Lord Prajapati

3.4 - vi vā etasya yajñaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Vi Va Etasya Yajna - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita Patha in English (IAST))

From Krishna Yajurveda

This text is a foundational liturgical passage from the Krishna Yajurveda, specifically the fourth section of the third kanda of the Taittiriya Samhita. It focuses on the intricacies of Vedic ritual, discussing the corrections required when offerings are imbalanced or when sacrifices deviate from their prescribed Vedic structure. By invoking Prajapati and Brihaspati, the recitation seeks to rectify errors in ritual performance and appease divine forces. Chanting this sacred mantra is believed to bring order to one's spiritual practices, eliminate negative energies associated with incomplete rites, and restore the sanctity of the sacrificial fire.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ - iṣṭihomābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
vi vā etasya̭ yajña ṛ̭ddhyate yasya̭ havira̭tiricya̭te sūryo̭ devo di̭viṣadbhya ityā̭ha bṛhaspati̭nā caivāsya̭ prajāpa̭tinā ca yajñasya vyṛ̭ddhamapi̭ vapati rakṣāgṃ̭si vā eta-tpaśugṃ sa̭cante yadḙkadevatya̭ āla̭bdho bhūyā-nbhava̭ti yasyāste hari̭to garbha ityā̭ha devatraivainā-ṅgamayati rakṣa̭sāmapa̭hatyā ā va̭rtana vartayetyā̭ha [vartayetyā̭ha, brahma̭ṇaivaina-mā] 1
brahma̭ṇaivaina-mā va̭rtayati vi tḙ bhinadmi takarīmityā̭ha yathāyajurevaitadṷ- rudraphso viśvarṷ̄pa indurityā̭ha prajā vai paśava induḥ̭ prajayaivaina̭-mpaśubhi-ssama̭rdhayati divaṃ-vai~ yajñasya vyṛ̭ddha-ṅgacchati pṛthivīmati̭rikta-ntadyanna śamayedārtimārcche-dyaja̭māno mahī dyauḥ pṛ̭thivīca̭ na i̭- [na iti̭, āha dyāvā̭pṛthivībhyā̭meva] 2
-tyāha dyāvā̭pṛthivībhyā̭meva yajñasya vyṛ̭ddha-ñcāti̭rikta-ñca śamayati nā-''rtimārccha̭ti yaja̭māno bhasma̭nā-'bhi samṷ̄hati svagākṛ̭tyā atho̭ anayorvā eṣa garbho-'nayo̭revaina̭-ndadhāti yada̭vadyedati tadrḙcayedyannāvadye-tpaśorāla̭bdhasya nāva̭ dye-tpurastānnābhyā̭ anyada̭vadye-dupari̭ṣṭādanya-tpurastādvai nābhyai [ ] 3
prāṇa upari̭ṣṭādapāno yāvā̭neva paśustasyāva̭ dyati viṣṇa̭ve śipiviṣṭāya̭ juhoti yadvai yajñasyā̭tiricya̭te yaḥ paśorbhūmā yā puṣṭista-dviṣṇuḥ̭ śipiviṣṭo 'ti̭rikta evāti̭rikta-ndadhātyati̭riktasya śāntyā̭ aṣṭāprūḍḍhira̭ṇya-ndakṣi̭ṇā-'ṣṭāpa̭dī hyḙṣā ''tmā na̭vamaḥ paśorāptyā̭ antarakośa uṣṇīṣeṇā-''vi̭ṣṭita-mbhavatyevami̭va hi paśurulba̭miva carmḙva māgṃsamivāsthī̭va yāvā̭neva paśustamāptvā-'va̭ rundheyasyaiṣā yajñe prāya̭ścittiḥ kriyata̭ iṣṭvā vasī̭yā-nbhavati || 4 ||
(vartayatyā̭ha-na iti-vai nābhyā-ulba̭mivai-ka̭vigṃśatiśca) (a. 1)
ā vā̭yo bhūṣa śucipā upa̭ na-ssahasra̭-nte niyuto̭ viśvavāra | upo̭ te andho madya̭mayāmi yasya̭ deva dadhiṣe pūrvapeyam || ākūtyai tvā kāmā̭ya tvā samṛdhe tvā kikkiṭā te manaḥ̭ prajāpa̭taye svāhā̭ kikkiṭā te prāṇaṃ-vā~yave svāhā̭ kikkiṭā te cakṣu-ssūryā̭ya svāhā̭ kikkiṭā te śrotra-ndyāvā̭pṛthivībhyāg svāhā̭ kikkiṭā te vācagṃ sara̭svatyai svāhā [sara̭svatyai svāhā, tva-nturīyā̭] 5
tva-nturīyā̭ vaśinī̭ vaśā-'si̭ sakṛdya-ttvā mana̭sā garbha ā-'śa̭yat | vaśā tvaṃ-va~śinī̭ gaccha devān-thsatyā-ssa̭ntu yaja̭mānasya kāmāḥ || ajā-'si̭ rayiṣṭhā pṛ̭thivyāgṃ sī̭dordhvā-'ntari̭kṣamupa̭ tiṣṭhasva divi tḙ bṛhadbhāḥ || tantṷ-ntanva-nraja̭so bhānumanvi̭hi jyoti̭ṣmataḥ patho ra̭kṣa dhiyā kṛtān || anulbaṇaṃ-va~̭yata jogṷvāmapo manṷ rbhava janayā daivya-ñjanam || mana̭so havira̭si prajāpa̭tervarṇo gātrā̭ṇā-nte gātrabhājo̭ bhūyāsma || 6 ||
(sara̭svatyai svāhā - manu - strayo̭daśa ca) (a. 2)
ime vai sahā-''stā-nte vāyurvya̭vā-tte garbha̭madadhātā-ntagṃ somaḥ prāja̭naya-dagnira̭grasata sa eta-mprajāpa̭tirāgneya-maṣṭāka̭pālamapaśya-tta-nnira̭vapa-ttenaivainā̭magneradhi nira̭krīṇā-ttasmādapya̭nyadevatyā̭mālabha̭māna āgneyamaṣṭāka̭pāla-mpurastānnirva̭pedagnerevaināmadhi̭ niṣkrīyā-''la̭bhate ya- [yat, vāyurvyavā-] 7
-dvāyurvyavā-ttasmā-dvāyavyā̭ yadime garbhamada̭dhātā-ntasmā-ddyāvāpṛthivyā̭ ya-thsomaḥ prāja̭nayadagniragra̭sata tasmā̭dagnīṣomīyā yadanayorviyatyo-rvāgava̭da-ttasmā-thsārasvatī ya-tprajāpa̭tiragneradhi̭ nirakrī̭ṇā-ttasmā-tprājāpatyā sā vā eṣā sa̭rvadevatyā̭ yadajā vaśā vā̭yavyā̭mā la̭bheta bhūti̭kāmo vāyurvai kṣepi̭ṣṭhā devatā̭ vāyumeva svena̭ [svena̭, bhāgadheyenopa̭ dhāvati] 8
bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evaina-mbhūti̭-ṅgamayati dyāvāpṛthivyā̭mā la̭bheta kṛṣamā̭ṇaḥ pratiṣṭhākā̭mo diva evāsmai̭ parjanyo̭ varṣati vya̭syāmoṣa̭dhayo rohanti samardhṷkamasya sasya-mbha̭vatyagnīṣomīyāmā la̭bheta yaḥ kāmayetānna̭vānannāda-ssyāmityagninaivānnamava̭ rundhe somḙnānnādya-manna̭vānevānnādo bha̭vati sārasvatīmā la̭bheta ya [yaḥ, īśvaro vāco] 9
īśvaro vāco vadi̭to-ssan. vāca-nnavade-dvāgvai sara̭svatī sara̭svatīmeva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati saivāsmin. vāca̭-ndadhāti prājāpatyāmā la̭bheta yaḥ kāmayetāna̭bhijitamabhi ja̭yeyamiti̭ prajāpa̭ti-ssarvā̭ devatā̭ devatā̭bhirevā-na̭bhijitamabhi ja̭yati vāyavya̭yopāka̭roti vāyorevainā̭mavaruddhyā-''la̭bhata ākūtyai tvā kāmā̭ya tve- [kāmā̭ya tvā, ityā̭ha yathāyaju-] 10
-tyā̭ha yathāyaju-revaita-tki̭kkiṭākāra̭-ñjuhoti kikkiṭākāreṇa vai grāmyāḥ paśavo̭ ramante prā-''raṇyāḥ pa̭tanti ya-tki̭kkiṭākāra̭-ñjuhoti̭ grāmyāṇā-mpaśūnā-ndhṛtyai parya̭gnau kriyamā̭ṇe juhoti jīva̭ntīmevaināgṃ̭ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati tva-nturīyā̭ vaśinī̭ vaśā-'sītyā̭ha devatraivainā-ṅgamayati satyā-ssa̭ntu yaja̭mānasya kāmā ityā̭haiṣa vai kāmo [vai kāmaḥ̭, yaja̭mānasya] 11
yaja̭mānasya yadanārta udṛca-ṅgaccha̭ti tasmā̭devamā̭hā-'jā-'si̭ rayiṣṭhetyā̭hai ṣvḙvaināṃ-lo~keṣu prati̭ṣṭhāpayati divi tḙ bṛhadbhā ityā̭ha suvarga evāsmai̭ loke jyoti̭-rdadhāti tantṷ-ntanva-nraja̭so bhānumanvihītyā̭hemānevāsmai̭ lokān jyoti̭ṣmataḥ karotyanulbaṇaṃ-va~̭yata jogṷvāmapa i- [jogṷvāmapa iti̭, āha yadeva] 12
-tyā̭ha yadeva yajña ulbaṇa̭-ṅkriyate tasyaivaiṣā śāntirmanṷrbhava janayā daivya-ñjanamityā̭ha mānavyo̭ vai prajāstā evā-''dyāḥ kurute mana̭so havirasītyā̭ha svagākṛ̭tyai gātrā̭ṇā-nte gātrabhājo̭ bhūyāsmetyā̭hā ''śiṣa̭mevaitāmā śāste tasyai vā etasyā eka̭mevā-dḙvayajanaṃ ~yadāla̭bdhāyā-mabhro [-mabhraḥ, bhava̭ti] 13
bhava̭ti yadāla̭bdhāyāmabhra-ssyādaphsu vāpraveśaye-thsarvāṃ-vā~ prāśñī̭yādyadaphsu pra̭veśayedyajñaveśasa-ṅkṷryā-thsarvā̭meva prāśñī̭yādindriyamevā-''tma-ndha̭-tte sā vā eṣā tra̭yāṇāmevāva̭ ruddhā saṃva~thsarasadaḥ̭ sahasrayājino̭ gṛhamedhinasta evaitayā̭ yajera-nteṣā̭mevaiṣā-''ptā || 14 ||
(yath - svena̭ - sārasvatīmā la̭bheta yaḥ - kāmā̭ya tvā - kāmo - 'pa itya - bhro - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 3)
citta-ñca cittiścā ''kṷ̄ta-ñcā-''kṷ̄tiśca vijñā̭ta-ñca vijñāna̭-ñca mana̭śca śakva̭rīśca darśa̭śca pūrṇamā̭saśca bṛhacca̭ rathantara-ñca̭ prajāpa̭tirjayānindrā̭ya vṛṣṇe prāya̭cchadugraḥ pṛ̭tanājyḙṣu tasmai viśa-ssama̭namanta sarvā-ssa ugra-ssahi havyo̭ babhūva̭devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsanthsa indraḥ̭ prajāpa̭timupā̭ dhāva-ttasmā̭ etāñjayā-nprāya̭ccha-ttāna̭juho-ttato vai devā asṷrānajayan. yadaja̭ya-ntajjayā̭nā-ñjayatvagg spardha̭mānenaite ho̭tavyā̭ jaya̭tyeva tā-mpṛta̭nām || 15 ||
(upa - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 4)
agnirbhūtānāmadhi̭pati-ssamā̭-'vatvindro jyeṣṭhānāṃ-ya~maḥ pṛ̭thivyā vāyurantari̭kṣasya sūryo̭divaścandramā nakṣa̭trāṇā-mbṛhaspatirbrahma̭ṇo mitra-ssatyānāṃ-va~rṷṇo-'pāgṃ sa̭mudra-ssrotyānāmannagṃ sāmrājyānāmadhi̭pati tanmā̭-'vatu soma oṣa̭dhīnāgṃ savitā pra̭savānāgṃ̭ rudraḥ pa̭śūnā-ntvaṣṭā̭ rūpāṇāṃ-vi~ṣṇuḥ parva̭tānā-mmaruto̭ gaṇānāmadhi̭patayaste mā̭vantu pita̭raḥ pitāmahāḥ pare-'vare tatāstatāmahā iha mā̭-'vata | asmi-nbrahma̭nnasmin kṣatre-'syā-māśiṣyasyā-mpṷrodhāyā̭masmin-karma̭nnasyā-ndevahūtyām || 16 ||
(avare - saptada̭śa ca) (a. 5)
devā vai yadyajñe-'kṷrvata tadasṷrā akurvata te devā etāna̭bhyātānāna̭paśyan- tānabhyāta̭nvata yaddevānā-ṅkarmā-''sīdārdhya̭ta tadyadasṷrāṇā-nna tadārdhyata yena karmaṇerthse-ttatra̭ hotavyā̭ ṛddhnotyeva tena karma̭ṇā yadviśvḙ devā-ssamabha̭ra-ntasmā̭-dabhyātānā vaiśvadevāyat-prajāpa̭tirjayā-nprāya̭ccha-ttasmājjayāḥ prājāpatyā [prājāpatyāḥ, ya-drāṣṭrabhṛdbhī̭] 17
ya-drāṣṭrabhṛdbhī̭ rāṣṭramā-'da̭data ta-drāṣṭrabhṛtāgṃ̭ rāṣṭrabhṛttva-nte devā a̭bhyātānairasṷrānabhyāta̭nvata jayai̭rajayan-rāṣṭrabhṛdbhī̭ rāṣṭramā-'da̭data yaddevā a̭bhyātānairasṷrānabhyāta̭nvata tada̭bhyātānānā̭mabhyātānatvaṃ-ya~jjayairaja̭ya-ntajjayā̭nā-ñjayatvaṃ-ya~-drāṣṭrabhṛdbhī̭ rāṣṭramā-'da̭data ta-drāṣṭrabhṛtāgṃ̭ rāṣṭrabhṛttva-ntato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā yo bhrātṛ̭vyavān-thsyā-thsa etān jṷhuyādabhyātānaireva bhrātṛ̭vyānabhyāta̭nute jayairjayati rāṣṭrabhṛdbhī̭ rāṣṭramā da̭tte bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati || 18 ||
(prājāpatyāḥ-so-'-ṣṭā da̭śa ca) (a. 6)
ṛtāṣā-ḍṛtadhā̭mā-'gni-rga̭ndharvasta-syauṣa̭dhayo-'phsarasa ūrjo nāma sa ida-mbrahma̭ kṣatra-mpā̭tu tā ida-mbrahma̭ kṣatra-mpāntu tasmai svāhā tābhya-ssvāhā̭ sagṃhito viśvasā̭mā sūryo̭ gandharva-stasya marī̭cayo-'phsarasa̭ āyuvaḥ̭ suṣumna-ssūrya̭ raśmi-ścandramā̭ gandharva-stasya nakṣa̭trāṇya-phsaraso̭ bekura̭yobhujyu-ssṷparṇo yajño ga̭ndharva-stasya dakṣi̭ṇā apsarasaḥ̭ stavāḥ prajāpa̭ti-rviśvaka̭rmā mano̭ [manaḥ̭, gandharvastasya̭-rkhsāmānya̭-phsaraso] 19
gandharvastasya̭-rkhsāmānya̭-phsaraso vahna̭yaiṣiro viśvavya̭cā vāto̭ gandharva-stasyā-''po 'phsaraso̭ mudābhuva̭nasya pate yasya̭ta upari̭ gṛhā iha ca̭ | sa no̭ rāsvājyā̭nigṃ rāyaspoṣagṃ̭ suvīryagṃ̭ saṃva~thsarīṇāg̭ svastim || parameṣṭhyadhi̭pati-rmṛtyu-rga̭ndharva-stasya viśva̭mapsaraso bhuvaḥ̭ sukṣitiḥ- subhṷ̄ti-rbhadrakṛ-thsuva̭rvā-nparjanyo̭ gandharva-stasya̭ vidyuto 'phsaraso ruco̭ dūre hḙti-ramṛḍayo [dūre hḙti-ramṛḍayaḥ, mṛtyurga̭ndharva-stasya̭] 20
mṛtyurga̭ndharva-stasya̭ prajā a̭phsaraso̭ bhīruvaścaruḥ̭ kṛpaṇa kāśī kāmo̭ gandharva-stasyādhayo 'phsarasaḥ̭ śocaya̭ntīrnāma sa ida-mbrahma̭ kṣatra-mpā̭ta tā ida-mbrahma̭ kṣatra-mpāntu tasmai svāhā tābhya-ssvāhā sa no̭ bhuvanasya pate yasya̭ta upari̭ gṛhā iha ca̭ | uru brahma̭ṇe-'smai kṣatrāya mahi śarma̭ yaccha || 21 ||
(mano̭ - 'mṛḍayaḥ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 7)
rāṣṭrakā̭māya hotavyā̭ rāṣṭraṃ-vai~ rāṣṭrabhṛto̭ rāṣṭreṇaivāsmai̭ rāṣṭramava̭ rundhe rāṣṭrameva bha̭vatyātmanḙ hotavyā̭ rāṣṭraṃ-vai~ rāṣṭrabhṛto̭ rāṣṭra-mprajā rāṣṭra-mpaśavo̭ rāṣṭraṃ-ya~cchreṣṭho bhava̭ti rāṣṭreṇaiva rāṣṭramava̭ rundhe vasi̭ṣṭha-ssamānānā-mbhavati grāma̭kāmāya hotavyā̭ rāṣṭraṃ-vai~ rāṣṭrabhṛto̭ rāṣṭragṃ sa̭jātā rāṣṭreṇaivāsmai̭ rāṣṭragṃ sa̭jātānava̭ rundhe grā- [rundhe grāmī, eva bha̭vatyadhideva̭ne] 22
-myḙva bha̭vatyadhideva̭ne juhotyadhideva̭na evāsmai̭ sajātānava̭ rundhe ta ḙnamava̭ruddhā upa̭ tiṣṭhante rathamukha oja̭skāmasya hotavyā̭ ojo vai rāṣṭrabhṛta ojo ratha oja̭saivāsmā ojo-'va̭ rundha ojasvyḙva bha̭vati yo rāṣṭrādapa̭bhūta-ssyā-ttasmai̭ hotavyā̭ yāva̭nto-'sya rathā-ssyustā-nbrṷ̄yā-dyundhvamiti̭ rāṣṭramevā-'smai̭ yuna- [rāṣṭramevā-'smai̭ yunakti, āhṷtayo vā] 23
-ktyāhṷtayo vā etasyākḷ̭ptā yasya̭ rāṣṭra-nna kalpa̭te svarathasya dakṣi̭ṇa-ñcakra-mpravṛhya̭ nāḍīmabhi jṷhuyādāhṷtīrevāsya̭ kalpayati tā a̭sya kalpa̭mānā rāṣṭramanṷ kalpate saṅgrāme saṃya~̭tte hotavyā̭ rāṣṭraṃ-vai~ rāṣṭrabhṛto̭ rāṣṭre khalu vā ete vyāya̭cchante ye sa̭ṅgrāmagṃ saṃ-ya~nti yasya pūrva̭sya juhva̭ti sa eva bha̭vati jaya̭ti tagṃ sa̭grāmma-mmāndhuka iddhmo [iddhmaḥ, bhavatyaṅgā̭rā] 24
bha̭vatyaṅgā̭rā eva pra̭tiveṣṭa̭mānā amitrā̭ṇāmasya senā-mprati̭veṣṭayanti ya unmādye-ttasmai̭ hotavyā̭ gandharvāphsaraso vā etamunmā̭dayanti ya unmādya̭tyete khalu vai ga̭ndharvāphsaraso yadrāṣṭrabhṛtastasmai svāhā tābhya-ssvāheti̭ juhoti tenaivaināñchamayati naiya̭grodha audṷmbara āśva̭tthaḥ plākṣa itīddhmo bha̭vatyete vai ga̭ndharvāphsarasā-ṅgṛhā-ssva evainā̭- [evaināṋ, āyata̭ne] 25
-nāyata̭ne śamayatyabhicara̭tā pratilomagṃ ho̭tavyāḥ prāṇānevāsya̭ pratīcaḥ prati̭ yauti ta-ntato yena kena̭ ca stṛṇute svakṛ̭ta iri̭ṇe juhoti pradare vaitadvā asyai nir-ṛ̭tigṛhīta-nnir-ṛ̭tigṛhīta evaina-nnir-ṛ̭tyā grāhayati yadvācaḥ krūra-ntena vaṣa̭-ṭkaroti vāca evaina̭-ṅkrūreṇa pravṛ̭ścati tājagārtimārccha̭ti yasya̭ kāmayḙtānnādya- [kāmayḙtānnādyam, ā da̭dīyeti] 26
-mā da̭dīyeti tasya̭ sabhāyā̭muttāno nipadya bhuva̭nasya pata iti tṛṇā̭ni sa-ṅgṛ̭hṇīyā-tprajāpa̭tirvai bhuva̭nasya patiḥ̭ prajāpa̭tinaivāsyānnādyamā da̭tta idamahamamuṣyā̭ ''muṣyāyaṇasyānnādyagṃ̭ harāmītyā̭hānnādya̭mevāsya̭ harati ṣaḍbhirha̭rati ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ prajāpa̭tinaivāsyā-nnādya̭mādāyartavo 'smā anu praya̭cchanti [praya̭cchanti, yo jyeṣṭhaba̭ndhu-] 27
yo jyeṣṭhaba̭ndhu-rapa̭ bhūta-ssyā-ttaggsthalḙ-'vasāyya̭ brahmaudana-ñcatuḥ̭ śarāva-mpaktvā tasmai̭ hotavyā̭ varṣma vai rāṣṭrabhṛto vaṣma sthalaṃ-va~rṣma̭ṇaivainaṃ-va~ṣma̭ samānānā-ṅgamayati catuḥ̭ śarāvo bhavati dikṣvḙva prati̭tiṣṭhati kṣīre bha̭vati ruca̭mevāsmi̭-ndadhātyuddha̭rati śṛtatvāya̭ sarpiṣvā-nbhavati meddhyatvāya̭ catvāra̭ ārṣeyāḥ prā-'śña̭nti diśāmeva jyoti̭ṣi juhoti || 28 ||
(grāmī - yṷnaktī - dhmaḥ - sva evainā̭ - nannādyaṃ̭ - ~yacchantye - kānna pa̭ñcāśacca̭) (a. 8)
devi̭kā niva̭rpe-tprajākā̭maśchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭sīva khalu vai prajāśchando̭bhirevāsmai prajāḥ praja̭nayati prathama-ndhātāra̭-ṅkaroti mithunī eva tena̭ karotyanvevāsmā anṷmatirmanyate rāte rākā pra si̭nīvālī ja̭nayati prajāsveva prajā̭tāsu kuhvā̭ vāca̭-ndadhātyetā eva niva̭rpe-tpaśukā̭maśchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭sī- [devi̭kāśchandāgṃ̭si, iva khalu vai] 29
-va khalu vai paśavaśchando̭bhirevāsmai̭ paśū-npraja̭nayati prathama-ndhātāra̭-ṅkaroti praiva tena̭ vāpayatyanvevāsmā anṷmatirmanyate rāte rākā pra si̭nīvālī ja̭nayati paśūneva prajā̭tān kuhvā prati̭ṣṭhāpayatyetā eva nirva̭pe-dgrāma̭kāmaśchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭sī va khalu vai grāmaśchando̭bhirevāsmai grāma- [grāmam, ava̭ rundhe] 30
-mava̭ rundhe maddhyato dhātāra̭-ṅkaroti maddhyata evaina-ṅgrāma̭sya dadhātyetā eva nirva̭pejjyogā̭mayāvī chandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭si khalu vā etamabhi ma̭nyante yasya jyogāmaya̭ti chando̭bhirevaina̭-magada-ṅka̭roti maddhyato dhātāra̭-ṅkaroti maddhyato vā etasyākḷ̭ptaṃ-ya~sya jyogāmaya̭ti maddhyata evāsya tena̭ kalpayatyetā eva ni- [ eva niḥ, vapedyaṃ-ya~jño] 31
-rva̭pedyaṃ-ya~jño nopanamecchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭si khalu vā eta-nnopa̭ namanti yaṃ-ya~jño nopanama̭ti prathama-ndhātāra̭-ṅkaroti mukhata evāsmai chandāgṃ̭si dadhātyupai̭naṃ-ya~jño na̭matyetā eva niva̭rpedījānaśchandāgṃ̭si vai devi̭kā yātayā̭mānīva khalu vā etasya chandāgṃ̭si ya ī̭jāna ṷttama-ndhātāra̭-ṅkaro- [ṷttama-ndhātāra̭-ṅkaroti, upari̭ṣṭādevāsmai] 32
-tyupari̭ṣṭādevāsmai chandāgsyayā̭tayāmānyava̭ rundha upai̭namutta̭ro yajño na̭matyetā eva niva̭rpedya-mmedhā nopanamecchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭si khalu vā eta-nnopa̭ namanti ya-mmedhā nopanama̭ti prathama-ndhātāra̭-ṅkaroti mukhata evāsmai chandāgṃ̭si dadhātyupai̭na-mmedhā na̭matyetā eva niva̭rpe- [niva̭rpet, rukkā̭maśchandāgṃ̭si vai] 33
-drukkā̭maśchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭sīva khalu vai ruk chando̭bhirevāsmi-nruca̭-ndadhātikṣīre bha̭vanti ruca̭mevāsmi̭-ndadhati maddhyato dhātāra̭-ṅkaroti maddhyata evainagṃ̭ ruco da̭dhātigāyatrī vā anṷmatistriṣṭugrākā jaga̭tī sinīvālya̭nuṣṭup kuhūrdhātā va̭ṣaṭkāraḥ pūrvapakṣo rākā-'pa̭rapakṣaḥ kuhūra̭māvāsyā̭ sinīvālī paurṇamāsyanṷmatiścandramā̭ dhātā-'ṣṭau [ ] 34
vasa̭vo-'ṣṭākṣa̭rā gāyatryekā̭daśa rudrā ekā̭daśākṣarā triṣṭub dvāda̭śā-''dityā dvāda̭śākṣarā jaga̭tī prajāpa̭tiranuṣṭub dhātā va̭ṣaṭkāra etadvai devi̭kā-ssarvā̭ṇi ca chandāgṃ̭si sarvāśca devatā̭ vaṣaṭkārastā ya-thsaha sarvā̭ nirvapḙdīśvarā ḙna-mpradaho dve pra̭thame nirupya̭ dhātustṛtīya-nniva̭rpe-ttatho̭ evotta̭re niva̭rpe-ttathai̭na-nna prada̭hantya tho yasmai kāmā̭ya nirupyante tamevā-''bhirupā-''pnoti || 35 ||
(paśukā̭maśchandāgṃ̭si vai devi̭kāśchandāgṃ̭si-grāmaṃ̭-kalpayatyetā eva ni-rṷttamandhātāra̭-ṅkaroti - medhā na̭matyetā eva nirva̭pe - daṣṭau - da̭hanti - nava̭ ca) (a. 9)
(devi̭kāḥ prajākā̭mo mithunī paśukā̭maḥ praiva grāma̭kāmo jyogā̭mayāvī yaṃ-ya~jño ya ī̭jāno ya-mmedhā rukkā̭mo-'ṣṭau | devi̭kā bhavanti dadhati rāṣṭrakā̭māya bhavati dadhāti |)
vāstoṣpate prati̭ jānī hyasmān-thsvā̭veśo a̭namīvo bha̭vānaḥ | ya-ttvema̭he pratitanno̭ juṣasva śanna̭ edhi dvipade śañcatṷṣpade || vāstoṣpate śagmayā̭ sagṃ sadā̭te sakṣīmahi̭ raṇvayā̭ gātumatyā | āvaḥ, kṣema̭ uta yoge vara̭nno yūya-mpā̭ta svastibhi-ssadā̭naḥ || ya-thsāya-mprā̭taragnihotra-ñjuhotyā̭hutīṣṭakā eva tā upa̭ dhatte [tā upa̭ dhatte, yaja̭māno-'horātrāṇi] 36
yaja̭māno-'horātrāṇi vā etasyeṣṭa̭kā ya āhi̭tāgnirya-thsāya-mprā̭tarjuhotya̭horātrāṇyevā ''ptveṣṭa̭kāḥ kṛtvopa̭ dhatte daśa̭ samānatra̭ juhoti daśākṣarā virā-ḍvirāja̭mevā-''ptveṣṭa̭kā-ṅkṛtvopa̭ dhatte-'tho̭ virājyeva yajñamāpnoti citya̭ścityo-'sya bhavati tasmādyatra daśo̭ṣitvā prayāti ta-dya̭jñavāstvavāstveva tadya-ttato-'rvācīnagṃ̭ [tadya-ttato-'rvācīnam, rudraḥ khalu vai] 37
rudraḥ khalu vai vāstoṣpatiryadahṷtvā vāstoṣpatīya̭-mprayāyā-drudra ḙna-mbhūtvā-'gnira̭nūtthāya̭ hanyādvāstoṣpatīya̭-ñjuhoti bhāgadheyḙnaivainagṃ̭ śamayati nā-''rtimārccha̭ti yaja̭māno yadyukte jṷhuyādyathā prayā̭te vāstāvāhṷti-ñjuhoti̭ tādṛgeva tadyadayṷkte juhuyādyathā kṣema āhṷti-ñjuhoti̭ tādṛgeva tadahṷtamasya vāstoṣpatīyagg̭ syā- [syāt, dakṣi̭ṇo] 38
-ddakṣi̭ṇo yukto bhava̭ti savyo-'yukto-'tha̭ vāstoṣpatīya̭-ñjuhotyubhaya̭mevā-' karapa̭rivargamevainagṃ̭ śamayati yadeka̭yā juhuyādda̭rvihoma-ṅkṷryā-tpuro-'nuvākyā̭ manūcya̭ yājya̭yā juhoti sadevatvāya yaddhuta ā̭daddhyā-drudra-ṅgṛhānanvāro̭haye-dyada̭vakṣāṇānyasa̭-mprakṣāpya prayāyādyathā̭ yajñaveśasaṃ-vā~-''daha̭naṃ-vā~ tādṛgeva tadayante yoni̭r-ṛtviya ityaraṇyo-ssamāro̭haya- [ityaraṇyo-ssamāro̭hayati, eṣa vā] 39
-tyeṣa vā agneryoni-ssva evainaṃ-yo~naṷ samāro̭hayatyatho khalvā̭huryadaraṇyo-ssamārṷ̄ḍho naśyeduda̭syāgni-ssī̭de-tpunarādheyaḥ̭ syāditi yā tḙ agne yajñiyā̭ tanūstayehyā rohetyātman-thsamāro̭hayate yaja̭māno vā agneryoni-ssvāyā̭mevainaṃ-yo~nyāgṃ̭ samāro̭hayate || 40 ||
(dhatte-'rvācīnagg̭ -syā-thsamāro̭hayati -pañca̭catvārigṃśacca) (a. 10)
tvama̭gne bṛhadvayo dadhā̭si deva dāśuṣe | kavirgṛhapa̭tiryuvā || havyavāḍagnirajaraḥ̭ pitā no̭ vibhurvibhāvā̭ sudṛśī̭ko asme | sugārhapatyā-ssamiṣo̭ didīhyasmadriyakhsa-mmi̭mīhi śravāgṃ̭si || tva-ñca̭ soma no vaśo̭ jīvātu-nna ma̭rāmahe | priyastotro vanaspatiḥ̭ || brahmā devānā-mpadavīḥ ka̭vīnāmṛṣirviprā̭ṇā-mmahiṣo mṛgāṇām | śyeno gṛddhrā̭ṇāg svadhi̭ti rvanā̭nāgṃ somaḥ̭ [somaḥ̭, pavitramatyḙti] 41
pavitramatyḙti rebhanṋ || ā viśvadḙvagṃ satpa̭tigṃ sūktairadyā vṛ̭ṇīmahe | satyasa̭vagṃ savitāram || āsatyena raja̭sā varta̭māno niveśaya̭nnamṛta-mmartya̭ñca | hiraṇyayḙna savitā rathenā-'' devoyā̭ti bhuva̭nā vipaśyanṋ || yathā̭ no adi̭tiḥ kara-tpaśve nṛbhyo yathā gave | yathā̭ tokāya̭ rudriyam || mā na̭stoke tana̭ye mā na āyṷṣi mā no goṣu mā [ ] 42
no aśvḙṣu rīriṣaḥ | vīrā-nmāno̭ rudra bhāmito va̭dhīrhaviṣma̭nto nama̭sā vidhema te || udapruto na vayo rakṣa̭māṇā vāva̭dato abhriya̭syeva ghoṣāḥ | giribhrajo normayo mada̭nto bṛhaspati̭mabhya̭rkā a̭nāvann || hagṃsairi̭va sakhi̭bhirvāva̭dadbhiraśman- mayā̭ni naha̭nā vyasyanṋ | bṛhaspati̭rabhikani̭kradadgā uta prāstauducca̭ vidvāgṃ a̭gāyat || endra̭ sānasigṃ rayigṃ [rayim, sajitvā̭nagṃ sadāsaham |] 43
sajitvā̭nagṃ sadāsaham | varṣi̭ṣṭhamūtayḙ bhara || pra sa̭sāhiṣe puruhūta śatrūn jyeṣṭha̭ste śuṣma̭ iha rātira̭stu | indrā-'' bha̭ra dakṣi̭ṇenā vasṷ̄ni pati-ssindhṷ̄nāmasi revatī̭nām || tvagṃ sutasya̭ pītayḙ sadyo vṛddho a̭jāyathāḥ | indra jyaiṣṭhyā̭ya sukrato || bhuvastvami̭ndra brahma̭ṇā mahā-nbhuvo viśvḙṣu sava̭neṣu yajñiyaḥ̭ | bhuvo nṝgścyautno viśva̭smi-nbhare jyeṣṭha̭śca mantro̭ [mantraḥ̭, viśvacarṣaṇe |] 44
viśvacarṣaṇe || mitrasya̭ carṣaṇīdhṛta-śśravo̭ devasya̭ sānasim |
satya-ñcitra śra̭vastamam || mitro janāṋ yātayati prajāna-nmitro dā̭dhāra pṛthivīmuta dyām | mitraḥ kṛṣṭīrani̭miṣā-'bhi ca̭ṣṭe satyāya̭ havya-ṅghṛtava̭-dvidhema || prasami̭tra marto̭ astu praya̭svān. yasta̭ āditya śikṣa̭ti vratena̭ | na ha̭nyate na jī̭yate tvoto nainamagṃho̭ aśñotyanti̭to na dūrāt || ya- [yat, ciddhi te viśo̭] 45
-cciddhi te viśo̭ yathā pradḙva varuṇa vratam | minīmasi dyavi̭dyavi || ya-tkiñcedaṃ-va~̭ruṇa daivye janḙ-'bhidroha-mma̭nuṣyāścarā̭masi | aci̭ttīya-ttava dharmā̭ yuyopimamā nastasmā dena̭so deva rīriṣaḥ || kitavāso yadri̭ ripurna dīvi yadvā̭ ghā satya mutayanna vidma | sarvā tā viṣya̭ śithire va̭ devāthā̭ te syāma varuṇa priyāsaḥ̭ || 46 ||
(somo-goṣu mā- rayiṃ - mantro -ya-cchi̭thirā-sapta ca̭ ) (a. 11) (vi vā etasyā - ''vā̭yo - ime vai - cittañcā - 'gnirbhūtānāṃ - devā vā a̭bhyātānā - nṛ̭tāṣāḍ - rāṣṭrakā̭māya - devi̭kā - vāstoṣpate - tvama̭gne bṛha - dekā̭daśa ) (vi vā etasye - tyā̭ha - mṛtyurga̭ndharvo - 'va̭ rundhe maddhyata - stvama̭gne bṛhath - ṣaṭca̭tvārigṃśat) (vi vā etasya̭, priyāsaḥ̭ ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe caturthaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More