం సూనుః । ప్రియేణ నామ్నా ప్రియే సదసి సీద ॥
స్యోనో మే సీద సుషదః పృథివ్యామ్ ।
ప్రథయి ప్రజయా పశుభిః సువర్గే లోకే ।
దివి సీద పృథివ్యా-మన్తరిక్షే ।
అహముత్తరో భూయాసమ్ ॥ 64 ॥
అధరే మథ్సపత్నాః ॥
ఇయగ్గ్ స్థాలీ ఘృతస్య పూర్ణా ।
అచ్ఛిన్నపయా-శ్శతధార ఉథ్సః ।
మారుతేన శర్మణా దైవ్యేన ॥
యజ్ఞో-ఽసి సర్వతః శ్రితః । సర్వతో మా-మ్భూత-మ్భవిష్య-చ్ఛ్రయతామ్ । శత-మ్మే సన్త్వాశిషః । సహస్ర-మ్మే సన్తు సూనృతాః । ఇరావతీః పశుమతీః । ప్రజాపతిరసి సర్వతః శ్రితః ॥ 65 ॥
ఇయగ్గ్ స్థాలీ ఘృతస్య పూర్ణా ।
అచ్ఛిన్నపయా-శ్శతధార ఉథ్సః ।
మారుతేన శర్మణా దైవ్యేన ॥
యజ్ఞో-ఽసి సర్వతః శ్రితః । సర్వతో మా-మ్భూత-మ్భవిష్య-చ్ఛ్రయతామ్ । శత-మ్మే సన్త్వాశిషః । సహస్ర-మ్మే సన్తు సూనృతాః । ఇరావతీః పశుమతీః । ప్రజాపతిరసి సర్వతః శ్రితః ॥ 65 ॥
సర్వతో మా-మ్భూత-మ్భవిష్య-చ్ఛ్రయతామ్ । శత-మ్మే సన్త్వాశిషః ।
సహస్ర-మ్మే సన్తు సూనృతాః । ఇరావతీః పశుమతీః ॥ ఇదమిన్ద్రియ-మమృతం-వీఁర్యమ్ । అనేనేన్ద్రాయ పశవో-ఽచికిథ్సన్న్ ।
తేన దేవా అవతోప మామ్ । ఇహేషమూర్జం-యఁశ-స్సహ ఓజః సనేయమ్ । శృత-మ్మయి శ్రయతామ్ ॥ య-త్పృథివీ-మచరత్తత్-ప్రవిష్టమ్ ॥ 66 ॥
సహస్ర-మ్మే సన్తు సూనృతాః । ఇరావతీః పశుమతీః ॥ ఇదమిన్ద్రియ-మమృతం-వీఁర్యమ్ । అనేనేన్ద్రాయ పశవో-ఽచికిథ్సన్న్ ।
తేన దేవా అవతోప మామ్ । ఇహేషమూర్జం-యఁశ-స్సహ ఓజః సనేయమ్ । శృత-మ్మయి శ్రయతామ్ ॥ య-త్పృథివీ-మచరత్తత్-ప్రవిష్టమ్ ॥ 66 ॥
యేనాసిఞ్చ-ద్బలమిన్ద్రే ప్రజాపతిః ।
ఇద-న్తచ్ఛుక్ర-మ్మధు వాజినీవత్ ।
యేనో-పరిష్టాదధినో-న్మహేన్ద్రమ్ ।
దధి మా-న్ధినోతు ॥
అయం-వేఁదః పృథివీ-మన్వవిన్దత్ ।
గుహా సతీ-ఙ్గహనే గహ్వరేషు ।
స విన్దతు యజమానాయ లోకమ్ ।
అచ్ఛిద్రం-యఁజ్ఞ-మ్భూరికర్మా కరోతు ॥
అయం-యఁజ్ఞ-స్సమసదద్ధవిష్మాన్ ।
ఋచా సామ్నా యజుషా దేవతాభిః ॥ 67 ॥
ఇద-న్తచ్ఛుక్ర-మ్మధు వాజినీవత్ ।
యేనో-పరిష్టాదధినో-న్మహేన్ద్రమ్ ।
దధి మా-న్ధినోతు ॥
అయం-వేఁదః పృథివీ-మన్వవిన్దత్ ।
గుహా సతీ-ఙ్గహనే గహ్వరేషు ।
స విన్దతు యజమానాయ లోకమ్ ।
అచ్ఛిద్రం-యఁజ్ఞ-మ్భూరికర్మా కరోతు ॥
అయం-యఁజ్ఞ-స్సమసదద్ధవిష్మాన్ ।
ఋచా సామ్నా యజుషా దేవతాభిః ॥ 67 ॥
తేన లోకాన్-థ్సూర్యవతో జయేమ ।
ఇన్ద్రస్య సఖ్య-మమృతత్వ-మశ్యామ్ ॥
యో నః కనీయ ఇహ కామయాతై ।
అస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ మహ్యమ్ ।
అప తమిన్ద్రాగ్నీ భువనాన్నుదేతామ్ ।
అహ-మ్ప్రజాం-వీఁరవతీం-విఁదేయ ॥
అగ్నే వాజజిత్ । వాజ-న్త్వా సరిష్యన్తమ్ ।
వాజ-ఞ్జేష్యన్తమ్ । వాజినం-వాఁజజితమ్ ॥ 68 ॥
ఇన్ద్రస్య సఖ్య-మమృతత్వ-మశ్యామ్ ॥
యో నః కనీయ ఇహ కామయాతై ।
అస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ మహ్యమ్ ।
అప తమిన్ద్రాగ్నీ భువనాన్నుదేతామ్ ।
అహ-మ్ప్రజాం-వీఁరవతీం-విఁదేయ ॥
అగ్నే వాజజిత్ । వాజ-న్త్వా సరిష్యన్తమ్ ।
వాజ-ఞ్జేష్యన్తమ్ । వాజినం-వాఁజజితమ్ ॥ 68 ॥
వాజజిత్యాయై సమ్మార్జ్మి । అగ్నిమన్నా-దమన్నాద్యాయ ॥ ఉపహూతో ద్యౌః పితా ।
ఉప మా-న్ద్యౌః పితా హ్వయతామ్ । అగ్ని-రాగ్నీద్ధ్రాత్ । ఆయుషే వర్చసే । జీవాత్వై పుణ్యాయ । ఉపహూతా పృథివీ మాతా । ఉప మా-మ్మాతా పృథివీ హ్వయతామ్ । అగ్ని-రాగ్నీద్ధ్రాత్ ॥ 69 ॥
ఉప మా-న్ద్యౌః పితా హ్వయతామ్ । అగ్ని-రాగ్నీద్ధ్రాత్ । ఆయుషే వర్చసే । జీవాత్వై పుణ్యాయ । ఉపహూతా పృథివీ మాతా । ఉప మా-మ్మాతా పృథివీ హ్వయతామ్ । అగ్ని-రాగ్నీద్ధ్రాత్ ॥ 69 ॥
ఆయుషే వర్చసే । జీవాత్వై పుణ్యాయ ॥
మనో జ్యోతి ర్జుషతామాజ్యమ్ ।
విచ్ఛిన్నం-యఁజ్ఞగ్ం సమిమ-న్దధాతు । బృహస్పతి-స్తనుతామిమ-న్నః ।
విశ్వే దేవా ఇహ మాదయన్తామ్ ॥
య-న్తే అగ్న ఆవృశ్చామి । అహం-వాఁ క్షిపితశ్చరన్న్ । ప్రజా-ఞ్చ తస్య మూల-ఞ్చ ।
నీచైర్దేవా నివృశ్చత ॥ 70 ॥
మనో జ్యోతి ర్జుషతామాజ్యమ్ ।
విచ్ఛిన్నం-యఁజ్ఞగ్ం సమిమ-న్దధాతు । బృహస్పతి-స్తనుతామిమ-న్నః ।
విశ్వే దేవా ఇహ మాదయన్తామ్ ॥
య-న్తే అగ్న ఆవృశ్చామి । అహం-వాఁ క్షిపితశ్చరన్న్ । ప్రజా-ఞ్చ తస్య మూల-ఞ్చ ।
నీచైర్దేవా నివృశ్చత ॥ 70 ॥
అగ్నే యో నో-ఽభిదాసతి । సమానో యశ్చ నిష్ట్యః । ఇద్ధ్మస్యేవ ప్రక్షాయతః ।
మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన । యో మా-న్ద్వేష్టి జాతవేదః । య-ఞ్చాహ-న్ద్వేష్మి యశ్చ మామ్ । సర్వాగ్స్తానగ్నే సన్దహ ।
యాగ్శ్చాహ-న్ద్వేష్మి యే చ మామ్ ॥ అగ్నే వాజజిత్ ।
వాజ-న్త్వా ససృవాగ్ంసమ్ ॥ 71 ॥
మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన । యో మా-న్ద్వేష్టి జాతవేదః । య-ఞ్చాహ-న్ద్వేష్మి యశ్చ మామ్ । సర్వాగ్స్తానగ్నే సన్దహ ।
యాగ్శ్చాహ-న్ద్వేష్మి యే చ మామ్ ॥ అగ్నే వాజజిత్ ।
వాజ-న్త్వా ససృవాగ్ంసమ్ ॥ 71 ॥
వాజ-ఞ్జిగివాగ్ంసమ్ । వాజినం-వాఁజజితమ్ । వాజజిత్యాయై సమ్మార్జ్మి । అగ్ని-మన్నాద-మన్నాద్యాయ ॥ వేది ర్బరఃఇ-శ్శృతగ్ం హవిః ।
ఇద్ధ్మః పరిధయ-స్స్రుచః । ఆజ్యం-యఁజ్ఞ ఋచో యజుః । యాజ్యాశ్చ వషట్కారాః । స-మ్మే సన్నతయో నమన్తామ్ ।
ఇద్ధ్మసం-నహనే హుతే ॥ 72 ॥
ఇద్ధ్మః పరిధయ-స్స్రుచః । ఆజ్యం-యఁజ్ఞ ఋచో యజుః । యాజ్యాశ్చ వషట్కారాః । స-మ్మే సన్నతయో నమన్తామ్ ।
ఇద్ధ్మసం-నహనే హుతే ॥ 72 ॥
దివః ఖీలో-ఽవతతః । పృథివ్యా అద్ధ్యుత్థితః । తేనా సహస్రకాణ్డేన । ద్విషన్తగ్ం శోచయామసి । ద్విషన్మే బహు శోచతు ।
ఓషధే మో అహగ్ం శుచమ్ ॥ యజ్ఞ నమస్తే యజ్ఞ । నమో నమశ్చ తే యజ్ఞ । శివేన మే సన్తిష్ఠస్వ । స్యోనేన మే సన్తిష్ఠస్వ ॥ 73 ॥
ఓషధే మో అహగ్ం శుచమ్ ॥ యజ్ఞ నమస్తే యజ్ఞ । నమో నమశ్చ తే యజ్ఞ । శివేన మే సన్తిష్ఠస్వ । స్యోనేన మే సన్తిష్ఠస్వ ॥ 73 ॥
సుభూతేన మే సన్తిష్ఠస్వ । బ్రహ్మవర్చసేన మే సన్తిష్ఠస్వ ।
యజ్ఞస్యర్ధిమను సన్తిష్ఠస్వ । ఉప తే యజ్ఞ నమః । ఉప తే నమః ।
ఉప తే నమః ॥ త్రిష్ఫలీ క్రియమాణానామ్ । యో న్యఙ్గో అవశిష్యతే ।
రక్షసా-మ్భాగధేయమ్ । ఆపస్త-త్ప్రవహతాదితః ॥ 74 ॥
యజ్ఞస్యర్ధిమను సన్తిష్ఠస్వ । ఉప తే యజ్ఞ నమః । ఉప తే నమః ।
ఉప తే నమః ॥ త్రిష్ఫలీ క్రియమాణానామ్ । యో న్యఙ్గో అవశిష్యతే ।
రక్షసా-మ్భాగధేయమ్ । ఆపస్త-త్ప్రవహతాదితః ॥ 74 ॥
ఉలూఖలే ముసలే యచ్చ శూర్పే ।
ఆశిశ్లేష దృషది యత్కపాలే ।
అవప్రుషో విప్రుష-స్సంయఁజామి ।
విశ్వే దేవా హవిరిద-ఞ్జుషన్తామ్ ।
యజ్ఞే యా విప్రుష-స్సన్తి బహ్వీః ।
అగ్నౌ తా-స్సర్వా-స్స్విష్టా-స్సుహుతా జుహోమి ॥ ఉద్యన్నద్య మిత్రమహః ।
సపత్నాన్మే అనీనశః । దివైనాన్. విద్యుతా జహి ।
నిమ్రోచన్నధరాన్ కృధి ॥ 75 ॥
ఆశిశ్లేష దృషది యత్కపాలే ।
అవప్రుషో విప్రుష-స్సంయఁజామి ।
విశ్వే దేవా హవిరిద-ఞ్జుషన్తామ్ ।
యజ్ఞే యా విప్రుష-స్సన్తి బహ్వీః ।
అగ్నౌ తా-స్సర్వా-స్స్విష్టా-స్సుహుతా జుహోమి ॥ ఉద్యన్నద్య మిత్రమహః ।
సపత్నాన్మే అనీనశః । దివైనాన్. విద్యుతా జహి ।
నిమ్రోచన్నధరాన్ కృధి ॥ 75 ॥
ఉద్యన్నద్య వి నో భజ । పితా పుత్రేభ్యో యథా । దీర్ఘాయుత్వస్య హేశిషే । తస్య నో దేహి సూర్య ॥ ఉద్యన్నద్య మిత్రమహః । ఆరోహన్నుత్తరా-న్దివమ్ । హృద్రోగ-మ్మమ సూర్య । హరిమాణ-ఞ్చ నాశయ ॥ శుకేషు మే హరిమాణమ్ ।
రోపణాకాసు దద్ధ్మసి ॥ 76 ॥
రోపణాకాసు దద్ధ్మసి ॥ 76 ॥
అథో హారిద్రవేషు మే । హరిమాణ-న్నిదద్ధ్మసి ॥ ఉదగాదయ-మాదిత్యః ।
విశ్వేన సహసా సహ । ద్విషన్త-మ్మమ రన్ధయన్న్ । మో అహ-న్ద్విషతో రధమ్ ॥
యో న-శ్శపాదశపతః । యశ్చ న-శ్శపత-శ్శపాత్ । ఉషాశ్చ తస్మై నిమ్రుక్చ । సర్వ-మ్పాపగ్ం సమూహతామ్ ॥ 77 ॥
విశ్వేన సహసా సహ । ద్విషన్త-మ్మమ రన్ధయన్న్ । మో అహ-న్ద్విషతో రధమ్ ॥
యో న-శ్శపాదశపతః । యశ్చ న-శ్శపత-శ్శపాత్ । ఉషాశ్చ తస్మై నిమ్రుక్చ । సర్వ-మ్పాపగ్ం సమూహతామ్ ॥ 77 ॥
యో నః సపత్నో యో రణః । మర్తో-ఽభిదాసతి దేవాః। ఇద్ధ్మస్యేవ ప్రక్షాయతః ।
మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన ॥ అవసృష్టః పరాపత । శరో బ్రహ్మసగ్ంశితః ।
గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్రవిశ । మైషా-ఙ్కఞ్చనోచ్ఛిషః ॥ 78 ॥
మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన ॥ అవసృష్టః పరాపత । శరో బ్రహ్మసగ్ంశితః ।
గచ్ఛా-ఽమిత్రా-న్ప్రవిశ । మైషా-ఙ్కఞ్చనోచ్ఛిషః ॥ 78 ॥
(పతిః - ప్రజాపతయే - తపస్వీ - వాచా - సౌభగాయ - పశూన్మే పిన్వస్వ - దుర్మరాయుం - దేవయానా - నగ్నే - ఽన్తరిక్షే-ఽహముత్తరో భూయాసం -ప్రజాపతిరసి సర్వతః శ్రితః - ప్రవిష్టం - దేవతాభి--ర్ వాజజితం -
పృథివీ హ్వయతామగ్నిరాగ్నీద్ధ్రా-ద్- వృశ్చత - ససృవాగ్ంసగ్ం - హుతే - స్యోనేన మే సమ్తిష్ఠస్వే - తః - కృధి- దధ్మ - స్యూహతా - +మష్టౌ చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - సోమాఙ్గ.భూతేషు మన్త్రేషు-దీక్షామారభ్యాగ్నీషోమయి పశుపర్యన్తే ప్రయోగే శేషభూతా మన్త్రాః
సక్షేద-మ్పశ్య । విధర్తరిద-మ్పశ్య । నాకేద-మ్పశ్య । రమతిః పనిష్ఠా ।
ఋతం-వఁర్షిష్ఠమ్ । అమృతా యాన్యాహుః । సూర్యో వరిష్ఠో అక్షభిర్విభాతి ।
అన ద్యావాపృథివీ దేవపుత్రే ॥ దీక్షా-ఽసి తపసో యోనిః । తపో-ఽసి బ్రహ్మణో యోనిః ॥ 79 ॥
పృథివీ హ్వయతామగ్నిరాగ్నీద్ధ్రా-ద్- వృశ్చత - ససృవాగ్ంసగ్ం - హుతే - స్యోనేన మే సమ్తిష్ఠస్వే - తః - కృధి- దధ్మ - స్యూహతా - +మష్టౌ చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - సోమాఙ్గ.భూతేషు మన్త్రేషు-దీక్షామారభ్యాగ్నీషోమయి పశుపర్యన్తే ప్రయోగే శేషభూతా మన్త్రాః
సక్షేద-మ్పశ్య । విధర్తరిద-మ్పశ్య । నాకేద-మ్పశ్య । రమతిః పనిష్ఠా ।
ఋతం-వఁర్షిష్ఠమ్ । అమృతా యాన్యాహుః । సూర్యో వరిష్ఠో అక్షభిర్విభాతి ।
అన ద్యావాపృథివీ దేవపుత్రే ॥ దీక్షా-ఽసి తపసో యోనిః । తపో-ఽసి బ్రహ్మణో యోనిః ॥ 79 ॥
బ్రహ్మాసి క్షత్రస్య యోనిః । క్షత్రమస్యృతస్య యోనిః ।
ఋతమసి భూరారభే । శ్రద్ధా-మ్మనసా । దీక్షా-న్తపసా । విశ్వస్య భువనస్యాధిపత్నీమ్ । సర్వే కామా యజమానస్య సన్తు ॥
వాత-మ్ప్రాణ-మ్మనసా-ఽన్వారభామహే । ప్రజాపతిం-యోఁ భువనస్య గోపాః ।
స నో మృత్యోస్త్రాయతా-మ్పాత్వగ్ంహసః ॥ 80 ॥
ఋతమసి భూరారభే । శ్రద్ధా-మ్మనసా । దీక్షా-న్తపసా । విశ్వస్య భువనస్యాధిపత్నీమ్ । సర్వే కామా యజమానస్య సన్తు ॥
వాత-మ్ప్రాణ-మ్మనసా-ఽన్వారభామహే । ప్రజాపతిం-యోఁ భువనస్య గోపాః ।
స నో మృత్యోస్త్రాయతా-మ్పాత్వగ్ంహసః ॥ 80 ॥
జ్యోగ్జీవా జరామశీమహి ॥ ఇన్ద్ర శాక్వర గాయత్రీ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి । ఇన్ద్ర శాక్వర త్రిష్టుభ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి ।
ఇన్ద్ర శాక్వర జగతీ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి ।
ఇన్ద్ర శాక్వరానుష్టుభ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి । ఇన్ద్ర శాక్వర పఙ్క్తి-మ్ప్రపద్యే ॥ 81 ॥
ఇన్ద్ర శాక్వర జగతీ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి ।
ఇన్ద్ర శాక్వరానుష్టుభ-మ్ప్రపద్యే । తా-న్తే యునజ్మి । ఇన్ద్ర శాక్వర పఙ్క్తి-మ్ప్రపద్యే ॥ 81 ॥
తా-న్తే యునజ్మి ॥ ఆ-ఽహ-న్దీక్షామరుహ-మృతస్య పత్నీమ్ । గాయత్రేణ ఛన్దసా బ్రహ్మణా చ । ఋతగ్ం సత్యే-ఽధాయి । సత్యమృతే-ఽధాయి ।
ఋత-ఞ్చ మే సత్య-ఞ్చాభూతామ్ । జ్యోతిరభూవగ్ం సువరగమమ్ ।
సువర్గం-లోఁక-న్నాకస్య పృష్ఠమ్ । బ్రద్ధ్నస్య విష్టపమగమమ్ ॥
పృథివీ దీక్షా ॥ 82 ॥
ఋత-ఞ్చ మే సత్య-ఞ్చాభూతామ్ । జ్యోతిరభూవగ్ం సువరగమమ్ ।
సువర్గం-లోఁక-న్నాకస్య పృష్ఠమ్ । బ్రద్ధ్నస్య విష్టపమగమమ్ ॥
పృథివీ దీక్షా ॥ 82 ॥
తయా-ఽగ్ని ర్దీక్షయా దీక్షితః । యయా-ఽగ్ని ర్దీక్షయా దీక్షితః । తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । అన్తరిక్ష-న్దీక్షా ।
తయా వాయు ర్దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా వాయు ర్దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । ద్యౌ ర్దీక్షా ।
తయా-ఽఽదిత్యో దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా-ఽఽదిత్యో దీక్షయా దీక్షితః ॥ 83 ॥
తయా వాయు ర్దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా వాయు ర్దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । ద్యౌ ర్దీక్షా ।
తయా-ఽఽదిత్యో దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా-ఽఽదిత్యో దీక్షయా దీక్షితః ॥ 83 ॥
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । దిశో దీక్షా ।
తయా చన్ద్రమా దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా చన్ద్రమా దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి ।
ఆపో దీక్షా । తయా వరుణో రాజా దీక్షయా దీక్షితః । యయా వరుణో రాజా దీక్షయా దీక్షితః । తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి ।
ఓషధయో దీక్షా ॥ 84 ॥
తయా చన్ద్రమా దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా చన్ద్రమా దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి ।
ఆపో దీక్షా । తయా వరుణో రాజా దీక్షయా దీక్షితః । యయా వరుణో రాజా దీక్షయా దీక్షితః । తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి ।
ఓషధయో దీక్షా ॥ 84 ॥
తయా సోమో రాజా దీక్షయా దీక్షితః। యయా సోమో రాజా దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । వాగ్ దీక్షా ।
తయా ప్రాణో దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా ప్రాణో దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । పృథివీ త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
అన్తరిక్ష-న్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
ద్యౌస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ॥ 85 ॥
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । వాగ్ దీక్షా ।
తయా ప్రాణో దీక్షయా దీక్షితః ।
యయా ప్రాణో దీక్షయా దీక్షితః ।
తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామి । పృథివీ త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
అన్తరిక్ష-న్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
ద్యౌస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ॥ 85 ॥
దిశస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । ఆపస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ ।
ఓషధయస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । వాక్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
ఋచస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । సామాని త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ ।
యజూగ్ంషి త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । అహశ్చ రాత్రిశ్చ । కృషిశ్చ వృష్టిశ్చ । త్విషిశ్చా-పచితిశ్చ ॥ 86 ॥
ఓషధయస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । వాక్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతామ్ ।
ఋచస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । సామాని త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ ।
యజూగ్ంషి త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ । అహశ్చ రాత్రిశ్చ । కృషిశ్చ వృష్టిశ్చ । త్విషిశ్చా-పచితిశ్చ ॥ 86 ॥
ఆపశ్చౌషధయశ్చ । ఊర్క్చ సూనృతా చ । తాస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షన్తామ్ ॥
స్వే దక్షే దక్షపితేహ సీద । దేవానాగ్ం సుమ్నో మహతే రణాయ । స్వాసస్థ-స్తనువా సంవిఁశస్వ । పితేవైధి సూనవ ఆ సుశేవః ।
శివో మా శివమావిశ । సత్య-మ్మ ఆత్మా । శ్రద్ధా మే ఽక్షితిః ॥ 87 ॥
స్వే దక్షే దక్షపితేహ సీద । దేవానాగ్ం సుమ్నో మహతే రణాయ । స్వాసస్థ-స్తనువా సంవిఁశస్వ । పితేవైధి సూనవ ఆ సుశేవః ।
శివో మా శివమావిశ । సత్య-మ్మ ఆత్మా । శ్రద్ధా మే ఽక్షితిః ॥ 87 ॥
తపో మే ప్రతిష్ఠా । సవితృ-ప్రసూతా మా దిశో దీక్షయన్తు । సత్యమస్మి ॥ అహ-న్త్వదస్మి మదసి త్వమేతత్ । మమాసి యోనిస్తవ యోనిరస్మి । మమైవ సన్వహ హవ్యాన్యగ్నే ।
పుత్రః పిత్రే లోకకృ-జ్జాతవేదః ॥
ఆజుహ్వాన-స్సుప్రతీకః పురస్తాత్ ।
అగ్నే స్వాం-యోఁనిమాసీద సాద్ధ్యా ।
అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్న్ ॥ 88 ॥
పుత్రః పిత్రే లోకకృ-జ్జాతవేదః ॥
ఆజుహ్వాన-స్సుప్రతీకః పురస్తాత్ ।
అగ్నే స్వాం-యోఁనిమాసీద సాద్ధ్యా ।
అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్న్ ॥ 88 ॥
విశ్వే దేవా యజమానశ్చ సీదత ॥
ఏకమిషే విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
ద్వే ఊర్జే విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
త్రీణి వ్రతాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
చత్వారి మాయో భవాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
పఞ్చ పశుభ్యో విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు । షడ్రాయస్పోషాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
సప్త సప్తభ్యో హోత్రాభ్యో విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ॥
సఖాయ-స్సప్తపదా అభూమ । సఖ్య-న్తే గమేయమ్ ॥ 89 ॥
ఏకమిషే విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
ద్వే ఊర్జే విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
త్రీణి వ్రతాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
చత్వారి మాయో భవాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
పఞ్చ పశుభ్యో విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు । షడ్రాయస్పోషాయ విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ।
సప్త సప్తభ్యో హోత్రాభ్యో విష్ణుస్త్వా-ఽన్వేతు ॥
సఖాయ-స్సప్తపదా అభూమ । సఖ్య-న్తే గమేయమ్ ॥ 89 ॥
సఖ్యాత్తే మా యోషమ్ । సఖ్యాన్మే మా యోష్ఠాః ॥ సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే ।
తస్యాస్తే పృథివీ పాదః । సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే-ఽన్తరిక్ష-మ్పాదః ।
సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే ద్యౌః పాదః । సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే దిశః పాదః ॥ 90 ॥
తస్యాస్తే పృథివీ పాదః । సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే-ఽన్తరిక్ష-మ్పాదః ।
సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే ద్యౌః పాదః । సా-ఽసి సుబ్రహ్మణ్యే । తస్యాస్తే దిశః పాదః ॥ 90 ॥
పరో రజాస్తే పఞ్చమః పాదః । సా న ఇషమూర్జ-న్ధుక్ష్వ । తేజ ఇన్ద్రియమ్ । బ్రహ్మవర్చస-మన్నాద్యమ్ ॥ విమిమే త్వా పయస్వతీమ్ । దేవానా-న్ధేనుగ్ం సుదుఘా-మనప-స్ఫురన్తీమ్ । ఇన్ద్ర-స్సోమ-మ్పిబతు ।
క్షేమో అస్తు నః ॥ ఇమా-న్నరాః కృణుత వేదిమేత్య । వసుమతీగ్ం రుద్రవతీ-మాదిత్యవతీమ్ ॥ 91 ॥
క్షేమో అస్తు నః ॥ ఇమా-న్నరాః కృణుత వేదిమేత్య । వసుమతీగ్ం రుద్రవతీ-మాదిత్యవతీమ్ ॥ 91 ॥
వర్ష్మన్దివః । నాభా పృథివ్యాః ।
యథా-ఽయం-యఁజమానో న రిష్యేత్ ।
దేవస్య సవితు-స్సవే ॥
చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా భువనస్య మద్ధ్యే ।
తస్యాగ్ం సుపర్ణావధి యౌ నివిష్టౌ ।
తయో ర్దేవానామధి భాగధేయమ్ ॥
అప జన్య-మ్భయ-న్నుద । అప చక్రాణి వర్తయ । గృహగ్ం సోమస్య గచ్ఛతమ్ ॥
న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి ।
దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః ।
యత్ర యన్తి సుకృతో నాపి దుష్కృతః ।
తత్ర త్వా దేవ-స్సవితా దధాతు ॥ 92 ॥
యథా-ఽయం-యఁజమానో న రిష్యేత్ ।
దేవస్య సవితు-స్సవే ॥
చతుః శిఖణ్డా యువతి-స్సుపేశాః ।
ఘృతప్రతీకా భువనస్య మద్ధ్యే ।
తస్యాగ్ం సుపర్ణావధి యౌ నివిష్టౌ ।
తయో ర్దేవానామధి భాగధేయమ్ ॥
అప జన్య-మ్భయ-న్నుద । అప చక్రాణి వర్తయ । గృహగ్ం సోమస్య గచ్ఛతమ్ ॥
న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి ।
దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః ।
యత్ర యన్తి సుకృతో నాపి దుష్కృతః ।
తత్ర త్వా దేవ-స్సవితా దధాతు ॥ 92 ॥
(బ్రహ్మణో యోని - రగ్ంహసః - పఙ్క్తి-మ్ప్రపద్యే - దీక్షా - యయో-ఽఽదిత్యో దీక్షయా దీక్షిత - స్తయా త్వా దీక్షయా దీక్షయామ్యోషధయో దీక్షా - ద్యౌస్త్వా దీక్షమాణమను దీక్షతా - మపచితిశ్చా - క్షితి - రుత్తరస్మిన్ - గమేయం - దిశః పాద - ఆదిత్యవతీం - ఁవర్తయ పఞ్చ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - పశువిషయా అచ్ఛిద్రమన్త్రాః
యదస్య పారే రజసః । శుక్ర-ఞ్జ్యోతి-రజాయత । తన్నః పర్షదతి ద్విషః ।
అగ్నే వైశ్వానర స్వాహా ॥ యస్మాద్భీషా-ఽవాశిష్ఠాః । తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ।
ప్రజాభ్య-స్సర్వాభ్యో మృడ । నమో రుద్రాయ మీఢుషే ॥ యస్మాద్భీషా న్యషదః ।
తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ॥ 93 ॥
అనువాకం 8 - పశువిషయా అచ్ఛిద్రమన్త్రాః
యదస్య పారే రజసః । శుక్ర-ఞ్జ్యోతి-రజాయత । తన్నః పర్షదతి ద్విషః ।
అగ్నే వైశ్వానర స్వాహా ॥ యస్మాద్భీషా-ఽవాశిష్ఠాః । తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ।
ప్రజాభ్య-స్సర్వాభ్యో మృడ । నమో రుద్రాయ మీఢుషే ॥ యస్మాద్భీషా న్యషదః ।
తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ॥ 93 ॥
ప్రజాభ్య-స్సర్వాభ్యో మృడ । నమో రుద్రాయ మీఢుషే ॥ ఉదుస్ర తిష్ఠ ప్రతితిష్ఠ మా రిషః । మేమం-యఁజ్ఞం-యఁజమాన-ఞ్చ రీరిషః । సువర్గే లోకే యజమానగ్ం హి ధేహి । శ-న్న ఏధి ద్విపదే శ-ఞ్చతుష్పదే ॥
యస్మాద్భీషా-ఽవేపిష్ఠాః పలాయిష్ఠా-స్సమజ్ఞాస్థాః । తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ।
ప్రజాభ్య-స్సర్వాభ్యో మృడ । నమో రుద్రాయ మీఢుషే ॥ 94 ॥
యస్మాద్భీషా-ఽవేపిష్ఠాః పలాయిష్ఠా-స్సమజ్ఞాస్థాః । తతో నో అభయ-ఙ్కృధి ।
ప్రజాభ్య-స్సర్వాభ్యో మృడ । నమో రుద్రాయ మీఢుషే ॥ 94 ॥
య ఇదమకః । తస్మై నమః । తస్మై స్వాహా ॥
న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః । హరీ తే యుఞ్జా పృషతీ అభూతాముపాస్థా-ద్వాజీ ధురి రాసభస్య ॥ । ఆశానా-న్త్వా ఽఽశాపాలేభ్యః । చతుర్భ్యో అమృతేభ్యః । ఇద-మ్భూతస్యాధ్యక్షేభ్యః । విధేమ హవిషా వయమ్ ॥
విశ్వా ఆశా మధునా సగ్ంసృజామి । అనమీవా ఆప ఓషధయో భవన్తు । అయం-యఁజమానో మృధో వ్యస్యతామ్ । అగృభీతాః పశవః సన్తు సర్వే ॥ ॥ యజ్ఞస్య హి స్థ ఋత్వియౌ ।
ఇన్ద్రాగ్నీ చేతనస్య చ । హుతాహుతస్య తృప్యతమ్ । అహుతస్య హుతస్య చ । హుతస్య చాహుతస్య చ । అహుతస్య హుతస్య చ । ఇన్ద్రాగ్నీ అస్య సోమస్య । వీత-మ్పిబత-ఞ్జుషేథామ్ ॥
మా యజమాన-న్తమో విదత్ । మర్త్విజో మో ఇమాః ప్రజాః । మా య-స్సోమమిమ-మ్పిబాత్ । సగ్ంసృష్టముభయ-ఙ్కృతమ్ ॥ 95 ॥
న వా ఉవేతన్మ్రియసే న రిష్యసి దేవాగ్ం ఇదేషి పథిభిః సుగేభిః । హరీ తే యుఞ్జా పృషతీ అభూతాముపాస్థా-ద్వాజీ ధురి రాసభస్య ॥ । ఆశానా-న్త్వా ఽఽశాపాలేభ్యః । చతుర్భ్యో అమృతేభ్యః । ఇద-మ్భూతస్యాధ్యక్షేభ్యః । విధేమ హవిషా వయమ్ ॥
విశ్వా ఆశా మధునా సగ్ంసృజామి । అనమీవా ఆప ఓషధయో భవన్తు । అయం-యఁజమానో మృధో వ్యస్యతామ్ । అగృభీతాః పశవః సన్తు సర్వే ॥ ॥ యజ్ఞస్య హి స్థ ఋత్వియౌ ।
ఇన్ద్రాగ్నీ చేతనస్య చ । హుతాహుతస్య తృప్యతమ్ । అహుతస్య హుతస్య చ । హుతస్య చాహుతస్య చ । అహుతస్య హుతస్య చ । ఇన్ద్రాగ్నీ అస్య సోమస్య । వీత-మ్పిబత-ఞ్జుషేథామ్ ॥
మా యజమాన-న్తమో విదత్ । మర్త్విజో మో ఇమాః ప్రజాః । మా య-స్సోమమిమ-మ్పిబాత్ । సగ్ంసృష్టముభయ-ఙ్కృతమ్ ॥ 95 ॥
(కృధి - మీఢుషే - ఽహుతస్య చ సప్త చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - ఉపాంశ్వభిషవా మన్త్రాః
అనాగసస్త్వా వయమ్ । ఇన్ద్రేణ ప్రేషితా ఉప । వాయుష్టే అస్త్వగ్ంశభూః । మిత్రస్తే అస్త్వగ్ంశభూః । వరుణస్తే అస్త్వగ్ంశభూః ॥
అపా-ఙ్క్షయా ఋతస్య గర్భాః । భువనస్య గోపా-శ్శ్యేనా అతిథయః । పర్వతానా-ఙ్కకుభః ప్రయుతో నపాతారః । వగ్నునేన్ద్రగ్గ్ హ్వయత ।
ఘోషేణామీ-వాగ్శ్చాతయత ॥ 96 ॥
అనువాకం 9 - ఉపాంశ్వభిషవా మన్త్రాః
అనాగసస్త్వా వయమ్ । ఇన్ద్రేణ ప్రేషితా ఉప । వాయుష్టే అస్త్వగ్ంశభూః । మిత్రస్తే అస్త్వగ్ంశభూః । వరుణస్తే అస్త్వగ్ంశభూః ॥
అపా-ఙ్క్షయా ఋతస్య గర్భాః । భువనస్య గోపా-శ్శ్యేనా అతిథయః । పర్వతానా-ఙ్కకుభః ప్రయుతో నపాతారః । వగ్నునేన్ద్రగ్గ్ హ్వయత ।
ఘోషేణామీ-వాగ్శ్చాతయత ॥ 96 ॥
యుక్తా-స్స్థ వహత ॥ దేవా గ్రావాణ ఇన్దురిన్ద్ర ఇత్యవాదిషుః । ఏన్ద్రమచుచ్యవుః పరమస్యాః పరావతః । ఆ-ఽస్మా-థ్సధస్థాత్ ।
ఓరోరన్తరిక్షాత్ । ఆ సుభూతమసుషవుః । బ్రహ్మవర్చస-మ్మ ఆ-ఽసుషవుః ।
సమరే రక్షాగ్స్యవధిషుః । అపహత-మ్బ్రహ్మజ్యస్య ॥ వాక్చ త్వా మనశ్చ శ్రిణీతామ్ ॥ 97 ॥
ఓరోరన్తరిక్షాత్ । ఆ సుభూతమసుషవుః । బ్రహ్మవర్చస-మ్మ ఆ-ఽసుషవుః ।
సమరే రక్షాగ్స్యవధిషుః । అపహత-మ్బ్రహ్మజ్యస్య ॥ వాక్చ త్వా మనశ్చ శ్రిణీతామ్ ॥ 97 ॥
ప్రాణశ్చ త్వా-ఽపానశ్చ శ్రీణీతామ్ ।
చక్షుశ్చ త్వా శ్రోత్ర-ఞ్చ శ్రీణీతామ్ ।
దక్షశ్చ త్వా బల-ఞ్చ శ్రీణీతామ్ । ఓజశ్చ త్వా సహశ్చ శ్రీణీతామ్ । ఆయుశ్చ త్వా జరా చ శ్రీణీతామ్ । ఆత్మా చ త్వా తనూశ్చ శ్రీణీతామ్ । శృతో-ఽసి శృత-ఙ్కృతః । శృతాయ త్వా శృతేభ్యస్త్వా ॥
యమిన్ద్రమాహు ర్వరుణం-యఁమాహుః । య-మ్మిత్రమాహు-ర్యము సత్యమాహుః ॥ 98 ॥
చక్షుశ్చ త్వా శ్రోత్ర-ఞ్చ శ్రీణీతామ్ ।
దక్షశ్చ త్వా బల-ఞ్చ శ్రీణీతామ్ । ఓజశ్చ త్వా సహశ్చ శ్రీణీతామ్ । ఆయుశ్చ త్వా జరా చ శ్రీణీతామ్ । ఆత్మా చ త్వా తనూశ్చ శ్రీణీతామ్ । శృతో-ఽసి శృత-ఙ్కృతః । శృతాయ త్వా శృతేభ్యస్త్వా ॥
యమిన్ద్రమాహు ర్వరుణం-యఁమాహుః । య-మ్మిత్రమాహు-ర్యము సత్యమాహుః ॥ 98 ॥
యో దేవానా-న్దేవతమస్తపోజాః । తస్మై త్వా తేభ్యస్త్వా ॥ మయి త్యదిన్ద్రియ-మ్మహత్ । మయి దక్షో మయి క్రతుః । మయి ధాయి సువీర్యమ్ । త్రిశుగ్ఘర్మో విభాతు మే । ఆకూత్యా మనసా సహ ।
విరాజా జ్యోతిషా సహ । యజ్ఞేన పయసా సహ ।
తస్య దోహమశీమహి ॥ 99 ॥
విరాజా జ్యోతిషా సహ । యజ్ఞేన పయసా సహ ।
తస్య దోహమశీమహి ॥ 99 ॥
తస్య సుమ్నమశీమహి । తస్య భక్షమశీమహి ।
వాగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యతు ॥ మిత్రో జనాన్ యాతయతి ప్రజాన-న్మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీరనిమిషా-ఽభి చష్టే సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-ద్విధేమ ॥ ప్ర స మిత్ర మర్తో అస్తు ప్రయస్వాన్. యస్త ఆదిత్య శిక్షతి వ్రతేన । న హన్యతే న జీయతే త్వోతో నైనమగ్ంహో అశ్నోత్యన్తితో న దూరాత్ ॥ ॥ యస్మాన్న జాతః పరో అన్యో అస్తి । య ఆవివేశ భువనాని విశ్వా ।
ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ।
త్రీణి జ్యోతీగ్ంషి సచతే స షోడశీ ॥
ఏష బ్రహ్మా య ఋత్వియః ।
ఇన్ద్రో నామ శ్రుతో గణే ॥ 100 ॥
వాగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యతు ॥ మిత్రో జనాన్ యాతయతి ప్రజాన-న్మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీరనిమిషా-ఽభి చష్టే సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-ద్విధేమ ॥ ప్ర స మిత్ర మర్తో అస్తు ప్రయస్వాన్. యస్త ఆదిత్య శిక్షతి వ్రతేన । న హన్యతే న జీయతే త్వోతో నైనమగ్ంహో అశ్నోత్యన్తితో న దూరాత్ ॥ ॥ యస్మాన్న జాతః పరో అన్యో అస్తి । య ఆవివేశ భువనాని విశ్వా ।
ప్రజాపతిః ప్రజయా సంవిఁదానః ।
త్రీణి జ్యోతీగ్ంషి సచతే స షోడశీ ॥
ఏష బ్రహ్మా య ఋత్వియః ।
ఇన్ద్రో నామ శ్రుతో గణే ॥ 100 ॥
ప్ర తే మహే విదథే ఽశగ్ంసిషగ్ం హరీ । య ఋత్వియః ప్ర తే వన్వే ।
వనుషో హర్యత-మ్మదమ్ ॥ ఇన్ద్రో నామ ఘృత-న్న యః । హరిభిశ్చారు సేచతే ।
శ్రుతో గణ ఆ త్వా విశన్తు । హరివర్పసగింరః ॥
ఇన్ద్రాధిపతే-ఽధిపతిస్త్వ-న్దేవానామసి । అధిపతి-మ్మామ్ । ఆయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు ॥ 101 ॥
వనుషో హర్యత-మ్మదమ్ ॥ ఇన్ద్రో నామ ఘృత-న్న యః । హరిభిశ్చారు సేచతే ।
శ్రుతో గణ ఆ త్వా విశన్తు । హరివర్పసగింరః ॥
ఇన్ద్రాధిపతే-ఽధిపతిస్త్వ-న్దేవానామసి । అధిపతి-మ్మామ్ । ఆయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు ॥ 101 ॥
ఇన్ద్రశ్చ సమ్రా-డ్వరుణశ్చ రాజా ।
తౌ తే భక్ష-ఞ్చక్రతురగ్ర ఏతమ్ ।
తయోరను భక్ష-మ్భక్షయామి ।
వాగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యతు ॥
ప్రజాపతి ర్విశ్వకర్మా । తస్య మనో దేవం-యఁజ్ఞేన రాద్ధ్యాసమ్ । అర్థే గా అస్య జహితః । అవసానపతే-ఽవసాన-మ్మే విన్ద ॥
నమో రుద్రాయ వాస్తోష్పతయే ।
ఆయనే విద్రవణే ॥ 102 ॥
తౌ తే భక్ష-ఞ్చక్రతురగ్ర ఏతమ్ ।
తయోరను భక్ష-మ్భక్షయామి ।
వాగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యతు ॥
ప్రజాపతి ర్విశ్వకర్మా । తస్య మనో దేవం-యఁజ్ఞేన రాద్ధ్యాసమ్ । అర్థే గా అస్య జహితః । అవసానపతే-ఽవసాన-మ్మే విన్ద ॥
నమో రుద్రాయ వాస్తోష్పతయే ।
ఆయనే విద్రవణే ॥ 102 ॥
ఉద్యానే యత్పరాయణే । ఆవర్తనే వివర్తనే ।
యో గోపాయతి తగ్ం హువే ॥
యాన్యపామిత్యా-న్యప్రతీత్తా-న్యస్మి ।
యమస్య బలినా చరామి ।
ఇహైవ సన్తః ప్రతి తద్యాతయామః ।
జీవా జీవేభ్యో నిహరామ ఏనత్ ॥
అనృణా అస్మిన్న-నృణాః పరస్మిన్న్ ।
తృతీయే లోకే అనృణా-స్స్యామ ।
యే దేవయానా ఉత పితృయాణాః ॥ 103 ॥
యో గోపాయతి తగ్ం హువే ॥
యాన్యపామిత్యా-న్యప్రతీత్తా-న్యస్మి ।
యమస్య బలినా చరామి ।
ఇహైవ సన్తః ప్రతి తద్యాతయామః ।
జీవా జీవేభ్యో నిహరామ ఏనత్ ॥
అనృణా అస్మిన్న-నృణాః పరస్మిన్న్ ।
తృతీయే లోకే అనృణా-స్స్యామ ।
యే దేవయానా ఉత పితృయాణాః ॥ 103 ॥
సర్వా-న్పథో అనృణా ఆక్షీయేమ ॥
ఇదమూ ను శ్రేయో-ఽవసాన-మాగన్మ ।
శివే నో ద్యావాపృథివీ ఉభే ఇమే । గోమద్ధన-వదశ్వవ-దూర్జస్వత్ ।
సువీరా వీరైరను సఞ్చరేమ ॥ అర్కః పవిత్రగ్ం రజసో విమానః ।
పునాతి దేవానా-మ్భువనాని విశ్వా । ద్యావాపృథివీ పయసా సంవిఁదానే ।
ఘృత-న్దుహాతే అమృత-మ్ప్రపీనే ॥ పవిత్రమర్కో రజసో విమానః ।
పునాతి దేవానా-మ్భువనాని విశ్వా ।
సువ ర్జ్యోతి ర్యశో మహత్ ।
అశీమహి గాధముత ప్రతిష్ఠామ్ ॥ 104 ॥
ఇదమూ ను శ్రేయో-ఽవసాన-మాగన్మ ।
శివే నో ద్యావాపృథివీ ఉభే ఇమే । గోమద్ధన-వదశ్వవ-దూర్జస్వత్ ।
సువీరా వీరైరను సఞ్చరేమ ॥ అర్కః పవిత్రగ్ం రజసో విమానః ।
పునాతి దేవానా-మ్భువనాని విశ్వా । ద్యావాపృథివీ పయసా సంవిఁదానే ।
ఘృత-న్దుహాతే అమృత-మ్ప్రపీనే ॥ పవిత్రమర్కో రజసో విమానః ।
పునాతి దేవానా-మ్భువనాని విశ్వా ।
సువ ర్జ్యోతి ర్యశో మహత్ ।
అశీమహి గాధముత ప్రతిష్ఠామ్ ॥ 104 ॥
(చాతయత - శ్రీణీతాగ్ం - సత్యమాహు - రశీమహి - గణే - కురు - విద్రవణే - పితృయాణా - అర్కో రజసో విమానస్త్రీణి చ) (అ. 9)
అనువాకం 10 - సౌమికప్రాయాశ్చిత్తమన్త్రాః
ఉదస్తామ్ఫ్సీ-థ్సవితా మిత్రో అర్యమా ।
సర్వా-నమిత్రా-నవధీద్యుగేన ।
బృహన్త-మ్మామకర-ద్వీరవన్తమ్ । రథన్తరే శ్రయస్వ స్వాహా పృథివ్యామ్ ।
వామదేవ్యే శ్రయస్వ స్వాహా-ఽన్తరిక్షే । బృహతి శ్రయస్వ స్వాహా దివి ।
బృహతా త్వోపస్తభ్నోమి ॥
ఆ త్వా దదే యశసే వీర్యాయ చ ।
అస్మాస్వ-ఘ్నియా యూయ-న్దధాథేన్ద్రియ-మ్పయః ॥ యస్తే ద్రఫ్సో యస్త ఉదర్షః ॥ 105 ॥
అనువాకం 10 - సౌమికప్రాయాశ్చిత్తమన్త్రాః
ఉదస్తామ్ఫ్సీ-థ్సవితా మిత్రో అర్యమా ।
సర్వా-నమిత్రా-నవధీద్యుగేన ।
బృహన్త-మ్మామకర-ద్వీరవన్తమ్ । రథన్తరే శ్రయస్వ స్వాహా పృథివ్యామ్ ।
వామదేవ్యే శ్రయస్వ స్వాహా-ఽన్తరిక్షే । బృహతి శ్రయస్వ స్వాహా దివి ।
బృహతా త్వోపస్తభ్నోమి ॥
ఆ త్వా దదే యశసే వీర్యాయ చ ।
అస్మాస్వ-ఘ్నియా యూయ-న్దధాథేన్ద్రియ-మ్పయః ॥ యస్తే ద్రఫ్సో యస్త ఉదర్షః ॥ 105 ॥
దైవ్యః కేతు ర్విశ్వ-మ్భువన-మావివేశ ।
స నః పాహ్యరిష్ట్యై స్వాహా ॥
అను మా సర్వో యజ్ఞో-ఽయమేతు ।
విశ్వే దేవా మరుత-స్సామార్కః ।
ఆప్రియ 007ఆ;ఛన్దాగ్ంసి నివిదో యజూగ్ంషి । అస్యై పృథివ్యై యద్యజ్ఞియమ్ ॥
ప్రజాపతే ర్వర్తనిమను వర్తస్వ ।
అను వీరైరను రాద్ధ్యామ గోభిః ।
అన్వశ్వైరను సర్వైరు పుష్టైః ।
అను ప్రజయా-ఽన్విన్ద్రియేణ ॥ 106 ॥
స నః పాహ్యరిష్ట్యై స్వాహా ॥
అను మా సర్వో యజ్ఞో-ఽయమేతు ।
విశ్వే దేవా మరుత-స్సామార్కః ।
ఆప్రియ 007ఆ;ఛన్దాగ్ంసి నివిదో యజూగ్ంషి । అస్యై పృథివ్యై యద్యజ్ఞియమ్ ॥
ప్రజాపతే ర్వర్తనిమను వర్తస్వ ।
అను వీరైరను రాద్ధ్యామ గోభిః ।
అన్వశ్వైరను సర్వైరు పుష్టైః ।
అను ప్రజయా-ఽన్విన్ద్రియేణ ॥ 106 ॥
దేవా నో యజ్ఞ-మృజుధా నయన్తు ॥
ప్రతి క్షత్రే ప్రతి తిష్ఠామి రాష్ట్రే ।
ప్రత్యశ్వేషు ప్రతితిష్ఠామి గోషు ।
ప్రతి ప్రజాయా-మ్ప్రతి తిష్ఠామి భవ్యే ।
విశ్వమన్యా-ఽభి వావృధే । తదన్యస్యా-మధిశ్రితమ్ । దివే చ విశ్వకర్మణే ।
పృథివ్యై చాకర-న్నమః ॥ అస్కాన్ద్యౌః పృథివీమ్ । అస్కానృషభో యువా గాః ॥ 107 ॥
ప్రతి క్షత్రే ప్రతి తిష్ఠామి రాష్ట్రే ।
ప్రత్యశ్వేషు ప్రతితిష్ఠామి గోషు ।
ప్రతి ప్రజాయా-మ్ప్రతి తిష్ఠామి భవ్యే ।
విశ్వమన్యా-ఽభి వావృధే । తదన్యస్యా-మధిశ్రితమ్ । దివే చ విశ్వకర్మణే ।
పృథివ్యై చాకర-న్నమః ॥ అస్కాన్ద్యౌః పృథివీమ్ । అస్కానృషభో యువా గాః ॥ 107 ॥
స్కన్నేమా విశ్వా భువనా । స్కన్నో యజ్ఞః ప్రజనయతు । అస్కానజని ప్రాజని ।
ఆ స్కన్నాజ్జాయతే వృషా । స్కన్నా-త్ప్రజనిషీమహి ॥ యే దేవా యేషామిద-మ్భాగధేయ-మ్బభూవ । యేషా-మ్ప్రయాజా ఉతానూయాజాః । ఇన్ద్రజ్యేష్ఠేభ్యో వరుణరాజభ్యః । అగ్నిహోతృభ్యో దేవేభ్య-స్స్వాహా ॥ ఉత త్యా నో దివా మతిః ॥ 108 ॥
ఆ స్కన్నాజ్జాయతే వృషా । స్కన్నా-త్ప్రజనిషీమహి ॥ యే దేవా యేషామిద-మ్భాగధేయ-మ్బభూవ । యేషా-మ్ప్రయాజా ఉతానూయాజాః । ఇన్ద్రజ్యేష్ఠేభ్యో వరుణరాజభ్యః । అగ్నిహోతృభ్యో దేవేభ్య-స్స్వాహా ॥ ఉత త్యా నో దివా మతిః ॥ 108 ॥
అదితిరూత్యా-ఽఽగమత్ । సా శన్తాచీ మయస్కరత్ । అప స్రిధః ॥ ఉత త్యా దైవ్యా భిషజా । శ-న్నస్కరతో అశ్వినా । యూయాతా-మస్మద్రపః ।
అప స్రిధః ॥ శమగ్ని-రగ్నిభిస్కరత్ । శ-న్నస్తపతు సూర్యః । శం-వాఁతో వాత్వరపాః ॥ 109 ॥
అప స్రిధః ॥ శమగ్ని-రగ్నిభిస్కరత్ । శ-న్నస్తపతు సూర్యః । శం-వాఁతో వాత్వరపాః ॥ 109 ॥
అప స్రిధః ॥ తదిత్పద-న్న విచికేత విద్వాన్ ।
యన్మృతః పునరప్యేతి జీవాన్ । త్రివృద్య-ద్భువనస్య రథవృత్ । జీవో గర్భో న మృత-స్స జీవాత్ ॥ ప్రత్యస్మై పిపీషతే । విశ్వాని విదుషే భర । అర-ఙ్గమాయ జగ్మవే ।
అపశ్చాద్దధ్వనే నరే (ఓ-రపశ్చాద్దఘ్వనే నరే) ॥ ఇన్దురిన్దుమ-వాగాత్ ।
ఇన్దోరిన్ద్రో-ఽపాత్ । తస్య త ఇన్దవిన్ద్ర-పీతస్య మధుమతః । ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామి ॥ 110 ॥
యన్మృతః పునరప్యేతి జీవాన్ । త్రివృద్య-ద్భువనస్య రథవృత్ । జీవో గర్భో న మృత-స్స జీవాత్ ॥ ప్రత్యస్మై పిపీషతే । విశ్వాని విదుషే భర । అర-ఙ్గమాయ జగ్మవే ।
అపశ్చాద్దధ్వనే నరే (ఓ-రపశ్చాద్దఘ్వనే నరే) ॥ ఇన్దురిన్దుమ-వాగాత్ ।
ఇన్దోరిన్ద్రో-ఽపాత్ । తస్య త ఇన్దవిన్ద్ర-పీతస్య మధుమతః । ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామి ॥ 110 ॥
(ఉదర్ష - ఇన్ద్రియేణ - గా - మతి - రరపా - అగాత్రీణి చ) (అ. 10)
అనువాకం 11 - దర్శపూర్ణమాసప్రాయశ్చిత్తమన్త్రాః
బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా మనసో బ్రహ్మ వాచః । బ్రహ్మ యజ్ఞానాగ్ం హవిషా-మాజ్యస్య ।
అతిరిక్త-ఙ్కర్మణో యచ్చ హీనమ్ । యజ్ఞః పర్వాణి ప్రతిరన్నేతి కల్పయన్న్ ।
స్వాహాకృతా-ఽఽహుతిరేతు దేవాన్ ॥ ఆశ్రావితమత్యాశ్రావితమ్ ।
వషట్కృత-మత్యనూక్త-ఞ్చ యజ్ఞే ।
అతిరిక్త-ఙ్కర్మణో యచ్చ హీనమ్ ।
యజ్ఞః పర్వాణి ప్రతిరన్నేతి కల్పయన్న్ ।
స్వాహాకృతా-ఽఽహుతిరేతు దేవాన్ ॥ 111 ॥
అనువాకం 11 - దర్శపూర్ణమాసప్రాయశ్చిత్తమన్త్రాః
బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా మనసో బ్రహ్మ వాచః । బ్రహ్మ యజ్ఞానాగ్ం హవిషా-మాజ్యస్య ।
అతిరిక్త-ఙ్కర్మణో యచ్చ హీనమ్ । యజ్ఞః పర్వాణి ప్రతిరన్నేతి కల్పయన్న్ ।
స్వాహాకృతా-ఽఽహుతిరేతు దేవాన్ ॥ ఆశ్రావితమత్యాశ్రావితమ్ ।
వషట్కృత-మత్యనూక్త-ఞ్చ యజ్ఞే ।
అతిరిక్త-ఙ్కర్మణో యచ్చ హీనమ్ ।
యజ్ఞః పర్వాణి ప్రతిరన్నేతి కల్పయన్న్ ।
స్వాహాకృతా-ఽఽహుతిరేతు దేవాన్ ॥ 111 ॥
యద్వో దేవా అతిపాదయాని । వాచా చిత్ప్రయత-న్దేవ హేడనమ్ । అరాయో అస్మాగ్ం అభి-దుచ్ఛునాయతే। అన్యత్రాస్మ-న్మరుతస్త-న్నిధేతన ॥ తత-మ్మ ఆపస్తదు తాయత పునః । స్వాదిష్ఠా ధీతిరుచథాయ శస్యతే ।
అయగ్ం సముద్ర ఉత విశ్వభేషజః ।
స్వాహా-కృతస్య సముతృప్ణుత ర్భువః ॥
ఉద్వయ-న్తమసస్పరి పశ్యన్తో జ్యోతిరుత్తరమ్ । దేవ-న్దేవత్రా సూర్యమగన్మ జ్యోతిరుత్తమమ్ ॥ ।
ఉదు త్య-ఞ్జాతవేదస-న్దేవం-వఁహన్తి కేతవః । దృశే విశ్వాయ సూర్యమ్ ॥ చిత్ర-న్దేవానా-ముదగాదనీక-ఞ్చక్షు-ర్మిత్రస్య వరుణస్యా-ఽగ్నేః । ఆ-ఽ ప్రా ద్యావాపృథివీ అన్తరిక్షగ్ం సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థుషశ్చ ॥ ॥ 112 ॥
అయగ్ం సముద్ర ఉత విశ్వభేషజః ।
స్వాహా-కృతస్య సముతృప్ణుత ర్భువః ॥
ఉద్వయ-న్తమసస్పరి పశ్యన్తో జ్యోతిరుత్తరమ్ । దేవ-న్దేవత్రా సూర్యమగన్మ జ్యోతిరుత్తమమ్ ॥ ।
ఉదు త్య-ఞ్జాతవేదస-న్దేవం-వఁహన్తి కేతవః । దృశే విశ్వాయ సూర్యమ్ ॥ చిత్ర-న్దేవానా-ముదగాదనీక-ఞ్చక్షు-ర్మిత్రస్య వరుణస్యా-ఽగ్నేః । ఆ-ఽ ప్రా ద్యావాపృథివీ అన్తరిక్షగ్ం సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థుషశ్చ ॥ ॥ 112 ॥
ఇమ-మ్మే వరుణ శ్రుధీ హవమద్యా చ మృడయ । త్వామవస్యురా చకే ॥ తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమాన-స్తదా శాస్తే యజమానో హవిర్భిః । అహేడమానో వరుణేహ బోధ్యురుశగ్ంస మా న ఆయుః ప్రమోషీః ॥ ।
త్వ-న్నో అగ్నే వరుణస్య విద్వా-న్దేవస్య హేడో-ఽవ యాసి సీష్ఠాః । యజిష్ఠో వహ్ని తమ-శ్శోశుచానో విశ్వా ద్వేషాగ్ంసి ప్రముముగ్ధ్యస్మత్ ॥
స త్వన్నో అగ్నే-ఽవమో భవోతీ నేదిష్ఠో అస్యా ఉషసో వ్యుష్టౌ । అవ యక్ష్వ నో వరుణగ్ం రరాణో వీహి మృడీకగ్ం సుహవో న ఏధి ॥ । త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ । ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ ప్రజాపతే న త్వదేతాన్యన్యో విశ్వా జాతాని పరి తా బభూవ । యత్కామాస్తే జుహుమస్తన్నో అస్తు వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ ॥ ఇమ-ఞ్జీవేభ్యః పరిధి-న్దధామి । మైషా-న్ను గాదపరో అర్ధమేతమ్ । శత-ఞ్జీవన్తు శరదః పురూచీః । తిరో మృత్యు-న్దధతా-మ్పర్వతేన ॥
ఇష్టేభ్య-స్స్వాహా వషడనిష్టేభ్య-స్స్వాహా । భేషజ-న్దురిష్ట్యై స్వాహా నిష్కృత్యై స్వాహా । దౌరార్ధ్యై స్వాహా దైవీభ్య-స్తనూభ్య-స్స్వాహా ॥ 113 ॥
త్వ-న్నో అగ్నే వరుణస్య విద్వా-న్దేవస్య హేడో-ఽవ యాసి సీష్ఠాః । యజిష్ఠో వహ్ని తమ-శ్శోశుచానో విశ్వా ద్వేషాగ్ంసి ప్రముముగ్ధ్యస్మత్ ॥
స త్వన్నో అగ్నే-ఽవమో భవోతీ నేదిష్ఠో అస్యా ఉషసో వ్యుష్టౌ । అవ యక్ష్వ నో వరుణగ్ం రరాణో వీహి మృడీకగ్ం సుహవో న ఏధి ॥ । త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ । ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ ప్రజాపతే న త్వదేతాన్యన్యో విశ్వా జాతాని పరి తా బభూవ । యత్కామాస్తే జుహుమస్తన్నో అస్తు వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ ॥ ఇమ-ఞ్జీవేభ్యః పరిధి-న్దధామి । మైషా-న్ను గాదపరో అర్ధమేతమ్ । శత-ఞ్జీవన్తు శరదః పురూచీః । తిరో మృత్యు-న్దధతా-మ్పర్వతేన ॥
ఇష్టేభ్య-స్స్వాహా వషడనిష్టేభ్య-స్స్వాహా । భేషజ-న్దురిష్ట్యై స్వాహా నిష్కృత్యై స్వాహా । దౌరార్ధ్యై స్వాహా దైవీభ్య-స్తనూభ్య-స్స్వాహా ॥ 113 ॥
ఋద్ధ్యై స్వాహా సమృద్ధ్యై స్వాహా ॥
యత ఇన్ద్ర భయామహే ।
తతో నో అభయ-ఙ్కృధి । మఘవఞ్ఛగ్ధి తవ తన్న ఊతయే । వి ద్విషో వి మృధో జహి ॥ స్వస్తిదా విశస్పతిః । వృత్రహా విమృధో వశీ । వృషేన్ద్రః పుర ఏతు నః । స్వస్తిదా అభయ-ఙ్కరః ॥ ఆభి ర్గీర్భి ర్యదతో న ఊనమ్ ॥ 114 ॥
యత ఇన్ద్ర భయామహే ।
తతో నో అభయ-ఙ్కృధి । మఘవఞ్ఛగ్ధి తవ తన్న ఊతయే । వి ద్విషో వి మృధో జహి ॥ స్వస్తిదా విశస్పతిః । వృత్రహా విమృధో వశీ । వృషేన్ద్రః పుర ఏతు నః । స్వస్తిదా అభయ-ఙ్కరః ॥ ఆభి ర్గీర్భి ర్యదతో న ఊనమ్ ॥ 114 ॥
ఆప్యాయయ హరివో వర్ధమానః ।
యదా స్తోతృభ్యో మహి గోత్రా రుజాసి ।
భూయిష్ఠభాజో అధ తే స్యామ ॥ అనాజ్ఞాతం-యఁదాజ్ఞాతమ్ । యజ్ఞస్య క్రియతే మిథు । అగ్నే తదస్య కల్పయ । త్వగ్ం హి వేత్థ యథాతథమ్ ॥ పురుష సమ్మితో యజ్ఞః । యజ్ఞః పురుష సమ్మితః । అగ్నే తదస్య కల్పయ ।
త్వగ్ం హి వేత్థ యథాతథమ్ ॥ య-త్పాకత్రా మనసా దీనదక్షా న । యజ్ఞస్య మన్వతే మర్తాసః । అగ్నిష్టద్ధోతా కృతువిద్విజానన్న్ ।
యజిష్ఠో దేవాగ్ం ఋతుశో యజాతి ॥ 115 ॥
యదా స్తోతృభ్యో మహి గోత్రా రుజాసి ।
భూయిష్ఠభాజో అధ తే స్యామ ॥ అనాజ్ఞాతం-యఁదాజ్ఞాతమ్ । యజ్ఞస్య క్రియతే మిథు । అగ్నే తదస్య కల్పయ । త్వగ్ం హి వేత్థ యథాతథమ్ ॥ పురుష సమ్మితో యజ్ఞః । యజ్ఞః పురుష సమ్మితః । అగ్నే తదస్య కల్పయ ।
త్వగ్ం హి వేత్థ యథాతథమ్ ॥ య-త్పాకత్రా మనసా దీనదక్షా న । యజ్ఞస్య మన్వతే మర్తాసః । అగ్నిష్టద్ధోతా కృతువిద్విజానన్న్ ।
యజిష్ఠో దేవాగ్ం ఋతుశో యజాతి ॥ 115 ॥
(దేవాగ్ - శ్చిత్రం - తనూభ్య-స్స్వాహో - నం - పురుషసమ్మితో-ఽగ్నే తదస్య కల్పయ పఞ్చ చ) (అ. 11)
అనువాకం 12 - అగ్నిష్టోమాదౌ యజమానజప్యా మన్త్రవిశేషాః
యద్దేవా దేవహేడనమ్ । దేవాసశ్చకృమా వయమ్ । ఆదిత్యా-స్తస్మాన్మా ముఞ్చత ।
ఋతస్యర్తేన మాముత ॥ దేవా జీవనకామ్యా యత్ । వాచా-ఽనృతమూదిమ । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః । గార్హపత్యః ప్రముఞ్చతు । దురితా యాని చకృమ । కరోతు మామనే నసమ్ ॥ 116 ॥
అనువాకం 12 - అగ్నిష్టోమాదౌ యజమానజప్యా మన్త్రవిశేషాః
యద్దేవా దేవహేడనమ్ । దేవాసశ్చకృమా వయమ్ । ఆదిత్యా-స్తస్మాన్మా ముఞ్చత ।
ఋతస్యర్తేన మాముత ॥ దేవా జీవనకామ్యా యత్ । వాచా-ఽనృతమూదిమ । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః । గార్హపత్యః ప్రముఞ్చతు । దురితా యాని చకృమ । కరోతు మామనే నసమ్ ॥ 116 ॥
ఋతేన ద్యావాపృథివీ । ఋతేన త్వగ్ం సరస్వతి । ఋతాన్మా ముఞ్చతాగ్ంహసః । యదన్య కృతమారిమ ॥ సజాతశగ్ంసాదుత వా జామిశగ్ంసాత్ । జ్యాయస-శ్శగ్ంసాదుత వా కనీయసః । అనాజ్ఞాత-న్దేవకృతం-యఁదేనః । తస్మాత్త్వమస్మా-ఞ్జాతవేదో ముముగ్ధి ॥ యద్వాచా యన్మనసా । బాహుభ్యా-మూరుభ్యా-మష్ఠీవద్భ్యామ్ ॥ 117 ॥
శిశ్ఞై ర్యదనృత-ఞ్చకృమా వయమ్ । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యద్ధస్తాభ్యా-ఞ్చకర కిల్బిషాణి । అక్షాణాం-వఁగ్నుముప జిఘ్నమానః । దూరేపశ్యా చ రాష్ట్రభృచ్చ । తాన్యఫ్సరసా-వనుదత్తా-మృణాని ॥
అదీవ్యన్నృణం-యఁదహ-ఞ్చకార । యద్వా-ఽదాస్యన్-థ్సఞ్జగారా జనేభ్యః ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యన్మయి మాతా గర్భే సతి ॥ 118 ॥
అదీవ్యన్నృణం-యఁదహ-ఞ్చకార । యద్వా-ఽదాస్యన్-థ్సఞ్జగారా జనేభ్యః ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యన్మయి మాతా గర్భే సతి ॥ 118 ॥
ఏనశ్చకార యత్పితా । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యదా పిపేష మాతర-మ్పితరమ్ ।
పుత్రః ప్రముదితో ధయన్న్ । అహిగ్ంసితౌ పితరౌ మయా తత్ । తదగ్నే అనృణో భవామి ॥ యదన్తరిక్ష-మ్పృథివీముత ద్యామ్ ।
యన్మాతర-మ్పితరం-వాఁ జిహిగ్ంసిమ ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యదాశసా నిశసా యత్పరాశసా ॥ 119 ॥
పుత్రః ప్రముదితో ధయన్న్ । అహిగ్ంసితౌ పితరౌ మయా తత్ । తదగ్నే అనృణో భవామి ॥ యదన్తరిక్ష-మ్పృథివీముత ద్యామ్ ।
యన్మాతర-మ్పితరం-వాఁ జిహిగ్ంసిమ ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ యదాశసా నిశసా యత్పరాశసా ॥ 119 ॥
యదేనశ్చ కృమా నూతనం-యఁత్పురాణమ్ । అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ అతిక్రామామి దురితం-యఁదేనః । జహామి రిప్ర-మ్పరమే సధస్థే ।
యత్ర యన్తి సుకృతో నాపి దుష్కృతః । తమారోహామి సుకృతా-న్ను లోకమ్ ॥
త్రితే దేవా అమృజతై-తదేనః ।
త్రిత ఏతన్మనుష్యేషు మామృజే ।
తతో మా యది కిఞ్చిదానశే ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ 120 ॥
యత్ర యన్తి సుకృతో నాపి దుష్కృతః । తమారోహామి సుకృతా-న్ను లోకమ్ ॥
త్రితే దేవా అమృజతై-తదేనః ।
త్రిత ఏతన్మనుష్యేషు మామృజే ।
తతో మా యది కిఞ్చిదానశే ।
అగ్నిర్మా తస్మాదేనసః ॥ 120 ॥
గార్హపత్యః ప్రముఞ్చతు । దురితా యాని చకృమ । కరోతు మామనేనసమ్ ॥ దివి జాతా అఫ్సు జాతాః । యా జాతా ఓషధీభ్యః । అథో యా అగ్నిజా ఆపః । తా నః శున్ధన్తు శున్ధనీః ॥
యదాపో నక్త-న్దురిత-ఞ్చరామ ।
యద్వా దివా నూతనం-యఁత్పురాణమ్ ।
హిరణ్య-వర్ణాస్తత ఉత్పునీత నః ॥
ఇమ-మ్మే వరుణ శ్రుధీ హవమద్యా చ మృడయ । త్వామవస్యురా చకే ॥
తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమాన-స్తదా శాస్తే యజమానో హవిర్భిః । అహేడమానో వరుణేహ బోధ్యురుశగ్ంస మా న ఆయుః ప్రమోషీః ॥ । త్వ-న్నో అగ్నే వరుణస్య విద్వా-న్దేవస్య హేడో-ఽవ యాసి సీష్ఠాః । యజిష్ఠో వహ్ని తమ-శ్శోశుచానో విశ్వా ద్వేషాగ్ంసి ప్రముముగ్ధ్యస్మత్ ॥ స త్వన్నో అగ్నే-ఽవమో భవోతీ నేదిష్ఠో అస్యా ఉషసో వ్యుష్టౌ । అవ యక్ష్వ నో వరుణగ్ం రరాణో వీహి మృడీకగ్ం సుహవో న ఏధి ॥ । త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ । ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ ॥ 121 ॥
యదాపో నక్త-న్దురిత-ఞ్చరామ ।
యద్వా దివా నూతనం-యఁత్పురాణమ్ ।
హిరణ్య-వర్ణాస్తత ఉత్పునీత నః ॥
ఇమ-మ్మే వరుణ శ్రుధీ హవమద్యా చ మృడయ । త్వామవస్యురా చకే ॥
తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమాన-స్తదా శాస్తే యజమానో హవిర్భిః । అహేడమానో వరుణేహ బోధ్యురుశగ్ంస మా న ఆయుః ప్రమోషీః ॥ । త్వ-న్నో అగ్నే వరుణస్య విద్వా-న్దేవస్య హేడో-ఽవ యాసి సీష్ఠాః । యజిష్ఠో వహ్ని తమ-శ్శోశుచానో విశ్వా ద్వేషాగ్ంసి ప్రముముగ్ధ్యస్మత్ ॥ స త్వన్నో అగ్నే-ఽవమో భవోతీ నేదిష్ఠో అస్యా ఉషసో వ్యుష్టౌ । అవ యక్ష్వ నో వరుణగ్ం రరాణో వీహి మృడీకగ్ం సుహవో న ఏధి ॥ । త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ । ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ ॥ 121 ॥
(అనేనస - మష్ఠీవద్భ్యాగ్ం - సతి - పరాశసా-ఽఽనశే - ఽగ్నిర్మా తస్మాదేనసః - పునీత నస్త్రీణి చ) (అ. 12)
(య-ద్దేవా గార్హపత్యో యద్ధస్తాభ్యాం-యఁన్మయి మాతా యదాపిపేష
ఁయదన్తరిక్షం-యఁదాశసా-ఽతిక్రామామి త్రితే దేవా దివి జాతా అఫ్సు జాతా యదాప ఇమ-మ్మే వరుణా తత్త్వా యామి త్వ-న్నో అగ్నే స త్వ-న్నో అగ్నే త్వమగ్నే అయా-ఽసి)
అనువాకం 13 - అవభృథే కర్మణి ఋజీషప్రోక్షణమన్త్రాః
యత్తే గ్రావ్.ణ్ణా చిచ్ఛిదు-స్సోమ రాజన్న్ ।
ప్రియాణ్యఙ్గాని స్వధితా పరూగ్ంషి । తథ్సన్ధ-థ్స్వాజ్యేనోత వర్ధయస్వ ।
అనాగసో అధమిథ్సక్షంయేఁమ ॥ యత్తే గ్రావా బాహుచ్యుతో అచుచ్యవుః ।
నరో యత్తే దుదుహు ర్దక్షిణేన ।
తత్త ఆప్యాయతా-న్తత్తే । నిష్ట్యాయతా-న్దేవ
సోమ ॥ యత్తే త్వచ-మ్బిభిదుర్యచ్చ యోనిమ్ ।
యదాస్థానా-త్ప్రచ్యుతో వేనసి త్మనా ॥ 122 ॥
(య-ద్దేవా గార్హపత్యో యద్ధస్తాభ్యాం-యఁన్మయి మాతా యదాపిపేష
ఁయదన్తరిక్షం-యఁదాశసా-ఽతిక్రామామి త్రితే దేవా దివి జాతా అఫ్సు జాతా యదాప ఇమ-మ్మే వరుణా తత్త్వా యామి త్వ-న్నో అగ్నే స త్వ-న్నో అగ్నే త్వమగ్నే అయా-ఽసి)
అనువాకం 13 - అవభృథే కర్మణి ఋజీషప్రోక్షణమన్త్రాః
యత్తే గ్రావ్.ణ్ణా చిచ్ఛిదు-స్సోమ రాజన్న్ ।
ప్రియాణ్యఙ్గాని స్వధితా పరూగ్ంషి । తథ్సన్ధ-థ్స్వాజ్యేనోత వర్ధయస్వ ।
అనాగసో అధమిథ్సక్షంయేఁమ ॥ యత్తే గ్రావా బాహుచ్యుతో అచుచ్యవుః ।
నరో యత్తే దుదుహు ర్దక్షిణేన ।
తత్త ఆప్యాయతా-న్తత్తే । నిష్ట్యాయతా-న్దేవ
సోమ ॥ యత్తే త్వచ-మ్బిభిదుర్యచ్చ యోనిమ్ ।
యదాస్థానా-త్ప్రచ్యుతో వేనసి త్మనా ॥ 122 ॥
త్వయా తథ్సోమ గుప్తమస్తు నః ।
సా నః సధాం-ఽసత్పరమే వ్యోమన్న్ ॥
అహాచ్ఛరీర-మ్పయసా సమేత్య । అన్యో-ఽన్యో భవతి వర్ణో అస్య । తస్మిన్ వయముపహూతాస్తవ స్మః । ఆ నో భజ సదసి విశ్వరూపే ॥
నృచక్షా-స్సోమ ఉత శుశ్రుగస్తు ।
మా నో విహాసీద్గిర ఆవృణానః ।
అనాగా-స్తనువో వావృధానః ।
ఆ నో రూపం-వఁహతు జాయమానః ॥ 123 ॥
సా నః సధాం-ఽసత్పరమే వ్యోమన్న్ ॥
అహాచ్ఛరీర-మ్పయసా సమేత్య । అన్యో-ఽన్యో భవతి వర్ణో అస్య । తస్మిన్ వయముపహూతాస్తవ స్మః । ఆ నో భజ సదసి విశ్వరూపే ॥
నృచక్షా-స్సోమ ఉత శుశ్రుగస్తు ।
మా నో విహాసీద్గిర ఆవృణానః ।
అనాగా-స్తనువో వావృధానః ।
ఆ నో రూపం-వఁహతు జాయమానః ॥ 123 ॥
ఉపక్షరన్తి జుహ్వో ఘృతేన । ప్రియాణ్యఙ్గాని తవ వర్ధయన్తీః । తస్మై తే సోమ నమ ఇద్వషట్చ । ఉప మా రాజన్-థ్సుకృతే హ్వయస్వ ॥
స-మ్ప్రాణాపానాభ్యాగ్ం సము చక్షుషా త్వమ్ । సగ్గ్ శ్రోత్రేణ గచ్ఛస్వ సోమ రాజన్న్ ।
యత్త ఆస్థితగ్ం శము తత్తే అస్తు । జానీతాన్నః సగమ్మనే పథీనామ్ ॥ ఏత-ఞ్జానీతాత్పరమే వ్యోమన్న్ । వృకా-స్సధస్థా విద రూపమస్య ॥ 124 ॥
స-మ్ప్రాణాపానాభ్యాగ్ం సము చక్షుషా త్వమ్ । సగ్గ్ శ్రోత్రేణ గచ్ఛస్వ సోమ రాజన్న్ ।
యత్త ఆస్థితగ్ం శము తత్తే అస్తు । జానీతాన్నః సగమ్మనే పథీనామ్ ॥ ఏత-ఞ్జానీతాత్పరమే వ్యోమన్న్ । వృకా-స్సధస్థా విద రూపమస్య ॥ 124 ॥
యదాగచ్ఛా-త్పథిభి ర్దేవయానైః । ఇష్టాపూర్తే కృణుతా-దావిరస్మై ॥
అరిష్టో రాజన్నగదః పరేహి । నమస్తే అస్తు చక్షసే రఘూయతే । నాకమారోహ సహ యజమానేన । సూర్య-ఙ్గచ్ఛతాత్పరమే వ్యోమన్న్ ॥
అభూద్దేవ-స్సవితా వన్ద్యో ను నః । ఇదానీమహ్న ఉపవాచ్యో నృభిః ।
వి యో రత్నా భజతి మానవేభ్యః । శ్రేష్ఠ-న్నో అత్ర ద్రవిణం-యఁథా దధత్ ॥
ఉప నో మిత్రావరుణా-విహావతమ్ । అన్వాదీద్ధ్యా-థామిహ నః సఖాయా । ఆదిత్యానా-మ్ప్రసితిర్-హేతిః । ఉగ్రా శతాపాష్ఠా ఘవిషా పరిణో వృణక్తు ॥
ఆ ప్యాయస్వ సమెతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సఙ్గథే ॥ స-న్తే పయాగ్ంసి సము యన్తు వాజా-స్సం-వృఁష్ణియా-న్యభిమాతిషాహః । ఆప్యాయమానో అమృతాయ సోమ దివి శ్రవాగ్స్యుత్తమాని ధిష్వ ॥ ॥ 125 ॥
అరిష్టో రాజన్నగదః పరేహి । నమస్తే అస్తు చక్షసే రఘూయతే । నాకమారోహ సహ యజమానేన । సూర్య-ఙ్గచ్ఛతాత్పరమే వ్యోమన్న్ ॥
అభూద్దేవ-స్సవితా వన్ద్యో ను నః । ఇదానీమహ్న ఉపవాచ్యో నృభిః ।
వి యో రత్నా భజతి మానవేభ్యః । శ్రేష్ఠ-న్నో అత్ర ద్రవిణం-యఁథా దధత్ ॥
ఉప నో మిత్రావరుణా-విహావతమ్ । అన్వాదీద్ధ్యా-థామిహ నః సఖాయా । ఆదిత్యానా-మ్ప్రసితిర్-హేతిః । ఉగ్రా శతాపాష్ఠా ఘవిషా పరిణో వృణక్తు ॥
ఆ ప్యాయస్వ సమెతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సఙ్గథే ॥ స-న్తే పయాగ్ంసి సము యన్తు వాజా-స్సం-వృఁష్ణియా-న్యభిమాతిషాహః । ఆప్యాయమానో అమృతాయ సోమ దివి శ్రవాగ్స్యుత్తమాని ధిష్వ ॥ ॥ 125 ॥
(త్మనా - జాయమానో - ఽస్య - దధ-త్పఞ్చ చ) (అ. 13)
అనువాకం 14 - అవభృథే కర్మణి సేచనాదిమన్త్రాః
యద్దిదీక్షే మనసా యచ్చ వాచా । యద్వా ప్రాణైశ్చక్షుషా యచ్చ శ్రోత్రేణ ।
యద్రేతసా మిథునేనా-ప్యాత్మనా ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియమ్ ।
శుక్రా దీక్షాయై తపసో విమోచనీః ।
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
యదృచా సామ్నా యజుషా । పశూనా-ఞ్చర్మన్. హవిషా దిదీక్షే ।
యచ్ఛన్దోభి-రోషధీభి-ర్వనస్పతౌ ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే (దధిరే) తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥ 126 ॥
అనువాకం 14 - అవభృథే కర్మణి సేచనాదిమన్త్రాః
యద్దిదీక్షే మనసా యచ్చ వాచా । యద్వా ప్రాణైశ్చక్షుషా యచ్చ శ్రోత్రేణ ।
యద్రేతసా మిథునేనా-ప్యాత్మనా ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియమ్ ।
శుక్రా దీక్షాయై తపసో విమోచనీః ।
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
యదృచా సామ్నా యజుషా । పశూనా-ఞ్చర్మన్. హవిషా దిదీక్షే ।
యచ్ఛన్దోభి-రోషధీభి-ర్వనస్పతౌ ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే (దధిరే) తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥ 126 ॥
శుక్రా దీక్షాయై తపసో విమోచనీః ।
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
యేన బ్రహ్మ యేన క్షత్రమ్ । యేనేన్ద్రాగ్నీ ప్రజాపతి-స్సోమో వరుణో యేన రాజా ।
విశ్వే దేవా ఋషయో యేన ప్రాణాః ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియమ్ ।
శుక్రా దీక్షాయై తపసో విమోచనీః ।
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
అపా-మ్పుష్పమస్యో-షధీనాగ్ం రసః । సోమస్య ప్రియ-న్ధామ ॥ 127 ॥
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
యేన బ్రహ్మ యేన క్షత్రమ్ । యేనేన్ద్రాగ్నీ ప్రజాపతి-స్సోమో వరుణో యేన రాజా ।
విశ్వే దేవా ఋషయో యేన ప్రాణాః ।
అద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియమ్ ।
శుక్రా దీక్షాయై తపసో విమోచనీః ।
ఆపో విమోక్త్రీ ర్మయి తేజ ఇన్ద్రియమ్ ॥
అపా-మ్పుష్పమస్యో-షధీనాగ్ం రసః । సోమస్య ప్రియ-న్ధామ ॥ 127 ॥
అగ్నేః ప్రియతమగ్ం హవి-స్స్వాహా ॥ అపా-మ్పుష్ప-మస్యోషధీనాగ్ం రసః ।
సోమస్య ప్రియ-న్ధామ । ఇన్ద్రస్య ప్రియతమగ్ం హవి-స్స్వాహా । అపా-మ్పుష్పమస్యో-షధీనాగ్ం రసః । సోమస్య ప్రియ-న్ధామ ।
విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియతమగ్ం హవి-స్స్వాహా ॥ వయగ్ం సోమ వ్రతే తవ ।
మనస్తనూషు పిప్రతః । ప్రజావన్తో అశీమహి ॥ 128 ॥
సోమస్య ప్రియ-న్ధామ । ఇన్ద్రస్య ప్రియతమగ్ం హవి-స్స్వాహా । అపా-మ్పుష్పమస్యో-షధీనాగ్ం రసః । సోమస్య ప్రియ-న్ధామ ।
విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియతమగ్ం హవి-స్స్వాహా ॥ వయగ్ం సోమ వ్రతే తవ ।
మనస్తనూషు పిప్రతః । ప్రజావన్తో అశీమహి ॥ 128 ॥
దేవేభ్యః పితృభ్య-స్స్వాహా । సోమ్యేభ్యః పితృభ్య-స్స్వాహా । కవ్యేభ్యః పితృభ్య-స్స్వాహా ॥ దేవాస ఇహ మాదయద్ధ్వమ్ ।
సోమ్యాస ఇహ మాదయద్ధ్వమ్ । కవ్యాస ఇహ మాదయద్ధ్వమ్ ॥ అనన్తరితాః పితరః సోమ్యా-స్సోమపీథాత్ ॥ అపైతు మృత్యురమృత-న్న ఆగన్న్ । వైవస్వతో నో అభయ-ఙ్కృణోతు ।
పర్ణం-వఁనస్పతేరివ ॥ 129 ॥
సోమ్యాస ఇహ మాదయద్ధ్వమ్ । కవ్యాస ఇహ మాదయద్ధ్వమ్ ॥ అనన్తరితాః పితరః సోమ్యా-స్సోమపీథాత్ ॥ అపైతు మృత్యురమృత-న్న ఆగన్న్ । వైవస్వతో నో అభయ-ఙ్కృణోతు ।
పర్ణం-వఁనస్పతేరివ ॥ 129 ॥
అభి నః శీయతాగ్ం రయిః । సచతా-న్న-శ్శచీపతిః ॥ పర-మ్మృత్యో అనుపరేహి పన్థామ్ । యస్తే స్వ ఇతరో దేవయానాత్ । చక్షుష్మతే శృణ్వతే తే బ్రవీమి । మా నః ప్రజాగ్ం రీరిషో మోత వీరాన్ ॥ ఇదమూ ను శ్రేయో-ఽవసాన-మాగన్మ । యద్గోజి-ద్ధనజి-దశ్వజిద్యత్ ।
పర్ణం-వఁనస్పతేరివ । అభి నః శీయతాగ్ం రయిః । సచతా-న్న-శ్శచీపతిః ॥ 130 ॥
(వనస్పతావద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియ-న్ధామా - శీమహీ - వా - భి నః శీయతాగ్ం రయిరేక-ఞ్చ) (అ. 14)
(సర్వాన్. - య-ద్విష్షణ్ణేన - వి వై - యాః పురస్తా-ద్- దేవా దేవేషు - పరిస్తణిత - సక్షేదం - ఁయదస్య పారే - ఽనాగస - ఉదస్తా-మ్ఫ్సీ-ద్- బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా - య-ద్దేవ - యత్తే గ్రావ.ణ్ణా - య-ద్దిదీక్షే చతుర్దశ)
(సర్వాన్ - భూతిమేవ - యామేవాఫ్స్వాహుతిమ్ - ఁవ్రతానాం - పర్ణవల్కః - సోమ్యానా - మస్మిన్. యజ్ఞే - ఽగ్నే యో నో - జ్యోగ్జీవాః - పరోరజాస్తే - ప్ర తే మహే - బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా - గార్హపత్యా స్త్రిగ్ంశదుత్తరశతం)
(సర్వాన్. వై - శచీపతిః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే సప్తమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
పర్ణం-వఁనస్పతేరివ । అభి నః శీయతాగ్ం రయిః । సచతా-న్న-శ్శచీపతిః ॥ 130 ॥
(వనస్పతావద్భ్యో లోకా దధిరే తేజ ఇన్ద్రియ-న్ధామా - శీమహీ - వా - భి నః శీయతాగ్ం రయిరేక-ఞ్చ) (అ. 14)
(సర్వాన్. - య-ద్విష్షణ్ణేన - వి వై - యాః పురస్తా-ద్- దేవా దేవేషు - పరిస్తణిత - సక్షేదం - ఁయదస్య పారే - ఽనాగస - ఉదస్తా-మ్ఫ్సీ-ద్- బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా - య-ద్దేవ - యత్తే గ్రావ.ణ్ణా - య-ద్దిదీక్షే చతుర్దశ)
(సర్వాన్ - భూతిమేవ - యామేవాఫ్స్వాహుతిమ్ - ఁవ్రతానాం - పర్ణవల్కః - సోమ్యానా - మస్మిన్. యజ్ఞే - ఽగ్నే యో నో - జ్యోగ్జీవాః - పరోరజాస్తే - ప్ర తే మహే - బ్రహ్మ ప్రతిష్ఠా - గార్హపత్యా స్త్రిగ్ంశదుత్తరశతం)
(సర్వాన్. వై - శచీపతిః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే సప్తమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥