3.5 - പൂര്ണാ പശ്ചാദുത പൂര്ണാ - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ന്തൃതീയകാണ്ഡേ പഞ്ചമഃ പ്രശ്നഃ - ഇഷ്ടിശേഷാഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
പൂര്ണാ പശ്ചാദുത പൂര്ണാ പുരസ്താദു-ന്മദ്ധ്യതഃ പൌര്ണമാസീ ജിഗായ । തസ്യാ-ന്ദേവാ അധി സംവഁസന്ത ഉത്തമേ നാക ഇഹ മാദയന്താമ് ॥ യത്തേ ദേവാ അദധു ര്ഭാഗധേയമമാവാസ്യേ സംവഁസന്തോ മഹിത്വാ । സാനോ യജ്ഞ-മ്പിപൃഹി വിശ്വവാരേ രയി-ന്നോ ധേഹി സുഭഗേ സുവീരമ് ॥നിവേശനീ സങ്ഗമനീ വസൂനാം-വിഁശ്വാ രൂപാണി വസൂന്യാവേശയന്തീ । സഹസ്രപോഷഗ്ം സുഭഗാ രരാണാ സാ ന ആഗന്. വര്ചസാ [ആഗന്. വര്ചസാ, സംവിഁദാനാ ।] 1
സംവിഁദാനാ ॥ അഗ്നീഷോമൌ പ്രഥമൌ വീര്യേണ വസൂ-ന്രുദ്രാനാദിത്യാനിഹ ജിന്വതമ് । മാദ്ധ്യഗ്ം ഹി പൌര്ണമാസ-ഞ്ജുഷേഥാ-മ്ബ്രഹ്മണാ വൃദ്ധൌ സുകൃതേന സാതാവഥാ-ഽസ്മഭ്യഗ്ം സഹവീരാഗ്ം രയി-ന്നി യച്ഛതമ് ॥ ആദിത്യാശ്ചാ-ഽങ്ഗിരസശ്ചാഗ്നീനാ-ഽദധത തേ ദര്ശപൂര്ണമാസൌ പ്രൈഫ്സ-ന്തേഷാമങ്ഗിരസാ-ന്നിരുപ്തഗ്ം ഹവിരാസീദഥാ-ഽഽദിത്യാ ഏതൌ ഹോമാവപശ്യ-ന്താവജുഹവുസ്തതോ വൈ തേ ദര്ശപൂര്ണമാസൌ [ ] 2
പൂര്വ ആ ഽലഭന്ത ദര്ശപൂര്ണമാസാ-വാലഭമാന ഏതൌ ഹോമൌ പുരസ്താജ്ജുഹുയാ-ഥ്സാക്ഷാദേവ ദര്ശപൂര്ണമാസാവാ ലഭതേ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി സ ത്വൈ ദര്ശപൂര്ണമാസാവാ ലഭേത യ ഏനയോരനു-ലോമഞ്ച പ്രതിലോമഞ്ച വിദ്യാദിത്യമാവാസ്യായാ ഊര്ധ്വ-ന്തദനുലോമ-മ്പൌര്ണമാസ്യൈ പ്രതീചീന-ന്ത-ത്പ്രതിലോമം-യഁ-ത്പൌര്ണമാസീ-മ്പൂര്വാമാലഭേത പ്രതിലോമമേനാവാ ലഭേതാ-മുമപക്ഷീയമാണ-മന്വപ- [-മന്വപ, ക്ഷീയേത സാരസ്വതൌ ഹോമൌ] 3
-ക്ഷീയേത സാരസ്വതൌ ഹോമൌ പുരസ്താജ്ജുഹുയാദമാവാസ്യാ വൈ സരസ്വത്യനുലോമ-മേവൈനാവാ ലഭതേ ഽമുമാപ്യായമാനമന്വാ പ്യായത ആഗ്നാവൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-മ്പുരസ്താന്നിര്വപേ-ഥ്സരസ്വത്യൈ ചരുഗ്ം സരസ്വതേ ദ്വാദശകപാലം-യഁദാഗ്നേയോ ഭവത്യഗ്നിര്വൈ യജ്ഞമുഖം-യഁജ്ഞമുഖമേവര്ധി-മ്പുരസ്താ-ദ്ധത്തേ യ-ദ്വൈഷ്ണവോ ഭവതി യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുര്യജ്ഞമേവാ-ഽഽരഭ്യ പ്രതനുതേ സരസ്വത്യൈ ചരുര്ഭവതി സരസ്വതേ ദ്വാദശകപാലോ-ഽമാവാസ്യാ വൈ സരസ്വതീ പൂര്ണമാസ-സ്സരസ്വാ-ന്താവേവ സാക്ഷാദാ രഭത ഋദ്ധ്നോത്യാഭ്യാ-ന്ദ്വാദശകപാല-സ്സരസ്വതേ ഭവതി മിഥുനത്വായ പ്രജാത്യൈ മിഥുനൌ ഗാവൌ ദക്ഷിണാ സമൃദ്ധ്യൈ ॥ 4 ॥

(വര്ചസാ - വൈ തേ ദര്ശപൂര്ണമാസാ - വപ - തനുതേ സരസ്വത്യൈ - പഞ്ചവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 1)
ഋഷയോ വാ ഇന്ദ്ര-മ്പ്രത്യക്ഷ-ന്നാപശ്യ-ന്തം-വഁസിഷ്ഠഃ പ്രത്യക്ഷമപശ്യ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീ-ദ്ബ്രാഹ്മണ-ന്തേ വക്ഷ്യാമി യഥാ ത്വത്പുരോഹിതാഃ പ്രജാഃ പ്രജനിഷ്യന്തേ-ഽഥ മേതരേഭ്യ ഋഷിഭ്യോ മാ പ്രവോച ഇതി തസ്മാ ഏതാന്ഥ്സ്തോമ-ഭാഗാനബ്രവീ-ത്തതോ വസിഷ്ഠപുരോഹിതാഃ പ്രജാഃ പ്രാജായന്ത തസ്മാ-ദ്വാസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മാ കാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ രശ്മിരസി ക്ഷയായ ത്വാ ക്ഷയ-ഞ്ജിന്വേ- [ക്ഷയ-ഞ്ജിന്വേതി, ആഹ ദേവാ വൈ] 5
-ത്യാഹ ദേവാ വൈ ക്ഷയോ ദേവേഭ്യ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രാ-ഽഽഹ പ്രേതിരസി ധര്മായ ത്വാ ധര്മ-ഞ്ജിന്വേത്യാഹ മനുഷ്യാ വൈ ധര്മോ മനുഷ്യേഭ്യ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രാ-ഽഽഹാന്വിതിരസി ദിവേ ത്വാ ദിവ-ഞ്ജിന്വേത്യാഹൈഭ്യ ഏവ ലോകേഭ്യോ യജ്ഞ-മ്പ്രാ-ഽഽഹവിഷ്ടമ്ഭോ-ഽസി വൃഷ്ട്യൈ ത്വാ വൃഷ്ടി-ഞ്ജിന്വേത്യാഹ വൃഷ്ടിമേവാ-ഽവ- [വൃഷ്ടിമേവാ-ഽവ, രുന്ധേ പ്രവാ-] 6
-രുന്ധേ പ്രവാ-ഽസ്യനുവാ-ഽസീത്യാഹ മിഥുനത്വായോശിഗസി വസുഭ്യസ്ത്വാ വസൂഞ്ജിന്വേത്യാഹാഷ്ടൌ വസവ ഏകാദശ രുദ്രാ ദ്വാദശാ-ഽഽദിത്യാ ഏതാവന്തോ വൈ ദേവാസ്തേഭ്യ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രാ-ഽഽഹൌജോ-ഽസി പിതൃഭ്യസ്ത്വാ പിതൄന് ജിന്വേത്യാഹ ദേവാനേവ പിതൄനനു സന്തനോതി തന്തുരസി പ്രജാഭ്യസ്ത്വാ പ്രജാ ജിന്വേ- [പ്രജാ ജിന്വ, ഇത്യാഹ പിതൄനേവ] 7
-ത്യാഹ പിതൄനേവ പ്രജാ അനു സന്തനോതി പൃതനാഷാഡസി പശുഭ്യസ്ത്വാ പശൂഞ്ജിന്വേത്യാഹ പ്രജാ ഏവ പശൂനനു സന്തനോതിരേവദസ്യോ-ഷധീഭ്യ സ്ത്വൌഷധീ-ര്ജിന്വേത്യാഹൌഷധീഷ്വേവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയത്യഭിജിദസി യുക്തഗ്രാവേന്ദ്രായ ത്വേന്ദ്ര-ഞ്ജിന്വേത്യാഹാഭിജിത്യാ അധിപതിരസി പ്രാണായ ത്വാ പ്രാണ- [പ്രാണമ്, ജിന്വേത്യാഹ] 8
-ഞ്ജിന്വേത്യാഹ പ്രജാസ്വേവ പ്രാണാ-ന്ദധാതി ത്രിവൃദസി പ്രവൃദസീത്യാഹ മിഥുനത്വായ സഗ്ംരോഹോ-ഽസി നീരോഹോ-ഽസീത്യാഹ പ്രജാത്യൈ വസുകോ-ഽസി വേഷശ്രിരസി വസ്യഷ്ടിരസീത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 9 ॥

(ജിന്വേത്യ - വ - പ്രജാ ജിന്വ - പ്രാണന് - ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
അഗ്നിനാ ദേവേന പൃതനാ ജയാമി ഗായത്രേണ ഛന്ദസാ ത്രിവൃതാ സ്തോമേന രഥന്തരേണ സാമ്നാ വഷട്കാരേണ വജ്രേണ പൂര്വജാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാനധരാ-ന്പാദയാമ്യവൈനാ-ന്ബാധേ പ്രത്യേനാന്നുദേ-ഽസ്മിന് ക്ഷയേ-ഽസ്മി-ന്ഭൂമിലോകേ യോ-ഽസ്മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി യഞ്ച വയ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ ക്രമേണാ-ഽത്യേനാന് ക്രാമാമീന്ദ്രേണ ദേവേന പൃതനാ ജയാമി ത്രൈഷ്ടുഭേന ഛന്ദസാ പഞ്ചദശേന സ്തോമേന ബൃഹതാ സാമ്നാ വഷട്കാരേണ വജ്രേണ [വജ്രേണ, സഹജാന്. വിശ്വേഭിര്ദേവേഭിഃ പൃതനാ] 10
സഹജാന്. വിശ്വേഭിര്ദേവേഭിഃ പൃതനാ ജയാമി ജാഗതേന ഛന്ദസാ സപ്തദശേന സ്തോമേന വാമദേവ്യേന സാമ്നാ വഷട്കാരേണ വജ്രേണാ പരജാനിന്ദ്രേണ സയുജോ വയഗ്ം സാസഹ്യാമ പൃതന്യതഃ । ഘ്നന്തോ വൃത്രാണ്യപ്രതി । യത്തേ അഗ്നേ തേജസ്തേനാഹ-ന്തേജസ്വീ ഭൂയാസം-യഁത്തേ അഗ്നേ വര്ചസ്തേനാഹം-വഁര്ചസ്വീ ഭൂയാസം-യഁത്തേ അഗ്നേ ഹരസ്തേനാഹഗ്ം ഹരസ്വീ ഭൂയാസമ് ॥ 11 ॥

(ബൃഹതാ സാമ്നാ വഷട്കാരേണ വജ്രേണ - ഷട്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
യേ ദേവാ യജ്ഞഹനോ യജ്ഞമുഷഃ പൃഥിവ്യാമദ്ധ്യാസതേ । അഗ്നിര്മാ തേഭ്യോ രക്ഷതു ഗച്ഛേമ സുകൃതോ വയമ് ॥ ആ-ഽഗന്മ മിത്രാവരുണാ വരേണ്യാ രാത്രീണാ-മ്ഭാഗോ യുവയോര്യോ അസ്തി । നാക-ങ്ഗൃഹ്ണാനാ-സ്സുകൃതസ്യ ലോകേ തൃതീയേ പൃഷ്ഠേ അധി രോചനേ ദിവഃ ॥ യേ ദേവാ യജ്ഞഹനോ യജ്ഞമുഷോ-ഽന്തരിക്ഷേ-ഽദ്ധ്യാസതേ । വായുര്മാ തേഭ്യോ രക്ഷതു ഗച്ഛേമ സുകൃതോ വയമ് ॥ യാസ്തേ രാത്രീ-സ്സവിത- [രാത്രീ-സ്സവിതഃ, ദേവയാനീരന്തരാ] 12
-ര്ദേവയാനീരന്തരാ ദ്യാവാപൃഥിവീ വിയന്തി । ഗൃഹൈശ്ച സര്വൈഃ പ്രജയാ ന്വഗ്രേ സുവോ രുഹാണാസ്തരതാ രജാഗ്ംസി ॥ യേ ദേവാ യജ്ഞഹനോ യജ്ഞമുഷോ ദിവ്യദ്ധ്യാസതേ । സൂര്യോ മാ തേഭ്യോ രക്ഷതു ഗച്ഛേമ സുകൃതോ വയമ് ॥ യേനേന്ദ്രായ സമഭരഃ പയാഗ്സ്യുത്തമേന ഹവിഷാ ജാതവേദഃ । തേനാ-ഽഗ്നേ ത്വമുത വര്ധയേമഗ്ം സജാതാനാഗ് ശ്രൈഷ്ഠ്യ ആ ധേഹ്യേനമ് ॥ യജ്ഞഹനോ വൈ ദേവാ യജ്ഞമുഷ- [ദേവാ യജ്ഞമുഷഃ, സന്തി ത ഏഷു] 13
-സ്സന്തി ത ഏഷു ലോകേഷ്വാസത ആദദാനാ വിമഥ്നാനാ യോ ദദാതി യോ യജതേ തസ്യ । യേ ദേവാ യജ്ഞഹനഃ പൃഥിവ്യാമദ്ധ്യാസതേ യേ അന്തരിക്ഷേ യേ ദിവീത്യാഹേമാനേവ ലോകാഗ്സ്തീര്ത്വാ സഗൃഹ-സ്സപശു-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേത്യപ വൈ സോമേനേജാനാദ്ദേവതാശ്ച യജ്ഞശ്ച ക്രാമന്ത്യാഗ്നേയ-മ്പഞ്ചകപാലമുദവസാനീയ-ന്നിര്വപേദഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാഃ [ദേവതാഃ, പാങ്ക്തോ യജ്ഞോ] 14
പാങ്ക്തോ യജ്ഞോ ദേവതാശ്ചൈവ യജ്ഞഞ്ചാവ രുന്ധേഗായത്രോ വാ അഗ്നിര്ഗായത്ര ഛന്ദാസ്ത-ഞ്ഛന്ദസാ വ്യര്ധയതി യ-ത്പഞ്ചകപാല-ങ്കരോത്യഷ്ടാകപാലഃ കാര്യോ-ഽഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രോ-ഽഗ്നി-ര്ഗായത്ര ഛന്ദാ-സ്സ്വേനൈവൈന-ഞ്ഛന്ദസാ സമര്ധയതി പങ്ക്ത്യൌ യാജ്യാനുവാക്യേ ഭവതഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞസ്തേനൈവ യജ്ഞാന്നൈതി ॥ 15 ॥

(സവിത-ര്ദേവാ യജ്ഞമുഷഃ - സര്വാ ദേവതാ - സ്ത്രിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
സൂര്യോ മാ ദേവോ ദേവേഭ്യഃ പാതു വായുരന്തരിക്ഷാ-ദ്യജമാനോ-ഽഗ്നിര്മാ പാതു ചക്ഷുഷഃ । സക്ഷ ശൂഷ സവിതര്വിശ്വചര്ഷണ ഏതേഭിഃ സോമ നാമഭിര്വിധേമ തേ തേഭിഃ സോമ നാമഭിര്വിധേമ തേ ॥ അഹ-മ്പരസ്താദ-ഹമവസ്താദഹ-ഞ്ജ്യോതിഷാ വി തമോ വവാര । യദന്തരിക്ഷ-ന്തദു മേ പിതാ-ഽഭൂദഹഗ്ം സൂര്യമുഭയതോ ദദര്ശാഹ-മ്ഭൂയാ സമുത്തമ-സ്സമാനാനാ- [സമുത്തമ-സ്സമാനാനാമ്, ആ സമുദ്രാ-] 16
-മാ സമുദ്രാ-ദാ-ഽന്തരിക്ഷാത്-പ്രജാപതിരുദധി-ഞ്ച്യാവയാതീന്ദ്രഃ പ്രസ്നൌതു മരുതോ വര്ഷയന്തൂന്നമ്ഭയ പൃഥിവീ-മ്ഭിന്ധീദ-ന്ദിവ്യ-ന്നഭഃ । ഉദ്നോ ദിവ്യസ്യ നോ ദേഹീശാനോ വിസൃജാ ദൃതിമ് ॥ പശവോ വാ ഏതേ യദാദിത്യ ഏഷ രുദ്രോ യദഗ്നിരോഷധീഃ പ്രാസ്യാഗ്നാവാദിത്യ-ഞ്ജുഹോതി രുദ്രാദേവ പശൂനന്തര്ദധാത്യഥോ ഓഷധീഷ്വേവ പശൂ- [പശൂന്, പ്രതിഷ്ഠാപയതി] 17
-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയതി കവിര്യജ്ഞസ്യ വിതനോതി പന്ഥാ-ന്നാകസ്യ പൃഷ്ഠേ അധി രോചനേ ദിവഃ । യേന ഹവ്യം-വഁഹസി യാസി ദൂത ഇതഃ പ്രചേതാ അമുത-സ്സനീയാന് ॥ യാസ്തേ വിശ്വാ-സ്സമിധ-സ്സന്ത്യഗ്നേയാഃ പൃഥിവ്യാ-മ്ബര്ഹിഷി സൂര്യേ യാഃ । താസ്തേ ഗച്ഛന്ത്വാഹുതി-ങ്ഘൃതസ്യ ദേവായതേ യജമാനായ ശര്മ ॥ ആശാസാന-സ്സുവീര്യഗ്ം രായസ്പോഷഗ്ഗ് സ്വശ്വിയമ് । ബൃഹസ്പതിനാ രായാ സ്വഗാകൃതോ മഹ്യം-യഁജമാനായ തിഷ്ഠ ॥ 18 ॥

(സമാനാനാ-മോഷധീഷ്വേവ പശൂന് - മഹ്യം-യഁജമാനാ - യൈകഞ്ച) (അ. 5)
സ-ന്ത്വാ നഹ്യാമി പയസാ ഘൃതേന സ-ന്ത്വാ നഹ്യാമ്യപ ഓഷധീഭിഃ । സ-ന്ത്വാ നഹ്യാമി പ്രജയാ-ഽഹമദ്യ സാ ദീക്ഷിതാ സനവോ വാജമസ്മേ ॥ പ്രൈതു ബ്രഹ്മണസ്പത്നീ വേദിം-വഁര്ണേന സീദതു । അഥാഹമനുകാമിനീ സ്വേ ലോകേ വിശാ ഇഹ ॥ സുപ്രജസസ്ത്വാ വയഗ്ം സുപത്നീരുപ സേദിമ । അഗ്നേ സപത്നദമ്ഭനമദബ്ധാസോ അദാഭ്യമ് ॥ ഇമം-വിഁഷ്യാമി വരുണസ്യ പാശം- [പാശമ്, യമബദ്ധ്നീത] 19
-ഁയമബദ്ധ്നീത സവിതാ സുകേതഃ । ധാതുശ്ച യോനൌ സുകൃതസ്യ ലോകേ സ്യോന-മ്മേ സഹ പത്യാ കരോമി ॥ പ്രേഹ്യുദേഹ്യൃതസ്യ വാമീരന്വഗ്നിസ്തേ-ഽഗ്ര-ന്നയത്വദിതിര്മദ്ധ്യ-ന്ദദതാഗ്ം രുദ്രാവസൃഷ്ടാ-ഽസി യുവാ നാമ മാ മാ ഹിഗ്ംസീര്വസുഭ്യോ രുദ്രേഭ്യ ആദിത്യേഭ്യോ വിശ്വേഭ്യോ വോ ദേവേഭ്യഃ പന്നേജനീര്ഗൃഹ്ണാമി യജ്ഞായ വഃ പന്നേജനീ-സ്സാദയാമി വിശ്വസ്യ തേ വിശ്വാവതോ വൃഷ്ണിയാവത- [വൃഷ്ണിയാവതഃ, തവാഗ്നേ വാമീരനു] 20
-സ്തവാഗ്നേ വാമീരനു സദൃംശി വിശ്വാ രേതാഗ്ംസി ധിഷീയാ-ഽഗ-ന്ദേവാന്. യജ്ഞോ നി ദേവീര്ദേവേഭ്യോ യജ്ഞമശിഷന്നസ്മിന്-ഥ്സുന്വതി യജമാന ആശിഷ-സ്സ്വാഹാകൃതാ-സ്സമുദ്രേഷ്ഠാ ഗന്ധര്വമാതിഷ്ഠതാനു । വാതസ്യ പത്മന്നിഡ ഈഡിതാഃ ॥ 21 ॥

(പാശം - ഁവൃഷ്ണിയാവത - സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 6)
വഷട്കാരോ വൈ ഗായത്രിയൈ ശിരോ-ഽഛിന-ത്തസ്യൈ രസഃ പരാ-ഽപത-ഥ്സ പൃഥിവീ-മ്പ്രാവിശഥ്സ ഖദിരോ-ഽഭവദ്യസ്യ ഖാദിര-സ്സ്രുവോ ഭവതി ഛന്ദസാമേവ രസേനാവ ദ്യതി സരസാ അസ്യാ-ഽഽഹുതയോ ഭവന്തി തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി സോമ ആസീ-ത്ത-ങ്ഗായത്ര്യാ-ഽ ഹര-ത്തസ്യ പര്ണമച്ഛിദ്യത ത-ത്പര്ണോ-ഽഭവ-ത്ത-ത്പര്ണസ്യ പര്ണത്വം-യഁസ്യ പര്ണമയീ ജുഹൂ- [ജുഹൂഃ, ഭവതി സൌമ്യാ] 22
-ര്ഭവതി സൌമ്യാ അസ്യാ-ഽഽഹുതയോ ഭവന്തി ജുഷന്തേ-ഽസ്യ ദേവാ ആഹുതീര്ദേവാ വൈ ബ്രഹ്മന്നവദന്ത ത-ത്പര്ണ ഉപാ-ഽശൃണോ-ഥ്സുശ്രവാ വൈ നാമ യസ്യ പര്ണമയീ ജുഹൂര്ഭവതി ന പാപഗ്ഗ് ശ്ലോകഗ്ം ശൃണോതി ബ്രഹ്മ വൈ പര്ണോ വിണ്മരുതോ-ഽന്നം-വിഁണ്മാരുതോ-ഽശ്വത്ഥോ യസ്യ പര്ണമയീ ജുഹൂര്ഭവത്യാ-ശ്വത്-ഥ്യുപഭൃദ്- ബ്രഹ്മണൈവാന്നമവ രുന്ധേ-ഽഥോ ബ്രഹ്മൈ- [രുന്ധേ-ഽഥോ ബ്രഹ്മ, ഏവ വിശ്യദ്ധ്യൂഹതി] 23
-വ വിശ്യദ്ധ്യൂഹതി രാഷ്ട്രം-വൈഁ പര്ണോ വിഡശ്വത്ഥോ യ-ത്പര്ണമയീ ജുഹൂര്ഭവത്യാ-ശ്വത്ഥ്യുപഭൃ-ദ്രാഷ്ട്രമേവ വിശ്യദ്ധ്യൂഹതി പ്രജാപതിര്വാ അജുഹോ-ഥ്സാ യത്രാ-ഽഽഹുതിഃ പ്രത്യതിഷ്ഠ-ത്തതോ വികങ്കത ഉദതിഷ്ഠ-ത്തതഃ പ്രജാ അസൃജത യസ്യ വൈകങ്കതീ ധ്രുവാ ഭവതി പ്രത്യവാസ്യാ ഽഽഹുതയസ്തിഷ്ഠന്ത്യഥോ പ്രൈവ ജായത ഏതദ്വൈ സ്രുചാഗ്ം രൂപം-യഁസ്യൈവഗ്ം രൂപാ-സ്സ്രുചോ ഭവന്തി സര്വാണ്യേവൈനഗ്ം രൂപാണി പശൂനാമുപതിഷ്ഠന്തേ നാസ്യാപ-രൂപമാത്മഞ്ജായതേ ॥ 24 ॥

(ജുഹൂ - രഥോ ബ്രഹ്മ - സ്രുചാഗ്ം - സപ്തദശ ച) (അ. 7)
ഉപയാമഗൃഹീതോ-ഽസി പ്രജാപതയേ ത്വാ ജ്യോതിഷ്മതേ ജ്യോതിഷ്മന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാമി ദക്ഷായ ദക്ഷവൃധേ രാത-ന്ദേവേഭ്യോ-ഽഗ്നി ജിഹ്വേഭ്യസ്ത്വര്തായുഭ്യ ഇന്ദ്രജ്യേഷ്ഠേഭ്യോ വരുണരാജഭ്യോ വാതാപിഭ്യഃ പര്ജന്യാത്മഭ്യോ ദിവേ ത്വാ-ഽന്തരിക്ഷായ ത്വാ പൃഥിവ്യൈ ത്വാ-ഽപേന്ദ്ര ദ്വിഷതോ മനോ-ഽപ ജിജ്യാസതോ ജഹ്യപ യോ നോ-ഽരാതീയതി ത-ഞ്ജഹി പ്രാണായ ത്വാ-ഽപാനായ ത്വാ വ്യാനായ ത്വാ സതേ ത്വാ-ഽസതേ ത്വാ-ഽദ്ഭ്യസ്ത്വൌഷധീഭ്യോ വിശ്വേഭ്യസ്ത്വാ ഭൂതേഭ്യോ യതഃ പ്രജാ അക്ഖിദ്രാ അജായന്ത തസ്മൈ ത്വാ പ്രജാപതയേ വിഭൂദാവംനേ ജ്യോതിഷ്മതേ ജ്യോതിഷ്മന്ത-ഞ്ജുഹോമി ॥ 25 ॥

(ഓഷധീഭ്യ - ശ്ചതുര്ദശ ച) (അ. 8)
യാം-വാഁ അദ്ധ്വര്യുശ്ച യജമാനശ്ച ദേവതാമന്തരിതസ്തസ്യാ ആ വൃശ്ച്യേതേ പ്രാജാപത്യ-ന്ദധിഗ്രഹ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ത്പ്രജാപതി-സ്സര്വാ ദേവതാ ദേവതാഭ്യ ഏവ നിഹ്നുവാതേ ജ്യേഷ്ഠോ വാ ഏഷ ഗ്രഹാണാം-യഁസ്യൈഷ ഗൃഹ്യതേ ജ്യൈഷ്ഠ്യമേവ ഗച്ഛതി സര്വാസാം-വാഁ ഏതദ്ദേവതാനാഗ്ം രൂപം-യഁദേഷ ഗ്രഹോ യസ്യൈഷ ഗൃഹ്യതേ സര്വാണ്യേവൈനഗ്ം രൂപാണി പശൂനാമുപതിഷ്ഠന്ത ഉപയാമഗൃഹീതോ- [ഉപയാമഗൃഹീതഃ, അസി പ്രജാപതയേ] 26
-ഽസി പ്രജാപതയേ ത്വാ ജ്യോതിഷ്മതേ ജ്യോതിഷ്മന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാമീത്യാഹ ജ്യോതിരേവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോത്യഗ്നി-ജിഹ്വേഭ്യസ്ത്വര്തായുഭ്യ ഇത്യാഹൈതാവതീര്വൈ ദേവതാസ്താഭ്യ ഏവൈനഗ്ം സര്വാഭ്യോ ഗൃഹ്ണാത്യപേന്ദ്ര ദ്വിഷതോ മന ഇത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യാപനുത്ത്യൈ പ്രാണായ ത്വാ-ഽപാനായ ത്വേത്യാഹ പ്രാണാനേവ യജമാനേ ദധാതി തസ്മൈ ത്വാ പ്രജാപതയേ വിഭൂദാവംനേ ജ്യോതിഷ്മതേ ജ്യോതിഷ്മന്ത-ഞ്ജുഹോമീ- [ജ്യോതിഷ്മന്ത-ഞ്ജുഹോമി, ഇത്യാഹ പ്രജാപതി-] 27
-ത്യാഹ പ്രജാപതി-സ്സര്വാ ദേവതാ-സ്സര്വാഭ്യ ഏവൈന-ന്ദേവതാഭ്യോ ജുഹോത്യാജ്യഗ്രഹ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ത്തേജസ്കാമസ്യ തേജോ വാ ആജ്യ-ന്തേജസ്വ്യേവ ഭവതി സോമഗ്രഹ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദ്ബ്രഹ്മവര്ചസകാമസ്യ ബ്രഹ്മവര്ചസം-വൈഁ സോമോ ബ്രഹ്മവര്ചസ്യേവ ഭവതി ദധിഗ്രഹ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ത്പശുകാമസ്യോര്ഗ്വൈ ദദ്ധ്യൂര്-ക്പശവ ഊര്ജൈവാസ്മാ ഊര്ജ-മ്പശൂനവ രുന്ധേ ॥ 28 ॥

(ഉപയാമഗൃഹീതോ - ജുഹോമി - ത്രിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
ത്വേ ക്രതുമപി വൃഞ്ജന്തി വിശ്വേ ദ്വിര്യദേതേ ത്രി-ര്ഭവന്ത്യൂമാഃ । സ്വാദോ-സ്സ്വാദീയ-സ്സ്വാദുനാ സൃജാ സമത ഊ ഷു മധു മധുനാ-ഽഭി യോധി । ഉപയാമഗൃഹീതോ-ഽസി പ്രജാപതയേ ത്വാ ജുഷ്ട-ങ്ഗൃഹ്ണാമ്യേഷ തേ യോനിഃ പ്രജാപതയേ ത്വാ ॥ പ്രാണഗ്രഹാ-ന്ഗൃഹ്ണാത്യേതാവദ്വാ അസ്തി യാവദേതേ ഗ്രഹാ-സ്സ്തോമാശ്ഛന്ദാഗ്ംസി പൃഷ്ഠാനി ദിശോ യാവദേവാസ്തി ത- [യാവദേവാസ്തി തത്, അവ രുന്ധേ] 29
-ദവ രുന്ധേ ജ്യേഷ്ഠാ വാ ഏതാ-ന്ബ്രാഹ്മണാഃ പുരാ വിദാമക്ര-ന്തസ്മാ-ത്തേഷാഗ്ം സര്വാ ദിശോ-ഽഭിജിതാ അഭൂവന്. യസ്യൈ തേ ഗൃഹ്യന്തേ ജ്യൈഷ്ഠ്യമേവ ഗച്ഛത്യഭി ദിശോ ജയതി പഞ്ച ഗൃഹ്യന്തേ പഞ്ച ദിശ-സ്സര്വാസ്വേവ ദിക്ഷ്-വൃദ്ധ്നുവന്തി നവനവ ഗൃഹ്യന്തേ നവ വൈ പുരുഷേ പ്രാണാഃ പ്രാണാനേവ യജമാനേഷു ദധതി പ്രായണീയേ ചോദയനീയേ ച ഗൃഹ്യന്തേ പ്രാണാ വൈ പ്രാണഗ്രഹാഃ [പ്രാണാ വൈ പ്രാണഗ്രഹാഃ, പ്രാണൈരേവ] 30
പ്രാണൈരേവ പ്രയന്തി പ്രാണൈരുദ്യന്തി ദശമേ-ഽഹ-ന്ഗൃഹ്യന്തേ പ്രാണാ വൈ പ്രാണഗ്രഹാഃ പ്രാണേഭ്യഃ ഖലു വാ ഏത-ത്പ്രജാ യന്തി യദ്വാമദേവ്യം-യോഁനേശ്ച്യവതേ ദശമേ-ഽഹന്. വാമദേവ്യം-യോഁനേശ്ച്യവതേ യ-ദ്ദശമേ-ഽഹ-ന്ഗൃഹ്യന്തേ പ്രാണേഭ്യ ഏവ ത-ത്പ്രജാ നയന്തി । 31

(തത് - പ്രാണഗ്രഹാഃ - സപ്തവിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
പ്ര ദേവന്ദേവ്യാ ധിയാ ഭരതാ ജാതവേദസമ് । ഹവ്യാ നോ വക്ഷദാനുഷക് ॥ അയമു ഷ്യ പ്രദേവയുര്ഹോതാ യജ്ഞായ നീയതേ । രഥോ ന യോരഭീവൃതോ ഘൃണീവാന് ചേതതി ത്മനാ ॥ അയമഗ്നിരുരുഷ്യത്യമൃതാദിവ ജന്മനഃ । സഹസശ്ചി-ഥ്സഹീയാ-ന്ദേവോ ജീവാതവേ കൃതഃ ॥ ഇഡായാസ്ത്വാ പദേ വയ-ന്നാഭാ പൃഥിവ്യാ അധി । ജാതവേദോ നി ധീമഹ്യഗ്നേ ഹവ്യായ വോഢവേ । 32
അഗ്നേ വിശ്വേഭി-സ്സ്വനീക ദേവൈരൂര്ണാവന്ത-മ്പ്രഥമ-സ്സീദ യോനിമ് । കുലായിന-ങ്ഘൃതവന്തഗ്ം സവിത്രേ യജ്ഞ-ന്നയ യജമാനായ സാധു ॥ സീദ ഹോത-സ്സ്വ ഉ ലോകേ ചികിത്വാന്ഥ്സാദയാ യജ്ഞഗ്ം സുകൃതസ്യ യോനൌ । ദേവാവീര്ദേവാന്. ഹവിഷാ യജാസ്യഗ്നേ ബൃഹ-ദ്യജമാനേ വയോ ധാഃ ॥ നി ഹോതാ ഹോതൃഷദനേ വിദാനസ്ത്വേഷോ ദീദിവാഗ്ം അസദ-ഥ്സുദക്ഷഃ । അദബ്ധവ്രത-പ്രമതിര്വസിഷ്ഠ-സ്സഹസ്ര-മ്ഭര-ശ്ശുചിജിഹ്വോ അഗ്നിഃ ॥ ത്വ-ന്ദൂതസ്ത്വ- [ത്വ-ന്ദൂതസ്ത്വമ്, ഉ നഃ പരസ്പാസ്ത്വം-വഁസ്യ ആ] 33
-മു നഃ പരസ്പാസ്ത്വം-വഁസ്യ ആ വൃഷഭ പ്രണേതാ । അഗ്നേ തോകസ്യ നസ്തനേ തനൂനാമപ്രയുച്ഛ-ന്ദീദ്യദ്ബോധി ഗോപാഃ ॥ അഭി ത്വാ ദേവ സവിതരീശാനം-വാഁര്യാണാമ് । സദാ-ഽവ-ന്ഭാഗമീമഹേ ॥ മഹീ ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ചന ഇമം-യഁജ്ഞ-മ്മിമിക്ഷതാമ് । പിപൃതാ-ന്നോ ഭരീമഭിഃ ॥ ത്വാമഗ്നേ പുഷ്കരാദദ്ധ്യഥര്വാ നിരമന്ഥത । മൂര്ധ്നോ വിശ്വസ്യ വാഘതഃ ॥ തമു- [തമു, ത്വാ ദദ്ധ്യങ്ങൃഷിഃ] 34
-ത്വാ ദദ്ധ്യങ്ങൃഷിഃ പുത്ര ഈധേ അഥര്വണഃ । വൃത്രഹണ-മ്പുരന്ദരമ് ॥ തമു ത്വാ പാഥ്യോ വൃഷാ സമീധേ ദസ്യുഹന്തമമ് । ധന-ഞ്ജയഗ്ം രണേരണേ ॥ ഉത ബ്രുവന്തു ജന്തവ ഉദഗ്നിര്വൃത്രഹാ-ഽജനി । ധന-ഞ്ജയോ രണേരണേ ॥ ആ യഗ്ം ഹസ്തേ ന ഖാദിനഗ്ം ശിശു-ഞ്ജാത-ന്ന ബിഭ്രതി । വിശാമഗ്നിഗ്ഗ് സ്വദ്ധ്വരമ് ॥ പ്രദേവ-ന്ദേവവീതയേ ഭരതാ വസുവിത്തമമ് । ആസ്വേ യോനൌ നി ഷീദതു ॥ ആ [ ] 35
ജാത-ഞ്ജാതവേദസി പ്രിയഗ്ം ശിശീതാ-ഽതിഥിമ് । സ്യോന ആ ഗൃഹപതിമ് ॥ അഗ്നിനാ-ഽഗ്നി-സ്സമിദ്ധ്യതേ കവിര്ഗൃഹപതിര്യുവാ । ഹവ്യവാ-ഡ്ജുഹ്വാസ്യഃ ॥ ത്വഗ്ഗ് ഹ്യഗ്നേ അഗ്നിനാ വിപ്രോ വിപ്രേണ സന്ഥ്സതാ । സഖാ സഖ്യാ സമിദ്ധ്യസേ ॥ ത-മ്മര്ജയന്ത സുക്രതു-മ്പുരോയാവാനമാജിഷു । സ്വേഷു ക്ഷയേഷു വാജിനമ് ॥ യജ്ഞേന യജ്ഞമയജന്ത ദേവാസ്താനി ധര്മാണി പ്രഥമാന്യാസന്ന് । തേ ഹ നാക-മ്മഹിമാനഃ സചന്തേ യത്ര പൂര്വേ സാദ്ധ്യാ-സ്സന്തി ദേവാഃ ॥ 36 ॥