కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే చతుర్థః ప్రశ్నః - ఇష్టిహోమాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
వి వా ఏతస్య యజ్ఞ ఋద్ధ్యతే యస్య హవిరతిరిచ్యతే సూర్యో దేవో దివిషద్భ్య ఇత్యాహ బృహస్పతినా చైవాస్య ప్రజాపతినా చ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధమపి వపతి రక్షాగ్ంసి వా ఏత-త్పశుగ్ం సచన్తే యదేకదేవత్య ఆలబ్ధో భూయా-న్భవతి యస్యాస్తే హరితో గర్భ ఇత్యాహ దేవత్రైవైనా-ఙ్గమయతి రక్షసామపహత్యా ఆ వర్తన వర్తయేత్యాహ [వర్తయేత్యాహ, బ్రహ్మణైవైన-మా] 1
బ్రహ్మణైవైన-మా వర్తయతి వి తే భినద్మి తకరీమిత్యాహ యథాయజురేవైతదు- రుద్రఫ్సో విశ్వరూప ఇన్దురిత్యాహ ప్రజా వై పశవ ఇన్దుః ప్రజయైవైన-మ్పశుభి-స్సమర్ధయతి దివం-వైఁ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధ-ఙ్గచ్ఛతి పృథివీమతిరిక్త-న్తద్యన్న శమయేదార్తిమార్చ్ఛే-ద్యజమానో మహీ ద్యౌః పృథివీచ న ఇ- [న ఇతి, ఆహ ద్యావాపృథివీభ్యామేవ] 2
-త్యాహ ద్యావాపృథివీభ్యామేవ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధ-ఞ్చాతిరిక్త-ఞ్చ శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో భస్మనా-ఽభి సమూహతి స్వగాకృత్యా అథో అనయోర్వా ఏష గర్భో-ఽనయోరేవైన-న్దధాతి యదవద్యేదతి తద్రేచయేద్యన్నావద్యే-త్పశోరాలబ్ధస్య నావ ద్యే-త్పురస్తాన్నాభ్యా అన్యదవద్యే-దుపరిష్టాదన్య-త్పురస్తాద్వై నాభ్యై [ ] 3
ప్రాణ ఉపరిష్టాదపానో యావానేవ పశుస్తస్యావ ద్యతి విష్ణవే శిపివిష్టాయ జుహోతి యద్వై యజ్ఞస్యాతిరిచ్యతే యః పశోర్భూమా యా పుష్టిస్త-ద్విష్ణుః శిపివిష్టో ఽతిరిక్త ఏవాతిరిక్త-న్దధాత్యతిరిక్తస్య శాన్త్యా అష్టాప్రూడ్ఢిరణ్య-న్దక్షిణా-ఽష్టాపదీ హ్యేషా ఽఽత్మా నవమః పశోరాప్త్యా అన్తరకోశ ఉష్ణీషేణా-ఽఽవిష్టిత-మ్భవత్యేవమివ హి పశురుల్బమివ చర్మేవ మాగ్ంసమివాస్థీవ యావానేవ పశుస్తమాప్త్వా-ఽవ రున్ధేయస్యైషా యజ్ఞే ప్రాయశ్చిత్తిః క్రియత ఇష్ట్వా వసీయా-న్భవతి ॥ 4 ॥
వి వా ఏతస్య యజ్ఞ ఋద్ధ్యతే యస్య హవిరతిరిచ్యతే సూర్యో దేవో దివిషద్భ్య ఇత్యాహ బృహస్పతినా చైవాస్య ప్రజాపతినా చ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధమపి వపతి రక్షాగ్ంసి వా ఏత-త్పశుగ్ం సచన్తే యదేకదేవత్య ఆలబ్ధో భూయా-న్భవతి యస్యాస్తే హరితో గర్భ ఇత్యాహ దేవత్రైవైనా-ఙ్గమయతి రక్షసామపహత్యా ఆ వర్తన వర్తయేత్యాహ [వర్తయేత్యాహ, బ్రహ్మణైవైన-మా] 1
బ్రహ్మణైవైన-మా వర్తయతి వి తే భినద్మి తకరీమిత్యాహ యథాయజురేవైతదు- రుద్రఫ్సో విశ్వరూప ఇన్దురిత్యాహ ప్రజా వై పశవ ఇన్దుః ప్రజయైవైన-మ్పశుభి-స్సమర్ధయతి దివం-వైఁ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధ-ఙ్గచ్ఛతి పృథివీమతిరిక్త-న్తద్యన్న శమయేదార్తిమార్చ్ఛే-ద్యజమానో మహీ ద్యౌః పృథివీచ న ఇ- [న ఇతి, ఆహ ద్యావాపృథివీభ్యామేవ] 2
-త్యాహ ద్యావాపృథివీభ్యామేవ యజ్ఞస్య వ్యృద్ధ-ఞ్చాతిరిక్త-ఞ్చ శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో భస్మనా-ఽభి సమూహతి స్వగాకృత్యా అథో అనయోర్వా ఏష గర్భో-ఽనయోరేవైన-న్దధాతి యదవద్యేదతి తద్రేచయేద్యన్నావద్యే-త్పశోరాలబ్ధస్య నావ ద్యే-త్పురస్తాన్నాభ్యా అన్యదవద్యే-దుపరిష్టాదన్య-త్పురస్తాద్వై నాభ్యై [ ] 3
ప్రాణ ఉపరిష్టాదపానో యావానేవ పశుస్తస్యావ ద్యతి విష్ణవే శిపివిష్టాయ జుహోతి యద్వై యజ్ఞస్యాతిరిచ్యతే యః పశోర్భూమా యా పుష్టిస్త-ద్విష్ణుః శిపివిష్టో ఽతిరిక్త ఏవాతిరిక్త-న్దధాత్యతిరిక్తస్య శాన్త్యా అష్టాప్రూడ్ఢిరణ్య-న్దక్షిణా-ఽష్టాపదీ హ్యేషా ఽఽత్మా నవమః పశోరాప్త్యా అన్తరకోశ ఉష్ణీషేణా-ఽఽవిష్టిత-మ్భవత్యేవమివ హి పశురుల్బమివ చర్మేవ మాగ్ంసమివాస్థీవ యావానేవ పశుస్తమాప్త్వా-ఽవ రున్ధేయస్యైషా యజ్ఞే ప్రాయశ్చిత్తిః క్రియత ఇష్ట్వా వసీయా-న్భవతి ॥ 4 ॥
(వర్తయత్యాహ-న ఇతి-వై నాభ్యా-ఉల్బమివై-కవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
ఆ వాయో భూష శుచిపా ఉప న-స్సహస్ర-న్తే నియుతో విశ్వవార । ఉపో తే అన్ధో మద్యమయామి యస్య దేవ దధిషే పూర్వపేయమ్ ॥ ఆకూత్యై త్వా కామాయ త్వా సమృధే త్వా కిక్కిటా తే మనః ప్రజాపతయే స్వాహా కిక్కిటా తే ప్రాణం-వాఁయవే స్వాహా కిక్కిటా తే చక్షు-స్సూర్యాయ స్వాహా కిక్కిటా తే శ్రోత్ర-న్ద్యావాపృథివీభ్యాగ్ స్వాహా కిక్కిటా తే వాచగ్ం సరస్వత్యై స్వాహా [సరస్వత్యై స్వాహా, త్వ-న్తురీయా] 5
త్వ-న్తురీయా వశినీ వశా-ఽసి సకృద్య-త్త్వా మనసా గర్భ ఆ-ఽశయత్ । వశా త్వం-వఁశినీ గచ్ఛ దేవాన్-థ్సత్యా-స్సన్తు యజమానస్య కామాః ॥ అజా-ఽసి రయిష్ఠా పృథివ్యాగ్ం సీదోర్ధ్వా-ఽన్తరిక్షముప తిష్ఠస్వ దివి తే బృహద్భాః ॥ తన్తు-న్తన్వ-న్రజసో భానుమన్విహి జ్యోతిష్మతః పథో రక్ష ధియా కృతాన్ ॥ అనుల్బణం-వఁయత జోగువామపో మను ర్భవ జనయా దైవ్య-ఞ్జనమ్ ॥ మనసో హవిరసి ప్రజాపతేర్వర్ణో గాత్రాణా-న్తే గాత్రభాజో భూయాస్మ ॥ 6 ॥
ఆ వాయో భూష శుచిపా ఉప న-స్సహస్ర-న్తే నియుతో విశ్వవార । ఉపో తే అన్ధో మద్యమయామి యస్య దేవ దధిషే పూర్వపేయమ్ ॥ ఆకూత్యై త్వా కామాయ త్వా సమృధే త్వా కిక్కిటా తే మనః ప్రజాపతయే స్వాహా కిక్కిటా తే ప్రాణం-వాఁయవే స్వాహా కిక్కిటా తే చక్షు-స్సూర్యాయ స్వాహా కిక్కిటా తే శ్రోత్ర-న్ద్యావాపృథివీభ్యాగ్ స్వాహా కిక్కిటా తే వాచగ్ం సరస్వత్యై స్వాహా [సరస్వత్యై స్వాహా, త్వ-న్తురీయా] 5
త్వ-న్తురీయా వశినీ వశా-ఽసి సకృద్య-త్త్వా మనసా గర్భ ఆ-ఽశయత్ । వశా త్వం-వఁశినీ గచ్ఛ దేవాన్-థ్సత్యా-స్సన్తు యజమానస్య కామాః ॥ అజా-ఽసి రయిష్ఠా పృథివ్యాగ్ం సీదోర్ధ్వా-ఽన్తరిక్షముప తిష్ఠస్వ దివి తే బృహద్భాః ॥ తన్తు-న్తన్వ-న్రజసో భానుమన్విహి జ్యోతిష్మతః పథో రక్ష ధియా కృతాన్ ॥ అనుల్బణం-వఁయత జోగువామపో మను ర్భవ జనయా దైవ్య-ఞ్జనమ్ ॥ మనసో హవిరసి ప్రజాపతేర్వర్ణో గాత్రాణా-న్తే గాత్రభాజో భూయాస్మ ॥ 6 ॥
(సరస్వత్యై స్వాహా - మను - స్త్రయోదశ చ) (అ. 2)
ఇమే వై సహా-ఽఽస్తా-న్తే వాయుర్వ్యవా-త్తే గర్భమదధాతా-న్తగ్ం సోమః ప్రాజనయ-దగ్నిరగ్రసత స ఏత-మ్ప్రజాపతిరాగ్నేయ-మష్టాకపాలమపశ్య-త్త-న్నిరవప-త్తేనైవైనామగ్నేరధి నిరక్రీణా-త్తస్మాదప్యన్యదేవత్యామాలభమాన ఆగ్నేయమష్టాకపాల-మ్పురస్తాన్నిర్వపేదగ్నేరేవైనామధి నిష్క్రీయా-ఽఽలభతే య- [యత్, వాయుర్వ్యవా-] 7
-ద్వాయుర్వ్యవా-త్తస్మా-ద్వాయవ్యా యదిమే గర్భమదధాతా-న్తస్మా-ద్ద్యావాపృథివ్యా య-థ్సోమః ప్రాజనయదగ్నిరగ్రసత తస్మాదగ్నీషోమీయా యదనయోర్వియత్యో-ర్వాగవద-త్తస్మా-థ్సారస్వతీ య-త్ప్రజాపతిరగ్నేరధి నిరక్రీణా-త్తస్మా-త్ప్రాజాపత్యా సా వా ఏషా సర్వదేవత్యా యదజా వశా వాయవ్యామా లభేత భూతికామో వాయుర్వై క్షేపిష్ఠా దేవతా వాయుమేవ స్వేన [స్వేన, భాగధేయేనోప ధావతి] 8
భాగధేయేనోప ధావతి స ఏవైన-మ్భూతి-ఙ్గమయతి ద్యావాపృథివ్యామా లభేత కృషమాణః ప్రతిష్ఠాకామో దివ ఏవాస్మై పర్జన్యో వర్షతి వ్యస్యామోషధయో రోహన్తి సమర్ధుకమస్య సస్య-మ్భవత్యగ్నీషోమీయామా లభేత యః కామయేతాన్నవానన్నాద-స్స్యామిత్యగ్నినైవాన్నమవ రున్ధే సోమేనాన్నాద్య-మన్నవానేవాన్నాదో భవతి సారస్వతీమా లభేత య [యః, ఈశ్వరో వాచో] 9
ఈశ్వరో వాచో వదితో-స్సన్. వాచ-న్నవదే-ద్వాగ్వై సరస్వతీ సరస్వతీమేవ స్వేన భాగధేయేనోప ధావతి సైవాస్మిన్. వాచ-న్దధాతి ప్రాజాపత్యామా లభేత యః కామయేతానభిజితమభి జయేయమితి ప్రజాపతి-స్సర్వా దేవతా దేవతాభిరేవా-నభిజితమభి జయతి వాయవ్యయోపాకరోతి వాయోరేవైనామవరుద్ధ్యా-ఽఽలభత ఆకూత్యై త్వా కామాయ త్వే- [కామాయ త్వా, ఇత్యాహ యథాయజు-] 10
-త్యాహ యథాయజు-రేవైత-త్కిక్కిటాకార-ఞ్జుహోతి కిక్కిటాకారేణ వై గ్రామ్యాః పశవో రమన్తే ప్రా-ఽఽరణ్యాః పతన్తి య-త్కిక్కిటాకార-ఞ్జుహోతి గ్రామ్యాణా-మ్పశూనా-న్ధృత్యై పర్యగ్నౌ క్రియమాణే జుహోతి జీవన్తీమేవైనాగ్ం సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి త్వ-న్తురీయా వశినీ వశా-ఽసీత్యాహ దేవత్రైవైనా-ఙ్గమయతి సత్యా-స్సన్తు యజమానస్య కామా ఇత్యాహైష వై కామో [వై కామః, యజమానస్య] 11
యజమానస్య యదనార్త ఉదృచ-ఙ్గచ్ఛతి తస్మాదేవమాహా-ఽజా-ఽసి రయిష్ఠేత్యాహై ష్వేవైనాం-లోఁకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి దివి తే బృహద్భా ఇత్యాహ సువర్గ ఏవాస్మై లోకే జ్యోతి-ర్దధాతి తన్తు-న్తన్వ-న్రజసో భానుమన్విహీత్యాహేమానేవాస్మై లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కరోత్యనుల్బణం-వఁయత జోగువామప ఇ- [జోగువామప ఇతి, ఆహ యదేవ] 12
-త్యాహ యదేవ యజ్ఞ ఉల్బణ-ఙ్క్రియతే తస్యైవైషా శాన్తిర్మనుర్భవ జనయా దైవ్య-ఞ్జనమిత్యాహ మానవ్యో వై ప్రజాస్తా ఏవా-ఽఽద్యాః కురుతే మనసో హవిరసీత్యాహ స్వగాకృత్యై గాత్రాణా-న్తే గాత్రభాజో భూయాస్మేత్యాహా ఽఽశిషమేవైతామా శాస్తే తస్యై వా ఏతస్యా ఏకమేవా-దేవయజనం ఁయదాలబ్ధాయా-మభ్రో [-మభ్రః, భవతి] 13
భవతి యదాలబ్ధాయామభ్ర-స్స్యాదఫ్సు వాప్రవేశయే-థ్సర్వాం-వాఁ ప్రాశ్ఞీయాద్యదఫ్సు ప్రవేశయేద్యజ్ఞవేశస-ఙ్కుర్యా-థ్సర్వామేవ ప్రాశ్ఞీయాదిన్ద్రియమేవా-ఽఽత్మ-న్ధ-త్తే సా వా ఏషా త్రయాణామేవావ రుద్ధా సంవఁథ్సరసదః సహస్రయాజినో గృహమేధినస్త ఏవైతయా యజేర-న్తేషామేవైషా-ఽఽప్తా ॥ 14 ॥
ఇమే వై సహా-ఽఽస్తా-న్తే వాయుర్వ్యవా-త్తే గర్భమదధాతా-న్తగ్ం సోమః ప్రాజనయ-దగ్నిరగ్రసత స ఏత-మ్ప్రజాపతిరాగ్నేయ-మష్టాకపాలమపశ్య-త్త-న్నిరవప-త్తేనైవైనామగ్నేరధి నిరక్రీణా-త్తస్మాదప్యన్యదేవత్యామాలభమాన ఆగ్నేయమష్టాకపాల-మ్పురస్తాన్నిర్వపేదగ్నేరేవైనామధి నిష్క్రీయా-ఽఽలభతే య- [యత్, వాయుర్వ్యవా-] 7
-ద్వాయుర్వ్యవా-త్తస్మా-ద్వాయవ్యా యదిమే గర్భమదధాతా-న్తస్మా-ద్ద్యావాపృథివ్యా య-థ్సోమః ప్రాజనయదగ్నిరగ్రసత తస్మాదగ్నీషోమీయా యదనయోర్వియత్యో-ర్వాగవద-త్తస్మా-థ్సారస్వతీ య-త్ప్రజాపతిరగ్నేరధి నిరక్రీణా-త్తస్మా-త్ప్రాజాపత్యా సా వా ఏషా సర్వదేవత్యా యదజా వశా వాయవ్యామా లభేత భూతికామో వాయుర్వై క్షేపిష్ఠా దేవతా వాయుమేవ స్వేన [స్వేన, భాగధేయేనోప ధావతి] 8
భాగధేయేనోప ధావతి స ఏవైన-మ్భూతి-ఙ్గమయతి ద్యావాపృథివ్యామా లభేత కృషమాణః ప్రతిష్ఠాకామో దివ ఏవాస్మై పర్జన్యో వర్షతి వ్యస్యామోషధయో రోహన్తి సమర్ధుకమస్య సస్య-మ్భవత్యగ్నీషోమీయామా లభేత యః కామయేతాన్నవానన్నాద-స్స్యామిత్యగ్నినైవాన్నమవ రున్ధే సోమేనాన్నాద్య-మన్నవానేవాన్నాదో భవతి సారస్వతీమా లభేత య [యః, ఈశ్వరో వాచో] 9
ఈశ్వరో వాచో వదితో-స్సన్. వాచ-న్నవదే-ద్వాగ్వై సరస్వతీ సరస్వతీమేవ స్వేన భాగధేయేనోప ధావతి సైవాస్మిన్. వాచ-న్దధాతి ప్రాజాపత్యామా లభేత యః కామయేతానభిజితమభి జయేయమితి ప్రజాపతి-స్సర్వా దేవతా దేవతాభిరేవా-నభిజితమభి జయతి వాయవ్యయోపాకరోతి వాయోరేవైనామవరుద్ధ్యా-ఽఽలభత ఆకూత్యై త్వా కామాయ త్వే- [కామాయ త్వా, ఇత్యాహ యథాయజు-] 10
-త్యాహ యథాయజు-రేవైత-త్కిక్కిటాకార-ఞ్జుహోతి కిక్కిటాకారేణ వై గ్రామ్యాః పశవో రమన్తే ప్రా-ఽఽరణ్యాః పతన్తి య-త్కిక్కిటాకార-ఞ్జుహోతి గ్రామ్యాణా-మ్పశూనా-న్ధృత్యై పర్యగ్నౌ క్రియమాణే జుహోతి జీవన్తీమేవైనాగ్ం సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి త్వ-న్తురీయా వశినీ వశా-ఽసీత్యాహ దేవత్రైవైనా-ఙ్గమయతి సత్యా-స్సన్తు యజమానస్య కామా ఇత్యాహైష వై కామో [వై కామః, యజమానస్య] 11
యజమానస్య యదనార్త ఉదృచ-ఙ్గచ్ఛతి తస్మాదేవమాహా-ఽజా-ఽసి రయిష్ఠేత్యాహై ష్వేవైనాం-లోఁకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి దివి తే బృహద్భా ఇత్యాహ సువర్గ ఏవాస్మై లోకే జ్యోతి-ర్దధాతి తన్తు-న్తన్వ-న్రజసో భానుమన్విహీత్యాహేమానేవాస్మై లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కరోత్యనుల్బణం-వఁయత జోగువామప ఇ- [జోగువామప ఇతి, ఆహ యదేవ] 12
-త్యాహ యదేవ యజ్ఞ ఉల్బణ-ఙ్క్రియతే తస్యైవైషా శాన్తిర్మనుర్భవ జనయా దైవ్య-ఞ్జనమిత్యాహ మానవ్యో వై ప్రజాస్తా ఏవా-ఽఽద్యాః కురుతే మనసో హవిరసీత్యాహ స్వగాకృత్యై గాత్రాణా-న్తే గాత్రభాజో భూయాస్మేత్యాహా ఽఽశిషమేవైతామా శాస్తే తస్యై వా ఏతస్యా ఏకమేవా-దేవయజనం ఁయదాలబ్ధాయా-మభ్రో [-మభ్రః, భవతి] 13
భవతి యదాలబ్ధాయామభ్ర-స్స్యాదఫ్సు వాప్రవేశయే-థ్సర్వాం-వాఁ ప్రాశ్ఞీయాద్యదఫ్సు ప్రవేశయేద్యజ్ఞవేశస-ఙ్కుర్యా-థ్సర్వామేవ ప్రాశ్ఞీయాదిన్ద్రియమేవా-ఽఽత్మ-న్ధ-త్తే సా వా ఏషా త్రయాణామేవావ రుద్ధా సంవఁథ్సరసదః సహస్రయాజినో గృహమేధినస్త ఏవైతయా యజేర-న్తేషామేవైషా-ఽఽప్తా ॥ 14 ॥
(యథ్ - స్వేన - సారస్వతీమా లభేత యః - కామాయ త్వా - కామో - ఽప ఇత్య - భ్రో - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
చిత్త-ఞ్చ చిత్తిశ్చా ఽఽకూత-ఞ్చా-ఽఽకూతిశ్చ విజ్ఞాత-ఞ్చ విజ్ఞాన-ఞ్చ మనశ్చ శక్వరీశ్చ దర్శశ్చ పూర్ణమాసశ్చ బృహచ్చ రథన్తర-ఞ్చ ప్రజాపతిర్జయానిన్ద్రాయ వృష్ణే ప్రాయచ్ఛదుగ్రః పృతనాజ్యేషు తస్మై విశ-స్సమనమన్త సర్వా-స్స ఉగ్ర-స్సహి హవ్యో బభూవదేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్థ్స ఇన్ద్రః ప్రజాపతిముపా ధావ-త్తస్మా ఏతాఞ్జయా-న్ప్రాయచ్ఛ-త్తానజుహో-త్తతో వై దేవా అసురానజయన్. యదజయ-న్తజ్జయానా-ఞ్జయత్వగ్గ్ స్పర్ధమానేనైతే హోతవ్యా జయత్యేవ తా-మ్పృతనామ్ ॥ 15 ॥
చిత్త-ఞ్చ చిత్తిశ్చా ఽఽకూత-ఞ్చా-ఽఽకూతిశ్చ విజ్ఞాత-ఞ్చ విజ్ఞాన-ఞ్చ మనశ్చ శక్వరీశ్చ దర్శశ్చ పూర్ణమాసశ్చ బృహచ్చ రథన్తర-ఞ్చ ప్రజాపతిర్జయానిన్ద్రాయ వృష్ణే ప్రాయచ్ఛదుగ్రః పృతనాజ్యేషు తస్మై విశ-స్సమనమన్త సర్వా-స్స ఉగ్ర-స్సహి హవ్యో బభూవదేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్థ్స ఇన్ద్రః ప్రజాపతిముపా ధావ-త్తస్మా ఏతాఞ్జయా-న్ప్రాయచ్ఛ-త్తానజుహో-త్తతో వై దేవా అసురానజయన్. యదజయ-న్తజ్జయానా-ఞ్జయత్వగ్గ్ స్పర్ధమానేనైతే హోతవ్యా జయత్యేవ తా-మ్పృతనామ్ ॥ 15 ॥
(ఉప - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 4)
అగ్నిర్భూతానామధిపతి-స్సమా-ఽవత్విన్ద్రో జ్యేష్ఠానాం-యఁమః పృథివ్యా వాయురన్తరిక్షస్య సూర్యోదివశ్చన్ద్రమా నక్షత్రాణా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మణో మిత్ర-స్సత్యానాం-వఁరుణో-ఽపాగ్ం సముద్ర-స్స్రోత్యానామన్నగ్ం సామ్రాజ్యానామధిపతి తన్మా-ఽవతు సోమ ఓషధీనాగ్ం సవితా ప్రసవానాగ్ం రుద్రః పశూనా-న్త్వష్టా రూపాణాం-విఁష్ణుః పర్వతానా-మ్మరుతో గణానామధిపతయస్తే మావన్తు పితరః పితామహాః పరే-ఽవరే తతాస్తతామహా ఇహ మా-ఽవత । అస్మి-న్బ్రహ్మన్నస్మిన్ క్షత్రే-ఽస్యా-మాశిష్యస్యా-మ్పురోధాయామస్మిన్-కర్మన్నస్యా-న్దేవహూత్యామ్ ॥ 16 ॥
అగ్నిర్భూతానామధిపతి-స్సమా-ఽవత్విన్ద్రో జ్యేష్ఠానాం-యఁమః పృథివ్యా వాయురన్తరిక్షస్య సూర్యోదివశ్చన్ద్రమా నక్షత్రాణా-మ్బృహస్పతిర్బ్రహ్మణో మిత్ర-స్సత్యానాం-వఁరుణో-ఽపాగ్ం సముద్ర-స్స్రోత్యానామన్నగ్ం సామ్రాజ్యానామధిపతి తన్మా-ఽవతు సోమ ఓషధీనాగ్ం సవితా ప్రసవానాగ్ం రుద్రః పశూనా-న్త్వష్టా రూపాణాం-విఁష్ణుః పర్వతానా-మ్మరుతో గణానామధిపతయస్తే మావన్తు పితరః పితామహాః పరే-ఽవరే తతాస్తతామహా ఇహ మా-ఽవత । అస్మి-న్బ్రహ్మన్నస్మిన్ క్షత్రే-ఽస్యా-మాశిష్యస్యా-మ్పురోధాయామస్మిన్-కర్మన్నస్యా-న్దేవహూత్యామ్ ॥ 16 ॥
(అవరే - సప్తదశ చ) (అ. 5)
దేవా వై యద్యజ్ఞే-ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఏతానభ్యాతానానపశ్యన్- తానభ్యాతన్వత యద్దేవానా-ఙ్కర్మా-ఽఽసీదార్ధ్యత తద్యదసురాణా-న్న తదార్ధ్యత యేన కర్మణేర్థ్సే-త్తత్ర హోతవ్యా ఋద్ధ్నోత్యేవ తేన కర్మణా యద్విశ్వే దేవా-స్సమభర-న్తస్మా-దభ్యాతానా వైశ్వదేవాయత్-ప్రజాపతిర్జయా-న్ప్రాయచ్ఛ-త్తస్మాజ్జయాః ప్రాజాపత్యా [ప్రాజాపత్యాః, య-ద్రాష్ట్రభృద్భీ] 17
య-ద్రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత త-ద్రాష్ట్రభృతాగ్ం రాష్ట్రభృత్త్వ-న్తే దేవా అభ్యాతానైరసురానభ్యాతన్వత జయైరజయన్-రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత యద్దేవా అభ్యాతానైరసురానభ్యాతన్వత తదభ్యాతానానామభ్యాతానత్వం-యఁజ్జయైరజయ-న్తజ్జయానా-ఞ్జయత్వం-యఁ-ద్రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత త-ద్రాష్ట్రభృతాగ్ం రాష్ట్రభృత్త్వ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా యో భ్రాతృవ్యవాన్-థ్స్యా-థ్స ఏతాన్ జుహుయాదభ్యాతానైరేవ భ్రాతృవ్యానభ్యాతనుతే జయైర్జయతి రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా దత్తే భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి ॥ 18 ॥
దేవా వై యద్యజ్ఞే-ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఏతానభ్యాతానానపశ్యన్- తానభ్యాతన్వత యద్దేవానా-ఙ్కర్మా-ఽఽసీదార్ధ్యత తద్యదసురాణా-న్న తదార్ధ్యత యేన కర్మణేర్థ్సే-త్తత్ర హోతవ్యా ఋద్ధ్నోత్యేవ తేన కర్మణా యద్విశ్వే దేవా-స్సమభర-న్తస్మా-దభ్యాతానా వైశ్వదేవాయత్-ప్రజాపతిర్జయా-న్ప్రాయచ్ఛ-త్తస్మాజ్జయాః ప్రాజాపత్యా [ప్రాజాపత్యాః, య-ద్రాష్ట్రభృద్భీ] 17
య-ద్రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత త-ద్రాష్ట్రభృతాగ్ం రాష్ట్రభృత్త్వ-న్తే దేవా అభ్యాతానైరసురానభ్యాతన్వత జయైరజయన్-రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత యద్దేవా అభ్యాతానైరసురానభ్యాతన్వత తదభ్యాతానానామభ్యాతానత్వం-యఁజ్జయైరజయ-న్తజ్జయానా-ఞ్జయత్వం-యఁ-ద్రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా-ఽదదత త-ద్రాష్ట్రభృతాగ్ం రాష్ట్రభృత్త్వ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా యో భ్రాతృవ్యవాన్-థ్స్యా-థ్స ఏతాన్ జుహుయాదభ్యాతానైరేవ భ్రాతృవ్యానభ్యాతనుతే జయైర్జయతి రాష్ట్రభృద్భీ రాష్ట్రమా దత్తే భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి ॥ 18 ॥
(ప్రాజాపత్యాః-సో-ఽ-ష్టా దశ చ) (అ. 6)
ఋతాషా-డృతధామా-ఽగ్ని-ర్గన్ధర్వస్త-స్యౌషధయో-ఽఫ్సరస ఊర్జో నామ స ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాతు తా ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాన్తు తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహా సగ్ంహితో విశ్వసామా సూర్యో గన్ధర్వ-స్తస్య మరీచయో-ఽఫ్సరస ఆయువః సుషుమ్న-స్సూర్య రశ్మి-శ్చన్ద్రమా గన్ధర్వ-స్తస్య నక్షత్రాణ్య-ఫ్సరసో బేకురయోభుజ్యు-స్సుపర్ణో యజ్ఞో గన్ధర్వ-స్తస్య దక్షిణా అప్సరసః స్తవాః ప్రజాపతి-ర్విశ్వకర్మా మనో [మనః, గన్ధర్వస్తస్య-ర్ఖ్సామాన్య-ఫ్సరసో] 19
గన్ధర్వస్తస్య-ర్ఖ్సామాన్య-ఫ్సరసో వహ్నయైషిరో విశ్వవ్యచా వాతో గన్ధర్వ-స్తస్యా-ఽఽపో ఽఫ్సరసో ముదాభువనస్య పతే యస్యత ఉపరి గృహా ఇహ చ । స నో రాస్వాజ్యానిగ్ం రాయస్పోషగ్ం సువీర్యగ్ం సంవఁథ్సరీణాగ్ స్వస్తిమ్ ॥ పరమేష్ఠ్యధిపతి-ర్మృత్యు-ర్గన్ధర్వ-స్తస్య విశ్వమప్సరసో భువః సుక్షితిః- సుభూతి-ర్భద్రకృ-థ్సువర్వా-న్పర్జన్యో గన్ధర్వ-స్తస్య విద్యుతో ఽఫ్సరసో రుచో దూరే హేతి-రమృడయో [దూరే హేతి-రమృడయః, మృత్యుర్గన్ధర్వ-స్తస్య] 20
మృత్యుర్గన్ధర్వ-స్తస్య ప్రజా అఫ్సరసో భీరువశ్చరుః కృపణ కాశీ కామో గన్ధర్వ-స్తస్యాధయో ఽఫ్సరసః శోచయన్తీర్నామ స ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాత తా ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాన్తు తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహా స నో భువనస్య పతే యస్యత ఉపరి గృహా ఇహ చ । ఉరు బ్రహ్మణే-ఽస్మై క్షత్రాయ మహి శర్మ యచ్ఛ ॥ 21 ॥
ఋతాషా-డృతధామా-ఽగ్ని-ర్గన్ధర్వస్త-స్యౌషధయో-ఽఫ్సరస ఊర్జో నామ స ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాతు తా ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాన్తు తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహా సగ్ంహితో విశ్వసామా సూర్యో గన్ధర్వ-స్తస్య మరీచయో-ఽఫ్సరస ఆయువః సుషుమ్న-స్సూర్య రశ్మి-శ్చన్ద్రమా గన్ధర్వ-స్తస్య నక్షత్రాణ్య-ఫ్సరసో బేకురయోభుజ్యు-స్సుపర్ణో యజ్ఞో గన్ధర్వ-స్తస్య దక్షిణా అప్సరసః స్తవాః ప్రజాపతి-ర్విశ్వకర్మా మనో [మనః, గన్ధర్వస్తస్య-ర్ఖ్సామాన్య-ఫ్సరసో] 19
గన్ధర్వస్తస్య-ర్ఖ్సామాన్య-ఫ్సరసో వహ్నయైషిరో విశ్వవ్యచా వాతో గన్ధర్వ-స్తస్యా-ఽఽపో ఽఫ్సరసో ముదాభువనస్య పతే యస్యత ఉపరి గృహా ఇహ చ । స నో రాస్వాజ్యానిగ్ం రాయస్పోషగ్ం సువీర్యగ్ం సంవఁథ్సరీణాగ్ స్వస్తిమ్ ॥ పరమేష్ఠ్యధిపతి-ర్మృత్యు-ర్గన్ధర్వ-స్తస్య విశ్వమప్సరసో భువః సుక్షితిః- సుభూతి-ర్భద్రకృ-థ్సువర్వా-న్పర్జన్యో గన్ధర్వ-స్తస్య విద్యుతో ఽఫ్సరసో రుచో దూరే హేతి-రమృడయో [దూరే హేతి-రమృడయః, మృత్యుర్గన్ధర్వ-స్తస్య] 20
మృత్యుర్గన్ధర్వ-స్తస్య ప్రజా అఫ్సరసో భీరువశ్చరుః కృపణ కాశీ కామో గన్ధర్వ-స్తస్యాధయో ఽఫ్సరసః శోచయన్తీర్నామ స ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాత తా ఇద-మ్బ్రహ్మ క్షత్ర-మ్పాన్తు తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహా స నో భువనస్య పతే యస్యత ఉపరి గృహా ఇహ చ । ఉరు బ్రహ్మణే-ఽస్మై క్షత్రాయ మహి శర్మ యచ్ఛ ॥ 21 ॥
(మనో - ఽమృడయః - షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 7)
రాష్ట్రకామాయ హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రేణైవాస్మై రాష్ట్రమవ రున్ధే రాష్ట్రమేవ భవత్యాత్మనే హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్ర-మ్ప్రజా రాష్ట్ర-మ్పశవో రాష్ట్రం-యఁచ్ఛ్రేష్ఠో భవతి రాష్ట్రేణైవ రాష్ట్రమవ రున్ధే వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి గ్రామకామాయ హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రగ్ం సజాతా రాష్ట్రేణైవాస్మై రాష్ట్రగ్ం సజాతానవ రున్ధే గ్రా- [రున్ధే గ్రామీ, ఏవ భవత్యధిదేవనే] 22
-మ్యేవ భవత్యధిదేవనే జుహోత్యధిదేవన ఏవాస్మై సజాతానవ రున్ధే త ఏనమవరుద్ధా ఉప తిష్ఠన్తే రథముఖ ఓజస్కామస్య హోతవ్యా ఓజో వై రాష్ట్రభృత ఓజో రథ ఓజసైవాస్మా ఓజో-ఽవ రున్ధ ఓజస్వ్యేవ భవతి యో రాష్ట్రాదపభూత-స్స్యా-త్తస్మై హోతవ్యా యావన్తో-ఽస్య రథా-స్స్యుస్తా-న్బ్రూయా-ద్యున్ధ్వమితి రాష్ట్రమేవా-ఽస్మై యున- [రాష్ట్రమేవా-ఽస్మై యునక్తి, ఆహుతయో వా] 23
-క్త్యాహుతయో వా ఏతస్యాకౢప్తా యస్య రాష్ట్ర-న్న కల్పతే స్వరథస్య దక్షిణ-ఞ్చక్ర-మ్ప్రవృహ్య నాడీమభి జుహుయాదాహుతీరేవాస్య కల్పయతి తా అస్య కల్పమానా రాష్ట్రమను కల్పతే సఙ్గ్రామే సంయఁత్తే హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రే ఖలు వా ఏతే వ్యాయచ్ఛన్తే యే సఙ్గ్రామగ్ం సం-యఁన్తి యస్య పూర్వస్య జుహ్వతి స ఏవ భవతి జయతి తగ్ం సగ్రామ్మ-మ్మాన్ధుక ఇద్ధ్మో [ఇద్ధ్మః, భవత్యఙ్గారా] 24
భవత్యఙ్గారా ఏవ ప్రతివేష్టమానా అమిత్రాణామస్య సేనా-మ్ప్రతివేష్టయన్తి య ఉన్మాద్యే-త్తస్మై హోతవ్యా గన్ధర్వాఫ్సరసో వా ఏతమున్మాదయన్తి య ఉన్మాద్యత్యేతే ఖలు వై గన్ధర్వాఫ్సరసో యద్రాష్ట్రభృతస్తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహేతి జుహోతి తేనైవైనాఞ్ఛమయతి నైయగ్రోధ ఔదుమ్బర ఆశ్వత్థః ప్లాక్ష ఇతీద్ధ్మో భవత్యేతే వై గన్ధర్వాఫ్సరసా-ఙ్గృహా-స్స్వ ఏవైనా- [ఏవైనాన్, ఆయతనే] 25
-నాయతనే శమయత్యభిచరతా ప్రతిలోమగ్ం హోతవ్యాః ప్రాణానేవాస్య ప్రతీచః ప్రతి యౌతి త-న్తతో యేన కేన చ స్తృణుతే స్వకృత ఇరిణే జుహోతి ప్రదరే వైతద్వా అస్యై నిర్-ఋతిగృహీత-న్నిర్-ఋతిగృహీత ఏవైన-న్నిర్-ఋత్యా గ్రాహయతి యద్వాచః క్రూర-న్తేన వష-ట్కరోతి వాచ ఏవైన-ఙ్క్రూరేణ ప్రవృశ్చతి తాజగార్తిమార్చ్ఛతి యస్య కామయేతాన్నాద్య- [కామయేతాన్నాద్యమ్, ఆ దదీయేతి] 26
-మా దదీయేతి తస్య సభాయాముత్తానో నిపద్య భువనస్య పత ఇతి తృణాని స-ఙ్గృహ్ణీయా-త్ప్రజాపతిర్వై భువనస్య పతిః ప్రజాపతినైవాస్యాన్నాద్యమా దత్త ఇదమహమముష్యా ఽఽముష్యాయణస్యాన్నాద్యగ్ం హరామీత్యాహాన్నాద్యమేవాస్య హరతి షడ్భిర్హరతి షడ్వా ఋతవః ప్రజాపతినైవాస్యా-న్నాద్యమాదాయర్తవో ఽస్మా అను ప్రయచ్ఛన్తి [ప్రయచ్ఛన్తి, యో జ్యేష్ఠబన్ధు-] 27
యో జ్యేష్ఠబన్ధు-రప భూత-స్స్యా-త్తగ్గ్స్థలే-ఽవసాయ్య బ్రహ్మౌదన-ఞ్చతుః శరావ-మ్పక్త్వా తస్మై హోతవ్యా వర్ష్మ వై రాష్ట్రభృతో వష్మ స్థలం-వఁర్ష్మణైవైనం-వఁష్మ సమానానా-ఙ్గమయతి చతుః శరావో భవతి దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి క్షీరే భవతి రుచమేవాస్మి-న్దధాత్యుద్ధరతి శృతత్వాయ సర్పిష్వా-న్భవతి మేద్ధ్యత్వాయ చత్వార ఆర్షేయాః ప్రా-ఽశ్ఞన్తి దిశామేవ జ్యోతిషి జుహోతి ॥ 28 ॥
రాష్ట్రకామాయ హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రేణైవాస్మై రాష్ట్రమవ రున్ధే రాష్ట్రమేవ భవత్యాత్మనే హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్ర-మ్ప్రజా రాష్ట్ర-మ్పశవో రాష్ట్రం-యఁచ్ఛ్రేష్ఠో భవతి రాష్ట్రేణైవ రాష్ట్రమవ రున్ధే వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి గ్రామకామాయ హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రగ్ం సజాతా రాష్ట్రేణైవాస్మై రాష్ట్రగ్ం సజాతానవ రున్ధే గ్రా- [రున్ధే గ్రామీ, ఏవ భవత్యధిదేవనే] 22
-మ్యేవ భవత్యధిదేవనే జుహోత్యధిదేవన ఏవాస్మై సజాతానవ రున్ధే త ఏనమవరుద్ధా ఉప తిష్ఠన్తే రథముఖ ఓజస్కామస్య హోతవ్యా ఓజో వై రాష్ట్రభృత ఓజో రథ ఓజసైవాస్మా ఓజో-ఽవ రున్ధ ఓజస్వ్యేవ భవతి యో రాష్ట్రాదపభూత-స్స్యా-త్తస్మై హోతవ్యా యావన్తో-ఽస్య రథా-స్స్యుస్తా-న్బ్రూయా-ద్యున్ధ్వమితి రాష్ట్రమేవా-ఽస్మై యున- [రాష్ట్రమేవా-ఽస్మై యునక్తి, ఆహుతయో వా] 23
-క్త్యాహుతయో వా ఏతస్యాకౢప్తా యస్య రాష్ట్ర-న్న కల్పతే స్వరథస్య దక్షిణ-ఞ్చక్ర-మ్ప్రవృహ్య నాడీమభి జుహుయాదాహుతీరేవాస్య కల్పయతి తా అస్య కల్పమానా రాష్ట్రమను కల్పతే సఙ్గ్రామే సంయఁత్తే హోతవ్యా రాష్ట్రం-వైఁ రాష్ట్రభృతో రాష్ట్రే ఖలు వా ఏతే వ్యాయచ్ఛన్తే యే సఙ్గ్రామగ్ం సం-యఁన్తి యస్య పూర్వస్య జుహ్వతి స ఏవ భవతి జయతి తగ్ం సగ్రామ్మ-మ్మాన్ధుక ఇద్ధ్మో [ఇద్ధ్మః, భవత్యఙ్గారా] 24
భవత్యఙ్గారా ఏవ ప్రతివేష్టమానా అమిత్రాణామస్య సేనా-మ్ప్రతివేష్టయన్తి య ఉన్మాద్యే-త్తస్మై హోతవ్యా గన్ధర్వాఫ్సరసో వా ఏతమున్మాదయన్తి య ఉన్మాద్యత్యేతే ఖలు వై గన్ధర్వాఫ్సరసో యద్రాష్ట్రభృతస్తస్మై స్వాహా తాభ్య-స్స్వాహేతి జుహోతి తేనైవైనాఞ్ఛమయతి నైయగ్రోధ ఔదుమ్బర ఆశ్వత్థః ప్లాక్ష ఇతీద్ధ్మో భవత్యేతే వై గన్ధర్వాఫ్సరసా-ఙ్గృహా-స్స్వ ఏవైనా- [ఏవైనాన్, ఆయతనే] 25
-నాయతనే శమయత్యభిచరతా ప్రతిలోమగ్ం హోతవ్యాః ప్రాణానేవాస్య ప్రతీచః ప్రతి యౌతి త-న్తతో యేన కేన చ స్తృణుతే స్వకృత ఇరిణే జుహోతి ప్రదరే వైతద్వా అస్యై నిర్-ఋతిగృహీత-న్నిర్-ఋతిగృహీత ఏవైన-న్నిర్-ఋత్యా గ్రాహయతి యద్వాచః క్రూర-న్తేన వష-ట్కరోతి వాచ ఏవైన-ఙ్క్రూరేణ ప్రవృశ్చతి తాజగార్తిమార్చ్ఛతి యస్య కామయేతాన్నాద్య- [కామయేతాన్నాద్యమ్, ఆ దదీయేతి] 26
-మా దదీయేతి తస్య సభాయాముత్తానో నిపద్య భువనస్య పత ఇతి తృణాని స-ఙ్గృహ్ణీయా-త్ప్రజాపతిర్వై భువనస్య పతిః ప్రజాపతినైవాస్యాన్నాద్యమా దత్త ఇదమహమముష్యా ఽఽముష్యాయణస్యాన్నాద్యగ్ం హరామీత్యాహాన్నాద్యమేవాస్య హరతి షడ్భిర్హరతి షడ్వా ఋతవః ప్రజాపతినైవాస్యా-న్నాద్యమాదాయర్తవో ఽస్మా అను ప్రయచ్ఛన్తి [ప్రయచ్ఛన్తి, యో జ్యేష్ఠబన్ధు-] 27
యో జ్యేష్ఠబన్ధు-రప భూత-స్స్యా-త్తగ్గ్స్థలే-ఽవసాయ్య బ్రహ్మౌదన-ఞ్చతుః శరావ-మ్పక్త్వా తస్మై హోతవ్యా వర్ష్మ వై రాష్ట్రభృతో వష్మ స్థలం-వఁర్ష్మణైవైనం-వఁష్మ సమానానా-ఙ్గమయతి చతుః శరావో భవతి దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి క్షీరే భవతి రుచమేవాస్మి-న్దధాత్యుద్ధరతి శృతత్వాయ సర్పిష్వా-న్భవతి మేద్ధ్యత్వాయ చత్వార ఆర్షేయాః ప్రా-ఽశ్ఞన్తి దిశామేవ జ్యోతిషి జుహోతి ॥ 28 ॥
(గ్రామీ - యునక్తీ - ధ్మః - స్వ ఏవైనా - నన్నాద్యం - ఁయచ్ఛన్త్యే - కాన్న పఞ్చాశచ్చ) (అ. 8)
దేవికా నివర్పే-త్ప్రజాకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీవ ఖలు వై ప్రజాశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై ప్రజాః ప్రజనయతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి మిథునీ ఏవ తేన కరోత్యన్వేవాస్మా అనుమతిర్మన్యతే రాతే రాకా ప్ర సినీవాలీ జనయతి ప్రజాస్వేవ ప్రజాతాసు కుహ్వా వాచ-న్దధాత్యేతా ఏవ నివర్పే-త్పశుకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీ- [దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి, ఇవ ఖలు వై] 29
-వ ఖలు వై పశవశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై పశూ-న్ప్రజనయతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ప్రైవ తేన వాపయత్యన్వేవాస్మా అనుమతిర్మన్యతే రాతే రాకా ప్ర సినీవాలీ జనయతి పశూనేవ ప్రజాతాన్ కుహ్వా ప్రతిష్ఠాపయత్యేతా ఏవ నిర్వపే-ద్గ్రామకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీ వ ఖలు వై గ్రామశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై గ్రామ- [గ్రామమ్, అవ రున్ధే] 30
-మవ రున్ధే మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యత ఏవైన-ఙ్గ్రామస్య దధాత్యేతా ఏవ నిర్వపేజ్జ్యోగామయావీ ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏతమభి మన్యన్తే యస్య జ్యోగామయతి ఛన్దోభిరేవైన-మగద-ఙ్కరోతి మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యతో వా ఏతస్యాకౢప్తం-యఁస్య జ్యోగామయతి మద్ధ్యత ఏవాస్య తేన కల్పయత్యేతా ఏవ ని- [ ఏవ నిః, వపేద్యం-యఁజ్ఞో] 31
-ర్వపేద్యం-యఁజ్ఞో నోపనమేచ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏత-న్నోప నమన్తి యం-యఁజ్ఞో నోపనమతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ముఖత ఏవాస్మై ఛన్దాగ్ంసి దధాత్యుపైనం-యఁజ్ఞో నమత్యేతా ఏవ నివర్పేదీజానశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికా యాతయామానీవ ఖలు వా ఏతస్య ఛన్దాగ్ంసి య ఈజాన ఉత్తమ-న్ధాతార-ఙ్కరో- [ఉత్తమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి, ఉపరిష్టాదేవాస్మై] 32
-త్యుపరిష్టాదేవాస్మై ఛన్దాగ్స్యయాతయామాన్యవ రున్ధ ఉపైనముత్తరో యజ్ఞో నమత్యేతా ఏవ నివర్పేద్య-మ్మేధా నోపనమేచ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏత-న్నోప నమన్తి య-మ్మేధా నోపనమతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ముఖత ఏవాస్మై ఛన్దాగ్ంసి దధాత్యుపైన-మ్మేధా నమత్యేతా ఏవ నివర్పే- [నివర్పేత్, రుక్కామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై] 33
-ద్రుక్కామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీవ ఖలు వై రుక్ ఛన్దోభిరేవాస్మి-న్రుచ-న్దధాతిక్షీరే భవన్తి రుచమేవాస్మి-న్దధతి మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యత ఏవైనగ్ం రుచో దధాతిగాయత్రీ వా అనుమతిస్త్రిష్టుగ్రాకా జగతీ సినీవాల్యనుష్టుప్ కుహూర్ధాతా వషట్కారః పూర్వపక్షో రాకా-ఽపరపక్షః కుహూరమావాస్యా సినీవాలీ పౌర్ణమాస్యనుమతిశ్చన్ద్రమా ధాతా-ఽష్టౌ [ ] 34
వసవో-ఽష్టాక్షరా గాయత్ర్యేకాదశ రుద్రా ఏకాదశాక్షరా త్రిష్టుబ్ ద్వాదశా-ఽఽదిత్యా ద్వాదశాక్షరా జగతీ ప్రజాపతిరనుష్టుబ్ ధాతా వషట్కార ఏతద్వై దేవికా-స్సర్వాణి చ ఛన్దాగ్ంసి సర్వాశ్చ దేవతా వషట్కారస్తా య-థ్సహ సర్వా నిర్వపేదీశ్వరా ఏన-మ్ప్రదహో ద్వే ప్రథమే నిరుప్య ధాతుస్తృతీయ-న్నివర్పే-త్తథో ఏవోత్తరే నివర్పే-త్తథైన-న్న ప్రదహన్త్య థో యస్మై కామాయ నిరుప్యన్తే తమేవా-ఽఽభిరుపా-ఽఽప్నోతి ॥ 35 ॥
దేవికా నివర్పే-త్ప్రజాకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీవ ఖలు వై ప్రజాశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై ప్రజాః ప్రజనయతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి మిథునీ ఏవ తేన కరోత్యన్వేవాస్మా అనుమతిర్మన్యతే రాతే రాకా ప్ర సినీవాలీ జనయతి ప్రజాస్వేవ ప్రజాతాసు కుహ్వా వాచ-న్దధాత్యేతా ఏవ నివర్పే-త్పశుకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీ- [దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి, ఇవ ఖలు వై] 29
-వ ఖలు వై పశవశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై పశూ-న్ప్రజనయతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ప్రైవ తేన వాపయత్యన్వేవాస్మా అనుమతిర్మన్యతే రాతే రాకా ప్ర సినీవాలీ జనయతి పశూనేవ ప్రజాతాన్ కుహ్వా ప్రతిష్ఠాపయత్యేతా ఏవ నిర్వపే-ద్గ్రామకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీ వ ఖలు వై గ్రామశ్ఛన్దోభిరేవాస్మై గ్రామ- [గ్రామమ్, అవ రున్ధే] 30
-మవ రున్ధే మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యత ఏవైన-ఙ్గ్రామస్య దధాత్యేతా ఏవ నిర్వపేజ్జ్యోగామయావీ ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏతమభి మన్యన్తే యస్య జ్యోగామయతి ఛన్దోభిరేవైన-మగద-ఙ్కరోతి మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యతో వా ఏతస్యాకౢప్తం-యఁస్య జ్యోగామయతి మద్ధ్యత ఏవాస్య తేన కల్పయత్యేతా ఏవ ని- [ ఏవ నిః, వపేద్యం-యఁజ్ఞో] 31
-ర్వపేద్యం-యఁజ్ఞో నోపనమేచ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏత-న్నోప నమన్తి యం-యఁజ్ఞో నోపనమతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ముఖత ఏవాస్మై ఛన్దాగ్ంసి దధాత్యుపైనం-యఁజ్ఞో నమత్యేతా ఏవ నివర్పేదీజానశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికా యాతయామానీవ ఖలు వా ఏతస్య ఛన్దాగ్ంసి య ఈజాన ఉత్తమ-న్ధాతార-ఙ్కరో- [ఉత్తమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి, ఉపరిష్టాదేవాస్మై] 32
-త్యుపరిష్టాదేవాస్మై ఛన్దాగ్స్యయాతయామాన్యవ రున్ధ ఉపైనముత్తరో యజ్ఞో నమత్యేతా ఏవ నివర్పేద్య-మ్మేధా నోపనమేచ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా ఏత-న్నోప నమన్తి య-మ్మేధా నోపనమతి ప్రథమ-న్ధాతార-ఙ్కరోతి ముఖత ఏవాస్మై ఛన్దాగ్ంసి దధాత్యుపైన-మ్మేధా నమత్యేతా ఏవ నివర్పే- [నివర్పేత్, రుక్కామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై] 33
-ద్రుక్కామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసీవ ఖలు వై రుక్ ఛన్దోభిరేవాస్మి-న్రుచ-న్దధాతిక్షీరే భవన్తి రుచమేవాస్మి-న్దధతి మద్ధ్యతో ధాతార-ఙ్కరోతి మద్ధ్యత ఏవైనగ్ం రుచో దధాతిగాయత్రీ వా అనుమతిస్త్రిష్టుగ్రాకా జగతీ సినీవాల్యనుష్టుప్ కుహూర్ధాతా వషట్కారః పూర్వపక్షో రాకా-ఽపరపక్షః కుహూరమావాస్యా సినీవాలీ పౌర్ణమాస్యనుమతిశ్చన్ద్రమా ధాతా-ఽష్టౌ [ ] 34
వసవో-ఽష్టాక్షరా గాయత్ర్యేకాదశ రుద్రా ఏకాదశాక్షరా త్రిష్టుబ్ ద్వాదశా-ఽఽదిత్యా ద్వాదశాక్షరా జగతీ ప్రజాపతిరనుష్టుబ్ ధాతా వషట్కార ఏతద్వై దేవికా-స్సర్వాణి చ ఛన్దాగ్ంసి సర్వాశ్చ దేవతా వషట్కారస్తా య-థ్సహ సర్వా నిర్వపేదీశ్వరా ఏన-మ్ప్రదహో ద్వే ప్రథమే నిరుప్య ధాతుస్తృతీయ-న్నివర్పే-త్తథో ఏవోత్తరే నివర్పే-త్తథైన-న్న ప్రదహన్త్య థో యస్మై కామాయ నిరుప్యన్తే తమేవా-ఽఽభిరుపా-ఽఽప్నోతి ॥ 35 ॥
(పశుకామశ్ఛన్దాగ్ంసి వై దేవికాశ్ఛన్దాగ్ంసి-గ్రామం-కల్పయత్యేతా ఏవ ని-రుత్తమన్ధాతార-ఙ్కరోతి - మేధా నమత్యేతా ఏవ నిర్వపే - దష్టౌ - దహన్తి - నవ చ) (అ. 9)
(దేవికాః ప్రజాకామో మిథునీ పశుకామః ప్రైవ గ్రామకామో జ్యోగామయావీ యం-యఁజ్ఞో య ఈజానో య-మ్మేధా రుక్కామో-ఽష్టౌ । దేవికా భవన్తి దధతి రాష్ట్రకామాయ భవతి దధాతి ।)
వాస్తోష్పతే ప్రతి జానీ హ్యస్మాన్-థ్స్వావేశో అనమీవో భవానః । య-త్త్వేమహే ప్రతితన్నో జుషస్వ శన్న ఏధి ద్విపదే శఞ్చతుష్పదే ॥ వాస్తోష్పతే శగ్మయా సగ్ం సదాతే సక్షీమహి రణ్వయా గాతుమత్యా । ఆవః, క్షేమ ఉత యోగే వరన్నో యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదానః ॥ య-థ్సాయ-మ్ప్రాతరగ్నిహోత్ర-ఞ్జుహోత్యాహుతీష్టకా ఏవ తా ఉప ధత్తే [తా ఉప ధత్తే, యజమానో-ఽహోరాత్రాణి] 36
యజమానో-ఽహోరాత్రాణి వా ఏతస్యేష్టకా య ఆహితాగ్నిర్య-థ్సాయ-మ్ప్రాతర్జుహోత్యహోరాత్రాణ్యేవా ఽఽప్త్వేష్టకాః కృత్వోప ధత్తే దశ సమానత్ర జుహోతి దశాక్షరా విరా-డ్విరాజమేవా-ఽఽప్త్వేష్టకా-ఙ్కృత్వోప ధత్తే-ఽథో విరాజ్యేవ యజ్ఞమాప్నోతి చిత్యశ్చిత్యో-ఽస్య భవతి తస్మాద్యత్ర దశోషిత్వా ప్రయాతి త-ద్యజ్ఞవాస్త్వవాస్త్వేవ తద్య-త్తతో-ఽర్వాచీనగ్ం [తద్య-త్తతో-ఽర్వాచీనమ్, రుద్రః ఖలు వై] 37
రుద్రః ఖలు వై వాస్తోష్పతిర్యదహుత్వా వాస్తోష్పతీయ-మ్ప్రయాయా-ద్రుద్ర ఏన-మ్భూత్వా-ఽగ్నిరనూత్థాయ హన్యాద్వాస్తోష్పతీయ-ఞ్జుహోతి భాగధేయేనైవైనగ్ం శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో యద్యుక్తే జుహుయాద్యథా ప్రయాతే వాస్తావాహుతి-ఞ్జుహోతి తాదృగేవ తద్యదయుక్తే జుహుయాద్యథా క్షేమ ఆహుతి-ఞ్జుహోతి తాదృగేవ తదహుతమస్య వాస్తోష్పతీయగ్గ్ స్యా- [స్యాత్, దక్షిణో] 38
-ద్దక్షిణో యుక్తో భవతి సవ్యో-ఽయుక్తో-ఽథ వాస్తోష్పతీయ-ఞ్జుహోత్యుభయమేవా-ఽ కరపరివర్గమేవైనగ్ం శమయతి యదేకయా జుహుయాద్దర్విహోమ-ఙ్కుర్యా-త్పురో-ఽనువాక్యా మనూచ్య యాజ్యయా జుహోతి సదేవత్వాయ యద్ధుత ఆదద్ధ్యా-ద్రుద్ర-ఙ్గృహానన్వారోహయే-ద్యదవక్షాణాన్యస-మ్ప్రక్షాప్య ప్రయాయాద్యథా యజ్ఞవేశసం-వాఁ-ఽఽదహనం-వాఁ తాదృగేవ తదయన్తే యోనిర్-ఋత్వియ ఇత్యరణ్యో-స్సమారోహయ- [ఇత్యరణ్యో-స్సమారోహయతి, ఏష వా] 39
-త్యేష వా అగ్నేర్యోని-స్స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ సమారోహయత్యథో ఖల్వాహుర్యదరణ్యో-స్సమారూఢో నశ్యేదుదస్యాగ్ని-స్సీదే-త్పునరాధేయః స్యాదితి యా తే అగ్నే యజ్ఞియా తనూస్తయేహ్యా రోహేత్యాత్మన్-థ్సమారోహయతే యజమానో వా అగ్నేర్యోని-స్స్వాయామేవైనం-యోఁన్యాగ్ం సమారోహయతే ॥ 40 ॥
వాస్తోష్పతే ప్రతి జానీ హ్యస్మాన్-థ్స్వావేశో అనమీవో భవానః । య-త్త్వేమహే ప్రతితన్నో జుషస్వ శన్న ఏధి ద్విపదే శఞ్చతుష్పదే ॥ వాస్తోష్పతే శగ్మయా సగ్ం సదాతే సక్షీమహి రణ్వయా గాతుమత్యా । ఆవః, క్షేమ ఉత యోగే వరన్నో యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదానః ॥ య-థ్సాయ-మ్ప్రాతరగ్నిహోత్ర-ఞ్జుహోత్యాహుతీష్టకా ఏవ తా ఉప ధత్తే [తా ఉప ధత్తే, యజమానో-ఽహోరాత్రాణి] 36
యజమానో-ఽహోరాత్రాణి వా ఏతస్యేష్టకా య ఆహితాగ్నిర్య-థ్సాయ-మ్ప్రాతర్జుహోత్యహోరాత్రాణ్యేవా ఽఽప్త్వేష్టకాః కృత్వోప ధత్తే దశ సమానత్ర జుహోతి దశాక్షరా విరా-డ్విరాజమేవా-ఽఽప్త్వేష్టకా-ఙ్కృత్వోప ధత్తే-ఽథో విరాజ్యేవ యజ్ఞమాప్నోతి చిత్యశ్చిత్యో-ఽస్య భవతి తస్మాద్యత్ర దశోషిత్వా ప్రయాతి త-ద్యజ్ఞవాస్త్వవాస్త్వేవ తద్య-త్తతో-ఽర్వాచీనగ్ం [తద్య-త్తతో-ఽర్వాచీనమ్, రుద్రః ఖలు వై] 37
రుద్రః ఖలు వై వాస్తోష్పతిర్యదహుత్వా వాస్తోష్పతీయ-మ్ప్రయాయా-ద్రుద్ర ఏన-మ్భూత్వా-ఽగ్నిరనూత్థాయ హన్యాద్వాస్తోష్పతీయ-ఞ్జుహోతి భాగధేయేనైవైనగ్ం శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో యద్యుక్తే జుహుయాద్యథా ప్రయాతే వాస్తావాహుతి-ఞ్జుహోతి తాదృగేవ తద్యదయుక్తే జుహుయాద్యథా క్షేమ ఆహుతి-ఞ్జుహోతి తాదృగేవ తదహుతమస్య వాస్తోష్పతీయగ్గ్ స్యా- [స్యాత్, దక్షిణో] 38
-ద్దక్షిణో యుక్తో భవతి సవ్యో-ఽయుక్తో-ఽథ వాస్తోష్పతీయ-ఞ్జుహోత్యుభయమేవా-ఽ కరపరివర్గమేవైనగ్ం శమయతి యదేకయా జుహుయాద్దర్విహోమ-ఙ్కుర్యా-త్పురో-ఽనువాక్యా మనూచ్య యాజ్యయా జుహోతి సదేవత్వాయ యద్ధుత ఆదద్ధ్యా-ద్రుద్ర-ఙ్గృహానన్వారోహయే-ద్యదవక్షాణాన్యస-మ్ప్రక్షాప్య ప్రయాయాద్యథా యజ్ఞవేశసం-వాఁ-ఽఽదహనం-వాఁ తాదృగేవ తదయన్తే యోనిర్-ఋత్వియ ఇత్యరణ్యో-స్సమారోహయ- [ఇత్యరణ్యో-స్సమారోహయతి, ఏష వా] 39
-త్యేష వా అగ్నేర్యోని-స్స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ సమారోహయత్యథో ఖల్వాహుర్యదరణ్యో-స్సమారూఢో నశ్యేదుదస్యాగ్ని-స్సీదే-త్పునరాధేయః స్యాదితి యా తే అగ్నే యజ్ఞియా తనూస్తయేహ్యా రోహేత్యాత్మన్-థ్సమారోహయతే యజమానో వా అగ్నేర్యోని-స్స్వాయామేవైనం-యోఁన్యాగ్ం సమారోహయతే ॥ 40 ॥
(ధత్తే-ఽర్వాచీనగ్గ్ -స్యా-థ్సమారోహయతి -పఞ్చచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
త్వమగ్నే బృహద్వయో దధాసి దేవ దాశుషే । కవిర్గృహపతిర్యువా ॥ హవ్యవాడగ్నిరజరః పితా నో విభుర్విభావా సుదృశీకో అస్మే । సుగార్హపత్యా-స్సమిషో దిదీహ్యస్మద్రియఖ్స-మ్మిమీహి శ్రవాగ్ంసి ॥ త్వ-ఞ్చ సోమ నో వశో జీవాతు-న్న మరామహే । ప్రియస్తోత్రో వనస్పతిః ॥ బ్రహ్మా దేవానా-మ్పదవీః కవీనామృషిర్విప్రాణా-మ్మహిషో మృగాణామ్ । శ్యేనో గృద్ధ్రాణాగ్ స్వధితి ర్వనానాగ్ం సోమః [సోమః, పవిత్రమత్యేతి] 41
పవిత్రమత్యేతి రేభన్న్ ॥ ఆ విశ్వదేవగ్ం సత్పతిగ్ం సూక్తైరద్యా వృణీమహే । సత్యసవగ్ం సవితారమ్ ॥ ఆసత్యేన రజసా వర్తమానో నివేశయన్నమృత-మ్మర్త్యఞ్చ । హిరణ్యయేన సవితా రథేనా-ఽఽ దేవోయాతి భువనా విపశ్యన్న్ ॥ యథా నో అదితిః కర-త్పశ్వే నృభ్యో యథా గవే । యథా తోకాయ రుద్రియమ్ ॥ మా నస్తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా [ ] 42
నో అశ్వేషు రీరిషః । వీరా-న్మానో రుద్ర భామితో వధీర్హవిష్మన్తో నమసా విధేమ తే ॥ ఉదప్రుతో న వయో రక్షమాణా వావదతో అభ్రియస్యేవ ఘోషాః । గిరిభ్రజో నోర్మయో మదన్తో బృహస్పతిమభ్యర్కా అనావన్న్ ॥ హగ్ంసైరివ సఖిభిర్వావదద్భిరశ్మన్- మయాని నహనా వ్యస్యన్న్ । బృహస్పతిరభికనిక్రదద్గా ఉత ప్రాస్తౌదుచ్చ విద్వాగ్ం అగాయత్ ॥ ఏన్ద్ర సానసిగ్ం రయిగ్ం [రయిమ్, సజిత్వానగ్ం సదాసహమ్ ।] 43
సజిత్వానగ్ం సదాసహమ్ । వర్షిష్ఠమూతయే భర ॥ ప్ర ససాహిషే పురుహూత శత్రూన్ జ్యేష్ఠస్తే శుష్మ ఇహ రాతిరస్తు । ఇన్ద్రా-ఽఽ భర దక్షిణేనా వసూని పతి-స్సిన్ధూనామసి రేవతీనామ్ ॥ త్వగ్ం సుతస్య పీతయే సద్యో వృద్ధో అజాయథాః । ఇన్ద్ర జ్యైష్ఠ్యాయ సుక్రతో ॥ భువస్త్వమిన్ద్ర బ్రహ్మణా మహా-న్భువో విశ్వేషు సవనేషు యజ్ఞియః । భువో నౄగ్శ్చ్యౌత్నో విశ్వస్మి-న్భరే జ్యేష్ఠశ్చ మన్త్రో [మన్త్రః, విశ్వచర్షణే ।] 44
విశ్వచర్షణే ॥ మిత్రస్య చర్షణీధృత-శ్శ్రవో దేవస్య సానసిమ్ ।
త్వమగ్నే బృహద్వయో దధాసి దేవ దాశుషే । కవిర్గృహపతిర్యువా ॥ హవ్యవాడగ్నిరజరః పితా నో విభుర్విభావా సుదృశీకో అస్మే । సుగార్హపత్యా-స్సమిషో దిదీహ్యస్మద్రియఖ్స-మ్మిమీహి శ్రవాగ్ంసి ॥ త్వ-ఞ్చ సోమ నో వశో జీవాతు-న్న మరామహే । ప్రియస్తోత్రో వనస్పతిః ॥ బ్రహ్మా దేవానా-మ్పదవీః కవీనామృషిర్విప్రాణా-మ్మహిషో మృగాణామ్ । శ్యేనో గృద్ధ్రాణాగ్ స్వధితి ర్వనానాగ్ం సోమః [సోమః, పవిత్రమత్యేతి] 41
పవిత్రమత్యేతి రేభన్న్ ॥ ఆ విశ్వదేవగ్ం సత్పతిగ్ం సూక్తైరద్యా వృణీమహే । సత్యసవగ్ం సవితారమ్ ॥ ఆసత్యేన రజసా వర్తమానో నివేశయన్నమృత-మ్మర్త్యఞ్చ । హిరణ్యయేన సవితా రథేనా-ఽఽ దేవోయాతి భువనా విపశ్యన్న్ ॥ యథా నో అదితిః కర-త్పశ్వే నృభ్యో యథా గవే । యథా తోకాయ రుద్రియమ్ ॥ మా నస్తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా [ ] 42
నో అశ్వేషు రీరిషః । వీరా-న్మానో రుద్ర భామితో వధీర్హవిష్మన్తో నమసా విధేమ తే ॥ ఉదప్రుతో న వయో రక్షమాణా వావదతో అభ్రియస్యేవ ఘోషాః । గిరిభ్రజో నోర్మయో మదన్తో బృహస్పతిమభ్యర్కా అనావన్న్ ॥ హగ్ంసైరివ సఖిభిర్వావదద్భిరశ్మన్- మయాని నహనా వ్యస్యన్న్ । బృహస్పతిరభికనిక్రదద్గా ఉత ప్రాస్తౌదుచ్చ విద్వాగ్ం అగాయత్ ॥ ఏన్ద్ర సానసిగ్ం రయిగ్ం [రయిమ్, సజిత్వానగ్ం సదాసహమ్ ।] 43
సజిత్వానగ్ం సదాసహమ్ । వర్షిష్ఠమూతయే భర ॥ ప్ర ససాహిషే పురుహూత శత్రూన్ జ్యేష్ఠస్తే శుష్మ ఇహ రాతిరస్తు । ఇన్ద్రా-ఽఽ భర దక్షిణేనా వసూని పతి-స్సిన్ధూనామసి రేవతీనామ్ ॥ త్వగ్ం సుతస్య పీతయే సద్యో వృద్ధో అజాయథాః । ఇన్ద్ర జ్యైష్ఠ్యాయ సుక్రతో ॥ భువస్త్వమిన్ద్ర బ్రహ్మణా మహా-న్భువో విశ్వేషు సవనేషు యజ్ఞియః । భువో నౄగ్శ్చ్యౌత్నో విశ్వస్మి-న్భరే జ్యేష్ఠశ్చ మన్త్రో [మన్త్రః, విశ్వచర్షణే ।] 44
విశ్వచర్షణే ॥ మిత్రస్య చర్షణీధృత-శ్శ్రవో దేవస్య సానసిమ్ ।
సత్య-ఞ్చిత్ర శ్రవస్తమమ్ ॥ మిత్రో జనాన్ యాతయతి ప్రజాన-న్మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీరనిమిషా-ఽభి చష్టే సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-ద్విధేమ ॥ ప్రసమిత్ర మర్తో అస్తు ప్రయస్వాన్. యస్త ఆదిత్య శిక్షతి వ్రతేన । న హన్యతే న జీయతే త్వోతో నైనమగ్ంహో అశ్ఞోత్యన్తితో న దూరాత్ ॥ య- [యత్, చిద్ధి తే విశో] 45
-చ్చిద్ధి తే విశో యథా ప్రదేవ వరుణ వ్రతమ్ । మినీమసి ద్యవిద్యవి ॥ య-త్కిఞ్చేదం-వఁరుణ దైవ్యే జనే-ఽభిద్రోహ-మ్మనుష్యాశ్చరామసి । అచిత్తీయ-త్తవ ధర్మా యుయోపిమమా నస్తస్మా దేనసో దేవ రీరిషః ॥ కితవాసో యద్రి రిపుర్న దీవి యద్వా ఘా సత్య ముతయన్న విద్మ । సర్వా తా విష్య శిథిరే వ దేవాథా తే స్యామ వరుణ ప్రియాసః ॥ 46 ॥
-చ్చిద్ధి తే విశో యథా ప్రదేవ వరుణ వ్రతమ్ । మినీమసి ద్యవిద్యవి ॥ య-త్కిఞ్చేదం-వఁరుణ దైవ్యే జనే-ఽభిద్రోహ-మ్మనుష్యాశ్చరామసి । అచిత్తీయ-త్తవ ధర్మా యుయోపిమమా నస్తస్మా దేనసో దేవ రీరిషః ॥ కితవాసో యద్రి రిపుర్న దీవి యద్వా ఘా సత్య ముతయన్న విద్మ । సర్వా తా విష్య శిథిరే వ దేవాథా తే స్యామ వరుణ ప్రియాసః ॥ 46 ॥
(సోమో-గోషు మా- రయిం - మన్త్రో -య-చ్ఛిథిరా-సప్త చ ) (అ. 11)
(వి వా ఏతస్యా - ఽఽవాయో - ఇమే వై - చిత్తఞ్చా - ఽగ్నిర్భూతానాం - దేవా వా అభ్యాతానా - నృతాషాడ్ - రాష్ట్రకామాయ - దేవికా - వాస్తోష్పతే - త్వమగ్నే బృహ - దేకాదశ )
(వి వా ఏతస్యే - త్యాహ - మృత్యుర్గన్ధర్వో - ఽవ రున్ధే మద్ధ్యత - స్త్వమగ్నే బృహథ్ - షట్చత్వారిగ్ంశత్)
(వి వా ఏతస్య, ప్రియాసః )
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే చతుర్థః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥