કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટિહોમાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
વિ વા એતસ્ય યજ્ઞ ઋદ્ધ્યતે યસ્ય હવિરતિરિચ્યતે સૂર્યો દેવો દિવિષદ્ભ્ય ઇત્યાહ બૃહસ્પતિના ચૈવાસ્ય પ્રજાપતિના ચ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધમપિ વપતિ રક્ષાગ્ંસિ વા એત-ત્પશુગ્ં સચન્તે યદેકદેવત્ય આલબ્ધો ભૂયા-ન્ભવતિ યસ્યાસ્તે હરિતો ગર્ભ ઇત્યાહ દેવત્રૈવૈના-ઙ્ગમયતિ રક્ષસામપહત્યા આ વર્તન વર્તયેત્યાહ [વર્તયેત્યાહ, બ્રહ્મણૈવૈન-મા] 1
બ્રહ્મણૈવૈન-મા વર્તયતિ વિ તે ભિનદ્મિ તકરીમિત્યાહ યથાયજુરેવૈતદુ- રુદ્રફ્સો વિશ્વરૂપ ઇન્દુરિત્યાહ પ્રજા વૈ પશવ ઇન્દુઃ પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ દિવં-વૈઁ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધ-ઙ્ગચ્છતિ પૃથિવીમતિરિક્ત-ન્તદ્યન્ન શમયેદાર્તિમાર્ચ્છે-દ્યજમાનો મહી દ્યૌઃ પૃથિવીચ ન ઇ- [ન ઇતિ, આહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ] 2
-ત્યાહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધ-ઞ્ચાતિરિક્ત-ઞ્ચ શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો ભસ્મના-ઽભિ સમૂહતિ સ્વગાકૃત્યા અથો અનયોર્વા એષ ગર્ભો-ઽનયોરેવૈન-ન્દધાતિ યદવદ્યેદતિ તદ્રેચયેદ્યન્નાવદ્યે-ત્પશોરાલબ્ધસ્ય નાવ દ્યે-ત્પુરસ્તાન્નાભ્યા અન્યદવદ્યે-દુપરિષ્ટાદન્ય-ત્પુરસ્તાદ્વૈ નાભ્યૈ [ ] 3
પ્રાણ ઉપરિષ્ટાદપાનો યાવાનેવ પશુસ્તસ્યાવ દ્યતિ વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય જુહોતિ યદ્વૈ યજ્ઞસ્યાતિરિચ્યતે યઃ પશોર્ભૂમા યા પુષ્ટિસ્ત-દ્વિષ્ણુઃ શિપિવિષ્ટો ઽતિરિક્ત એવાતિરિક્ત-ન્દધાત્યતિરિક્તસ્ય શાન્ત્યા અષ્ટાપ્રૂડ્ઢિરણ્ય-ન્દક્ષિણા-ઽષ્ટાપદી હ્યેષા ઽઽત્મા નવમઃ પશોરાપ્ત્યા અન્તરકોશ ઉષ્ણીષેણા-ઽઽવિષ્ટિત-મ્ભવત્યેવમિવ હિ પશુરુલ્બમિવ ચર્મેવ માગ્ંસમિવાસ્થીવ યાવાનેવ પશુસ્તમાપ્ત્વા-ઽવ રુન્ધેયસ્યૈષા યજ્ઞે પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ક્રિયત ઇષ્ટ્વા વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 4 ॥
વિ વા એતસ્ય યજ્ઞ ઋદ્ધ્યતે યસ્ય હવિરતિરિચ્યતે સૂર્યો દેવો દિવિષદ્ભ્ય ઇત્યાહ બૃહસ્પતિના ચૈવાસ્ય પ્રજાપતિના ચ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધમપિ વપતિ રક્ષાગ્ંસિ વા એત-ત્પશુગ્ં સચન્તે યદેકદેવત્ય આલબ્ધો ભૂયા-ન્ભવતિ યસ્યાસ્તે હરિતો ગર્ભ ઇત્યાહ દેવત્રૈવૈના-ઙ્ગમયતિ રક્ષસામપહત્યા આ વર્તન વર્તયેત્યાહ [વર્તયેત્યાહ, બ્રહ્મણૈવૈન-મા] 1
બ્રહ્મણૈવૈન-મા વર્તયતિ વિ તે ભિનદ્મિ તકરીમિત્યાહ યથાયજુરેવૈતદુ- રુદ્રફ્સો વિશ્વરૂપ ઇન્દુરિત્યાહ પ્રજા વૈ પશવ ઇન્દુઃ પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ દિવં-વૈઁ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધ-ઙ્ગચ્છતિ પૃથિવીમતિરિક્ત-ન્તદ્યન્ન શમયેદાર્તિમાર્ચ્છે-દ્યજમાનો મહી દ્યૌઃ પૃથિવીચ ન ઇ- [ન ઇતિ, આહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ] 2
-ત્યાહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધ-ઞ્ચાતિરિક્ત-ઞ્ચ શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો ભસ્મના-ઽભિ સમૂહતિ સ્વગાકૃત્યા અથો અનયોર્વા એષ ગર્ભો-ઽનયોરેવૈન-ન્દધાતિ યદવદ્યેદતિ તદ્રેચયેદ્યન્નાવદ્યે-ત્પશોરાલબ્ધસ્ય નાવ દ્યે-ત્પુરસ્તાન્નાભ્યા અન્યદવદ્યે-દુપરિષ્ટાદન્ય-ત્પુરસ્તાદ્વૈ નાભ્યૈ [ ] 3
પ્રાણ ઉપરિષ્ટાદપાનો યાવાનેવ પશુસ્તસ્યાવ દ્યતિ વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય જુહોતિ યદ્વૈ યજ્ઞસ્યાતિરિચ્યતે યઃ પશોર્ભૂમા યા પુષ્ટિસ્ત-દ્વિષ્ણુઃ શિપિવિષ્ટો ઽતિરિક્ત એવાતિરિક્ત-ન્દધાત્યતિરિક્તસ્ય શાન્ત્યા અષ્ટાપ્રૂડ્ઢિરણ્ય-ન્દક્ષિણા-ઽષ્ટાપદી હ્યેષા ઽઽત્મા નવમઃ પશોરાપ્ત્યા અન્તરકોશ ઉષ્ણીષેણા-ઽઽવિષ્ટિત-મ્ભવત્યેવમિવ હિ પશુરુલ્બમિવ ચર્મેવ માગ્ંસમિવાસ્થીવ યાવાનેવ પશુસ્તમાપ્ત્વા-ઽવ રુન્ધેયસ્યૈષા યજ્ઞે પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ક્રિયત ઇષ્ટ્વા વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 4 ॥
(વર્તયત્યાહ-ન ઇતિ-વૈ નાભ્યા-ઉલ્બમિવૈ-કવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ ન-સ્સહસ્ર-ન્તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥ આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વા સમૃધે ત્વા કિક્કિટા તે મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા કિક્કિટા તે પ્રાણં-વાઁયવે સ્વાહા કિક્કિટા તે ચક્ષુ-સ્સૂર્યાય સ્વાહા કિક્કિટા તે શ્રોત્ર-ન્દ્યાવાપૃથિવીભ્યાગ્ સ્વાહા કિક્કિટા તે વાચગ્ં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા [સરસ્વત્યૈ સ્વાહા, ત્વ-ન્તુરીયા] 5
ત્વ-ન્તુરીયા વશિની વશા-ઽસિ સકૃદ્ય-ત્ત્વા મનસા ગર્ભ આ-ઽશયત્ । વશા ત્વં-વઁશિની ગચ્છ દેવાન્-થ્સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ॥ અજા-ઽસિ રયિષ્ઠા પૃથિવ્યાગ્ં સીદોર્ધ્વા-ઽન્તરિક્ષમુપ તિષ્ઠસ્વ દિવિ તે બૃહદ્ભાઃ ॥ તન્તુ-ન્તન્વ-ન્રજસો ભાનુમન્વિહિ જ્યોતિષ્મતઃ પથો રક્ષ ધિયા કૃતાન્ ॥ અનુલ્બણં-વઁયત જોગુવામપો મનુ ર્ભવ જનયા દૈવ્ય-ઞ્જનમ્ ॥ મનસો હવિરસિ પ્રજાપતેર્વર્ણો ગાત્રાણા-ન્તે ગાત્રભાજો ભૂયાસ્મ ॥ 6 ॥
આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ ન-સ્સહસ્ર-ન્તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥ આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વા સમૃધે ત્વા કિક્કિટા તે મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા કિક્કિટા તે પ્રાણં-વાઁયવે સ્વાહા કિક્કિટા તે ચક્ષુ-સ્સૂર્યાય સ્વાહા કિક્કિટા તે શ્રોત્ર-ન્દ્યાવાપૃથિવીભ્યાગ્ સ્વાહા કિક્કિટા તે વાચગ્ં સરસ્વત્યૈ સ્વાહા [સરસ્વત્યૈ સ્વાહા, ત્વ-ન્તુરીયા] 5
ત્વ-ન્તુરીયા વશિની વશા-ઽસિ સકૃદ્ય-ત્ત્વા મનસા ગર્ભ આ-ઽશયત્ । વશા ત્વં-વઁશિની ગચ્છ દેવાન્-થ્સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ ॥ અજા-ઽસિ રયિષ્ઠા પૃથિવ્યાગ્ં સીદોર્ધ્વા-ઽન્તરિક્ષમુપ તિષ્ઠસ્વ દિવિ તે બૃહદ્ભાઃ ॥ તન્તુ-ન્તન્વ-ન્રજસો ભાનુમન્વિહિ જ્યોતિષ્મતઃ પથો રક્ષ ધિયા કૃતાન્ ॥ અનુલ્બણં-વઁયત જોગુવામપો મનુ ર્ભવ જનયા દૈવ્ય-ઞ્જનમ્ ॥ મનસો હવિરસિ પ્રજાપતેર્વર્ણો ગાત્રાણા-ન્તે ગાત્રભાજો ભૂયાસ્મ ॥ 6 ॥
(સરસ્વત્યૈ સ્વાહા - મનુ - સ્ત્રયોદશ ચ) (અ. 2)
ઇમે વૈ સહા-ઽઽસ્તા-ન્તે વાયુર્વ્યવા-ત્તે ગર્ભમદધાતા-ન્તગ્ં સોમઃ પ્રાજનય-દગ્નિરગ્રસત સ એત-મ્પ્રજાપતિરાગ્નેય-મષ્ટાકપાલમપશ્ય-ત્ત-ન્નિરવપ-ત્તેનૈવૈનામગ્નેરધિ નિરક્રીણા-ત્તસ્માદપ્યન્યદેવત્યામાલભમાન આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપેદગ્નેરેવૈનામધિ નિષ્ક્રીયા-ઽઽલભતે ય- [યત્, વાયુર્વ્યવા-] 7
-દ્વાયુર્વ્યવા-ત્તસ્મા-દ્વાયવ્યા યદિમે ગર્ભમદધાતા-ન્તસ્મા-દ્દ્યાવાપૃથિવ્યા ય-થ્સોમઃ પ્રાજનયદગ્નિરગ્રસત તસ્માદગ્નીષોમીયા યદનયોર્વિયત્યો-ર્વાગવદ-ત્તસ્મા-થ્સારસ્વતી ય-ત્પ્રજાપતિરગ્નેરધિ નિરક્રીણા-ત્તસ્મા-ત્પ્રાજાપત્યા સા વા એષા સર્વદેવત્યા યદજા વશા વાયવ્યામા લભેત ભૂતિકામો વાયુર્વૈ ક્ષેપિષ્ઠા દેવતા વાયુમેવ સ્વેન [સ્વેન, ભાગધેયેનોપ ધાવતિ] 8
ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયતિ દ્યાવાપૃથિવ્યામા લભેત કૃષમાણઃ પ્રતિષ્ઠાકામો દિવ એવાસ્મૈ પર્જન્યો વર્ષતિ વ્યસ્યામોષધયો રોહન્તિ સમર્ધુકમસ્ય સસ્ય-મ્ભવત્યગ્નીષોમીયામા લભેત યઃ કામયેતાન્નવાનન્નાદ-સ્સ્યામિત્યગ્નિનૈવાન્નમવ રુન્ધે સોમેનાન્નાદ્ય-મન્નવાનેવાન્નાદો ભવતિ સારસ્વતીમા લભેત ય [યઃ, ઈશ્વરો વાચો] 9
ઈશ્વરો વાચો વદિતો-સ્સન્. વાચ-ન્નવદે-દ્વાગ્વૈ સરસ્વતી સરસ્વતીમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્મિન્. વાચ-ન્દધાતિ પ્રાજાપત્યામા લભેત યઃ કામયેતાનભિજિતમભિ જયેયમિતિ પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભિરેવા-નભિજિતમભિ જયતિ વાયવ્યયોપાકરોતિ વાયોરેવૈનામવરુદ્ધ્યા-ઽઽલભત આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વે- [કામાય ત્વા, ઇત્યાહ યથાયજુ-] 10
-ત્યાહ યથાયજુ-રેવૈત-ત્કિક્કિટાકાર-ઞ્જુહોતિ કિક્કિટાકારેણ વૈ ગ્રામ્યાઃ પશવો રમન્તે પ્રા-ઽઽરણ્યાઃ પતન્તિ ય-ત્કિક્કિટાકાર-ઞ્જુહોતિ ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂના-ન્ધૃત્યૈ પર્યગ્નૌ ક્રિયમાણે જુહોતિ જીવન્તીમેવૈનાગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ત્વ-ન્તુરીયા વશિની વશા-ઽસીત્યાહ દેવત્રૈવૈના-ઙ્ગમયતિ સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામા ઇત્યાહૈષ વૈ કામો [વૈ કામઃ, યજમાનસ્ય] 11
યજમાનસ્ય યદનાર્ત ઉદૃચ-ઙ્ગચ્છતિ તસ્માદેવમાહા-ઽજા-ઽસિ રયિષ્ઠેત્યાહૈ ષ્વેવૈનાં-લોઁકેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ દિવિ તે બૃહદ્ભા ઇત્યાહ સુવર્ગ એવાસ્મૈ લોકે જ્યોતિ-ર્દધાતિ તન્તુ-ન્તન્વ-ન્રજસો ભાનુમન્વિહીત્યાહેમાનેવાસ્મૈ લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કરોત્યનુલ્બણં-વઁયત જોગુવામપ ઇ- [જોગુવામપ ઇતિ, આહ યદેવ] 12
-ત્યાહ યદેવ યજ્ઞ ઉલ્બણ-ઙ્ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિર્મનુર્ભવ જનયા દૈવ્ય-ઞ્જનમિત્યાહ માનવ્યો વૈ પ્રજાસ્તા એવા-ઽઽદ્યાઃ કુરુતે મનસો હવિરસીત્યાહ સ્વગાકૃત્યૈ ગાત્રાણા-ન્તે ગાત્રભાજો ભૂયાસ્મેત્યાહા ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે તસ્યૈ વા એતસ્યા એકમેવા-દેવયજનં ઁયદાલબ્ધાયા-મભ્રો [-મભ્રઃ, ભવતિ] 13
ભવતિ યદાલબ્ધાયામભ્ર-સ્સ્યાદફ્સુ વાપ્રવેશયે-થ્સર્વાં-વાઁ પ્રાશ્ઞીયાદ્યદફ્સુ પ્રવેશયેદ્યજ્ઞવેશસ-ઙ્કુર્યા-થ્સર્વામેવ પ્રાશ્ઞીયાદિન્દ્રિયમેવા-ઽઽત્મ-ન્ધ-ત્તે સા વા એષા ત્રયાણામેવાવ રુદ્ધા સંવઁથ્સરસદઃ સહસ્રયાજિનો ગૃહમેધિનસ્ત એવૈતયા યજેર-ન્તેષામેવૈષા-ઽઽપ્તા ॥ 14 ॥
ઇમે વૈ સહા-ઽઽસ્તા-ન્તે વાયુર્વ્યવા-ત્તે ગર્ભમદધાતા-ન્તગ્ં સોમઃ પ્રાજનય-દગ્નિરગ્રસત સ એત-મ્પ્રજાપતિરાગ્નેય-મષ્ટાકપાલમપશ્ય-ત્ત-ન્નિરવપ-ત્તેનૈવૈનામગ્નેરધિ નિરક્રીણા-ત્તસ્માદપ્યન્યદેવત્યામાલભમાન આગ્નેયમષ્ટાકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપેદગ્નેરેવૈનામધિ નિષ્ક્રીયા-ઽઽલભતે ય- [યત્, વાયુર્વ્યવા-] 7
-દ્વાયુર્વ્યવા-ત્તસ્મા-દ્વાયવ્યા યદિમે ગર્ભમદધાતા-ન્તસ્મા-દ્દ્યાવાપૃથિવ્યા ય-થ્સોમઃ પ્રાજનયદગ્નિરગ્રસત તસ્માદગ્નીષોમીયા યદનયોર્વિયત્યો-ર્વાગવદ-ત્તસ્મા-થ્સારસ્વતી ય-ત્પ્રજાપતિરગ્નેરધિ નિરક્રીણા-ત્તસ્મા-ત્પ્રાજાપત્યા સા વા એષા સર્વદેવત્યા યદજા વશા વાયવ્યામા લભેત ભૂતિકામો વાયુર્વૈ ક્ષેપિષ્ઠા દેવતા વાયુમેવ સ્વેન [સ્વેન, ભાગધેયેનોપ ધાવતિ] 8
ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયતિ દ્યાવાપૃથિવ્યામા લભેત કૃષમાણઃ પ્રતિષ્ઠાકામો દિવ એવાસ્મૈ પર્જન્યો વર્ષતિ વ્યસ્યામોષધયો રોહન્તિ સમર્ધુકમસ્ય સસ્ય-મ્ભવત્યગ્નીષોમીયામા લભેત યઃ કામયેતાન્નવાનન્નાદ-સ્સ્યામિત્યગ્નિનૈવાન્નમવ રુન્ધે સોમેનાન્નાદ્ય-મન્નવાનેવાન્નાદો ભવતિ સારસ્વતીમા લભેત ય [યઃ, ઈશ્વરો વાચો] 9
ઈશ્વરો વાચો વદિતો-સ્સન્. વાચ-ન્નવદે-દ્વાગ્વૈ સરસ્વતી સરસ્વતીમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સૈવાસ્મિન્. વાચ-ન્દધાતિ પ્રાજાપત્યામા લભેત યઃ કામયેતાનભિજિતમભિ જયેયમિતિ પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભિરેવા-નભિજિતમભિ જયતિ વાયવ્યયોપાકરોતિ વાયોરેવૈનામવરુદ્ધ્યા-ઽઽલભત આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વે- [કામાય ત્વા, ઇત્યાહ યથાયજુ-] 10
-ત્યાહ યથાયજુ-રેવૈત-ત્કિક્કિટાકાર-ઞ્જુહોતિ કિક્કિટાકારેણ વૈ ગ્રામ્યાઃ પશવો રમન્તે પ્રા-ઽઽરણ્યાઃ પતન્તિ ય-ત્કિક્કિટાકાર-ઞ્જુહોતિ ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂના-ન્ધૃત્યૈ પર્યગ્નૌ ક્રિયમાણે જુહોતિ જીવન્તીમેવૈનાગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ત્વ-ન્તુરીયા વશિની વશા-ઽસીત્યાહ દેવત્રૈવૈના-ઙ્ગમયતિ સત્યા-સ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામા ઇત્યાહૈષ વૈ કામો [વૈ કામઃ, યજમાનસ્ય] 11
યજમાનસ્ય યદનાર્ત ઉદૃચ-ઙ્ગચ્છતિ તસ્માદેવમાહા-ઽજા-ઽસિ રયિષ્ઠેત્યાહૈ ષ્વેવૈનાં-લોઁકેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ દિવિ તે બૃહદ્ભા ઇત્યાહ સુવર્ગ એવાસ્મૈ લોકે જ્યોતિ-ર્દધાતિ તન્તુ-ન્તન્વ-ન્રજસો ભાનુમન્વિહીત્યાહેમાનેવાસ્મૈ લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કરોત્યનુલ્બણં-વઁયત જોગુવામપ ઇ- [જોગુવામપ ઇતિ, આહ યદેવ] 12
-ત્યાહ યદેવ યજ્ઞ ઉલ્બણ-ઙ્ક્રિયતે તસ્યૈવૈષા શાન્તિર્મનુર્ભવ જનયા દૈવ્ય-ઞ્જનમિત્યાહ માનવ્યો વૈ પ્રજાસ્તા એવા-ઽઽદ્યાઃ કુરુતે મનસો હવિરસીત્યાહ સ્વગાકૃત્યૈ ગાત્રાણા-ન્તે ગાત્રભાજો ભૂયાસ્મેત્યાહા ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે તસ્યૈ વા એતસ્યા એકમેવા-દેવયજનં ઁયદાલબ્ધાયા-મભ્રો [-મભ્રઃ, ભવતિ] 13
ભવતિ યદાલબ્ધાયામભ્ર-સ્સ્યાદફ્સુ વાપ્રવેશયે-થ્સર્વાં-વાઁ પ્રાશ્ઞીયાદ્યદફ્સુ પ્રવેશયેદ્યજ્ઞવેશસ-ઙ્કુર્યા-થ્સર્વામેવ પ્રાશ્ઞીયાદિન્દ્રિયમેવા-ઽઽત્મ-ન્ધ-ત્તે સા વા એષા ત્રયાણામેવાવ રુદ્ધા સંવઁથ્સરસદઃ સહસ્રયાજિનો ગૃહમેધિનસ્ત એવૈતયા યજેર-ન્તેષામેવૈષા-ઽઽપ્તા ॥ 14 ॥
(યથ્ - સ્વેન - સારસ્વતીમા લભેત યઃ - કામાય ત્વા - કામો - ઽપ ઇત્ય - ભ્રો - દ્વિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
ચિત્ત-ઞ્ચ ચિત્તિશ્ચા ઽઽકૂત-ઞ્ચા-ઽઽકૂતિશ્ચ વિજ્ઞાત-ઞ્ચ વિજ્ઞાન-ઞ્ચ મનશ્ચ શક્વરીશ્ચ દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ બૃહચ્ચ રથન્તર-ઞ્ચ પ્રજાપતિર્જયાનિન્દ્રાય વૃષ્ણે પ્રાયચ્છદુગ્રઃ પૃતનાજ્યેષુ તસ્મૈ વિશ-સ્સમનમન્ત સર્વા-સ્સ ઉગ્ર-સ્સહિ હવ્યો બભૂવદેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્થ્સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિમુપા ધાવ-ત્તસ્મા એતાઞ્જયા-ન્પ્રાયચ્છ-ત્તાનજુહો-ત્તતો વૈ દેવા અસુરાનજયન્. યદજય-ન્તજ્જયાના-ઞ્જયત્વગ્ગ્ સ્પર્ધમાનેનૈતે હોતવ્યા જયત્યેવ તા-મ્પૃતનામ્ ॥ 15 ॥
ચિત્ત-ઞ્ચ ચિત્તિશ્ચા ઽઽકૂત-ઞ્ચા-ઽઽકૂતિશ્ચ વિજ્ઞાત-ઞ્ચ વિજ્ઞાન-ઞ્ચ મનશ્ચ શક્વરીશ્ચ દર્શશ્ચ પૂર્ણમાસશ્ચ બૃહચ્ચ રથન્તર-ઞ્ચ પ્રજાપતિર્જયાનિન્દ્રાય વૃષ્ણે પ્રાયચ્છદુગ્રઃ પૃતનાજ્યેષુ તસ્મૈ વિશ-સ્સમનમન્ત સર્વા-સ્સ ઉગ્ર-સ્સહિ હવ્યો બભૂવદેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્થ્સ ઇન્દ્રઃ પ્રજાપતિમુપા ધાવ-ત્તસ્મા એતાઞ્જયા-ન્પ્રાયચ્છ-ત્તાનજુહો-ત્તતો વૈ દેવા અસુરાનજયન્. યદજય-ન્તજ્જયાના-ઞ્જયત્વગ્ગ્ સ્પર્ધમાનેનૈતે હોતવ્યા જયત્યેવ તા-મ્પૃતનામ્ ॥ 15 ॥
(ઉપ - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 4)
અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિ-સ્સમા-ઽવત્વિન્દ્રો જ્યેષ્ઠાનાં-યઁમઃ પૃથિવ્યા વાયુરન્તરિક્ષસ્ય સૂર્યોદિવશ્ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણા-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણો મિત્ર-સ્સત્યાનાં-વઁરુણો-ઽપાગ્ં સમુદ્ર-સ્સ્રોત્યાનામન્નગ્ં સામ્રાજ્યાનામધિપતિ તન્મા-ઽવતુ સોમ ઓષધીનાગ્ં સવિતા પ્રસવાનાગ્ં રુદ્રઃ પશૂના-ન્ત્વષ્ટા રૂપાણાં-વિઁષ્ણુઃ પર્વતાના-મ્મરુતો ગણાનામધિપતયસ્તે માવન્તુ પિતરઃ પિતામહાઃ પરે-ઽવરે તતાસ્તતામહા ઇહ મા-ઽવત । અસ્મિ-ન્બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્રે-ઽસ્યા-માશિષ્યસ્યા-મ્પુરોધાયામસ્મિન્-કર્મન્નસ્યા-ન્દેવહૂત્યામ્ ॥ 16 ॥
અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિ-સ્સમા-ઽવત્વિન્દ્રો જ્યેષ્ઠાનાં-યઁમઃ પૃથિવ્યા વાયુરન્તરિક્ષસ્ય સૂર્યોદિવશ્ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણા-મ્બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણો મિત્ર-સ્સત્યાનાં-વઁરુણો-ઽપાગ્ં સમુદ્ર-સ્સ્રોત્યાનામન્નગ્ં સામ્રાજ્યાનામધિપતિ તન્મા-ઽવતુ સોમ ઓષધીનાગ્ં સવિતા પ્રસવાનાગ્ં રુદ્રઃ પશૂના-ન્ત્વષ્ટા રૂપાણાં-વિઁષ્ણુઃ પર્વતાના-મ્મરુતો ગણાનામધિપતયસ્તે માવન્તુ પિતરઃ પિતામહાઃ પરે-ઽવરે તતાસ્તતામહા ઇહ મા-ઽવત । અસ્મિ-ન્બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્રે-ઽસ્યા-માશિષ્યસ્યા-મ્પુરોધાયામસ્મિન્-કર્મન્નસ્યા-ન્દેવહૂત્યામ્ ॥ 16 ॥
(અવરે - સપ્તદશ ચ) (અ. 5)
દેવા વૈ યદ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એતાનભ્યાતાનાનપશ્યન્- તાનભ્યાતન્વત યદ્દેવાના-ઙ્કર્મા-ઽઽસીદાર્ધ્યત તદ્યદસુરાણા-ન્ન તદાર્ધ્યત યેન કર્મણેર્થ્સે-ત્તત્ર હોતવ્યા ઋદ્ધ્નોત્યેવ તેન કર્મણા યદ્વિશ્વે દેવા-સ્સમભર-ન્તસ્મા-દભ્યાતાના વૈશ્વદેવાયત્-પ્રજાપતિર્જયા-ન્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્માજ્જયાઃ પ્રાજાપત્યા [પ્રાજાપત્યાઃ, ય-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી] 17
ય-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત ત-દ્રાષ્ટ્રભૃતાગ્ં રાષ્ટ્રભૃત્ત્વ-ન્તે દેવા અભ્યાતાનૈરસુરાનભ્યાતન્વત જયૈરજયન્-રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત યદ્દેવા અભ્યાતાનૈરસુરાનભ્યાતન્વત તદભ્યાતાનાનામભ્યાતાનત્વં-યઁજ્જયૈરજય-ન્તજ્જયાના-ઞ્જયત્વં-યઁ-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત ત-દ્રાષ્ટ્રભૃતાગ્ં રાષ્ટ્રભૃત્ત્વ-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યો ભ્રાતૃવ્યવાન્-થ્સ્યા-થ્સ એતાન્ જુહુયાદભ્યાતાનૈરેવ ભ્રાતૃવ્યાનભ્યાતનુતે જયૈર્જયતિ રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા દત્તે ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ 18 ॥
દેવા વૈ યદ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એતાનભ્યાતાનાનપશ્યન્- તાનભ્યાતન્વત યદ્દેવાના-ઙ્કર્મા-ઽઽસીદાર્ધ્યત તદ્યદસુરાણા-ન્ન તદાર્ધ્યત યેન કર્મણેર્થ્સે-ત્તત્ર હોતવ્યા ઋદ્ધ્નોત્યેવ તેન કર્મણા યદ્વિશ્વે દેવા-સ્સમભર-ન્તસ્મા-દભ્યાતાના વૈશ્વદેવાયત્-પ્રજાપતિર્જયા-ન્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્માજ્જયાઃ પ્રાજાપત્યા [પ્રાજાપત્યાઃ, ય-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી] 17
ય-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત ત-દ્રાષ્ટ્રભૃતાગ્ં રાષ્ટ્રભૃત્ત્વ-ન્તે દેવા અભ્યાતાનૈરસુરાનભ્યાતન્વત જયૈરજયન્-રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત યદ્દેવા અભ્યાતાનૈરસુરાનભ્યાતન્વત તદભ્યાતાનાનામભ્યાતાનત્વં-યઁજ્જયૈરજય-ન્તજ્જયાના-ઞ્જયત્વં-યઁ-દ્રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા-ઽદદત ત-દ્રાષ્ટ્રભૃતાગ્ં રાષ્ટ્રભૃત્ત્વ-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યો ભ્રાતૃવ્યવાન્-થ્સ્યા-થ્સ એતાન્ જુહુયાદભ્યાતાનૈરેવ ભ્રાતૃવ્યાનભ્યાતનુતે જયૈર્જયતિ રાષ્ટ્રભૃદ્ભી રાષ્ટ્રમા દત્તે ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ 18 ॥
(પ્રાજાપત્યાઃ-સો-ઽ-ષ્ટા દશ ચ) (અ. 6)
ઋતાષા-ડૃતધામા-ઽગ્નિ-ર્ગન્ધર્વસ્ત-સ્યૌષધયો-ઽફ્સરસ ઊર્જો નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહા સગ્ંહિતો વિશ્વસામા સૂર્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય મરીચયો-ઽફ્સરસ આયુવઃ સુષુમ્ન-સ્સૂર્ય રશ્મિ-શ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય નક્ષત્રાણ્ય-ફ્સરસો બેકુરયોભુજ્યુ-સ્સુપર્ણો યજ્ઞો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય દક્ષિણા અપ્સરસઃ સ્તવાઃ પ્રજાપતિ-ર્વિશ્વકર્મા મનો [મનઃ, ગન્ધર્વસ્તસ્ય-ર્ખ્સામાન્ય-ફ્સરસો] 19
ગન્ધર્વસ્તસ્ય-ર્ખ્સામાન્ય-ફ્સરસો વહ્નયૈષિરો વિશ્વવ્યચા વાતો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યા-ઽઽપો ઽફ્સરસો મુદાભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ । સ નો રાસ્વાજ્યાનિગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિમ્ ॥ પરમેષ્ઠ્યધિપતિ-ર્મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય વિશ્વમપ્સરસો ભુવઃ સુક્ષિતિઃ- સુભૂતિ-ર્ભદ્રકૃ-થ્સુવર્વા-ન્પર્જન્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય વિદ્યુતો ઽફ્સરસો રુચો દૂરે હેતિ-રમૃડયો [દૂરે હેતિ-રમૃડયઃ, મૃત્યુર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય] 20
મૃત્યુર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય પ્રજા અફ્સરસો ભીરુવશ્ચરુઃ કૃપણ કાશી કામો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યાધયો ઽફ્સરસઃ શોચયન્તીર્નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાત તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહા સ નો ભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ । ઉરુ બ્રહ્મણે-ઽસ્મૈ ક્ષત્રાય મહિ શર્મ યચ્છ ॥ 21 ॥
ઋતાષા-ડૃતધામા-ઽગ્નિ-ર્ગન્ધર્વસ્ત-સ્યૌષધયો-ઽફ્સરસ ઊર્જો નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહા સગ્ંહિતો વિશ્વસામા સૂર્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય મરીચયો-ઽફ્સરસ આયુવઃ સુષુમ્ન-સ્સૂર્ય રશ્મિ-શ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય નક્ષત્રાણ્ય-ફ્સરસો બેકુરયોભુજ્યુ-સ્સુપર્ણો યજ્ઞો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય દક્ષિણા અપ્સરસઃ સ્તવાઃ પ્રજાપતિ-ર્વિશ્વકર્મા મનો [મનઃ, ગન્ધર્વસ્તસ્ય-ર્ખ્સામાન્ય-ફ્સરસો] 19
ગન્ધર્વસ્તસ્ય-ર્ખ્સામાન્ય-ફ્સરસો વહ્નયૈષિરો વિશ્વવ્યચા વાતો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યા-ઽઽપો ઽફ્સરસો મુદાભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ । સ નો રાસ્વાજ્યાનિગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિમ્ ॥ પરમેષ્ઠ્યધિપતિ-ર્મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય વિશ્વમપ્સરસો ભુવઃ સુક્ષિતિઃ- સુભૂતિ-ર્ભદ્રકૃ-થ્સુવર્વા-ન્પર્જન્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય વિદ્યુતો ઽફ્સરસો રુચો દૂરે હેતિ-રમૃડયો [દૂરે હેતિ-રમૃડયઃ, મૃત્યુર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય] 20
મૃત્યુર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય પ્રજા અફ્સરસો ભીરુવશ્ચરુઃ કૃપણ કાશી કામો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યાધયો ઽફ્સરસઃ શોચયન્તીર્નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાત તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહા સ નો ભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ । ઉરુ બ્રહ્મણે-ઽસ્મૈ ક્ષત્રાય મહિ શર્મ યચ્છ ॥ 21 ॥
(મનો - ઽમૃડયઃ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 7)
રાષ્ટ્રકામાય હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રેણૈવાસ્મૈ રાષ્ટ્રમવ રુન્ધે રાષ્ટ્રમેવ ભવત્યાત્મને હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્ર-મ્પ્રજા રાષ્ટ્ર-મ્પશવો રાષ્ટ્રં-યઁચ્છ્રેષ્ઠો ભવતિ રાષ્ટ્રેણૈવ રાષ્ટ્રમવ રુન્ધે વસિષ્ઠ-સ્સમાનાના-મ્ભવતિ ગ્રામકામાય હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રગ્ં સજાતા રાષ્ટ્રેણૈવાસ્મૈ રાષ્ટ્રગ્ં સજાતાનવ રુન્ધે ગ્રા- [રુન્ધે ગ્રામી, એવ ભવત્યધિદેવને] 22
-મ્યેવ ભવત્યધિદેવને જુહોત્યધિદેવન એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે ત એનમવરુદ્ધા ઉપ તિષ્ઠન્તે રથમુખ ઓજસ્કામસ્ય હોતવ્યા ઓજો વૈ રાષ્ટ્રભૃત ઓજો રથ ઓજસૈવાસ્મા ઓજો-ઽવ રુન્ધ ઓજસ્વ્યેવ ભવતિ યો રાષ્ટ્રાદપભૂત-સ્સ્યા-ત્તસ્મૈ હોતવ્યા યાવન્તો-ઽસ્ય રથા-સ્સ્યુસ્તા-ન્બ્રૂયા-દ્યુન્ધ્વમિતિ રાષ્ટ્રમેવા-ઽસ્મૈ યુન- [રાષ્ટ્રમેવા-ઽસ્મૈ યુનક્તિ, આહુતયો વા] 23
-ક્ત્યાહુતયો વા એતસ્યાકૢપ્તા યસ્ય રાષ્ટ્ર-ન્ન કલ્પતે સ્વરથસ્ય દક્ષિણ-ઞ્ચક્ર-મ્પ્રવૃહ્ય નાડીમભિ જુહુયાદાહુતીરેવાસ્ય કલ્પયતિ તા અસ્ય કલ્પમાના રાષ્ટ્રમનુ કલ્પતે સઙ્ગ્રામે સંયઁત્તે હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રે ખલુ વા એતે વ્યાયચ્છન્તે યે સઙ્ગ્રામગ્ં સં-યઁન્તિ યસ્ય પૂર્વસ્ય જુહ્વતિ સ એવ ભવતિ જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મ્માન્ધુક ઇદ્ધ્મો [ઇદ્ધ્મઃ, ભવત્યઙ્ગારા] 24
ભવત્યઙ્ગારા એવ પ્રતિવેષ્ટમાના અમિત્રાણામસ્ય સેના-મ્પ્રતિવેષ્ટયન્તિ ય ઉન્માદ્યે-ત્તસ્મૈ હોતવ્યા ગન્ધર્વાફ્સરસો વા એતમુન્માદયન્તિ ય ઉન્માદ્યત્યેતે ખલુ વૈ ગન્ધર્વાફ્સરસો યદ્રાષ્ટ્રભૃતસ્તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહેતિ જુહોતિ તેનૈવૈનાઞ્છમયતિ નૈયગ્રોધ ઔદુમ્બર આશ્વત્થઃ પ્લાક્ષ ઇતીદ્ધ્મો ભવત્યેતે વૈ ગન્ધર્વાફ્સરસા-ઙ્ગૃહા-સ્સ્વ એવૈના- [એવૈનાન્, આયતને] 25
-નાયતને શમયત્યભિચરતા પ્રતિલોમગ્ં હોતવ્યાઃ પ્રાણાનેવાસ્ય પ્રતીચઃ પ્રતિ યૌતિ ત-ન્તતો યેન કેન ચ સ્તૃણુતે સ્વકૃત ઇરિણે જુહોતિ પ્રદરે વૈતદ્વા અસ્યૈ નિર્-ઋતિગૃહીત-ન્નિર્-ઋતિગૃહીત એવૈન-ન્નિર્-ઋત્યા ગ્રાહયતિ યદ્વાચઃ ક્રૂર-ન્તેન વષ-ટ્કરોતિ વાચ એવૈન-ઙ્ક્રૂરેણ પ્રવૃશ્ચતિ તાજગાર્તિમાર્ચ્છતિ યસ્ય કામયેતાન્નાદ્ય- [કામયેતાન્નાદ્યમ્, આ દદીયેતિ] 26
-મા દદીયેતિ તસ્ય સભાયામુત્તાનો નિપદ્ય ભુવનસ્ય પત ઇતિ તૃણાનિ સ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પ્રજાપતિર્વૈ ભુવનસ્ય પતિઃ પ્રજાપતિનૈવાસ્યાન્નાદ્યમા દત્ત ઇદમહમમુષ્યા ઽઽમુષ્યાયણસ્યાન્નાદ્યગ્ં હરામીત્યાહાન્નાદ્યમેવાસ્ય હરતિ ષડ્ભિર્હરતિ ષડ્વા ઋતવઃ પ્રજાપતિનૈવાસ્યા-ન્નાદ્યમાદાયર્તવો ઽસ્મા અનુ પ્રયચ્છન્તિ [પ્રયચ્છન્તિ, યો જ્યેષ્ઠબન્ધુ-] 27
યો જ્યેષ્ઠબન્ધુ-રપ ભૂત-સ્સ્યા-ત્તગ્ગ્સ્થલે-ઽવસાય્ય બ્રહ્મૌદન-ઞ્ચતુઃ શરાવ-મ્પક્ત્વા તસ્મૈ હોતવ્યા વર્ષ્મ વૈ રાષ્ટ્રભૃતો વષ્મ સ્થલં-વઁર્ષ્મણૈવૈનં-વઁષ્મ સમાનાના-ઙ્ગમયતિ ચતુઃ શરાવો ભવતિ દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ક્ષીરે ભવતિ રુચમેવાસ્મિ-ન્દધાત્યુદ્ધરતિ શૃતત્વાય સર્પિષ્વા-ન્ભવતિ મેદ્ધ્યત્વાય ચત્વાર આર્ષેયાઃ પ્રા-ઽશ્ઞન્તિ દિશામેવ જ્યોતિષિ જુહોતિ ॥ 28 ॥
રાષ્ટ્રકામાય હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રેણૈવાસ્મૈ રાષ્ટ્રમવ રુન્ધે રાષ્ટ્રમેવ ભવત્યાત્મને હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્ર-મ્પ્રજા રાષ્ટ્ર-મ્પશવો રાષ્ટ્રં-યઁચ્છ્રેષ્ઠો ભવતિ રાષ્ટ્રેણૈવ રાષ્ટ્રમવ રુન્ધે વસિષ્ઠ-સ્સમાનાના-મ્ભવતિ ગ્રામકામાય હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રગ્ં સજાતા રાષ્ટ્રેણૈવાસ્મૈ રાષ્ટ્રગ્ં સજાતાનવ રુન્ધે ગ્રા- [રુન્ધે ગ્રામી, એવ ભવત્યધિદેવને] 22
-મ્યેવ ભવત્યધિદેવને જુહોત્યધિદેવન એવાસ્મૈ સજાતાનવ રુન્ધે ત એનમવરુદ્ધા ઉપ તિષ્ઠન્તે રથમુખ ઓજસ્કામસ્ય હોતવ્યા ઓજો વૈ રાષ્ટ્રભૃત ઓજો રથ ઓજસૈવાસ્મા ઓજો-ઽવ રુન્ધ ઓજસ્વ્યેવ ભવતિ યો રાષ્ટ્રાદપભૂત-સ્સ્યા-ત્તસ્મૈ હોતવ્યા યાવન્તો-ઽસ્ય રથા-સ્સ્યુસ્તા-ન્બ્રૂયા-દ્યુન્ધ્વમિતિ રાષ્ટ્રમેવા-ઽસ્મૈ યુન- [રાષ્ટ્રમેવા-ઽસ્મૈ યુનક્તિ, આહુતયો વા] 23
-ક્ત્યાહુતયો વા એતસ્યાકૢપ્તા યસ્ય રાષ્ટ્ર-ન્ન કલ્પતે સ્વરથસ્ય દક્ષિણ-ઞ્ચક્ર-મ્પ્રવૃહ્ય નાડીમભિ જુહુયાદાહુતીરેવાસ્ય કલ્પયતિ તા અસ્ય કલ્પમાના રાષ્ટ્રમનુ કલ્પતે સઙ્ગ્રામે સંયઁત્તે હોતવ્યા રાષ્ટ્રં-વૈઁ રાષ્ટ્રભૃતો રાષ્ટ્રે ખલુ વા એતે વ્યાયચ્છન્તે યે સઙ્ગ્રામગ્ં સં-યઁન્તિ યસ્ય પૂર્વસ્ય જુહ્વતિ સ એવ ભવતિ જયતિ તગ્ં સગ્રામ્મ-મ્માન્ધુક ઇદ્ધ્મો [ઇદ્ધ્મઃ, ભવત્યઙ્ગારા] 24
ભવત્યઙ્ગારા એવ પ્રતિવેષ્ટમાના અમિત્રાણામસ્ય સેના-મ્પ્રતિવેષ્ટયન્તિ ય ઉન્માદ્યે-ત્તસ્મૈ હોતવ્યા ગન્ધર્વાફ્સરસો વા એતમુન્માદયન્તિ ય ઉન્માદ્યત્યેતે ખલુ વૈ ગન્ધર્વાફ્સરસો યદ્રાષ્ટ્રભૃતસ્તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય-સ્સ્વાહેતિ જુહોતિ તેનૈવૈનાઞ્છમયતિ નૈયગ્રોધ ઔદુમ્બર આશ્વત્થઃ પ્લાક્ષ ઇતીદ્ધ્મો ભવત્યેતે વૈ ગન્ધર્વાફ્સરસા-ઙ્ગૃહા-સ્સ્વ એવૈના- [એવૈનાન્, આયતને] 25
-નાયતને શમયત્યભિચરતા પ્રતિલોમગ્ં હોતવ્યાઃ પ્રાણાનેવાસ્ય પ્રતીચઃ પ્રતિ યૌતિ ત-ન્તતો યેન કેન ચ સ્તૃણુતે સ્વકૃત ઇરિણે જુહોતિ પ્રદરે વૈતદ્વા અસ્યૈ નિર્-ઋતિગૃહીત-ન્નિર્-ઋતિગૃહીત એવૈન-ન્નિર્-ઋત્યા ગ્રાહયતિ યદ્વાચઃ ક્રૂર-ન્તેન વષ-ટ્કરોતિ વાચ એવૈન-ઙ્ક્રૂરેણ પ્રવૃશ્ચતિ તાજગાર્તિમાર્ચ્છતિ યસ્ય કામયેતાન્નાદ્ય- [કામયેતાન્નાદ્યમ્, આ દદીયેતિ] 26
-મા દદીયેતિ તસ્ય સભાયામુત્તાનો નિપદ્ય ભુવનસ્ય પત ઇતિ તૃણાનિ સ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પ્રજાપતિર્વૈ ભુવનસ્ય પતિઃ પ્રજાપતિનૈવાસ્યાન્નાદ્યમા દત્ત ઇદમહમમુષ્યા ઽઽમુષ્યાયણસ્યાન્નાદ્યગ્ં હરામીત્યાહાન્નાદ્યમેવાસ્ય હરતિ ષડ્ભિર્હરતિ ષડ્વા ઋતવઃ પ્રજાપતિનૈવાસ્યા-ન્નાદ્યમાદાયર્તવો ઽસ્મા અનુ પ્રયચ્છન્તિ [પ્રયચ્છન્તિ, યો જ્યેષ્ઠબન્ધુ-] 27
યો જ્યેષ્ઠબન્ધુ-રપ ભૂત-સ્સ્યા-ત્તગ્ગ્સ્થલે-ઽવસાય્ય બ્રહ્મૌદન-ઞ્ચતુઃ શરાવ-મ્પક્ત્વા તસ્મૈ હોતવ્યા વર્ષ્મ વૈ રાષ્ટ્રભૃતો વષ્મ સ્થલં-વઁર્ષ્મણૈવૈનં-વઁષ્મ સમાનાના-ઙ્ગમયતિ ચતુઃ શરાવો ભવતિ દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ક્ષીરે ભવતિ રુચમેવાસ્મિ-ન્દધાત્યુદ્ધરતિ શૃતત્વાય સર્પિષ્વા-ન્ભવતિ મેદ્ધ્યત્વાય ચત્વાર આર્ષેયાઃ પ્રા-ઽશ્ઞન્તિ દિશામેવ જ્યોતિષિ જુહોતિ ॥ 28 ॥
(ગ્રામી - યુનક્તી - ધ્મઃ - સ્વ એવૈના - નન્નાદ્યં - ઁયચ્છન્ત્યે - કાન્ન પઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 8)
દેવિકા નિવર્પે-ત્પ્રજાકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસીવ ખલુ વૈ પ્રજાશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રજનયતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મિથુની એવ તેન કરોત્યન્વેવાસ્મા અનુમતિર્મન્યતે રાતે રાકા પ્ર સિનીવાલી જનયતિ પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ કુહ્વા વાચ-ન્દધાત્યેતા એવ નિવર્પે-ત્પશુકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસી- [દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ, ઇવ ખલુ વૈ] 29
-વ ખલુ વૈ પશવશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ પ્રૈવ તેન વાપયત્યન્વેવાસ્મા અનુમતિર્મન્યતે રાતે રાકા પ્ર સિનીવાલી જનયતિ પશૂનેવ પ્રજાતાન્ કુહ્વા પ્રતિષ્ઠાપયત્યેતા એવ નિર્વપે-દ્ગ્રામકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસી વ ખલુ વૈ ગ્રામશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ ગ્રામ- [ગ્રામમ્, અવ રુન્ધે] 30
-મવ રુન્ધે મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યત એવૈન-ઙ્ગ્રામસ્ય દધાત્યેતા એવ નિર્વપેજ્જ્યોગામયાવી છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એતમભિ મન્યન્તે યસ્ય જ્યોગામયતિ છન્દોભિરેવૈન-મગદ-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યતો વા એતસ્યાકૢપ્તં-યઁસ્ય જ્યોગામયતિ મદ્ધ્યત એવાસ્ય તેન કલ્પયત્યેતા એવ નિ- [ એવ નિઃ, વપેદ્યં-યઁજ્ઞો] 31
-ર્વપેદ્યં-યઁજ્ઞો નોપનમેચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એત-ન્નોપ નમન્તિ યં-યઁજ્ઞો નોપનમતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મુખત એવાસ્મૈ છન્દાગ્ંસિ દધાત્યુપૈનં-યઁજ્ઞો નમત્યેતા એવ નિવર્પેદીજાનશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકા યાતયામાનીવ ખલુ વા એતસ્ય છન્દાગ્ંસિ ય ઈજાન ઉત્તમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરો- [ઉત્તમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ, ઉપરિષ્ટાદેવાસ્મૈ] 32
-ત્યુપરિષ્ટાદેવાસ્મૈ છન્દાગ્સ્યયાતયામાન્યવ રુન્ધ ઉપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમત્યેતા એવ નિવર્પેદ્ય-મ્મેધા નોપનમેચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એત-ન્નોપ નમન્તિ ય-મ્મેધા નોપનમતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મુખત એવાસ્મૈ છન્દાગ્ંસિ દધાત્યુપૈન-મ્મેધા નમત્યેતા એવ નિવર્પે- [નિવર્પેત્, રુક્કામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ] 33
-દ્રુક્કામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસીવ ખલુ વૈ રુક્ છન્દોભિરેવાસ્મિ-ન્રુચ-ન્દધાતિક્ષીરે ભવન્તિ રુચમેવાસ્મિ-ન્દધતિ મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યત એવૈનગ્ં રુચો દધાતિગાયત્રી વા અનુમતિસ્ત્રિષ્ટુગ્રાકા જગતી સિનીવાલ્યનુષ્ટુપ્ કુહૂર્ધાતા વષટ્કારઃ પૂર્વપક્ષો રાકા-ઽપરપક્ષઃ કુહૂરમાવાસ્યા સિનીવાલી પૌર્ણમાસ્યનુમતિશ્ચન્દ્રમા ધાતા-ઽષ્ટૌ [ ] 34
વસવો-ઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યેકાદશ રુદ્રા એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્ દ્વાદશા-ઽઽદિત્યા દ્વાદશાક્ષરા જગતી પ્રજાપતિરનુષ્ટુબ્ ધાતા વષટ્કાર એતદ્વૈ દેવિકા-સ્સર્વાણિ ચ છન્દાગ્ંસિ સર્વાશ્ચ દેવતા વષટ્કારસ્તા ય-થ્સહ સર્વા નિર્વપેદીશ્વરા એન-મ્પ્રદહો દ્વે પ્રથમે નિરુપ્ય ધાતુસ્તૃતીય-ન્નિવર્પે-ત્તથો એવોત્તરે નિવર્પે-ત્તથૈન-ન્ન પ્રદહન્ત્ય થો યસ્મૈ કામાય નિરુપ્યન્તે તમેવા-ઽઽભિરુપા-ઽઽપ્નોતિ ॥ 35 ॥
દેવિકા નિવર્પે-ત્પ્રજાકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસીવ ખલુ વૈ પ્રજાશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્રજનયતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મિથુની એવ તેન કરોત્યન્વેવાસ્મા અનુમતિર્મન્યતે રાતે રાકા પ્ર સિનીવાલી જનયતિ પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ કુહ્વા વાચ-ન્દધાત્યેતા એવ નિવર્પે-ત્પશુકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસી- [દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ, ઇવ ખલુ વૈ] 29
-વ ખલુ વૈ પશવશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ પ્રૈવ તેન વાપયત્યન્વેવાસ્મા અનુમતિર્મન્યતે રાતે રાકા પ્ર સિનીવાલી જનયતિ પશૂનેવ પ્રજાતાન્ કુહ્વા પ્રતિષ્ઠાપયત્યેતા એવ નિર્વપે-દ્ગ્રામકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસી વ ખલુ વૈ ગ્રામશ્છન્દોભિરેવાસ્મૈ ગ્રામ- [ગ્રામમ્, અવ રુન્ધે] 30
-મવ રુન્ધે મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યત એવૈન-ઙ્ગ્રામસ્ય દધાત્યેતા એવ નિર્વપેજ્જ્યોગામયાવી છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એતમભિ મન્યન્તે યસ્ય જ્યોગામયતિ છન્દોભિરેવૈન-મગદ-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યતો વા એતસ્યાકૢપ્તં-યઁસ્ય જ્યોગામયતિ મદ્ધ્યત એવાસ્ય તેન કલ્પયત્યેતા એવ નિ- [ એવ નિઃ, વપેદ્યં-યઁજ્ઞો] 31
-ર્વપેદ્યં-યઁજ્ઞો નોપનમેચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એત-ન્નોપ નમન્તિ યં-યઁજ્ઞો નોપનમતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મુખત એવાસ્મૈ છન્દાગ્ંસિ દધાત્યુપૈનં-યઁજ્ઞો નમત્યેતા એવ નિવર્પેદીજાનશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકા યાતયામાનીવ ખલુ વા એતસ્ય છન્દાગ્ંસિ ય ઈજાન ઉત્તમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરો- [ઉત્તમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ, ઉપરિષ્ટાદેવાસ્મૈ] 32
-ત્યુપરિષ્ટાદેવાસ્મૈ છન્દાગ્સ્યયાતયામાન્યવ રુન્ધ ઉપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમત્યેતા એવ નિવર્પેદ્ય-મ્મેધા નોપનમેચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા એત-ન્નોપ નમન્તિ ય-મ્મેધા નોપનમતિ પ્રથમ-ન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ મુખત એવાસ્મૈ છન્દાગ્ંસિ દધાત્યુપૈન-મ્મેધા નમત્યેતા એવ નિવર્પે- [નિવર્પેત્, રુક્કામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ] 33
-દ્રુક્કામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસીવ ખલુ વૈ રુક્ છન્દોભિરેવાસ્મિ-ન્રુચ-ન્દધાતિક્ષીરે ભવન્તિ રુચમેવાસ્મિ-ન્દધતિ મદ્ધ્યતો ધાતાર-ઙ્કરોતિ મદ્ધ્યત એવૈનગ્ં રુચો દધાતિગાયત્રી વા અનુમતિસ્ત્રિષ્ટુગ્રાકા જગતી સિનીવાલ્યનુષ્ટુપ્ કુહૂર્ધાતા વષટ્કારઃ પૂર્વપક્ષો રાકા-ઽપરપક્ષઃ કુહૂરમાવાસ્યા સિનીવાલી પૌર્ણમાસ્યનુમતિશ્ચન્દ્રમા ધાતા-ઽષ્ટૌ [ ] 34
વસવો-ઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્ર્યેકાદશ રુદ્રા એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુબ્ દ્વાદશા-ઽઽદિત્યા દ્વાદશાક્ષરા જગતી પ્રજાપતિરનુષ્ટુબ્ ધાતા વષટ્કાર એતદ્વૈ દેવિકા-સ્સર્વાણિ ચ છન્દાગ્ંસિ સર્વાશ્ચ દેવતા વષટ્કારસ્તા ય-થ્સહ સર્વા નિર્વપેદીશ્વરા એન-મ્પ્રદહો દ્વે પ્રથમે નિરુપ્ય ધાતુસ્તૃતીય-ન્નિવર્પે-ત્તથો એવોત્તરે નિવર્પે-ત્તથૈન-ન્ન પ્રદહન્ત્ય થો યસ્મૈ કામાય નિરુપ્યન્તે તમેવા-ઽઽભિરુપા-ઽઽપ્નોતિ ॥ 35 ॥
(પશુકામશ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવિકાશ્છન્દાગ્ંસિ-ગ્રામં-કલ્પયત્યેતા એવ નિ-રુત્તમન્ધાતાર-ઙ્કરોતિ - મેધા નમત્યેતા એવ નિર્વપે - દષ્ટૌ - દહન્તિ - નવ ચ) (અ. 9)
(દેવિકાઃ પ્રજાકામો મિથુની પશુકામઃ પ્રૈવ ગ્રામકામો જ્યોગામયાવી યં-યઁજ્ઞો ય ઈજાનો ય-મ્મેધા રુક્કામો-ઽષ્ટૌ । દેવિકા ભવન્તિ દધતિ રાષ્ટ્રકામાય ભવતિ દધાતિ ।)
વાસ્તોષ્પતે પ્રતિ જાની હ્યસ્માન્-થ્સ્વાવેશો અનમીવો ભવાનઃ । ય-ત્ત્વેમહે પ્રતિતન્નો જુષસ્વ શન્ન એધિ દ્વિપદે શઞ્ચતુષ્પદે ॥ વાસ્તોષ્પતે શગ્મયા સગ્ં સદાતે સક્ષીમહિ રણ્વયા ગાતુમત્યા । આવઃ, ક્ષેમ ઉત યોગે વરન્નો યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદાનઃ ॥ ય-થ્સાય-મ્પ્રાતરગ્નિહોત્ર-ઞ્જુહોત્યાહુતીષ્ટકા એવ તા ઉપ ધત્તે [તા ઉપ ધત્તે, યજમાનો-ઽહોરાત્રાણિ] 36
યજમાનો-ઽહોરાત્રાણિ વા એતસ્યેષ્ટકા ય આહિતાગ્નિર્ય-થ્સાય-મ્પ્રાતર્જુહોત્યહોરાત્રાણ્યેવા ઽઽપ્ત્વેષ્ટકાઃ કૃત્વોપ ધત્તે દશ સમાનત્ર જુહોતિ દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમેવા-ઽઽપ્ત્વેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપ ધત્તે-ઽથો વિરાજ્યેવ યજ્ઞમાપ્નોતિ ચિત્યશ્ચિત્યો-ઽસ્ય ભવતિ તસ્માદ્યત્ર દશોષિત્વા પ્રયાતિ ત-દ્યજ્ઞવાસ્ત્વવાસ્ત્વેવ તદ્ય-ત્તતો-ઽર્વાચીનગ્ં [તદ્ય-ત્તતો-ઽર્વાચીનમ્, રુદ્રઃ ખલુ વૈ] 37
રુદ્રઃ ખલુ વૈ વાસ્તોષ્પતિર્યદહુત્વા વાસ્તોષ્પતીય-મ્પ્રયાયા-દ્રુદ્ર એન-મ્ભૂત્વા-ઽગ્નિરનૂત્થાય હન્યાદ્વાસ્તોષ્પતીય-ઞ્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો યદ્યુક્તે જુહુયાદ્યથા પ્રયાતે વાસ્તાવાહુતિ-ઞ્જુહોતિ તાદૃગેવ તદ્યદયુક્તે જુહુયાદ્યથા ક્ષેમ આહુતિ-ઞ્જુહોતિ તાદૃગેવ તદહુતમસ્ય વાસ્તોષ્પતીયગ્ગ્ સ્યા- [સ્યાત્, દક્ષિણો] 38
-દ્દક્ષિણો યુક્તો ભવતિ સવ્યો-ઽયુક્તો-ઽથ વાસ્તોષ્પતીય-ઞ્જુહોત્યુભયમેવા-ઽ કરપરિવર્ગમેવૈનગ્ં શમયતિ યદેકયા જુહુયાદ્દર્વિહોમ-ઙ્કુર્યા-ત્પુરો-ઽનુવાક્યા મનૂચ્ય યાજ્યયા જુહોતિ સદેવત્વાય યદ્ધુત આદદ્ધ્યા-દ્રુદ્ર-ઙ્ગૃહાનન્વારોહયે-દ્યદવક્ષાણાન્યસ-મ્પ્રક્ષાપ્ય પ્રયાયાદ્યથા યજ્ઞવેશસં-વાઁ-ઽઽદહનં-વાઁ તાદૃગેવ તદયન્તે યોનિર્-ઋત્વિય ઇત્યરણ્યો-સ્સમારોહય- [ઇત્યરણ્યો-સ્સમારોહયતિ, એષ વા] 39
-ત્યેષ વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ સમારોહયત્યથો ખલ્વાહુર્યદરણ્યો-સ્સમારૂઢો નશ્યેદુદસ્યાગ્નિ-સ્સીદે-ત્પુનરાધેયઃ સ્યાદિતિ યા તે અગ્ને યજ્ઞિયા તનૂસ્તયેહ્યા રોહેત્યાત્મન્-થ્સમારોહયતે યજમાનો વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વાયામેવૈનં-યોઁન્યાગ્ં સમારોહયતે ॥ 40 ॥
વાસ્તોષ્પતે પ્રતિ જાની હ્યસ્માન્-થ્સ્વાવેશો અનમીવો ભવાનઃ । ય-ત્ત્વેમહે પ્રતિતન્નો જુષસ્વ શન્ન એધિ દ્વિપદે શઞ્ચતુષ્પદે ॥ વાસ્તોષ્પતે શગ્મયા સગ્ં સદાતે સક્ષીમહિ રણ્વયા ગાતુમત્યા । આવઃ, ક્ષેમ ઉત યોગે વરન્નો યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદાનઃ ॥ ય-થ્સાય-મ્પ્રાતરગ્નિહોત્ર-ઞ્જુહોત્યાહુતીષ્ટકા એવ તા ઉપ ધત્તે [તા ઉપ ધત્તે, યજમાનો-ઽહોરાત્રાણિ] 36
યજમાનો-ઽહોરાત્રાણિ વા એતસ્યેષ્ટકા ય આહિતાગ્નિર્ય-થ્સાય-મ્પ્રાતર્જુહોત્યહોરાત્રાણ્યેવા ઽઽપ્ત્વેષ્ટકાઃ કૃત્વોપ ધત્તે દશ સમાનત્ર જુહોતિ દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજમેવા-ઽઽપ્ત્વેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપ ધત્તે-ઽથો વિરાજ્યેવ યજ્ઞમાપ્નોતિ ચિત્યશ્ચિત્યો-ઽસ્ય ભવતિ તસ્માદ્યત્ર દશોષિત્વા પ્રયાતિ ત-દ્યજ્ઞવાસ્ત્વવાસ્ત્વેવ તદ્ય-ત્તતો-ઽર્વાચીનગ્ં [તદ્ય-ત્તતો-ઽર્વાચીનમ્, રુદ્રઃ ખલુ વૈ] 37
રુદ્રઃ ખલુ વૈ વાસ્તોષ્પતિર્યદહુત્વા વાસ્તોષ્પતીય-મ્પ્રયાયા-દ્રુદ્ર એન-મ્ભૂત્વા-ઽગ્નિરનૂત્થાય હન્યાદ્વાસ્તોષ્પતીય-ઞ્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો યદ્યુક્તે જુહુયાદ્યથા પ્રયાતે વાસ્તાવાહુતિ-ઞ્જુહોતિ તાદૃગેવ તદ્યદયુક્તે જુહુયાદ્યથા ક્ષેમ આહુતિ-ઞ્જુહોતિ તાદૃગેવ તદહુતમસ્ય વાસ્તોષ્પતીયગ્ગ્ સ્યા- [સ્યાત્, દક્ષિણો] 38
-દ્દક્ષિણો યુક્તો ભવતિ સવ્યો-ઽયુક્તો-ઽથ વાસ્તોષ્પતીય-ઞ્જુહોત્યુભયમેવા-ઽ કરપરિવર્ગમેવૈનગ્ં શમયતિ યદેકયા જુહુયાદ્દર્વિહોમ-ઙ્કુર્યા-ત્પુરો-ઽનુવાક્યા મનૂચ્ય યાજ્યયા જુહોતિ સદેવત્વાય યદ્ધુત આદદ્ધ્યા-દ્રુદ્ર-ઙ્ગૃહાનન્વારોહયે-દ્યદવક્ષાણાન્યસ-મ્પ્રક્ષાપ્ય પ્રયાયાદ્યથા યજ્ઞવેશસં-વાઁ-ઽઽદહનં-વાઁ તાદૃગેવ તદયન્તે યોનિર્-ઋત્વિય ઇત્યરણ્યો-સ્સમારોહય- [ઇત્યરણ્યો-સ્સમારોહયતિ, એષ વા] 39
-ત્યેષ વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ સમારોહયત્યથો ખલ્વાહુર્યદરણ્યો-સ્સમારૂઢો નશ્યેદુદસ્યાગ્નિ-સ્સીદે-ત્પુનરાધેયઃ સ્યાદિતિ યા તે અગ્ને યજ્ઞિયા તનૂસ્તયેહ્યા રોહેત્યાત્મન્-થ્સમારોહયતે યજમાનો વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સ્વાયામેવૈનં-યોઁન્યાગ્ં સમારોહયતે ॥ 40 ॥
(ધત્તે-ઽર્વાચીનગ્ગ્ -સ્યા-થ્સમારોહયતિ -પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
ત્વમગ્ને બૃહદ્વયો દધાસિ દેવ દાશુષે । કવિર્ગૃહપતિર્યુવા ॥ હવ્યવાડગ્નિરજરઃ પિતા નો વિભુર્વિભાવા સુદૃશીકો અસ્મે । સુગાર્હપત્યા-સ્સમિષો દિદીહ્યસ્મદ્રિયખ્સ-મ્મિમીહિ શ્રવાગ્ંસિ ॥ ત્વ-ઞ્ચ સોમ નો વશો જીવાતુ-ન્ન મરામહે । પ્રિયસ્તોત્રો વનસ્પતિઃ ॥ બ્રહ્મા દેવાના-મ્પદવીઃ કવીનામૃષિર્વિપ્રાણા-મ્મહિષો મૃગાણામ્ । શ્યેનો ગૃદ્ધ્રાણાગ્ સ્વધિતિ ર્વનાનાગ્ં સોમઃ [સોમઃ, પવિત્રમત્યેતિ] 41
પવિત્રમત્યેતિ રેભન્ન્ ॥ આ વિશ્વદેવગ્ં સત્પતિગ્ં સૂક્તૈરદ્યા વૃણીમહે । સત્યસવગ્ં સવિતારમ્ ॥ આસત્યેન રજસા વર્તમાનો નિવેશયન્નમૃત-મ્મર્ત્યઞ્ચ । હિરણ્યયેન સવિતા રથેના-ઽઽ દેવોયાતિ ભુવના વિપશ્યન્ન્ ॥ યથા નો અદિતિઃ કર-ત્પશ્વે નૃભ્યો યથા ગવે । યથા તોકાય રુદ્રિયમ્ ॥ મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા [ ] 42
નો અશ્વેષુ રીરિષઃ । વીરા-ન્માનો રુદ્ર ભામિતો વધીર્હવિષ્મન્તો નમસા વિધેમ તે ॥ ઉદપ્રુતો ન વયો રક્ષમાણા વાવદતો અભ્રિયસ્યેવ ઘોષાઃ । ગિરિભ્રજો નોર્મયો મદન્તો બૃહસ્પતિમભ્યર્કા અનાવન્ન્ ॥ હગ્ંસૈરિવ સખિભિર્વાવદદ્ભિરશ્મન્- મયાનિ નહના વ્યસ્યન્ન્ । બૃહસ્પતિરભિકનિક્રદદ્ગા ઉત પ્રાસ્તૌદુચ્ચ વિદ્વાગ્ં અગાયત્ ॥ એન્દ્ર સાનસિગ્ં રયિગ્ં [રયિમ્, સજિત્વાનગ્ં સદાસહમ્ ।] 43
સજિત્વાનગ્ં સદાસહમ્ । વર્ષિષ્ઠમૂતયે ભર ॥ પ્ર સસાહિષે પુરુહૂત શત્રૂન્ જ્યેષ્ઠસ્તે શુષ્મ ઇહ રાતિરસ્તુ । ઇન્દ્રા-ઽઽ ભર દક્ષિણેના વસૂનિ પતિ-સ્સિન્ધૂનામસિ રેવતીનામ્ ॥ ત્વગ્ં સુતસ્ય પીતયે સદ્યો વૃદ્ધો અજાયથાઃ । ઇન્દ્ર જ્યૈષ્ઠ્યાય સુક્રતો ॥ ભુવસ્ત્વમિન્દ્ર બ્રહ્મણા મહા-ન્ભુવો વિશ્વેષુ સવનેષુ યજ્ઞિયઃ । ભુવો નૄગ્શ્ચ્યૌત્નો વિશ્વસ્મિ-ન્ભરે જ્યેષ્ઠશ્ચ મન્ત્રો [મન્ત્રઃ, વિશ્વચર્ષણે ।] 44
વિશ્વચર્ષણે ॥ મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃત-શ્શ્રવો દેવસ્ય સાનસિમ્ ।
ત્વમગ્ને બૃહદ્વયો દધાસિ દેવ દાશુષે । કવિર્ગૃહપતિર્યુવા ॥ હવ્યવાડગ્નિરજરઃ પિતા નો વિભુર્વિભાવા સુદૃશીકો અસ્મે । સુગાર્હપત્યા-સ્સમિષો દિદીહ્યસ્મદ્રિયખ્સ-મ્મિમીહિ શ્રવાગ્ંસિ ॥ ત્વ-ઞ્ચ સોમ નો વશો જીવાતુ-ન્ન મરામહે । પ્રિયસ્તોત્રો વનસ્પતિઃ ॥ બ્રહ્મા દેવાના-મ્પદવીઃ કવીનામૃષિર્વિપ્રાણા-મ્મહિષો મૃગાણામ્ । શ્યેનો ગૃદ્ધ્રાણાગ્ સ્વધિતિ ર્વનાનાગ્ં સોમઃ [સોમઃ, પવિત્રમત્યેતિ] 41
પવિત્રમત્યેતિ રેભન્ન્ ॥ આ વિશ્વદેવગ્ં સત્પતિગ્ં સૂક્તૈરદ્યા વૃણીમહે । સત્યસવગ્ં સવિતારમ્ ॥ આસત્યેન રજસા વર્તમાનો નિવેશયન્નમૃત-મ્મર્ત્યઞ્ચ । હિરણ્યયેન સવિતા રથેના-ઽઽ દેવોયાતિ ભુવના વિપશ્યન્ન્ ॥ યથા નો અદિતિઃ કર-ત્પશ્વે નૃભ્યો યથા ગવે । યથા તોકાય રુદ્રિયમ્ ॥ મા નસ્તોકે તનયે મા ન આયુષિ મા નો ગોષુ મા [ ] 42
નો અશ્વેષુ રીરિષઃ । વીરા-ન્માનો રુદ્ર ભામિતો વધીર્હવિષ્મન્તો નમસા વિધેમ તે ॥ ઉદપ્રુતો ન વયો રક્ષમાણા વાવદતો અભ્રિયસ્યેવ ઘોષાઃ । ગિરિભ્રજો નોર્મયો મદન્તો બૃહસ્પતિમભ્યર્કા અનાવન્ન્ ॥ હગ્ંસૈરિવ સખિભિર્વાવદદ્ભિરશ્મન્- મયાનિ નહના વ્યસ્યન્ન્ । બૃહસ્પતિરભિકનિક્રદદ્ગા ઉત પ્રાસ્તૌદુચ્ચ વિદ્વાગ્ં અગાયત્ ॥ એન્દ્ર સાનસિગ્ં રયિગ્ં [રયિમ્, સજિત્વાનગ્ં સદાસહમ્ ।] 43
સજિત્વાનગ્ં સદાસહમ્ । વર્ષિષ્ઠમૂતયે ભર ॥ પ્ર સસાહિષે પુરુહૂત શત્રૂન્ જ્યેષ્ઠસ્તે શુષ્મ ઇહ રાતિરસ્તુ । ઇન્દ્રા-ઽઽ ભર દક્ષિણેના વસૂનિ પતિ-સ્સિન્ધૂનામસિ રેવતીનામ્ ॥ ત્વગ્ં સુતસ્ય પીતયે સદ્યો વૃદ્ધો અજાયથાઃ । ઇન્દ્ર જ્યૈષ્ઠ્યાય સુક્રતો ॥ ભુવસ્ત્વમિન્દ્ર બ્રહ્મણા મહા-ન્ભુવો વિશ્વેષુ સવનેષુ યજ્ઞિયઃ । ભુવો નૄગ્શ્ચ્યૌત્નો વિશ્વસ્મિ-ન્ભરે જ્યેષ્ઠશ્ચ મન્ત્રો [મન્ત્રઃ, વિશ્વચર્ષણે ।] 44
વિશ્વચર્ષણે ॥ મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃત-શ્શ્રવો દેવસ્ય સાનસિમ્ ।
સત્ય-ઞ્ચિત્ર શ્રવસ્તમમ્ ॥ મિત્રો જનાન્ યાતયતિ પ્રજાન-ન્મિત્રો દાધાર પૃથિવીમુત દ્યામ્ । મિત્રઃ કૃષ્ટીરનિમિષા-ઽભિ ચષ્ટે સત્યાય હવ્ય-ઙ્ઘૃતવ-દ્વિધેમ ॥ પ્રસમિત્ર મર્તો અસ્તુ પ્રયસ્વાન્. યસ્ત આદિત્ય શિક્ષતિ વ્રતેન । ન હન્યતે ન જીયતે ત્વોતો નૈનમગ્ંહો અશ્ઞોત્યન્તિતો ન દૂરાત્ ॥ ય- [યત્, ચિદ્ધિ તે વિશો] 45
-ચ્ચિદ્ધિ તે વિશો યથા પ્રદેવ વરુણ વ્રતમ્ । મિનીમસિ દ્યવિદ્યવિ ॥ ય-ત્કિઞ્ચેદં-વઁરુણ દૈવ્યે જને-ઽભિદ્રોહ-મ્મનુષ્યાશ્ચરામસિ । અચિત્તીય-ત્તવ ધર્મા યુયોપિમમા નસ્તસ્મા દેનસો દેવ રીરિષઃ ॥ કિતવાસો યદ્રિ રિપુર્ન દીવિ યદ્વા ઘા સત્ય મુતયન્ન વિદ્મ । સર્વા તા વિષ્ય શિથિરે વ દેવાથા તે સ્યામ વરુણ પ્રિયાસઃ ॥ 46 ॥
-ચ્ચિદ્ધિ તે વિશો યથા પ્રદેવ વરુણ વ્રતમ્ । મિનીમસિ દ્યવિદ્યવિ ॥ ય-ત્કિઞ્ચેદં-વઁરુણ દૈવ્યે જને-ઽભિદ્રોહ-મ્મનુષ્યાશ્ચરામસિ । અચિત્તીય-ત્તવ ધર્મા યુયોપિમમા નસ્તસ્મા દેનસો દેવ રીરિષઃ ॥ કિતવાસો યદ્રિ રિપુર્ન દીવિ યદ્વા ઘા સત્ય મુતયન્ન વિદ્મ । સર્વા તા વિષ્ય શિથિરે વ દેવાથા તે સ્યામ વરુણ પ્રિયાસઃ ॥ 46 ॥
(સોમો-ગોષુ મા- રયિં - મન્ત્રો -ય-ચ્છિથિરા-સપ્ત ચ ) (અ. 11)
(વિ વા એતસ્યા - ઽઽવાયો - ઇમે વૈ - ચિત્તઞ્ચા - ઽગ્નિર્ભૂતાનાં - દેવા વા અભ્યાતાના - નૃતાષાડ્ - રાષ્ટ્રકામાય - દેવિકા - વાસ્તોષ્પતે - ત્વમગ્ને બૃહ - દેકાદશ )
(વિ વા એતસ્યે - ત્યાહ - મૃત્યુર્ગન્ધર્વો - ઽવ રુન્ધે મદ્ધ્યત - સ્ત્વમગ્ને બૃહથ્ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્)
(વિ વા એતસ્ય, પ્રિયાસઃ )
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥