Lord Surya

2.3 - ādityebhyo bhuvadvadbhyaścarum - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Adityebhyo Bhuvadvadbyashcharum in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita

This sacred text is an extract from the second Kanda, third Prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It details the ritualistic procedure of Ishthi, specifically the offering of Charu to the Adityas, the solar deities, to attain prosperity and worldly success. This Vedic passage explains that those who struggle to achieve their potential despite possessing the means must propitiate the Adityas with their specific share of offerings. Chanting this mantra is believed to remove obstacles to growth, align the practitioner with divine solar energy, and grant material and spiritual advancement.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - iṣṭividhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
ādityebhyo bhuva̭dvadbhyaścaru-nnirva̭pe-dbhūti̭kāma ādityā vā eta-mbhūtyai prati̭ nudante yo-'la-mbhūtyai sa-nbhūti-nna prāpnotyā̭dityāneva bhuva̭dvata-ssvena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati ta evaina-mbhūti̭-ṅgamayanti bhava̭tyevā ''dityebhyo̭ dhāraya̭dva-dbhyaścaru-nnirva̭pe-dapa̭ruddho vā-'paruddhyamā̭no vā-''dityā vā a̭paroddhāra̭ ādityā a̭vagamayitāra̭ ādityāneva dhāraya̭dvata- [dhāraya̭dvataḥ, svena̭] 1
-ssvena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati ta evainaṃ̭-vi~śi dāddhratyanaparuddhyo bha̭vatyadite-'nṷ manyasve-tya̭paruddhyamā̭no-'sya padamā da̭dīteyaṃ-vā~ adi̭tiriyamevāsmai̭ rājyamanṷ manyate satyā-''śīrityā̭ha satyāmevā-''śiṣa̭-ṅkuruta iha mana ityā̭ha prajā evāsmai sama̭nasaḥ karotyupa preta̭ maruta- [preta̭ marutaḥ, sudānava enā] 2
-ssudānava enā viśpati̭nā-'bhya̭mugṃ rājā̭namityā̭ha mārutī vai vi-ḍjyeṣṭho viśpati̭-rviśaivainagṃ̭ rāṣṭreṇa sama̭rdhayati yaḥ parastā-dgrāmyavādī syā-ttasya̭ gṛhā-dvrīhīnā ha̭recchuklāgśca̭ kṛṣṇāgśca vi ci̭nuyādye śuklā-ssyustamā̭ditya-ñcaru-nnirva̭pedādityā vai devata̭yā viḍviśa̭mevā-'va̭ gaccha- [gacchati, ava̭gatā-'sya] 3
-tyava̭gatā-'sya viḍana̭vagatagṃ rāṣṭra-mityā̭hurye kṛṣṇā-ssyustaṃ-vā~̭ruṇa-ñcaru-nnirva̭pe-dvāruṇaṃ-vai~ rāṣṭramubhe eva viśa̭-ñca rāṣṭra-ñcāva̭ gacchati yadi nāvagacchḙdima-mahamā̭dityebhyo̭ bhāga-nnirva̭pāmyā 'muṣmā̭-damuṣyai̭ viśo-'va̭ganto-riti nirva̭pe-dādityā evaina̭-mbhāgadheya̭-mprephsanto viśamava̭ [viśamava̭, gamayanti yadi] 4
gamayanti yadi nāvagacchedāśva̭tthā-nmayūkhān-thsapta ma̭ddhyameṣāyāmupa̭- hanyādidamaha-mā̭dityā-nba̭dhnāmyā 'muṣmā̭damuṣyai̭ viśo-'va̭gantorityā̭dityā evaina̭-mbaddhavī̭rā viśamava̭ gamayanti yadi nā-'vagacchḙ-deta-mevā-''ditya-ñcaru-nnirva̭pe-diddhme-'pi̭ mayūkhān-thsa-nna̭hye-danaparuddhya-mevāva̭ gacchatyāśva̭tthā bhavantimarutāṃ-vā~ eta -dojo yada̭śvattha oja̭saiva viśamava̭ gacchati sapta bha̭vanti sapta ga̭ṇā vai maruto̭ gaṇaśa eva viśamava̭ gacchati | 5
(dhāraya̭dvato - maruto - gacchati - viśamavai - ta - daṣṭāda̭śa ca) (a. 1)
devā vai mṛtyo-ra̭bibhayuste prajāpa̭ti-mupā̭dhāva-ntebhya̭ etā-mprā̭jāpatyāgṃ śatakṛ̭ṣṇalā-nnira̭vapa-ttayaivaiṣvamṛta̭-madadhādyo mṛtyo-rbi̭bhīyā-ttasmā̭ etā-mprā̭jāpatyāgṃ śatakṛ̭ṣṇalā-nnirva̭pe-tprajāpa̭ti-meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evā-'smi-nnāyṷ-rdadhāti sarvamāyṷreti śatakṛ̭ṣṇalā bhavati śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye [ ] 6
prati̭ tiṣṭhati ghṛte bha̭vatyāyurvai ghṛta-mamṛtagṃ hira̭ṇya-māyṷścaivāsmā̭ amṛta̭-ñca samīcī̭ dadhāti catvāri̭ catvāri kṛṣṇalānyava̭ dyati caturava-ttasyā-''ptyā̭ ekadhā brahmaṇa upa̭ haratyekadhaiva yaja̭māna āyṷrdadhātya- sāvā̭dityo na vya̭rocata tasmai̭ devāḥ prāya̭ścitti-maiccha-ntasmā̭ etagṃ saurya-ñcaru-nnira̭vapa-ntenaivā-'smi- [-tenaivā-'sminṋ, ruca̭-madadhuryo] 7
-nruca̭-madadhuryo bra̭hmavarcasakā̭ma-ssyā-ttasmā̭ etagṃ saurya-ñcaru-nnirva̭pe-damu-mevā-''dityagg svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evāsmi̭-nbrahmavarcasa-nda̭dhāti brahmavarcasyḙva bha̭vatyubhayato̭ rukmau bha̭vata ubhayata̭ evāsmi-nruca̭-ndadhāti prayāje pra̭yāje kṛṣṇala̭-ñjuhoti digbhya evāsmai brahmavarcasamava̭ rundha āgneya-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pe-thsāvitra-ndvāda̭śakapāla-mbhūmyai̭ [-bhūmyai, caruṃ-yaḥ ~kāmayḙta] 8
caruṃ-yaḥ ~kāmayḙta hira̭ṇyaṃ-vi~ndeya hira̭ṇya-mmopa̭ namediti yadāgneyo bhava̭tyāgneyaṃ-vai~ hira̭ṇyaṃ-ya~syaiva hira̭ṇya-ntenaivaina̭-dvindate sāvitro bha̭vati savitṛpra̭sūta evaina̭-dvindate bhūmyai̭ carurbha̭vatyasyāmevaina̭-dvindata upai̭nagṃ hira̭ṇya-nnamati vi vā eṣa i̭ndriyeṇa̭ vīryḙṇardhyate yo hira̭ṇyaṃ-vi~ndata̭ etā- [etām, eva] 9
-meva nirva̭peddhira̭ṇyaṃ-vi~ttvā nendriyeṇa̭ vīryḙṇa vyṛ̭ddhyata etāmeva nirva̭pedyasya hira̭ṇya-nnaśyedyadāgneyo bhava̭tyāgneyaṃ-vai~ hira̭ṇyaṃ-ya~syai va hira̭ṇya-ntenaivaina̭-dvindati sāvitro bha̭vati savitṛ-pra̭sūta evaina̭-dvindati bhūmyai̭ carurbha̭vatyasyāṃ-vā~ etanna̭śyati yannaśya̭tyasyāmevaina̭-dvindatīndra- [dvindatīndraḥ̭, tvaṣṭu-ssoma̭] 10
-stvaṣṭu-ssoma̭-mabhīṣahā̭-' piba-thsa viṣvaṃ-vyā~rccha-thsa i̭ndriyeṇa̭ somapīthena vyārdhyata sa yadūrdhvamudava̭mī-tte śyāmākā̭ abhavanthsa prajāpa̭timupā̭dhāva-ttasmā̭ etagṃ so̭mendragg śyā̭māka-ñcaru-nnira̭vapa-ttenaivāsmi̭nnindriyagṃ so̭mapīthama̭dadhādvi vā eṣa i̭ndriyeṇa̭ somapīthena̭rdhyate ya-ssomaṃ-va~mi̭ti ya-sso̭mavāmī syā-ttasmā̭ [syā-ttasmai, etagṃ] 11
etagṃ so̭mendragg śyā̭māka-ñcaru-nnirva̭pe-thsoma̭-ñcaivendra̭-ñca svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāvevāsmi̭nnindriyagṃ so̭mapītha-ndha̭tto nendriyeṇa̭ somapīthena vyṛ̭ddhyate ya-thsaumyo bhava̭ti somapīthamevāva̭ rundhe yadaindro bhava̭tīndriyaṃ-vai~ so̭mapītha i̭ndriyameva so̭mapīthamava̭ rundhe śyāmāko bha̭vatyeṣa vāva sa soma̭- [sa somaḥ̭, sākṣādeva] 12
-ssākṣādeva so̭mapīthamava̭ rundhe 'gnayḙ dātre pṷroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pedindrā̭ya pradātre pṷroḍāśamekā̭daśakapāla-mpaśukā̭mo-'gnirevāsmai̭ paśū-npra̭janaya̭ti vṛddhānindraḥ pra ya̭cchati dadhi madhṷ ghṛtamāpo̭ dhānā bha̭vantyetadvai pa̭śūnāgṃ rūpagṃ rūpeṇaiva paśūnava̭ rundhe pañca-gṛhīta-mbha̭vati pāṅktā hi paśavo̭ bahu rūpa-mbha̭vati bahu rūpā hi paśava- [paśavaḥ̭, samṛ̭ddhyai] 13
-ssamṛ̭ddhyai prājāpatya-mbha̭vati prājāpatyā vai paśavaḥ̭ prajāpa̭tirevāsmai̭ paśū-npraja̭nayatyātmā vai purṷṣasya madhu yanmaddhvagnau juhotyātmāna̭meva ta-dyaja̭māno-'gnau prada̭dhāti paṅktyaṷ yājyānuvākyḙ bhavataḥ pāṅktaḥ purṷṣaḥ pāṅktāḥ paśava̭ ātmāna̭meva mṛtyorniṣkrīya̭paśūnava̭ rundhe || 14 ||
(indriye - 'smin - bhūmyā̭ - etā - mindraḥ - syā-ttasmai - somo̭ - bahu rūpā hi paśava - eka̭catvārigṃśacca ) (a. 2)
devā vai satramā̭sata-rdhi̭parimitaṃ-ya~śa̭skāmāsteṣāgṃ somagṃ rājā̭naṃ-ya~śa̭ ārccha-thsa girimudai-ttamagniranūdai-ttāvagnīṣomau sama̭bhavatā-ntāvindro̭ yajñavi̭bhraṣṭo-'nu parai-ttāva̭bravīdyājaya̭ta-mmeti tasmā̭ etāmiṣṭi-nnira̭vapatāmāgneya-maṣṭāka̭pālamaindra-mekā̭daśakapālagṃ saumya-ñcaru-ntayaivā-'smi-nteja̭ [tayaivā-'smi-ntejaḥ̭, indriya-mbra̭hmavarcasa-] 15
indriya-mbra̭hmavarcasa-ma̭dhattāṃ-yo~ yajñavi̭bhraṣṭa-ssyā-ttasmā̭ etāmiṣṭi-nnirva̭pedāgneya-maṣṭāka̭pālamaindra-mekā̭daśakapālagṃ saumya-ñcaruṃ-ya~dāgneyo bhava̭ti teja̭ evāsmi-ntena̭ dadhāti yadaindro bhava̭tīndriyamevāsmi-ntena̭ dadhāti ya-thsaumyo bra̭hmavarcasa-ntenā ''gneyasya̭ ca saumyasya̭ caindre samāślḙṣaye-tteja̭ścaivāsmi̭-nbrahmavarcasa-ñca̭ samīcī̭ [samīcī, dadhātyagnīṣomīya-] 16
dadhātyagnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pedya-ṅkāmo nopanamḙdāgneyo vai brāhmaṇa-ssa soma̭-mpibati svāmeva devatāg svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati saivaina-ṅkāmḙna sama̭rdhayatyupai̭na-ṅkāmo̭ namatyagnīṣomīya̭-maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pe-dbrahmavarcasakā̭mo-'gnīṣomā̭ veva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāvevāsmi̭-nbrahmavarcasa-ndha̭tto brahmavarcasyḙva [brahmavarcasyḙva, bhavati yadaṣṭāka̭pāla-] 17
bha̭vati yadaṣṭāka̭pāla-stenā-''gneyo yacchyā̭mākastena̭ saumya-ssamṛ̭ddhyai somā̭ya vājine śyāmāka-ñcaru-nnirva̭pedyaḥ klaibyādbibhīyā-dreto hi vā etasmā-dvāji̭namapakrāmatyathaiṣa klaibyādbibhāya soma̭meva vājinagg svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evāsmi-nreto vāji̭na-ndadhāti na klībo bha̭vatibrāhmaṇaspatya-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pe-dgrāma̭kāmo [-nirva̭pe-dgrāma̭kāmaḥ, brahma̭ṇaspati̭meva] 18
brahma̭ṇaspati̭meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evāsmai̭ sajātā-npra ya̭cchati grāmyḙva bha̭vati gaṇava̭tī yājyānuvākyḙ bhavata-ssajātairevaina̭-ṅgaṇava̭nta-ṅkarotyetāmeva nirva̭pedyaḥ kāmayḙta brahman viśaṃ-vi~ nā̭śayeyamiti̭ mārutī yājyānuvākyḙ kuryā-dbrahma̭nneva viśaṃ-vi~ nā̭śayati || 19
(tejaḥ̭ - samīcī - brahmavarcasyḙva - grāma̭kāma - strica̭tvārigṃśacca ) (a. 3)
aryamṇe caru-nnirva̭pe-thsuvargakā̭mo-'sau vā ā̭dityo-'ryamā-'ryamaṇa̭meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evainagṃ̭ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayatyaryamṇe caru-nnirva̭pedyaḥ kāmayḙta dāna̭kāmā me prajā-ssyurityasau vā ā̭dityo-'ryamā yaḥ khalu vai dadā̭ti so-'ryamā-'ryamaṇa̭meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evā- [sa eva, asmai dāna̭kāmāḥ] 20
-'smai dāna̭kāmāḥ prajāḥ ka̭roti dāna̭kāmā asmai prajā bha̭vantyaryamṇe caru-nnirva̭pedyaḥ kāmayḙta svasti janatā̭miyāmityasau vā ā̭dityo-'ryamā- 'ryamaṇa̭meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evaina-nta-dga̭mayati yatra jiga̭miṣatīndro vai devānā̭mānujāvara ā̭sī-thsa prajāpa̭ti -mupā̭dhāva-ttasmā̭ etamaindramā̭nuṣūka-mekā̭daśakapāla-nni- [-mekā̭daśakapāla-nniḥ, avapa-ttenaivainamagraṃ̭-] 21
-ra̭vapa-ttenaivaina-magra̭-ndevatā̭nā-mparya̭ṇaya-dbuddhnava̭tī agra̭vatī yājyānuvākyḙ akaro-dbuddhnā-devainamagra-mparya̭ṇayadyo rā̭janya̭ ānujāvara-ssyā-ttasmā̭ etamaindra-mā̭nuṣūka-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pe-dindra̭meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evaina-magragṃ̭ samānānā-mpari̭ṇayati buddhnava̭tī agra̭vatī yājyānuvākyḙ bhavato buddhnā-devaina-magram- [buddhnā-devaina-magram, pari̭] 22
-pari̭ ṇayatyānuṣūko bha̭vatyeṣā hyḙtasya̭ devatā ya ā̭nujāvara-ssamṛ̭ddhyai yo brāhmaṇa ā̭nujāvara-ssyā-ttasmā̭ eta-mbā̭rhaspatya-mā̭nuṣūka-ñcaru-nnirva̭pe-dbṛhaspati̭-meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evainamagragṃ̭ samānānā-mpari̭ṇayati buddhnava̭tī agra̭vatī yājyānuvākyḙ bhavato buddhnā-devaina-magra-mpari̭ ṇayatyānuṣūko bha̭vatyeṣā hyḙtasya̭ devatā ya ā̭nujāvara-ssamṛ̭ddhyai || 23 ||
(eva - nira - gra̭-metasya̭ - catvāri̭ ca) (a. 4)
prajāpa̭te-straya̭strigṃśa-dduhitara̭ āsa-ntā-ssomā̭ya rājñḙ-'dadā-ttāsāgṃ̭ rohiṇīmupai-ttā īrṣya̭ntīḥ puna̭ragaccha-ntā anvai-ttāḥ puna̭rayācata tā a̭smai na puna̭radadā-thso-'bravī-dṛta-ma̭mīṣva yathā̭ samāvaccha ṷpaiṣyāmyatha̭ te puna̭-rdāsyāmīti sa ṛtamā̭mī-ttā a̭smai puna̭radadā-ttāsāgṃ̭ rohiṇīmevopa- [rohiṇīmevopa̭, aittaṃ-ya~kṣma̭] 24
-ttaṃ-ya~kṣma̭ ārccha-drājā̭naṃ-ya~kṣma̭ āraditi tadrā̭jayakṣmasya janma ya-tpāpī̭yānabha̭va-tta-tpā̭payakṣmasya yajjāyābhyo-'vi̭nda-ttajjāyenya̭syaya evameteṣāṃ-ya~kṣmā̭ṇā-ñjanma veda naina̭mete yakṣmā̭ vindantisa etā eva na̭masya-nnupā̭-'dhāva-ttā a̭bruvan. varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai samāvaccha eva na upā̭ya iti tasmā̭ eta- [tasmā̭ etam, ā̭ditya-ñcaruṃ] 25
-mā̭ditya-ñcaru-nnira̭vapa-ntenaivaina̭-mpāpā-thsrāmā̭damuñcan. yaḥ pā̭payakṣmagṛ̭hīta-ssyā-ttasmā̭ etamā̭ditya-ñcaru-nnirva̭pedādityāneva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati ta evaina̭-mpāpā-thsrāmānmuñcantya-māvāsyā̭yā-nnirva̭pe-damumevaina-̭māpyāya̭māna-manvā pyā̭yayati navo̭navo bhavati jāya̭māna iti̭ puro-'nuvākyā̭ bhavatyāyṷrevāsmi-ntayā̭ dadhāti yamā̭dityā agṃśumāpyāyayantīti̭ yājyaivaina̭metayā pyāyayati || 26 ||
(evopai -ta- ma̭smin - trayo̭daśaca) (a. 5)
prajāpa̭ti rdevebhyo-'nnādyaṃ-vyā~di̭śa-thso-'bravīdyadimān ~lokā-nabhya̭tiricyā̭tai tanmamā̭saditi tadimān ~lokā-nabhyatya̭ricyatendragṃ rājā̭na-mindra̭-madhirāja-mindragg̭ svarājā̭na-ntato vai sa imān ~lokāg stredhā-'dṷha-tta-ttridhāto-stridhātutvaṃ-ya~-ṅkāmayḙtānnāda-ssyāditi tasmā̭ eta-ntridhātu-nnirva̭pedindrā̭ya rājñḙ puroḍāśa- [puroḍāśam, ekā̭daśakapāla-] 27
-mekā̭daśakapāla-mindrā̭yā-dhirājāyendrā̭ya svarājñe-'yaṃ-vā~ indro rājā-'yamindro̭-'dhirājo̭-'sāvindraḥ̭ svarāḍimāneva lokān-thsvena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati ta evāsmā anna-mpraya̭cchantyannāda eva bha̭vati yathā̭ vathsena prattā-ṅgā-nduha evamevemān ~lokā-nprattān kāma̭mannādya̭-nduha uttāneṣṷ kapāleṣvadhi̭ śrayatyayā̭tayāmatvāya trayaḥ̭ puroḍāśā̭ bhavanti traya̭ ime lokā eṣāṃ-lo~kānāmāptyā utta̭rauttaro jyāyā-nbhavatyevami̭va hīme lokā-ssamṛ̭ddhyai sarvḙṣāmabhi-gamayannava̭ dyatyacha̭mbaṭkāraṃ-vya~tyāsamanvāhāni̭rdāhāya || 28 ||
(puroḍāśaṃ - trayaḥ - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 6)
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-ntā-ndevānasṷrā ajaya-nte devāḥ pa̭rājigyānā asṷrāṇāṃ-vai~śyamupā̭-''ya-ntebhya̭ indriyaṃ-vī~rya̭mapākrāma-ttadindro̭-'cāya-ttadanvapākrāma-ttada̭varudha-nnāśa̭kno-ttada̭smādabhyardho̭ 'cara-thsa prajāpa̭timupā̭dhāva-ttametayā sarva̭pṛṣṭhayā-'yājaya-ttayaivā-'smi̭-nnindriyaṃ-vī~rya̭-madadhādya i̭ndriyakā̭mo [i̭ndriyakā̭maḥ, vīrya̭kāma-ssyāt-] 29
vīrya̭kāma-ssyā-ttametayā sarva̭pṛṣṭhayā yājayedetā eva devatā-ssvena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tā evāsmi̭-nnindriyaṃ-vī~rya̭-ndadhatiyadindrā̭ya rātha̭ntarāya nirvapa̭ti yadevāgne-stejastadevāva̭ rundheyadindrā̭ya bārha̭tāya yadevendra̭sya tejastadevāva̭ rundhe yadindrā̭ya vairūpāya yadeva sa̭vitu-stejasta- [sa̭vitu-stejastat, evāva̭ rundhe] 30
-devāva̭ rundhe yadindrā̭ya vairājāya yadeva dhātu-stejasta-devāva̭ rundhe yadindrā̭ya śākvarāya yadeva marutā-ntejasta-devāva̭ rundhe yadindrā̭ya raivatāya yadeva bṛhaspate-stejasta-devā-'va̭ rundha etāva̭nti vai tejāgṃ̭si tānyevāva̭ rundha uttāneṣṷ kapāleṣvadhi̭ śrayatyayā̭tayāmatvāya dvāda̭śakapālaḥ puroḍāśo̭ [puroḍāśaḥ̭, bhavati vaiśvadevatvāya̭] 31
bhavati vaiśvadevatvāya̭ samanta-mparyava̭dyati samanta-mevendriyaṃ-vī~ryaṃ̭-ya~ja̭māne dadhāti vyatyāsa-manvāhāni̭rdāhāyāśva̭ ṛṣabho vṛṣṇirbasta-ssā-dakṣi̭ṇā-vṛṣatvāyaitayaiva ya̭jetā-'bhiśasyamā̭na etāścedvā a̭syadevatā anna̭-madantyadantyṷ-vevā-'sya̭ manuṣyāḥ || 32 ||
(indriyakā̭maḥ-savitustejastat - pṷroḍāśo -'ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 7)
raja̭no vai kaṷṇeyaḥ kra̭tujita-ñjāna̭ki-ñcakṣurvanya̭mayā-ttasmā̭ etāmiṣṭi-nnira̭vapa-dagnaye bhrāja̭svate puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pālagṃ saurya-ñcarumagnaye bhrāja̭svate puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pāla-ntayaivāsmin cakṣṷradadhā-dya-ścakṣṷṣkāma-ssyā-ttasmā̭ etāmiṣṭi-nnirva̭pe-dagnaye bhrāja̭svate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pālagṃ saurya-ñcarumagnaye bhrāja̭svate puroḍāśa̭-maṣṭāka̭pālamagne rvai cakṣṷṣā manuṣyā̭ vi- [cakṣṷṣā manuṣyā̭ vi, paśyanti sūrya̭sya] 33
pa̭śyanti sūrya̭sya devā agni-ñcaiva sūrya̭-ñca svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāvevāsmin cakṣṷ-rdhatta-ścakṣṷṣmā-neva bha̭vati yadāgneyau bhava̭ta-ścakṣṷṣī evāsmi-nta-tprati̭ dadhāti ya-thsauryo nāsi̭kā-ntenābhitaḥ̭ sauryamāgneyau bha̭vata-stasmā̭-dabhito nāsi̭kā-ñcakṣṷṣī tasmā-nnāsi̭kayā cakṣṷṣī vidhṛ̭te samānī yājyānuvākyḙ bhavata-ssamānagṃ hi cakṣu-ssamṛ̭ddhyā udutya-ñjātavḙdasagṃ sapta tvā̭ harito rathḙ citra-ndevānāmuda̭gādanī̭kamiti piṇḍā-npraya̭cchati cakṣṷ-revāsmai praya̭cchati yadeva tasya tat || 34 ||
(vi - hya̭ - ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 8)
dhruvo̭-'si dhruvo̭-'hagṃ sa̭jāteṣṷ bhūyāsa-ndhīraścettā̭ vasuvi-ddhruvo̭-'si dhruvo̭-'hagṃ sa̭jāteṣṷ bhūyāsa-mugraścettā̭ vasuvi-ddhruvo̭-'si dhruvo̭-'hagṃ sa̭jāteṣṷ bhūyāsa-mabhibhūścettā̭ vasuvi-dāma̭na-masyāma̭nasya devā ye sa̭jātāḥ kṷmārā-ssama̭nasastānaha-ṅkā̭maye hṛdā te mā-ṅkā̭mayantāgṃ hṛdā tā-nma āma̭nasaḥ kṛdhi svāhā ''ma̭nama- [svāhā ''ma̭namasi, āma̭nasya] 35
-syāma̭nasya devā yā-sstriya-ssama̭nasastā aha-ṅkā̭maye hṛdā tā mā-ṅkā̭mayantāgṃ hṛdā tā ma āma̭nasaḥ kṛdhi svāhā̭ vaiśvadevīgṃ-sāṅgrahaṇī-nnirva̭pedgrāma̭kāmo vaiśvadevā vai sa̭jātā viśvā̭neva devānthsvena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati ta evāsmai̭ sajātā-npra ya̭cchanti grāmyḙva bha̭vati sāṅgrahaṇī bha̭vati manograha̭ṇaṃ-vai~sagraṃha̭ṇa-mmana̭ eva sa̭jātānāṃ- [eva sa̭jātānām, gṛhṇāti dhruvo̭-'si] 36
-gṛhṇāti dhruvo̭-'si dhruvo̭-'hagṃ sa̭jāteṣṷ bhūyāsamiti̭ paridhī-npari̭ dadhātyāśiṣa̭mevaitāmā śāste-'tho̭ etadeva sarvagṃ̭ sajāteṣvadhi̭ bhavati yasyaivaṃ-vi~duṣa̭ ete pa̭ridhayaḥ̭ paridhīyanta āma̭ namasyāma̭nasya devā iti̭ tisra āhṷtī rjuhotyetāva̭nto vai sa̭jātā ye mahānto ye kṣṷllakā yā-sstriyastānevāva̭ rundhe ta ḙnamava̭ruddhā upa̭ tiṣṭhante || 37 ||
(svāhā ''ma̭namasi - sajātānāgṃ̭ - rundhe - pañca̭ ca ) (a. 9)
yannava-maitta-nnava̭nīta-mabhavadya-dasa̭rpa-tta-thsarpira̭bhava-dyadaddhi̭yata ta-dghṛtama̭bhavadaśvinoḥ prāṇo̭-'si tasya̭ te dattāṃ-ya~yoḥ prāṇo-'si svāhendra̭sya prāṇo̭-'si tasya̭ te dadātu yasya̭ prāṇo-'si svāhā̭ mitrāvarṷṇayoḥ prāṇo̭-'si tasya̭ te dattāṃ-ya~yoḥ prāṇo-'si svāhā viśvḙṣā-ndevānā-mprāṇo̭-'si [viśvḙṣā-ndevānā-mprāṇo̭-'si, tasya̭ te] 38
tasya̭ te dadatu yeṣā-mprāṇo-'si svāhā̭ ghṛtasya dhārā̭mamṛta̭sya panthāmindrḙṇa dattā-mpraya̭tā-mmarudbhiḥ̭ | ta-ttvā viṣṇuḥ parya̭paśya-tta-ttveḍā gavyaira̭yat || pāvamānena̭ tvā stomḙna gāyatrasya̭ vartanyopāgṃśo rvīryḙṇa devastvā̭ savito-thsṛ̭jatu jīvāta̭ve jīvanasyāyai̭ bṛha-drathantarayostvā stomḙna triṣṭubho̭ vartanyā śukrasya̭ vīryḙṇa devastvā̭ savito- [savitot, sṛjatu jīvāta̭ve] 39
-thsṛ̭jatu jīvāta̭ve jīvanasyāyā̭ agnestvā mātra̭yā jaga̭tyai vartanyā-''gra̭yaṇasya̭ vīryḙṇa devastvā̭ savito-thsṛ̭jatu jīvāta̭ve jīvanasyāyā̭ imama̭gna āyṷṣe varca̭se kṛdhi priyagṃ reto̭ varuṇa soma rājann | mā tevāsmā adite śarma̭ yaccha viśvḙ devā jara̭daṣṭiryathā-'sa̭t || agnirāyṷṣmān-thsa vanaspati̭bhi-rāyṷṣmā-ntena tvā-''yuṣā-''yṷṣmanta-ṅkaromi soma āyṷṣmān-thsa oṣa̭dhībhi ryajña āyṷṣmān-thsa dakṣi̭ṇābhi rbrahmā-''yṷṣma-tta-dbrāhmaṇairāyṷṣma-ddevā āyṷṣmantastḙ-'mṛtḙna pitara āyṷṣmantaste svadhayā-''yṷṣmantastena tvā ''yuṣā-'' yṷṣmanta-ṅkaromi || 40 ||
(viśvḙṣā-ndevānā-mprāṇo̭-'si - triṣṭubho̭ vartanyā śukrasya̭ vīryḙṇa devastvā̭ savitoth - soma āyṷṣmān - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 10)
agniṃ-vā~ etasya śarī̭ra-ṅgacchati somagṃ raso varṷṇa enaṃ-va~ruṇapāśena̭ gṛhṇāti sara̭svatīṃ-vā~gagnāviṣṇṷ̄ ātmā yasya jyogāmaya̭ti yo jyogā̭mayāvī syādyo vā̭ kāmayḙta sarvamāyṷriyāmiti tasmā̭ etāmiṣṭi-nnirva̭pedāgneya -maṣṭāka̭pālagṃ saumya-ñcaruṃ-vā~̭ruṇa-ndaśa̭kapālagṃ sārasvata-ñcarumāgnāvaiṣṇava-mekā̭daśakapāla-magnerevāsya śarī̭ra-nniṣkrīṇāti somādrasaṃ̭- [somādrasam, vāruṇenaivainaṃ̭-] 41
-~vāruṇenaivainaṃ̭-va~ruṇapāśā-nmṷñcati sārasvatena vāca̭-ndadhātyagni-ssarvā̭ devatā viṣṇṷryajño devatā̭bhiścaivainaṃ̭-ya~jñena̭ ca bhiṣajyatyuta yadītāsu rbhava̭ti jīva̭tyeva yannava-maitta-nnava̭nīta-mabhava-dityājya- mavekṣate-rūpamevāsyai-tanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe-'śvinoḥ prāṇo̭-'sītyā̭hāśvinau vai devānāṃ- [devānām, bhiṣajau] 42
-bhiṣajau tābhyā̭mevāsmai̭ bheṣaja-ṅka̭rotīndra̭sya prāṇo̭ 'sītyā̭hendriya- mevāsmi̭nnetena̭ dadhāti mitrāvarṷṇayoḥ prāṇo̭-'sītyā̭ha prāṇāpānāve- vāsmi̭nnetena̭ dadhāti viśvḙṣā-ndevānā-mprāṇo̭-'sītyā̭ha vīrya̭mevāsmi̭nnetena̭ dadhāti ghṛtasya dhārā̭mamṛta̭sya panthāmityā̭ha yathāyajurevaita-tpā̭vamānena̭ tvā stomene- [stomeneti, āha prāṇamevāsmi̭-] 43
-tyā̭ha prāṇamevāsmi̭-nnetena̭ dadhāti bṛha-drathantarayostvā stomenetyāhauja̭ evāsmi̭nnetena̭ dadhātyagnestvā mātrayetyā̭hā-''tmāna̭-mevāsmi̭nnetena̭ dadhātyṛtvijaḥ paryā̭huryāva̭nta evartvijasta ḙna-mbhiṣajyanti brahmaṇo hasta̭manvārabhya paryā̭hurekadhaiva yaja̭māna āyṷrdadhati yadeva tasya taddhira̭ṇyā- [taddhira̭ṇyāt, ghṛta-nniṣpi̭batyāyurvai] 44
-dghṛta-nniṣpi̭batyāyurvai ghṛtamamṛtagṃ hira̭ṇyamamṛtā̭devā ''yurniṣpi̭bati śatamā̭na-mbhavati śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye prati̭tiṣṭhatyatho khalu yāva̭tī-ssamā̭ eṣya-nmanyḙta tāva̭nmānagg syā-thsamṛ̭ddhyā imama̭gna āyṷṣe varca̭se kṛdhītyāhā ''yṷrevāsmin. varco̭ dadhāti viśvḙ devā jara̭daṣṭiryathā 'sadityā̭ -ha jara̭daṣṭimevaina̭-ṅkarotyagni-rāyṷṣmāniti hasta̭-ṅgṛhṇātyete vai devā āyṷṣmantasta evāsminnāyṷrdadhati sarvamāyṷreti || 45 ||
(rasaṃ̭-devānāg-stomeneti-hira̭ṇyā-dasaditi-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 11)
prajāpa̭ti rvarṷṇāyāśva̭manaya-thsa svā-ndevatā̭mārccha-thsa parya̭dīryata sa etaṃ-vā~̭ruṇa-ñcatṷṣ-kapālamapaśya-tta-nnira̭vapa-ttato vai sa va̭ruṇa- pāśāda̭mucyata varṷṇo vā eta-ṅgṛ̭hṇāti yo-'śva̭-mpratigṛhṇāti yāvato-'śvā-npratigṛhṇīyā-ttāva̭to vāruṇān catṷṣkapālā-nnirva̭pe-dvarṷṇameva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evainaṃ̭-va~ruṇapāśān -mṷñcati [varuṇapāśān -mṷñcati, catṷṣkapālā] 46
catṷṣkapālā bhavanti catṷṣpāddhyaśva-ssamṛ̭ddhyā ekamati̭rikta-nnirva̭pe-dyameva pra̭tigrāhī bhava̭ti yaṃ-vā~ nāddhyeti tasmā̭deva va̭ruṇapāśā-nmṷcyate yadyapa̭ra-mpratigrāhī syā-thsauryameka̭kapālamanu nirva̭pedamumevā ''dityamṷccāra-ṅkṷrute 'po̭-'vabhṛthamavaityaphsu vai varṷṇa-ssākṣādeva varṷṇamava̭ yajate 'ponaptrīya̭-ñcaru-mpunaretya nirva̭pedaphsu yo̭nirvā aśva-ssvāmevainaṃ-yo~ni̭-ṅgamayati sa ḙnagṃ śānta upa̭ tiṣṭhate || 47 ||
(muñcati - carugṃ - saptada̭śa ca) (a. 12)
yā vā̭mindrāvaruṇā yatavyā̭ tanūstayemamagṃ ha̭so muñcataṃ-yā~ vā̭mindrā varuṇā sahasyā̭ rakṣasyā̭ tejasyā̭ tanūstaye mamagṃ ha̭so muñcataṃ-yo~ vā̭mindrā varuṇā vagnau srāmastaṃ-vā~̭ me tenā va̭yajeyo vā̭mindrā varuṇā dvipāthsṷ paśuṣu catṷṣpāthsu goṣṭhe gṛheṣvaphsvoṣa̭dhīṣu vanaspati̭ṣu srāmastaṃ-vā~̭ me tenāva̭ yaja indro vā etasye- [etasya̭, indriyeṇāpa̭ krāmati] 48
-ndriyeṇāpa̭ krāmati varṷṇa enaṃ-va~ruṇapāśena̭ gṛhṇāti yaḥ pāpmanā̭ gṛhīto bhava̭ti yaḥ pāpmanā̭ gṛhīta-ssyā-ttasmā̭ etāmaindrāvaruṇī-mpa̭yasyā-nnirva̭pedindra̭ evāsmi̭-nnindriya-nda̭dhāti varṷṇa enaṃ ~varuṇapāśā-nmṷñcati payasyā̭ bhavati payo hi vā etasmā̭-dapakrāmatyathaiṣa pāpmanā̭ gṛhīto ya-tpa̭yasyā̭ bhava̭ti paya̭ evāsmi-ntayā̭ dadhāti payasyā̭yā- [payasyā̭yām, puroḍāśamava̭] 49
-mpuroḍāśamava̭ dadhātyātmanvanta̭-mevaina̭-ṅkarotyatho̭ āyata̭navanta-meva ca̭turdhā vyṷ̄hati dikṣvḙva prati̭tiṣṭhati puna-ssamṷ̄hati digbhya evāsmai̭ bheṣaja-ṅka̭roti samūhyāva̭ dyati yathā-''vi̭ddha-nniṣkṛntati̭ tādṛgeva tadyo vā̭mindrā-varuṇāvagnau srāmastaṃ-vā~̭metenāva̭ yaja ityā̭ha duri̭ṣṭyā evaina̭-mpāti yo vā̭ mindrā varuṇā dvipāthsṷ paśuṣu srāmastaṃ-vā~̭ me tenāva̭ yaja ityā̭haitāva̭tīrvā āpa oṣa̭dhayo vanaspata̭yaḥ prajāḥ paśava̭ upajīvanīyāstā evāsmai̭ varuṇapāśā-nmṷñcati || 50 ||
(etasya̭ - payasyā̭yāṃ - pāti - ṣaḍvigṃ̭śatiśca ) (a. 13)
sa pra̭tnavanni kāvyendraṃ̭-vo~ viśvata-sparīndra-nnaraḥ̭ || tva-nnaḥ̭ soma viśvato rakṣā̭ rājannaghāyataḥ | na ri̭ṣye-ttvāva̭ta-ssakhā || yā te dhāmā̭ni divi yā pṛ̭thivyāṃ-yā~ parva̭teṣvoṣa̭dhīṣvaphsu || tebhi̭rno viśvai-ssumanā ahḙḍa-nrājan-thsoma prati̭ havyā gṛ̭bhāya || agnī̭ṣomā savḙdasā sahṷ̄tī vanata-ṅgiraḥ̭ | sa-ndḙvatrā ba̭bhūvathuḥ || yuva- [yuvam, etāni̭ divi ro̭canānyagniśca̭] 51
-metāni̭ divi ro̭canānyagniśca̭ soma sakra̭tū adhattam || yuvagṃ sindhūgṃ̭ rabhiśa̭steravadyā-dagnī̭ṣomā-vamṷñcata-ṅgṛbhītān || agnī̭ṣomāvimagṃ su mḙ śṛṇutaṃ-vṛ~̭ṣaṇā havam | prati̭ sūktāni̭ haryata-mbhava̭ta-ndāśuṣe mayaḥ̭ || ā-'nya-ndivo mā̭tariśvā̭ jabhārā-'ma̭thnādanya-mpari̭ śyeno adreḥ | agnī̭ṣomā brahma̭ṇā vāvṛdhānoruṃ-ya~jñāya̭ cakrathuru lokam || agnī̭ṣomā haviṣaḥ prasthi̭tasya vītagṃ [vītam, harya̭taṃ-vṛ~ṣaṇā juṣethām |] 52
harya̭taṃ-vṛ~ṣaṇā juṣethām | suśarmā̭ṇā svava̭sā hi bhūtamathā̭ dhattaṃ-ya~ja̭mānāya śaṃ-yoḥ ~|| āpyā̭yasva, sa-nte || gaṇānā-ntvā gaṇapa̭tigṃ havāmahe kavi-ṅka̭vīnā-mṷpamaśra̭vastamam | jyeṣṭharāja-mbrahma̭ṇā-mbrahmaṇaspata ā naḥ̭ śṛṇvannūtibhiḥ̭ sīda sāda̭nam | sa ijjanḙna sa viśā sa janma̭nā sa putrairvāja̭-mbharate dhanā nṛbhiḥ̭ | devānāṃ-yaḥ ~pitara̭-māvivā̭sati [ ] 53
śraddhāma̭nā haviṣā brahma̭ṇaspatim || sa suṣṭubhā sa ṛkva̭tā gaṇena̭ valagṃ rṷroja phaligagṃ ravḙṇa | bṛhaspati̭-rusriyā̭ havyasūdaḥ kani̭kradad- vāva̭śatīrudā̭jat || marṷto yaddha̭ vo divo, yā va-śśarma̭ || aryamā ''yā̭ti vṛṣabhastuvi̭ṣmā-ndātā vasṷ̄nā-mpuruhūto arhanṋ | sahasrākṣo gotrabhi-dvajra̭bāhurasmāsṷ devo dravi̭ṇa-ndadhātu || ye te-'ryama-nbahavo̭ devayānāḥ panthā̭no [panthā̭naḥ, rāja-ndiva ācara̭nti |] 54
rāja-ndiva ācara̭nti | tebhi̭rno deva mahi śarma̭ yaccha śa-nna̭ edhi dvipade śa-ñcatṷṣpade || buddhnādagra-maṅgi̭robhi-rgṛṇāno vi parva̭tasya dṛgṃhitānyai̭rat | ruja-drodhāgṃ̭si-kṛtrimāṇyeṣāgṃ-soma̭sya tā-mada indra̭-ścakāra || buddhnā-dagrḙṇa vi mi̭māya mānai-rvajrḙṇa khānya̭tṛṇa-nnadīnām | vṛthā̭ 'sṛja-tpathibhi̭ rdīrghayāthai-ssoma̭sya tā mada indra̭ścakāra | || 55 ||
pra yo jajñe vidvāgṃ asya bandhuṃ-vi~śvā̭ni devo jani̭mā vivakti | brahma brahma̭ṇa ujja̭bhāra maddhyānnīcāduccā svadhayā-'bhi prata̭sthau || mahā-nmahī a̭stabhāyadvi jāto dyāgṃ sadma pārthi̭va-ñca rajaḥ̭ | sa buddhnādāṣṭa januṣā-'bhyagra-mbṛhaspati̭ rdevatāyasya̭ samrāṭ || buddhnādyo agra̭mabhyartyoja̭sā bṛhaspatimā vi̭vāsanti devāḥ | bhinadvalaṃ-vi~ puro̭ dardarīti kani̭krada-thsuva̭rapo ji̭gāya || 56 ||
(yuvaṃ - ~vītamā - vivā̭sati - panthā̭no - dīrghayāthai-ssoma̭sya tā mada indra̭ścakāra - devā - nava̭ ca) (a. 14) (ādityebhyo̭ - devā vai mṛtyo - rdevā vai - satrama̭ - ryamṇe -prajāpa̭testraya̭strigṃśat - prajāpa̭ti rdevebhyo-'nnādyaṃ̭ -devāsurāstān - raja̭no - dhruvo̭-'si - yannava̭ - magniṃ-vai~ - prajāpa̭ti rvarṷṇāya - yā vā̭mindrā varuṇā - sa pra̭tnava -ccatṷrdaśa) (ādityebhya - stvaṣṭṷ - rasmai dāna̭kāmā - evāva̭ rundhe - 'gniṃ-vai~ - sa pra̭tnavath - ṣaṭpa̭ñcāśat ) (ādityebhyaḥ - suva̭rapo ji̭gāya ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More