કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટિશેષાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પૂર્ણા પશ્ચાદુત પૂર્ણા પુરસ્તાદુ-ન્મદ્ધ્યતઃ પૌર્ણમાસી જિગાય । તસ્યા-ન્દેવા અધિ સંવઁસન્ત ઉત્તમે નાક ઇહ માદયન્તામ્ ॥ યત્તે દેવા અદધુ ર્ભાગધેયમમાવાસ્યે સંવઁસન્તો મહિત્વા । સાનો યજ્ઞ-મ્પિપૃહિ વિશ્વવારે રયિ-ન્નો ધેહિ સુભગે સુવીરમ્ ॥નિવેશની સઙ્ગમની વસૂનાં-વિઁશ્વા રૂપાણિ વસૂન્યાવેશયન્તી । સહસ્રપોષગ્ં સુભગા રરાણા સા ન આગન્. વર્ચસા [આગન્. વર્ચસા, સંવિઁદાના ।] 1
સંવિઁદાના ॥ અગ્નીષોમૌ પ્રથમૌ વીર્યેણ વસૂ-ન્રુદ્રાનાદિત્યાનિહ જિન્વતમ્ । માદ્ધ્યગ્ં હિ પૌર્ણમાસ-ઞ્જુષેથા-મ્બ્રહ્મણા વૃદ્ધૌ સુકૃતેન સાતાવથા-ઽસ્મભ્યગ્ં સહવીરાગ્ં રયિ-ન્નિ યચ્છતમ્ ॥ આદિત્યાશ્ચા-ઽઙ્ગિરસશ્ચાગ્નીના-ઽદધત તે દર્શપૂર્ણમાસૌ પ્રૈફ્સ-ન્તેષામઙ્ગિરસા-ન્નિરુપ્તગ્ં હવિરાસીદથા-ઽઽદિત્યા એતૌ હોમાવપશ્ય-ન્તાવજુહવુસ્તતો વૈ તે દર્શપૂર્ણમાસૌ [ ] 2
પૂર્વ આ ઽલભન્ત દર્શપૂર્ણમાસા-વાલભમાન એતૌ હોમૌ પુરસ્તાજ્જુહુયા-થ્સાક્ષાદેવ દર્શપૂર્ણમાસાવા લભતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ દર્શપૂર્ણમાસાવા લભેત ય એનયોરનુ-લોમઞ્ચ પ્રતિલોમઞ્ચ વિદ્યાદિત્યમાવાસ્યાયા ઊર્ધ્વ-ન્તદનુલોમ-મ્પૌર્ણમાસ્યૈ પ્રતીચીન-ન્ત-ત્પ્રતિલોમં-યઁ-ત્પૌર્ણમાસી-મ્પૂર્વામાલભેત પ્રતિલોમમેનાવા લભેતા-મુમપક્ષીયમાણ-મન્વપ- [-મન્વપ, ક્ષીયેત સારસ્વતૌ હોમૌ] 3
-ક્ષીયેત સારસ્વતૌ હોમૌ પુરસ્તાજ્જુહુયાદમાવાસ્યા વૈ સરસ્વત્યનુલોમ-મેવૈનાવા લભતે ઽમુમાપ્યાયમાનમન્વા પ્યાયત આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપે-થ્સરસ્વત્યૈ ચરુગ્ં સરસ્વતે દ્વાદશકપાલં-યઁદાગ્નેયો ભવત્યગ્નિર્વૈ યજ્ઞમુખં-યઁજ્ઞમુખમેવર્ધિ-મ્પુરસ્તા-દ્ધત્તે ય-દ્વૈષ્ણવો ભવતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞમેવા-ઽઽરભ્ય પ્રતનુતે સરસ્વત્યૈ ચરુર્ભવતિ સરસ્વતે દ્વાદશકપાલો-ઽમાવાસ્યા વૈ સરસ્વતી પૂર્ણમાસ-સ્સરસ્વા-ન્તાવેવ સાક્ષાદા રભત ઋદ્ધ્નોત્યાભ્યા-ન્દ્વાદશકપાલ-સ્સરસ્વતે ભવતિ મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ ॥ 4 ॥
પૂર્ણા પશ્ચાદુત પૂર્ણા પુરસ્તાદુ-ન્મદ્ધ્યતઃ પૌર્ણમાસી જિગાય । તસ્યા-ન્દેવા અધિ સંવઁસન્ત ઉત્તમે નાક ઇહ માદયન્તામ્ ॥ યત્તે દેવા અદધુ ર્ભાગધેયમમાવાસ્યે સંવઁસન્તો મહિત્વા । સાનો યજ્ઞ-મ્પિપૃહિ વિશ્વવારે રયિ-ન્નો ધેહિ સુભગે સુવીરમ્ ॥નિવેશની સઙ્ગમની વસૂનાં-વિઁશ્વા રૂપાણિ વસૂન્યાવેશયન્તી । સહસ્રપોષગ્ં સુભગા રરાણા સા ન આગન્. વર્ચસા [આગન્. વર્ચસા, સંવિઁદાના ।] 1
સંવિઁદાના ॥ અગ્નીષોમૌ પ્રથમૌ વીર્યેણ વસૂ-ન્રુદ્રાનાદિત્યાનિહ જિન્વતમ્ । માદ્ધ્યગ્ં હિ પૌર્ણમાસ-ઞ્જુષેથા-મ્બ્રહ્મણા વૃદ્ધૌ સુકૃતેન સાતાવથા-ઽસ્મભ્યગ્ં સહવીરાગ્ં રયિ-ન્નિ યચ્છતમ્ ॥ આદિત્યાશ્ચા-ઽઙ્ગિરસશ્ચાગ્નીના-ઽદધત તે દર્શપૂર્ણમાસૌ પ્રૈફ્સ-ન્તેષામઙ્ગિરસા-ન્નિરુપ્તગ્ં હવિરાસીદથા-ઽઽદિત્યા એતૌ હોમાવપશ્ય-ન્તાવજુહવુસ્તતો વૈ તે દર્શપૂર્ણમાસૌ [ ] 2
પૂર્વ આ ઽલભન્ત દર્શપૂર્ણમાસા-વાલભમાન એતૌ હોમૌ પુરસ્તાજ્જુહુયા-થ્સાક્ષાદેવ દર્શપૂર્ણમાસાવા લભતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ દર્શપૂર્ણમાસાવા લભેત ય એનયોરનુ-લોમઞ્ચ પ્રતિલોમઞ્ચ વિદ્યાદિત્યમાવાસ્યાયા ઊર્ધ્વ-ન્તદનુલોમ-મ્પૌર્ણમાસ્યૈ પ્રતીચીન-ન્ત-ત્પ્રતિલોમં-યઁ-ત્પૌર્ણમાસી-મ્પૂર્વામાલભેત પ્રતિલોમમેનાવા લભેતા-મુમપક્ષીયમાણ-મન્વપ- [-મન્વપ, ક્ષીયેત સારસ્વતૌ હોમૌ] 3
-ક્ષીયેત સારસ્વતૌ હોમૌ પુરસ્તાજ્જુહુયાદમાવાસ્યા વૈ સરસ્વત્યનુલોમ-મેવૈનાવા લભતે ઽમુમાપ્યાયમાનમન્વા પ્યાયત આગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપે-થ્સરસ્વત્યૈ ચરુગ્ં સરસ્વતે દ્વાદશકપાલં-યઁદાગ્નેયો ભવત્યગ્નિર્વૈ યજ્ઞમુખં-યઁજ્ઞમુખમેવર્ધિ-મ્પુરસ્તા-દ્ધત્તે ય-દ્વૈષ્ણવો ભવતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞમેવા-ઽઽરભ્ય પ્રતનુતે સરસ્વત્યૈ ચરુર્ભવતિ સરસ્વતે દ્વાદશકપાલો-ઽમાવાસ્યા વૈ સરસ્વતી પૂર્ણમાસ-સ્સરસ્વા-ન્તાવેવ સાક્ષાદા રભત ઋદ્ધ્નોત્યાભ્યા-ન્દ્વાદશકપાલ-સ્સરસ્વતે ભવતિ મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ મિથુનૌ ગાવૌ દક્ષિણા સમૃદ્ધ્યૈ ॥ 4 ॥
(વર્ચસા - વૈ તે દર્શપૂર્ણમાસા - વપ - તનુતે સરસ્વત્યૈ - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
ઋષયો વા ઇન્દ્ર-મ્પ્રત્યક્ષ-ન્નાપશ્ય-ન્તં-વઁસિષ્ઠઃ પ્રત્યક્ષમપશ્ય-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્બ્રાહ્મણ-ન્તે વક્ષ્યામિ યથા ત્વત્પુરોહિતાઃ પ્રજાઃ પ્રજનિષ્યન્તે-ઽથ મેતરેભ્ય ઋષિભ્યો મા પ્રવોચ ઇતિ તસ્મા એતાન્થ્સ્તોમ-ભાગાનબ્રવી-ત્તતો વસિષ્ઠપુરોહિતાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્ત તસ્મા-દ્વાસિષ્ઠો બ્રહ્મા કાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષય-ઞ્જિન્વે- [ક્ષય-ઞ્જિન્વેતિ, આહ દેવા વૈ] 5
-ત્યાહ દેવા વૈ ક્ષયો દેવેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહ પ્રેતિરસિ ધર્માય ત્વા ધર્મ-ઞ્જિન્વેત્યાહ મનુષ્યા વૈ ધર્મો મનુષ્યેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહાન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવ-ઞ્જિન્વેત્યાહૈભ્ય એવ લોકેભ્યો યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહવિષ્ટમ્ભો-ઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિ-ઞ્જિન્વેત્યાહ વૃષ્ટિમેવા-ઽવ- [વૃષ્ટિમેવા-ઽવ, રુન્ધે પ્રવા-] 6
-રુન્ધે પ્રવા-ઽસ્યનુવા-ઽસીત્યાહ મિથુનત્વાયોશિગસિ વસુભ્યસ્ત્વા વસૂઞ્જિન્વેત્યાહાષ્ટૌ વસવ એકાદશ રુદ્રા દ્વાદશા-ઽઽદિત્યા એતાવન્તો વૈ દેવાસ્તેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહૌજો-ઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄન્ જિન્વેત્યાહ દેવાનેવ પિતૄનનુ સન્તનોતિ તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજા જિન્વે- [પ્રજા જિન્વ, ઇત્યાહ પિતૄનેવ] 7
-ત્યાહ પિતૄનેવ પ્રજા અનુ સન્તનોતિ પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂઞ્જિન્વેત્યાહ પ્રજા એવ પશૂનનુ સન્તનોતિરેવદસ્યો-ષધીભ્ય સ્ત્વૌષધી-ર્જિન્વેત્યાહૌષધીષ્વેવ પશૂ-ન્પ્રતિષ્ઠાપયત્યભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યાહાભિજિત્યા અધિપતિરસિ પ્રાણાય ત્વા પ્રાણ- [પ્રાણમ્, જિન્વેત્યાહ] 8
-ઞ્જિન્વેત્યાહ પ્રજાસ્વેવ પ્રાણા-ન્દધાતિ ત્રિવૃદસિ પ્રવૃદસીત્યાહ મિથુનત્વાય સગ્ંરોહો-ઽસિ નીરોહો-ઽસીત્યાહ પ્રજાત્યૈ વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 9 ॥
ઋષયો વા ઇન્દ્ર-મ્પ્રત્યક્ષ-ન્નાપશ્ય-ન્તં-વઁસિષ્ઠઃ પ્રત્યક્ષમપશ્ય-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્બ્રાહ્મણ-ન્તે વક્ષ્યામિ યથા ત્વત્પુરોહિતાઃ પ્રજાઃ પ્રજનિષ્યન્તે-ઽથ મેતરેભ્ય ઋષિભ્યો મા પ્રવોચ ઇતિ તસ્મા એતાન્થ્સ્તોમ-ભાગાનબ્રવી-ત્તતો વસિષ્ઠપુરોહિતાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાયન્ત તસ્મા-દ્વાસિષ્ઠો બ્રહ્મા કાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે રશ્મિરસિ ક્ષયાય ત્વા ક્ષય-ઞ્જિન્વે- [ક્ષય-ઞ્જિન્વેતિ, આહ દેવા વૈ] 5
-ત્યાહ દેવા વૈ ક્ષયો દેવેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહ પ્રેતિરસિ ધર્માય ત્વા ધર્મ-ઞ્જિન્વેત્યાહ મનુષ્યા વૈ ધર્મો મનુષ્યેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહાન્વિતિરસિ દિવે ત્વા દિવ-ઞ્જિન્વેત્યાહૈભ્ય એવ લોકેભ્યો યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહવિષ્ટમ્ભો-ઽસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વા વૃષ્ટિ-ઞ્જિન્વેત્યાહ વૃષ્ટિમેવા-ઽવ- [વૃષ્ટિમેવા-ઽવ, રુન્ધે પ્રવા-] 6
-રુન્ધે પ્રવા-ઽસ્યનુવા-ઽસીત્યાહ મિથુનત્વાયોશિગસિ વસુભ્યસ્ત્વા વસૂઞ્જિન્વેત્યાહાષ્ટૌ વસવ એકાદશ રુદ્રા દ્વાદશા-ઽઽદિત્યા એતાવન્તો વૈ દેવાસ્તેભ્ય એવ યજ્ઞ-મ્પ્રા-ઽઽહૌજો-ઽસિ પિતૃભ્યસ્ત્વા પિતૄન્ જિન્વેત્યાહ દેવાનેવ પિતૄનનુ સન્તનોતિ તન્તુરસિ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજા જિન્વે- [પ્રજા જિન્વ, ઇત્યાહ પિતૄનેવ] 7
-ત્યાહ પિતૄનેવ પ્રજા અનુ સન્તનોતિ પૃતનાષાડસિ પશુભ્યસ્ત્વા પશૂઞ્જિન્વેત્યાહ પ્રજા એવ પશૂનનુ સન્તનોતિરેવદસ્યો-ષધીભ્ય સ્ત્વૌષધી-ર્જિન્વેત્યાહૌષધીષ્વેવ પશૂ-ન્પ્રતિષ્ઠાપયત્યભિજિદસિ યુક્તગ્રાવેન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યાહાભિજિત્યા અધિપતિરસિ પ્રાણાય ત્વા પ્રાણ- [પ્રાણમ્, જિન્વેત્યાહ] 8
-ઞ્જિન્વેત્યાહ પ્રજાસ્વેવ પ્રાણા-ન્દધાતિ ત્રિવૃદસિ પ્રવૃદસીત્યાહ મિથુનત્વાય સગ્ંરોહો-ઽસિ નીરોહો-ઽસીત્યાહ પ્રજાત્યૈ વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 9 ॥
(જિન્વેત્ય - વ - પ્રજા જિન્વ - પ્રાણન્ - ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
અગ્નિના દેવેન પૃતના જયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા ત્રિવૃતા સ્તોમેન રથન્તરેણ સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ પૂર્વજા-ન્ભ્રાતૃવ્યાનધરા-ન્પાદયામ્યવૈના-ન્બાધે પ્રત્યેનાન્નુદે-ઽસ્મિન્ ક્ષયે-ઽસ્મિ-ન્ભૂમિલોકે યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ યઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મો વિષ્ણોઃ ક્રમેણા-ઽત્યેનાન્ ક્રામામીન્દ્રેણ દેવેન પૃતના જયામિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા પઞ્ચદશેન સ્તોમેન બૃહતા સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ [વજ્રેણ, સહજાન્. વિશ્વેભિર્દેવેભિઃ પૃતના] 10
સહજાન્. વિશ્વેભિર્દેવેભિઃ પૃતના જયામિ જાગતેન છન્દસા સપ્તદશેન સ્તોમેન વામદેવ્યેન સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણા પરજાનિન્દ્રેણ સયુજો વયગ્ં સાસહ્યામ પૃતન્યતઃ । ઘ્નન્તો વૃત્રાણ્યપ્રતિ । યત્તે અગ્ને તેજસ્તેનાહ-ન્તેજસ્વી ભૂયાસં-યઁત્તે અગ્ને વર્ચસ્તેનાહં-વઁર્ચસ્વી ભૂયાસં-યઁત્તે અગ્ને હરસ્તેનાહગ્ં હરસ્વી ભૂયાસમ્ ॥ 11 ॥
અગ્નિના દેવેન પૃતના જયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા ત્રિવૃતા સ્તોમેન રથન્તરેણ સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ પૂર્વજા-ન્ભ્રાતૃવ્યાનધરા-ન્પાદયામ્યવૈના-ન્બાધે પ્રત્યેનાન્નુદે-ઽસ્મિન્ ક્ષયે-ઽસ્મિ-ન્ભૂમિલોકે યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ યઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મો વિષ્ણોઃ ક્રમેણા-ઽત્યેનાન્ ક્રામામીન્દ્રેણ દેવેન પૃતના જયામિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસા પઞ્ચદશેન સ્તોમેન બૃહતા સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ [વજ્રેણ, સહજાન્. વિશ્વેભિર્દેવેભિઃ પૃતના] 10
સહજાન્. વિશ્વેભિર્દેવેભિઃ પૃતના જયામિ જાગતેન છન્દસા સપ્તદશેન સ્તોમેન વામદેવ્યેન સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણા પરજાનિન્દ્રેણ સયુજો વયગ્ં સાસહ્યામ પૃતન્યતઃ । ઘ્નન્તો વૃત્રાણ્યપ્રતિ । યત્તે અગ્ને તેજસ્તેનાહ-ન્તેજસ્વી ભૂયાસં-યઁત્તે અગ્ને વર્ચસ્તેનાહં-વઁર્ચસ્વી ભૂયાસં-યઁત્તે અગ્ને હરસ્તેનાહગ્ં હરસ્વી ભૂયાસમ્ ॥ 11 ॥
(બૃહતા સામ્ના વષટ્કારેણ વજ્રેણ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષઃ પૃથિવ્યામદ્ધ્યાસતે । અગ્નિર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ આ-ઽગન્મ મિત્રાવરુણા વરેણ્યા રાત્રીણા-મ્ભાગો યુવયોર્યો અસ્તિ । નાક-ઙ્ગૃહ્ણાના-સ્સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥ યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષો-ઽન્તરિક્ષે-ઽદ્ધ્યાસતે । વાયુર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ યાસ્તે રાત્રી-સ્સવિત- [રાત્રી-સ્સવિતઃ, દેવયાનીરન્તરા] 12
-ર્દેવયાનીરન્તરા દ્યાવાપૃથિવી વિયન્તિ । ગૃહૈશ્ચ સર્વૈઃ પ્રજયા ન્વગ્રે સુવો રુહાણાસ્તરતા રજાગ્ંસિ ॥ યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષો દિવ્યદ્ધ્યાસતે । સૂર્યો મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ યેનેન્દ્રાય સમભરઃ પયાગ્સ્યુત્તમેન હવિષા જાતવેદઃ । તેના-ઽગ્ને ત્વમુત વર્ધયેમગ્ં સજાતાનાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય આ ધેહ્યેનમ્ ॥ યજ્ઞહનો વૈ દેવા યજ્ઞમુષ- [દેવા યજ્ઞમુષઃ, સન્તિ ત એષુ] 13
-સ્સન્તિ ત એષુ લોકેષ્વાસત આદદાના વિમથ્નાના યો દદાતિ યો યજતે તસ્ય । યે દેવા યજ્ઞહનઃ પૃથિવ્યામદ્ધ્યાસતે યે અન્તરિક્ષે યે દિવીત્યાહેમાનેવ લોકાગ્સ્તીર્ત્વા સગૃહ-સ્સપશુ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેત્યપ વૈ સોમેનેજાનાદ્દેવતાશ્ચ યજ્ઞશ્ચ ક્રામન્ત્યાગ્નેય-મ્પઞ્ચકપાલમુદવસાનીય-ન્નિર્વપેદગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ [દેવતાઃ, પાઙ્ક્તો યજ્ઞો] 14
પાઙ્ક્તો યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞઞ્ચાવ રુન્ધેગાયત્રો વા અગ્નિર્ગાયત્ર છન્દાસ્ત-ઞ્છન્દસા વ્યર્ધયતિ ય-ત્પઞ્ચકપાલ-ઙ્કરોત્યષ્ટાકપાલઃ કાર્યો-ઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો-ઽગ્નિ-ર્ગાયત્ર છન્દા-સ્સ્વેનૈવૈન-ઞ્છન્દસા સમર્ધયતિ પઙ્ક્ત્યૌ યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞસ્તેનૈવ યજ્ઞાન્નૈતિ ॥ 15 ॥
યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષઃ પૃથિવ્યામદ્ધ્યાસતે । અગ્નિર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ આ-ઽગન્મ મિત્રાવરુણા વરેણ્યા રાત્રીણા-મ્ભાગો યુવયોર્યો અસ્તિ । નાક-ઙ્ગૃહ્ણાના-સ્સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥ યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષો-ઽન્તરિક્ષે-ઽદ્ધ્યાસતે । વાયુર્મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ યાસ્તે રાત્રી-સ્સવિત- [રાત્રી-સ્સવિતઃ, દેવયાનીરન્તરા] 12
-ર્દેવયાનીરન્તરા દ્યાવાપૃથિવી વિયન્તિ । ગૃહૈશ્ચ સર્વૈઃ પ્રજયા ન્વગ્રે સુવો રુહાણાસ્તરતા રજાગ્ંસિ ॥ યે દેવા યજ્ઞહનો યજ્ઞમુષો દિવ્યદ્ધ્યાસતે । સૂર્યો મા તેભ્યો રક્ષતુ ગચ્છેમ સુકૃતો વયમ્ ॥ યેનેન્દ્રાય સમભરઃ પયાગ્સ્યુત્તમેન હવિષા જાતવેદઃ । તેના-ઽગ્ને ત્વમુત વર્ધયેમગ્ં સજાતાનાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય આ ધેહ્યેનમ્ ॥ યજ્ઞહનો વૈ દેવા યજ્ઞમુષ- [દેવા યજ્ઞમુષઃ, સન્તિ ત એષુ] 13
-સ્સન્તિ ત એષુ લોકેષ્વાસત આદદાના વિમથ્નાના યો દદાતિ યો યજતે તસ્ય । યે દેવા યજ્ઞહનઃ પૃથિવ્યામદ્ધ્યાસતે યે અન્તરિક્ષે યે દિવીત્યાહેમાનેવ લોકાગ્સ્તીર્ત્વા સગૃહ-સ્સપશુ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેત્યપ વૈ સોમેનેજાનાદ્દેવતાશ્ચ યજ્ઞશ્ચ ક્રામન્ત્યાગ્નેય-મ્પઞ્ચકપાલમુદવસાનીય-ન્નિર્વપેદગ્નિ-સ્સર્વા દેવતાઃ [દેવતાઃ, પાઙ્ક્તો યજ્ઞો] 14
પાઙ્ક્તો યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞઞ્ચાવ રુન્ધેગાયત્રો વા અગ્નિર્ગાયત્ર છન્દાસ્ત-ઞ્છન્દસા વ્યર્ધયતિ ય-ત્પઞ્ચકપાલ-ઙ્કરોત્યષ્ટાકપાલઃ કાર્યો-ઽષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો-ઽગ્નિ-ર્ગાયત્ર છન્દા-સ્સ્વેનૈવૈન-ઞ્છન્દસા સમર્ધયતિ પઙ્ક્ત્યૌ યાજ્યાનુવાક્યે ભવતઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞસ્તેનૈવ યજ્ઞાન્નૈતિ ॥ 15 ॥
(સવિત-ર્દેવા યજ્ઞમુષઃ - સર્વા દેવતા - સ્ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
સૂર્યો મા દેવો દેવેભ્યઃ પાતુ વાયુરન્તરિક્ષા-દ્યજમાનો-ઽગ્નિર્મા પાતુ ચક્ષુષઃ । સક્ષ શૂષ સવિતર્વિશ્વચર્ષણ એતેભિઃ સોમ નામભિર્વિધેમ તે તેભિઃ સોમ નામભિર્વિધેમ તે ॥ અહ-મ્પરસ્તાદ-હમવસ્તાદહ-ઞ્જ્યોતિષા વિ તમો વવાર । યદન્તરિક્ષ-ન્તદુ મે પિતા-ઽભૂદહગ્ં સૂર્યમુભયતો દદર્શાહ-મ્ભૂયા સમુત્તમ-સ્સમાનાના- [સમુત્તમ-સ્સમાનાનામ્, આ સમુદ્રા-] 16
-મા સમુદ્રા-દા-ઽન્તરિક્ષાત્-પ્રજાપતિરુદધિ-ઞ્ચ્યાવયાતીન્દ્રઃ પ્રસ્નૌતુ મરુતો વર્ષયન્તૂન્નમ્ભય પૃથિવી-મ્ભિન્ધીદ-ન્દિવ્ય-ન્નભઃ । ઉદ્નો દિવ્યસ્ય નો દેહીશાનો વિસૃજા દૃતિમ્ ॥ પશવો વા એતે યદાદિત્ય એષ રુદ્રો યદગ્નિરોષધીઃ પ્રાસ્યાગ્નાવાદિત્ય-ઞ્જુહોતિ રુદ્રાદેવ પશૂનન્તર્દધાત્યથો ઓષધીષ્વેવ પશૂ- [પશૂન્, પ્રતિષ્ઠાપયતિ] 17
-ન્પ્રતિષ્ઠાપયતિ કવિર્યજ્ઞસ્ય વિતનોતિ પન્થા-ન્નાકસ્ય પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ । યેન હવ્યં-વઁહસિ યાસિ દૂત ઇતઃ પ્રચેતા અમુત-સ્સનીયાન્ ॥ યાસ્તે વિશ્વા-સ્સમિધ-સ્સન્ત્યગ્નેયાઃ પૃથિવ્યા-મ્બર્હિષિ સૂર્યે યાઃ । તાસ્તે ગચ્છન્ત્વાહુતિ-ઙ્ઘૃતસ્ય દેવાયતે યજમાનાય શર્મ ॥ આશાસાન-સ્સુવીર્યગ્ં રાયસ્પોષગ્ગ્ સ્વશ્વિયમ્ । બૃહસ્પતિના રાયા સ્વગાકૃતો મહ્યં-યઁજમાનાય તિષ્ઠ ॥ 18 ॥
સૂર્યો મા દેવો દેવેભ્યઃ પાતુ વાયુરન્તરિક્ષા-દ્યજમાનો-ઽગ્નિર્મા પાતુ ચક્ષુષઃ । સક્ષ શૂષ સવિતર્વિશ્વચર્ષણ એતેભિઃ સોમ નામભિર્વિધેમ તે તેભિઃ સોમ નામભિર્વિધેમ તે ॥ અહ-મ્પરસ્તાદ-હમવસ્તાદહ-ઞ્જ્યોતિષા વિ તમો વવાર । યદન્તરિક્ષ-ન્તદુ મે પિતા-ઽભૂદહગ્ં સૂર્યમુભયતો દદર્શાહ-મ્ભૂયા સમુત્તમ-સ્સમાનાના- [સમુત્તમ-સ્સમાનાનામ્, આ સમુદ્રા-] 16
-મા સમુદ્રા-દા-ઽન્તરિક્ષાત્-પ્રજાપતિરુદધિ-ઞ્ચ્યાવયાતીન્દ્રઃ પ્રસ્નૌતુ મરુતો વર્ષયન્તૂન્નમ્ભય પૃથિવી-મ્ભિન્ધીદ-ન્દિવ્ય-ન્નભઃ । ઉદ્નો દિવ્યસ્ય નો દેહીશાનો વિસૃજા દૃતિમ્ ॥ પશવો વા એતે યદાદિત્ય એષ રુદ્રો યદગ્નિરોષધીઃ પ્રાસ્યાગ્નાવાદિત્ય-ઞ્જુહોતિ રુદ્રાદેવ પશૂનન્તર્દધાત્યથો ઓષધીષ્વેવ પશૂ- [પશૂન્, પ્રતિષ્ઠાપયતિ] 17
-ન્પ્રતિષ્ઠાપયતિ કવિર્યજ્ઞસ્ય વિતનોતિ પન્થા-ન્નાકસ્ય પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ । યેન હવ્યં-વઁહસિ યાસિ દૂત ઇતઃ પ્રચેતા અમુત-સ્સનીયાન્ ॥ યાસ્તે વિશ્વા-સ્સમિધ-સ્સન્ત્યગ્નેયાઃ પૃથિવ્યા-મ્બર્હિષિ સૂર્યે યાઃ । તાસ્તે ગચ્છન્ત્વાહુતિ-ઙ્ઘૃતસ્ય દેવાયતે યજમાનાય શર્મ ॥ આશાસાન-સ્સુવીર્યગ્ં રાયસ્પોષગ્ગ્ સ્વશ્વિયમ્ । બૃહસ્પતિના રાયા સ્વગાકૃતો મહ્યં-યઁજમાનાય તિષ્ઠ ॥ 18 ॥
(સમાનાના-મોષધીષ્વેવ પશૂન્ - મહ્યં-યઁજમાના - યૈકઞ્ચ) (અ. 5)
સ-ન્ત્વા નહ્યામિ પયસા ઘૃતેન સ-ન્ત્વા નહ્યામ્યપ ઓષધીભિઃ । સ-ન્ત્વા નહ્યામિ પ્રજયા-ઽહમદ્ય સા દીક્ષિતા સનવો વાજમસ્મે ॥ પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પત્ની વેદિં-વઁર્ણેન સીદતુ । અથાહમનુકામિની સ્વે લોકે વિશા ઇહ ॥ સુપ્રજસસ્ત્વા વયગ્ં સુપત્નીરુપ સેદિમ । અગ્ને સપત્નદમ્ભનમદબ્ધાસો અદાભ્યમ્ ॥ ઇમં-વિઁષ્યામિ વરુણસ્ય પાશં- [પાશમ્, યમબદ્ધ્નીત] 19
-ઁયમબદ્ધ્નીત સવિતા સુકેતઃ । ધાતુશ્ચ યોનૌ સુકૃતસ્ય લોકે સ્યોન-મ્મે સહ પત્યા કરોમિ ॥ પ્રેહ્યુદેહ્યૃતસ્ય વામીરન્વગ્નિસ્તે-ઽગ્ર-ન્નયત્વદિતિર્મદ્ધ્ય-ન્દદતાગ્ં રુદ્રાવસૃષ્ટા-ઽસિ યુવા નામ મા મા હિગ્ંસીર્વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો વો દેવેભ્યઃ પન્નેજનીર્ગૃહ્ણામિ યજ્ઞાય વઃ પન્નેજની-સ્સાદયામિ વિશ્વસ્ય તે વિશ્વાવતો વૃષ્ણિયાવત- [વૃષ્ણિયાવતઃ, તવાગ્ને વામીરનુ] 20
-સ્તવાગ્ને વામીરનુ સદૃંશિ વિશ્વા રેતાગ્ંસિ ધિષીયા-ઽગ-ન્દેવાન્. યજ્ઞો નિ દેવીર્દેવેભ્યો યજ્ઞમશિષન્નસ્મિન્-થ્સુન્વતિ યજમાન આશિષ-સ્સ્વાહાકૃતા-સ્સમુદ્રેષ્ઠા ગન્ધર્વમાતિષ્ઠતાનુ । વાતસ્ય પત્મન્નિડ ઈડિતાઃ ॥ 21 ॥
સ-ન્ત્વા નહ્યામિ પયસા ઘૃતેન સ-ન્ત્વા નહ્યામ્યપ ઓષધીભિઃ । સ-ન્ત્વા નહ્યામિ પ્રજયા-ઽહમદ્ય સા દીક્ષિતા સનવો વાજમસ્મે ॥ પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્પત્ની વેદિં-વઁર્ણેન સીદતુ । અથાહમનુકામિની સ્વે લોકે વિશા ઇહ ॥ સુપ્રજસસ્ત્વા વયગ્ં સુપત્નીરુપ સેદિમ । અગ્ને સપત્નદમ્ભનમદબ્ધાસો અદાભ્યમ્ ॥ ઇમં-વિઁષ્યામિ વરુણસ્ય પાશં- [પાશમ્, યમબદ્ધ્નીત] 19
-ઁયમબદ્ધ્નીત સવિતા સુકેતઃ । ધાતુશ્ચ યોનૌ સુકૃતસ્ય લોકે સ્યોન-મ્મે સહ પત્યા કરોમિ ॥ પ્રેહ્યુદેહ્યૃતસ્ય વામીરન્વગ્નિસ્તે-ઽગ્ર-ન્નયત્વદિતિર્મદ્ધ્ય-ન્દદતાગ્ં રુદ્રાવસૃષ્ટા-ઽસિ યુવા નામ મા મા હિગ્ંસીર્વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો વો દેવેભ્યઃ પન્નેજનીર્ગૃહ્ણામિ યજ્ઞાય વઃ પન્નેજની-સ્સાદયામિ વિશ્વસ્ય તે વિશ્વાવતો વૃષ્ણિયાવત- [વૃષ્ણિયાવતઃ, તવાગ્ને વામીરનુ] 20
-સ્તવાગ્ને વામીરનુ સદૃંશિ વિશ્વા રેતાગ્ંસિ ધિષીયા-ઽગ-ન્દેવાન્. યજ્ઞો નિ દેવીર્દેવેભ્યો યજ્ઞમશિષન્નસ્મિન્-થ્સુન્વતિ યજમાન આશિષ-સ્સ્વાહાકૃતા-સ્સમુદ્રેષ્ઠા ગન્ધર્વમાતિષ્ઠતાનુ । વાતસ્ય પત્મન્નિડ ઈડિતાઃ ॥ 21 ॥
(પાશં - ઁવૃષ્ણિયાવત - સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
વષટ્કારો વૈ ગાયત્રિયૈ શિરો-ઽછિન-ત્તસ્યૈ રસઃ પરા-ઽપત-થ્સ પૃથિવી-મ્પ્રાવિશથ્સ ખદિરો-ઽભવદ્યસ્ય ખાદિર-સ્સ્રુવો ભવતિ છન્દસામેવ રસેનાવ દ્યતિ સરસા અસ્યા-ઽઽહુતયો ભવન્તિ તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમ આસી-ત્ત-ઙ્ગાયત્ર્યા-ઽ હર-ત્તસ્ય પર્ણમચ્છિદ્યત ત-ત્પર્ણો-ઽભવ-ત્ત-ત્પર્ણસ્ય પર્ણત્વં-યઁસ્ય પર્ણમયી જુહૂ- [જુહૂઃ, ભવતિ સૌમ્યા] 22
-ર્ભવતિ સૌમ્યા અસ્યા-ઽઽહુતયો ભવન્તિ જુષન્તે-ઽસ્ય દેવા આહુતીર્દેવા વૈ બ્રહ્મન્નવદન્ત ત-ત્પર્ણ ઉપા-ઽશૃણો-થ્સુશ્રવા વૈ નામ યસ્ય પર્ણમયી જુહૂર્ભવતિ ન પાપગ્ગ્ શ્લોકગ્ં શૃણોતિ બ્રહ્મ વૈ પર્ણો વિણ્મરુતો-ઽન્નં-વિઁણ્મારુતો-ઽશ્વત્થો યસ્ય પર્ણમયી જુહૂર્ભવત્યા-શ્વત્-થ્યુપભૃદ્- બ્રહ્મણૈવાન્નમવ રુન્ધે-ઽથો બ્રહ્મૈ- [રુન્ધે-ઽથો બ્રહ્મ, એવ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ] 23
-વ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ રાષ્ટ્રં-વૈઁ પર્ણો વિડશ્વત્થો ય-ત્પર્ણમયી જુહૂર્ભવત્યા-શ્વત્થ્યુપભૃ-દ્રાષ્ટ્રમેવ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ પ્રજાપતિર્વા અજુહો-થ્સા યત્રા-ઽઽહુતિઃ પ્રત્યતિષ્ઠ-ત્તતો વિકઙ્કત ઉદતિષ્ઠ-ત્તતઃ પ્રજા અસૃજત યસ્ય વૈકઙ્કતી ધ્રુવા ભવતિ પ્રત્યવાસ્યા ઽઽહુતયસ્તિષ્ઠન્ત્યથો પ્રૈવ જાયત એતદ્વૈ સ્રુચાગ્ં રૂપં-યઁસ્યૈવગ્ં રૂપા-સ્સ્રુચો ભવન્તિ સર્વાણ્યેવૈનગ્ં રૂપાણિ પશૂનામુપતિષ્ઠન્તે નાસ્યાપ-રૂપમાત્મઞ્જાયતે ॥ 24 ॥
વષટ્કારો વૈ ગાયત્રિયૈ શિરો-ઽછિન-ત્તસ્યૈ રસઃ પરા-ઽપત-થ્સ પૃથિવી-મ્પ્રાવિશથ્સ ખદિરો-ઽભવદ્યસ્ય ખાદિર-સ્સ્રુવો ભવતિ છન્દસામેવ રસેનાવ દ્યતિ સરસા અસ્યા-ઽઽહુતયો ભવન્તિ તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમ આસી-ત્ત-ઙ્ગાયત્ર્યા-ઽ હર-ત્તસ્ય પર્ણમચ્છિદ્યત ત-ત્પર્ણો-ઽભવ-ત્ત-ત્પર્ણસ્ય પર્ણત્વં-યઁસ્ય પર્ણમયી જુહૂ- [જુહૂઃ, ભવતિ સૌમ્યા] 22
-ર્ભવતિ સૌમ્યા અસ્યા-ઽઽહુતયો ભવન્તિ જુષન્તે-ઽસ્ય દેવા આહુતીર્દેવા વૈ બ્રહ્મન્નવદન્ત ત-ત્પર્ણ ઉપા-ઽશૃણો-થ્સુશ્રવા વૈ નામ યસ્ય પર્ણમયી જુહૂર્ભવતિ ન પાપગ્ગ્ શ્લોકગ્ં શૃણોતિ બ્રહ્મ વૈ પર્ણો વિણ્મરુતો-ઽન્નં-વિઁણ્મારુતો-ઽશ્વત્થો યસ્ય પર્ણમયી જુહૂર્ભવત્યા-શ્વત્-થ્યુપભૃદ્- બ્રહ્મણૈવાન્નમવ રુન્ધે-ઽથો બ્રહ્મૈ- [રુન્ધે-ઽથો બ્રહ્મ, એવ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ] 23
-વ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ રાષ્ટ્રં-વૈઁ પર્ણો વિડશ્વત્થો ય-ત્પર્ણમયી જુહૂર્ભવત્યા-શ્વત્થ્યુપભૃ-દ્રાષ્ટ્રમેવ વિશ્યદ્ધ્યૂહતિ પ્રજાપતિર્વા અજુહો-થ્સા યત્રા-ઽઽહુતિઃ પ્રત્યતિષ્ઠ-ત્તતો વિકઙ્કત ઉદતિષ્ઠ-ત્તતઃ પ્રજા અસૃજત યસ્ય વૈકઙ્કતી ધ્રુવા ભવતિ પ્રત્યવાસ્યા ઽઽહુતયસ્તિષ્ઠન્ત્યથો પ્રૈવ જાયત એતદ્વૈ સ્રુચાગ્ં રૂપં-યઁસ્યૈવગ્ં રૂપા-સ્સ્રુચો ભવન્તિ સર્વાણ્યેવૈનગ્ં રૂપાણિ પશૂનામુપતિષ્ઠન્તે નાસ્યાપ-રૂપમાત્મઞ્જાયતે ॥ 24 ॥
(જુહૂ - રથો બ્રહ્મ - સ્રુચાગ્ં - સપ્તદશ ચ) (અ. 7)
ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઙ્ગૃહ્ણામિ દક્ષાય દક્ષવૃધે રાત-ન્દેવેભ્યો-ઽગ્નિ જિહ્વેભ્યસ્ત્વર્તાયુભ્ય ઇન્દ્રજ્યેષ્ઠેભ્યો વરુણરાજભ્યો વાતાપિભ્યઃ પર્જન્યાત્મભ્યો દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા-ઽપેન્દ્ર દ્વિષતો મનો-ઽપ જિજ્યાસતો જહ્યપ યો નો-ઽરાતીયતિ ત-ઞ્જહિ પ્રાણાય ત્વા-ઽપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વા સતે ત્વા-ઽસતે ત્વા-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્યો વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યો યતઃ પ્રજા અક્ખિદ્રા અજાયન્ત તસ્મૈ ત્વા પ્રજાપતયે વિભૂદાવંને જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમિ ॥ 25 ॥
ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઙ્ગૃહ્ણામિ દક્ષાય દક્ષવૃધે રાત-ન્દેવેભ્યો-ઽગ્નિ જિહ્વેભ્યસ્ત્વર્તાયુભ્ય ઇન્દ્રજ્યેષ્ઠેભ્યો વરુણરાજભ્યો વાતાપિભ્યઃ પર્જન્યાત્મભ્યો દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા-ઽપેન્દ્ર દ્વિષતો મનો-ઽપ જિજ્યાસતો જહ્યપ યો નો-ઽરાતીયતિ ત-ઞ્જહિ પ્રાણાય ત્વા-ઽપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વા સતે ત્વા-ઽસતે ત્વા-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌષધીભ્યો વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યો યતઃ પ્રજા અક્ખિદ્રા અજાયન્ત તસ્મૈ ત્વા પ્રજાપતયે વિભૂદાવંને જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમિ ॥ 25 ॥
(ઓષધીભ્ય - શ્ચતુર્દશ ચ) (અ. 8)
યાં-વાઁ અદ્ધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચ દેવતામન્તરિતસ્તસ્યા આ વૃશ્ચ્યેતે પ્રાજાપત્ય-ન્દધિગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભ્ય એવ નિહ્નુવાતે જ્યેષ્ઠો વા એષ ગ્રહાણાં-યઁસ્યૈષ ગૃહ્યતે જ્યૈષ્ઠ્યમેવ ગચ્છતિ સર્વાસાં-વાઁ એતદ્દેવતાનાગ્ં રૂપં-યઁદેષ ગ્રહો યસ્યૈષ ગૃહ્યતે સર્વાણ્યેવૈનગ્ં રૂપાણિ પશૂનામુપતિષ્ઠન્ત ઉપયામગૃહીતો- [ઉપયામગૃહીતઃ, અસિ પ્રજાપતયે] 26
-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઙ્ગૃહ્ણામીત્યાહ જ્યોતિરેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોત્યગ્નિ-જિહ્વેભ્યસ્ત્વર્તાયુભ્ય ઇત્યાહૈતાવતીર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યપેન્દ્ર દ્વિષતો મન ઇત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાપનુત્ત્યૈ પ્રાણાય ત્વા-ઽપાનાય ત્વેત્યાહ પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ તસ્મૈ ત્વા પ્રજાપતયે વિભૂદાવંને જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમી- [જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમિ, ઇત્યાહ પ્રજાપતિ-] 27
-ત્યાહ પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા-સ્સર્વાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્યો જુહોત્યાજ્યગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્તેજસ્કામસ્ય તેજો વા આજ્ય-ન્તેજસ્વ્યેવ ભવતિ સોમગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ સોમો બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતિ દધિગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પશુકામસ્યોર્ગ્વૈ દદ્ધ્યૂર્-ક્પશવ ઊર્જૈવાસ્મા ઊર્જ-મ્પશૂનવ રુન્ધે ॥ 28 ॥
યાં-વાઁ અદ્ધ્વર્યુશ્ચ યજમાનશ્ચ દેવતામન્તરિતસ્તસ્યા આ વૃશ્ચ્યેતે પ્રાજાપત્ય-ન્દધિગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભ્ય એવ નિહ્નુવાતે જ્યેષ્ઠો વા એષ ગ્રહાણાં-યઁસ્યૈષ ગૃહ્યતે જ્યૈષ્ઠ્યમેવ ગચ્છતિ સર્વાસાં-વાઁ એતદ્દેવતાનાગ્ં રૂપં-યઁદેષ ગ્રહો યસ્યૈષ ગૃહ્યતે સર્વાણ્યેવૈનગ્ં રૂપાણિ પશૂનામુપતિષ્ઠન્ત ઉપયામગૃહીતો- [ઉપયામગૃહીતઃ, અસિ પ્રજાપતયે] 26
-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઙ્ગૃહ્ણામીત્યાહ જ્યોતિરેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોત્યગ્નિ-જિહ્વેભ્યસ્ત્વર્તાયુભ્ય ઇત્યાહૈતાવતીર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યપેન્દ્ર દ્વિષતો મન ઇત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાપનુત્ત્યૈ પ્રાણાય ત્વા-ઽપાનાય ત્વેત્યાહ પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ તસ્મૈ ત્વા પ્રજાપતયે વિભૂદાવંને જ્યોતિષ્મતે જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમી- [જ્યોતિષ્મન્ત-ઞ્જુહોમિ, ઇત્યાહ પ્રજાપતિ-] 27
-ત્યાહ પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા-સ્સર્વાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્યો જુહોત્યાજ્યગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્તેજસ્કામસ્ય તેજો વા આજ્ય-ન્તેજસ્વ્યેવ ભવતિ સોમગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્બ્રહ્મવર્ચસકામસ્ય બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ સોમો બ્રહ્મવર્ચસ્યેવ ભવતિ દધિગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણીયા-ત્પશુકામસ્યોર્ગ્વૈ દદ્ધ્યૂર્-ક્પશવ ઊર્જૈવાસ્મા ઊર્જ-મ્પશૂનવ રુન્ધે ॥ 28 ॥
(ઉપયામગૃહીતો - જુહોમિ - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
ત્વે ક્રતુમપિ વૃઞ્જન્તિ વિશ્વે દ્વિર્યદેતે ત્રિ-ર્ભવન્ત્યૂમાઃ । સ્વાદો-સ્સ્વાદીય-સ્સ્વાદુના સૃજા સમત ઊ ષુ મધુ મધુના-ઽભિ યોધિ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા ॥ પ્રાણગ્રહા-ન્ગૃહ્ણાત્યેતાવદ્વા અસ્તિ યાવદેતે ગ્રહા-સ્સ્તોમાશ્છન્દાગ્ંસિ પૃષ્ઠાનિ દિશો યાવદેવાસ્તિ ત- [યાવદેવાસ્તિ તત્, અવ રુન્ધે] 29
-દવ રુન્ધે જ્યેષ્ઠા વા એતા-ન્બ્રાહ્મણાઃ પુરા વિદામક્ર-ન્તસ્મા-ત્તેષાગ્ં સર્વા દિશો-ઽભિજિતા અભૂવન્. યસ્યૈ તે ગૃહ્યન્તે જ્યૈષ્ઠ્યમેવ ગચ્છત્યભિ દિશો જયતિ પઞ્ચ ગૃહ્યન્તે પઞ્ચ દિશ-સ્સર્વાસ્વેવ દિક્ષ્-વૃદ્ધ્નુવન્તિ નવનવ ગૃહ્યન્તે નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવ યજમાનેષુ દધતિ પ્રાયણીયે ચોદયનીયે ચ ગૃહ્યન્તે પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ [પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ, પ્રાણૈરેવ] 30
પ્રાણૈરેવ પ્રયન્તિ પ્રાણૈરુદ્યન્તિ દશમે-ઽહ-ન્ગૃહ્યન્તે પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ પ્રાણેભ્યઃ ખલુ વા એત-ત્પ્રજા યન્તિ યદ્વામદેવ્યં-યોઁનેશ્ચ્યવતે દશમે-ઽહન્. વામદેવ્યં-યોઁનેશ્ચ્યવતે ય-દ્દશમે-ઽહ-ન્ગૃહ્યન્તે પ્રાણેભ્ય એવ ત-ત્પ્રજા નયન્તિ । 31
ત્વે ક્રતુમપિ વૃઞ્જન્તિ વિશ્વે દ્વિર્યદેતે ત્રિ-ર્ભવન્ત્યૂમાઃ । સ્વાદો-સ્સ્વાદીય-સ્સ્વાદુના સૃજા સમત ઊ ષુ મધુ મધુના-ઽભિ યોધિ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા ॥ પ્રાણગ્રહા-ન્ગૃહ્ણાત્યેતાવદ્વા અસ્તિ યાવદેતે ગ્રહા-સ્સ્તોમાશ્છન્દાગ્ંસિ પૃષ્ઠાનિ દિશો યાવદેવાસ્તિ ત- [યાવદેવાસ્તિ તત્, અવ રુન્ધે] 29
-દવ રુન્ધે જ્યેષ્ઠા વા એતા-ન્બ્રાહ્મણાઃ પુરા વિદામક્ર-ન્તસ્મા-ત્તેષાગ્ં સર્વા દિશો-ઽભિજિતા અભૂવન્. યસ્યૈ તે ગૃહ્યન્તે જ્યૈષ્ઠ્યમેવ ગચ્છત્યભિ દિશો જયતિ પઞ્ચ ગૃહ્યન્તે પઞ્ચ દિશ-સ્સર્વાસ્વેવ દિક્ષ્-વૃદ્ધ્નુવન્તિ નવનવ ગૃહ્યન્તે નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવ યજમાનેષુ દધતિ પ્રાયણીયે ચોદયનીયે ચ ગૃહ્યન્તે પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ [પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ, પ્રાણૈરેવ] 30
પ્રાણૈરેવ પ્રયન્તિ પ્રાણૈરુદ્યન્તિ દશમે-ઽહ-ન્ગૃહ્યન્તે પ્રાણા વૈ પ્રાણગ્રહાઃ પ્રાણેભ્યઃ ખલુ વા એત-ત્પ્રજા યન્તિ યદ્વામદેવ્યં-યોઁનેશ્ચ્યવતે દશમે-ઽહન્. વામદેવ્યં-યોઁનેશ્ચ્યવતે ય-દ્દશમે-ઽહ-ન્ગૃહ્યન્તે પ્રાણેભ્ય એવ ત-ત્પ્રજા નયન્તિ । 31
(તત્ - પ્રાણગ્રહાઃ - સપ્તવિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
પ્ર દેવન્દેવ્યા ધિયા ભરતા જાતવેદસમ્ । હવ્યા નો વક્ષદાનુષક્ ॥ અયમુ ષ્ય પ્રદેવયુર્હોતા યજ્ઞાય નીયતે । રથો ન યોરભીવૃતો ઘૃણીવાન્ ચેતતિ ત્મના ॥ અયમગ્નિરુરુષ્યત્યમૃતાદિવ જન્મનઃ । સહસશ્ચિ-થ્સહીયા-ન્દેવો જીવાતવે કૃતઃ ॥ ઇડાયાસ્ત્વા પદે વય-ન્નાભા પૃથિવ્યા અધિ । જાતવેદો નિ ધીમહ્યગ્ને હવ્યાય વોઢવે । 32
અગ્ને વિશ્વેભિ-સ્સ્વનીક દેવૈરૂર્ણાવન્ત-મ્પ્રથમ-સ્સીદ યોનિમ્ । કુલાયિન-ઙ્ઘૃતવન્તગ્ં સવિત્રે યજ્ઞ-ન્નય યજમાનાય સાધુ ॥ સીદ હોત-સ્સ્વ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્થ્સાદયા યજ્ઞગ્ં સુકૃતસ્ય યોનૌ । દેવાવીર્દેવાન્. હવિષા યજાસ્યગ્ને બૃહ-દ્યજમાને વયો ધાઃ ॥ નિ હોતા હોતૃષદને વિદાનસ્ત્વેષો દીદિવાગ્ં અસદ-થ્સુદક્ષઃ । અદબ્ધવ્રત-પ્રમતિર્વસિષ્ઠ-સ્સહસ્ર-મ્ભર-શ્શુચિજિહ્વો અગ્નિઃ ॥ ત્વ-ન્દૂતસ્ત્વ- [ત્વ-ન્દૂતસ્ત્વમ્, ઉ નઃ પરસ્પાસ્ત્વં-વઁસ્ય આ] 33
-મુ નઃ પરસ્પાસ્ત્વં-વઁસ્ય આ વૃષભ પ્રણેતા । અગ્ને તોકસ્ય નસ્તને તનૂનામપ્રયુચ્છ-ન્દીદ્યદ્બોધિ ગોપાઃ ॥ અભિ ત્વા દેવ સવિતરીશાનં-વાઁર્યાણામ્ । સદા-ઽવ-ન્ભાગમીમહે ॥ મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચન ઇમં-યઁજ્ઞ-મ્મિમિક્ષતામ્ । પિપૃતા-ન્નો ભરીમભિઃ ॥ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદદ્ધ્યથર્વા નિરમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ ॥ તમુ- [તમુ, ત્વા દદ્ધ્યઙ્ઙૃષિઃ] 34
-ત્વા દદ્ધ્યઙ્ઙૃષિઃ પુત્ર ઈધે અથર્વણઃ । વૃત્રહણ-મ્પુરન્દરમ્ ॥ તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમમ્ । ધન-ઞ્જયગ્ં રણેરણે ॥ ઉત બ્રુવન્તુ જન્તવ ઉદગ્નિર્વૃત્રહા-ઽજનિ । ધન-ઞ્જયો રણેરણે ॥ આ યગ્ં હસ્તે ન ખાદિનગ્ં શિશુ-ઞ્જાત-ન્ન બિભ્રતિ । વિશામગ્નિગ્ગ્ સ્વદ્ધ્વરમ્ ॥ પ્રદેવ-ન્દેવવીતયે ભરતા વસુવિત્તમમ્ । આસ્વે યોનૌ નિ ષીદતુ ॥ આ [ ] 35
જાત-ઞ્જાતવેદસિ પ્રિયગ્ં શિશીતા-ઽતિથિમ્ । સ્યોન આ ગૃહપતિમ્ ॥ અગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યતે કવિર્ગૃહપતિર્યુવા । હવ્યવા-ડ્જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વગ્ગ્ હ્યગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્થ્સતા । સખા સખ્યા સમિદ્ધ્યસે ॥ ત-મ્મર્જયન્ત સુક્રતુ-મ્પુરોયાવાનમાજિષુ । સ્વેષુ ક્ષયેષુ વાજિનમ્ ॥ યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ન્ । તે હ નાક-મ્મહિમાનઃ સચન્તે યત્ર પૂર્વે સાદ્ધ્યા-સ્સન્તિ દેવાઃ ॥ 36 ॥
પ્ર દેવન્દેવ્યા ધિયા ભરતા જાતવેદસમ્ । હવ્યા નો વક્ષદાનુષક્ ॥ અયમુ ષ્ય પ્રદેવયુર્હોતા યજ્ઞાય નીયતે । રથો ન યોરભીવૃતો ઘૃણીવાન્ ચેતતિ ત્મના ॥ અયમગ્નિરુરુષ્યત્યમૃતાદિવ જન્મનઃ । સહસશ્ચિ-થ્સહીયા-ન્દેવો જીવાતવે કૃતઃ ॥ ઇડાયાસ્ત્વા પદે વય-ન્નાભા પૃથિવ્યા અધિ । જાતવેદો નિ ધીમહ્યગ્ને હવ્યાય વોઢવે । 32
અગ્ને વિશ્વેભિ-સ્સ્વનીક દેવૈરૂર્ણાવન્ત-મ્પ્રથમ-સ્સીદ યોનિમ્ । કુલાયિન-ઙ્ઘૃતવન્તગ્ં સવિત્રે યજ્ઞ-ન્નય યજમાનાય સાધુ ॥ સીદ હોત-સ્સ્વ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્થ્સાદયા યજ્ઞગ્ં સુકૃતસ્ય યોનૌ । દેવાવીર્દેવાન્. હવિષા યજાસ્યગ્ને બૃહ-દ્યજમાને વયો ધાઃ ॥ નિ હોતા હોતૃષદને વિદાનસ્ત્વેષો દીદિવાગ્ં અસદ-થ્સુદક્ષઃ । અદબ્ધવ્રત-પ્રમતિર્વસિષ્ઠ-સ્સહસ્ર-મ્ભર-શ્શુચિજિહ્વો અગ્નિઃ ॥ ત્વ-ન્દૂતસ્ત્વ- [ત્વ-ન્દૂતસ્ત્વમ્, ઉ નઃ પરસ્પાસ્ત્વં-વઁસ્ય આ] 33
-મુ નઃ પરસ્પાસ્ત્વં-વઁસ્ય આ વૃષભ પ્રણેતા । અગ્ને તોકસ્ય નસ્તને તનૂનામપ્રયુચ્છ-ન્દીદ્યદ્બોધિ ગોપાઃ ॥ અભિ ત્વા દેવ સવિતરીશાનં-વાઁર્યાણામ્ । સદા-ઽવ-ન્ભાગમીમહે ॥ મહી દ્યૌઃ પૃથિવી ચન ઇમં-યઁજ્ઞ-મ્મિમિક્ષતામ્ । પિપૃતા-ન્નો ભરીમભિઃ ॥ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદદ્ધ્યથર્વા નિરમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ ॥ તમુ- [તમુ, ત્વા દદ્ધ્યઙ્ઙૃષિઃ] 34
-ત્વા દદ્ધ્યઙ્ઙૃષિઃ પુત્ર ઈધે અથર્વણઃ । વૃત્રહણ-મ્પુરન્દરમ્ ॥ તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમમ્ । ધન-ઞ્જયગ્ં રણેરણે ॥ ઉત બ્રુવન્તુ જન્તવ ઉદગ્નિર્વૃત્રહા-ઽજનિ । ધન-ઞ્જયો રણેરણે ॥ આ યગ્ં હસ્તે ન ખાદિનગ્ં શિશુ-ઞ્જાત-ન્ન બિભ્રતિ । વિશામગ્નિગ્ગ્ સ્વદ્ધ્વરમ્ ॥ પ્રદેવ-ન્દેવવીતયે ભરતા વસુવિત્તમમ્ । આસ્વે યોનૌ નિ ષીદતુ ॥ આ [ ] 35
જાત-ઞ્જાતવેદસિ પ્રિયગ્ં શિશીતા-ઽતિથિમ્ । સ્યોન આ ગૃહપતિમ્ ॥ અગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યતે કવિર્ગૃહપતિર્યુવા । હવ્યવા-ડ્જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વગ્ગ્ હ્યગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્થ્સતા । સખા સખ્યા સમિદ્ધ્યસે ॥ ત-મ્મર્જયન્ત સુક્રતુ-મ્પુરોયાવાનમાજિષુ । સ્વેષુ ક્ષયેષુ વાજિનમ્ ॥ યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ન્ । તે હ નાક-મ્મહિમાનઃ સચન્તે યત્ર પૂર્વે સાદ્ધ્યા-સ્સન્તિ દેવાઃ ॥ 36 ॥
(વોઢવે- દૂતસ્ત્વં - તમુ - સીદત્વા - યત્ર - ચત્વારિ ચ) (અ. 11)
(પૂર્ણ - ર્ષયો - ઽગ્નિના - યે દેવાઃ - સૂર્યો મા - સન્ત્વા નહ્યામિ - વષટ્કાર-સ્સ ખદિર - ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ - યાં-વૈઁ - ત્વે ક્રતું - પ્રદેવ - મેકાદશ )
(પૂર્ણા - સહજાન્ - તવા-ઽગ્ને - પ્રાણૈરેવ - ષટ્ત્રિગ્ંશત્)
(પૂર્ણા, સન્તિ દેવાઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
(પ્રજાપતિ - યો વા - અગ્ને - વિ વૈ - પૂર્ણા - પઞ્ચ) (5)
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્તૃતીયકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥