কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ঞ্চতুৰ্থকাণ্ডে দ্ৱীতীযঃ প্ৰশ্নঃ - দেৱযজনগ্ৰহাভিধানং
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যভিমাতিহা গাযত্ৰ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ পৃথিৱীমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যভিশস্তিহা ত্ৰৈষ্টুভ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহান্তৰিক্ষমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যৰাতীযতো হন্তা জাগত-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ দিৱমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ [ৱিষ্ণোঃ, ক্ৰমো-ঽসি শত্ৰূযতো] 1
ক্ৰমো-ঽসি শত্ৰূযতো হন্তা-ঽনুষ্টুভ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ দিশো-ঽনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মঃ ॥ অক্ৰন্দদগ্নি-স্স্তনযন্নিৱ দ্যৌঃ, ক্ষামা ৰেৰিহ-দ্ৱীৰুধঃ সমঞ্জন্ন্ । সদ্যো জজ্ঞানো ৱি হীমিদ্ধো অখ্যদা ৰোদসী ভানুনা ভাত্যন্তঃ ॥ অগ্নে-ঽভ্যাৱৰ্তিন্নভি ন আ ৱৰ্তস্ৱা-ঽঽযুষা ৱৰ্চসা সন্যা মেধযা প্ৰজযা ধনেন ॥ অগ্নে [অগ্নে, অঙ্গিৰ-শ্শত-ন্তে] 2
অঙ্গিৰ-শ্শত-ন্তে সন্ত্ৱাৱৃতঃ সহস্ৰ-ন্ত উপাৱৃতঃ । তাসা-ম্পোষস্য পোষেণ পুনৰ্নো নষ্টমা কৃধি পুনৰ্নো ৰযিমা কৃধি ॥ পুনৰূৰ্জা নিৱৰ্তস্ৱ পুনৰগ্ন ইষা-ঽঽযুষা । পুনৰ্নঃ পাহি ৱিশ্ৱতঃ ॥ সহ ৰয্যা নি ৱৰ্তস্ৱাগ্নে পিন্ৱস্ৱ ধাৰযা । ৱিশ্ৱফ্স্নিযা ৱিশ্ৱ তস্পৰি ॥ উদুত্তমং-ৱঁৰুণ পাশ মস্মদৱা-ঽধমং- [-ঽধমম্, ৱি মদ্ধ্যমগ্গ্ শ্ৰথায ।] 3
-ঁৱি মদ্ধ্যমগ্গ্ শ্ৰথায । অথা ৱযমাদিত্য ৱ্ৰতে তৱানাগসো অদিতযে স্যাম ॥ আ ত্ৱা-ঽহাৰ্ষ-মন্তৰভূৰ্ধ্ৰুৱস্তিষ্ঠা ঽৱিচাচলিঃ । ৱিশস্ত্ৱা সৰ্ৱা ৱাঞ্ছন্ত্ৱস্মি-ন্ৰাষ্ট্ৰমধি শ্ৰয ॥অগ্ৰে বৃহন্নুষসামূৰ্ধ্ৱো অস্থান্নিৰ্জগ্মিৱান্-তমসো জ্যোতিষা-ঽঽগাত্ । অগ্নিৰ্ভানুনা ৰুশতা স্ৱঙ্গ আ জাতো ৱিশ্ৱা সদ্মান্যপ্ৰাঃ ॥ সীদ ত্ৱ-ম্মাতুৰস্যা [সীদ ত্ৱ-ম্মাতুৰস্যাঃ, উপস্থে ৱিশ্ৱান্যগ্নে] 4
উপস্থে ৱিশ্ৱান্যগ্নে ৱযুনানি ৱিদ্ৱান্ । মৈনামৰ্চিষা মা তপসা-ঽভি শূশুচো-ঽন্তৰস্যাগ্ং শুক্ৰজ্যোতিৰ্ৱি ভাহি ॥ অন্তৰগ্নে ৰুচা ত্ৱমুখাযৈ সদনে স্ৱে । তস্যাস্ত্ৱগ্ং হৰসা তপঞ্জাতৱেদ-শ্শিৱো ভৱ ॥ শিৱো ভূত্ৱা মহ্যমগ্নে-ঽথো সীদ শিৱস্ত্ৱম্ । শিৱাঃ কৃত্ৱা দিশ-স্সৰ্ৱা-স্স্ৱাং-যোঁনিমিহা-ঽঽ সদঃ ॥ হগ্ংস-শ্শুচিষ দ্ৱসুৰন্তৰিক্ষ-সদ্ধোতা ৱেদিষদতিথি ৰ্দুৰোণসত্ । নৃষদ্ৱৰস-দৃতস-দ্ৱ্যোমস-দব্জা গোজা ঋতজা অদ্ৰিজা ঋত-ম্বৃহত্ ॥ 5 ॥
ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যভিমাতিহা গাযত্ৰ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ পৃথিৱীমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যভিশস্তিহা ত্ৰৈষ্টুভ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহান্তৰিক্ষমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্যৰাতীযতো হন্তা জাগত-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ দিৱমনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণোঃ [ৱিষ্ণোঃ, ক্ৰমো-ঽসি শত্ৰূযতো] 1
ক্ৰমো-ঽসি শত্ৰূযতো হন্তা-ঽনুষ্টুভ-ঞ্ছন্দ আ ৰোহ দিশো-ঽনু ৱিক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মঃ ॥ অক্ৰন্দদগ্নি-স্স্তনযন্নিৱ দ্যৌঃ, ক্ষামা ৰেৰিহ-দ্ৱীৰুধঃ সমঞ্জন্ন্ । সদ্যো জজ্ঞানো ৱি হীমিদ্ধো অখ্যদা ৰোদসী ভানুনা ভাত্যন্তঃ ॥ অগ্নে-ঽভ্যাৱৰ্তিন্নভি ন আ ৱৰ্তস্ৱা-ঽঽযুষা ৱৰ্চসা সন্যা মেধযা প্ৰজযা ধনেন ॥ অগ্নে [অগ্নে, অঙ্গিৰ-শ্শত-ন্তে] 2
অঙ্গিৰ-শ্শত-ন্তে সন্ত্ৱাৱৃতঃ সহস্ৰ-ন্ত উপাৱৃতঃ । তাসা-ম্পোষস্য পোষেণ পুনৰ্নো নষ্টমা কৃধি পুনৰ্নো ৰযিমা কৃধি ॥ পুনৰূৰ্জা নিৱৰ্তস্ৱ পুনৰগ্ন ইষা-ঽঽযুষা । পুনৰ্নঃ পাহি ৱিশ্ৱতঃ ॥ সহ ৰয্যা নি ৱৰ্তস্ৱাগ্নে পিন্ৱস্ৱ ধাৰযা । ৱিশ্ৱফ্স্নিযা ৱিশ্ৱ তস্পৰি ॥ উদুত্তমং-ৱঁৰুণ পাশ মস্মদৱা-ঽধমং- [-ঽধমম্, ৱি মদ্ধ্যমগ্গ্ শ্ৰথায ।] 3
-ঁৱি মদ্ধ্যমগ্গ্ শ্ৰথায । অথা ৱযমাদিত্য ৱ্ৰতে তৱানাগসো অদিতযে স্যাম ॥ আ ত্ৱা-ঽহাৰ্ষ-মন্তৰভূৰ্ধ্ৰুৱস্তিষ্ঠা ঽৱিচাচলিঃ । ৱিশস্ত্ৱা সৰ্ৱা ৱাঞ্ছন্ত্ৱস্মি-ন্ৰাষ্ট্ৰমধি শ্ৰয ॥অগ্ৰে বৃহন্নুষসামূৰ্ধ্ৱো অস্থান্নিৰ্জগ্মিৱান্-তমসো জ্যোতিষা-ঽঽগাত্ । অগ্নিৰ্ভানুনা ৰুশতা স্ৱঙ্গ আ জাতো ৱিশ্ৱা সদ্মান্যপ্ৰাঃ ॥ সীদ ত্ৱ-ম্মাতুৰস্যা [সীদ ত্ৱ-ম্মাতুৰস্যাঃ, উপস্থে ৱিশ্ৱান্যগ্নে] 4
উপস্থে ৱিশ্ৱান্যগ্নে ৱযুনানি ৱিদ্ৱান্ । মৈনামৰ্চিষা মা তপসা-ঽভি শূশুচো-ঽন্তৰস্যাগ্ং শুক্ৰজ্যোতিৰ্ৱি ভাহি ॥ অন্তৰগ্নে ৰুচা ত্ৱমুখাযৈ সদনে স্ৱে । তস্যাস্ত্ৱগ্ং হৰসা তপঞ্জাতৱেদ-শ্শিৱো ভৱ ॥ শিৱো ভূত্ৱা মহ্যমগ্নে-ঽথো সীদ শিৱস্ত্ৱম্ । শিৱাঃ কৃত্ৱা দিশ-স্সৰ্ৱা-স্স্ৱাং-যোঁনিমিহা-ঽঽ সদঃ ॥ হগ্ংস-শ্শুচিষ দ্ৱসুৰন্তৰিক্ষ-সদ্ধোতা ৱেদিষদতিথি ৰ্দুৰোণসত্ । নৃষদ্ৱৰস-দৃতস-দ্ৱ্যোমস-দব্জা গোজা ঋতজা অদ্ৰিজা ঋত-ম্বৃহত্ ॥ 5 ॥
(দিৱমনু ৱি ক্ৰমস্ৱ নিৰ্ভক্ত-স্স য-ন্দ্ৱিষ্মো ৱিষ্ণো - ৰ্ধনেনাগ্নে - ঽধম - মস্যাঃ - শুচিষথ্ - ষোডশ চ) (অ. 1)
দিৱস্পৰি প্ৰথম-ঞ্জজ্ঞে অগ্নিৰস্ম-দ্দ্ৱিতীয-ম্পৰি জাতৱেদাঃ । তৃতীযমফ্সু নৃমণা অজস্ৰমিন্ধান এন-ঞ্জৰতে স্ৱাধীঃ ॥ ৱিদ্মা তে অগ্নে ত্ৰেধা ত্ৰযাণি ৱিদ্মা তে সদ্ম ৱিভৃত-ম্পুৰুত্ৰা । ৱিদ্মা তে নাম পৰম-ঙ্গুহা যদ্ৱিদ্মা তমুথ্সং-যঁত আজগন্থ ॥ সমুদ্ৰে ত্ৱা নৃমণা অফ্স্ৱন্তৰ্নৃচক্ষা ঈধে দিৱো অগ্ন ঊধন্ন্ । তৃতীযে ত্ৱা [তৃতীযে ত্ৱা, ৰজসি তস্থিৱাগ্ং সমৃতস্য] 6
ৰজসি তস্থিৱাগ্ং সমৃতস্য যোনৌ মহিষা অহিন্ৱন্ন্ ॥ অক্ৰন্দদগ্নি-স্স্তনযন্নিৱ দ্যৌঃ, ক্ষামা ৰেৰিহ-দ্ৱীৰুধঃ সমঞ্জন্ন্ । সদ্যো জজ্ঞানো ৱি হীমিদ্ধো অখ্যদা ৰোদসী ভানুনা ভাত্যন্তঃ ॥ উশি-ক্পাৱকো অৰতি-স্সুমেধা মৰ্তেষ্ৱগ্নিৰমৃতো নিধাযি । ইযৰ্তি ধূমমৰুষ-ম্ভৰিভ্ৰদুচ্ছুক্ৰেণ শোচিষা দ্যামিনক্ষত্ ॥ ৱিশ্ৱস্য কেতুৰ্ভুৱনস্য গৰ্ভ আ [ ] 7
ৰোদসী অপৃণাজ্জাযমানঃ । ৱীডু-ঞ্চিদদ্ৰিমভিন-ত্পৰাযন্ জনা যদগ্নিমযজন্ত পঞ্চ ॥ শ্ৰীণামুদাৰো ধৰুণো ৰযীণা-ম্মনীষাণা-ম্প্ৰাৰ্পণ-স্সোমগোপাঃ । ৱসো-স্সূনু-স্সহসো অফ্সু ৰাজা ৱি ভাত্যগ্ৰ উষসামিধানঃ ॥ যস্তে অদ্য কৃণৱ-দ্ভদ্ৰশোচে-ঽপূপ-ন্দেৱ ঘৃতৱন্তমগ্নে । প্ৰত-ন্নয প্ৰতৰাং-ৱঁস্যো অচ্ছাভি দ্যুম্ন-ন্দেৱভক্তং-যঁৱিষ্ঠ ॥ আ [ ] 8
ত-ম্ভজ সৌশ্ৰৱসেষ্ৱগ্ন উক্থ-উক্থ আ ভজ শস্যমানে । প্ৰিয-স্সূৰ্যে প্ৰিযো অগ্না ভৱাত্যুজ্জাতেন ভিনদদুজ্জনিত্ৱৈঃ ॥ ত্ৱামগ্নে যজমানা অনু দ্যূন্. ৱিশ্ৱা ৱসূনি দধিৰে ৱাৰ্যাণি । ত্ৱযা সহ দ্ৰৱিণমিচ্ছমানা ৱ্ৰজ-ঙ্গোমন্তমুশিজো ৱি ৱৱ্ৰুঃ ॥ দৃশানো ৰুক্ম উৰ্ৱ্যা ৱ্যদ্যৌ-দ্দুৰ্মৰ্ষমাযুঃ শ্ৰিযে ৰুচানঃ । অগ্নিৰমৃতো অভৱ-দ্ৱযোভিৰ্যদে- -ন-ন্দ্যৌৰজনয-থ্সুৰেতাঃ ॥ 9 ॥
দিৱস্পৰি প্ৰথম-ঞ্জজ্ঞে অগ্নিৰস্ম-দ্দ্ৱিতীয-ম্পৰি জাতৱেদাঃ । তৃতীযমফ্সু নৃমণা অজস্ৰমিন্ধান এন-ঞ্জৰতে স্ৱাধীঃ ॥ ৱিদ্মা তে অগ্নে ত্ৰেধা ত্ৰযাণি ৱিদ্মা তে সদ্ম ৱিভৃত-ম্পুৰুত্ৰা । ৱিদ্মা তে নাম পৰম-ঙ্গুহা যদ্ৱিদ্মা তমুথ্সং-যঁত আজগন্থ ॥ সমুদ্ৰে ত্ৱা নৃমণা অফ্স্ৱন্তৰ্নৃচক্ষা ঈধে দিৱো অগ্ন ঊধন্ন্ । তৃতীযে ত্ৱা [তৃতীযে ত্ৱা, ৰজসি তস্থিৱাগ্ং সমৃতস্য] 6
ৰজসি তস্থিৱাগ্ং সমৃতস্য যোনৌ মহিষা অহিন্ৱন্ন্ ॥ অক্ৰন্দদগ্নি-স্স্তনযন্নিৱ দ্যৌঃ, ক্ষামা ৰেৰিহ-দ্ৱীৰুধঃ সমঞ্জন্ন্ । সদ্যো জজ্ঞানো ৱি হীমিদ্ধো অখ্যদা ৰোদসী ভানুনা ভাত্যন্তঃ ॥ উশি-ক্পাৱকো অৰতি-স্সুমেধা মৰ্তেষ্ৱগ্নিৰমৃতো নিধাযি । ইযৰ্তি ধূমমৰুষ-ম্ভৰিভ্ৰদুচ্ছুক্ৰেণ শোচিষা দ্যামিনক্ষত্ ॥ ৱিশ্ৱস্য কেতুৰ্ভুৱনস্য গৰ্ভ আ [ ] 7
ৰোদসী অপৃণাজ্জাযমানঃ । ৱীডু-ঞ্চিদদ্ৰিমভিন-ত্পৰাযন্ জনা যদগ্নিমযজন্ত পঞ্চ ॥ শ্ৰীণামুদাৰো ধৰুণো ৰযীণা-ম্মনীষাণা-ম্প্ৰাৰ্পণ-স্সোমগোপাঃ । ৱসো-স্সূনু-স্সহসো অফ্সু ৰাজা ৱি ভাত্যগ্ৰ উষসামিধানঃ ॥ যস্তে অদ্য কৃণৱ-দ্ভদ্ৰশোচে-ঽপূপ-ন্দেৱ ঘৃতৱন্তমগ্নে । প্ৰত-ন্নয প্ৰতৰাং-ৱঁস্যো অচ্ছাভি দ্যুম্ন-ন্দেৱভক্তং-যঁৱিষ্ঠ ॥ আ [ ] 8
ত-ম্ভজ সৌশ্ৰৱসেষ্ৱগ্ন উক্থ-উক্থ আ ভজ শস্যমানে । প্ৰিয-স্সূৰ্যে প্ৰিযো অগ্না ভৱাত্যুজ্জাতেন ভিনদদুজ্জনিত্ৱৈঃ ॥ ত্ৱামগ্নে যজমানা অনু দ্যূন্. ৱিশ্ৱা ৱসূনি দধিৰে ৱাৰ্যাণি । ত্ৱযা সহ দ্ৰৱিণমিচ্ছমানা ৱ্ৰজ-ঙ্গোমন্তমুশিজো ৱি ৱৱ্ৰুঃ ॥ দৃশানো ৰুক্ম উৰ্ৱ্যা ৱ্যদ্যৌ-দ্দুৰ্মৰ্ষমাযুঃ শ্ৰিযে ৰুচানঃ । অগ্নিৰমৃতো অভৱ-দ্ৱযোভিৰ্যদে- -ন-ন্দ্যৌৰজনয-থ্সুৰেতাঃ ॥ 9 ॥
(তৃতিযে ত্ৱা - গৰ্ভ আ - যৱিষ্ঠা-ঽঽ - য - চ্চত্ৱাৰি চ) (অ. 2)
অন্নপতে-ঽন্নস্য নো দেহ্যনমীৱস্য শুষ্মিণঃ । প্ৰ প্ৰদাতাৰ-ন্তাৰিষ ঊৰ্জ-ন্নো ধেহি দ্ৱিপদে চতুষ্পদে ॥ উদু ত্ৱা ৱিশ্ৱে দেৱা অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ । স নো ভৱ শিৱতম-স্সুপ্ৰতীকো ৱিভাৱসুঃ ॥ প্ৰেদগ্নে জ্যোতিষ্মান্. যাহি শিৱেভিৰৰ্চিভিস্ত্ৱম্ । বৃহদ্ভি-ৰ্ভানুভি-ৰ্ভাস-ন্মা হিগ্ংসী স্তনুৱা প্ৰজাঃ ॥ সমিধা-ঽগ্নি-ন্দুৱস্যত ঘৃতৈৰ্বোধযতাতিথিম্ । আ- [আ, অস্মিন্. হৱ্যা জুহোতন ।] 10
-ঽস্মিন্. হৱ্যা জুহোতন ॥ প্ৰপ্ৰাযমগ্নিৰ্ভৰতস্য শৃণ্ৱে ৱি য-থ্সূৰ্যো ন ৰোচতে বৃহদ্ভাঃ । অভি যঃ পূৰু-ম্পৃতনাসু তস্থৌ দীদায দৈৱ্যো অতিথি-শ্শিৱো নঃ ॥ আপো দেৱীঃ প্ৰতি গৃহ্ণীত ভস্মৈত-থ্স্যোনে কৃণুদ্ধ্ৱগ্ং সুৰভাৱু লোকে । তস্মৈ নমন্তা-ঞ্জনয-স্সুপত্নীৰ্মাতেৱ পুত্ৰ-ম্বিভৃতা স্ৱেনম্ ॥ অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ- [অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ, সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে ।] 11
সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে । গৰ্ভে সঞ্জাযসে পুনঃ ॥ গৰ্ভো অস্যোষধীনা-ঙ্গৰ্ভো ৱনস্পতীনাম্ । গৰ্ভো ৱিশ্ৱস্য ভূতস্যাগ্নে গৰ্ভো অপামসি ॥ প্ৰসদ্য ভস্মনা যোনিমপশ্চ পৃথিৱীমগ্নে । সগ্ংসৃজ্য মাতৃভিস্ত্ৱ-ঞ্জ্যোতিষ্মা-ন্পুনৰা-ঽসদঃ ॥ পুনৰাসদ্য সদনমপশ্চ পৃথিৱীমগ্নে । শেষে মাতুৰ্যথোপস্থে ঽন্তৰস্যাগ্ং শিৱতমঃ ॥ পুনৰূৰ্জা [ ] 12
-নি ৱৰ্তস্ৱ পুনৰগ্ন ইষা ঽঽযুষা । পুনৰ্নঃ পাহি ৱিশ্ৱতঃ ॥ সহ ৰয্যা নি ৱৰ্তস্ৱাগ্নে পিন্ৱস্ৱ ধাৰযা । ৱিশ্ৱফ্স্নিযা ৱিশ্ৱতস্পৰি ॥ পুনস্ত্ৱা ঽঽদিত্যা ৰুদ্ৰা ৱসৱ-স্সমিন্ধতা-ম্পুনৰ্ব্ৰহ্মাণো ৱসুনীথ যজ্ঞৈঃ । ঘৃতেন ত্ৱ-ন্তনুৱো ৱৰ্ধযস্ৱ সত্যা-স্সন্তু যজমানস্য কামাঃ ॥ বোধা নো অস্য ৱচসো যৱিষ্ঠ মগ্ংহিষ্ঠস্য প্ৰভৃতস্য স্ৱধাৱঃ । পীযতি ত্ৱো অনু ত্ৱো গৃণাতি ৱন্দাৰুস্তে তনুৱং-ৱঁন্দে অগ্নে ॥ স বোধি সূৰিৰ্মঘৱা ৱসুদাৱা ৱসুপতিঃ । যুযোদ্ধ্যস্ম-দ্দ্ৱেষাগ্ংসি ॥ 13 ॥
অন্নপতে-ঽন্নস্য নো দেহ্যনমীৱস্য শুষ্মিণঃ । প্ৰ প্ৰদাতাৰ-ন্তাৰিষ ঊৰ্জ-ন্নো ধেহি দ্ৱিপদে চতুষ্পদে ॥ উদু ত্ৱা ৱিশ্ৱে দেৱা অগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিঃ । স নো ভৱ শিৱতম-স্সুপ্ৰতীকো ৱিভাৱসুঃ ॥ প্ৰেদগ্নে জ্যোতিষ্মান্. যাহি শিৱেভিৰৰ্চিভিস্ত্ৱম্ । বৃহদ্ভি-ৰ্ভানুভি-ৰ্ভাস-ন্মা হিগ্ংসী স্তনুৱা প্ৰজাঃ ॥ সমিধা-ঽগ্নি-ন্দুৱস্যত ঘৃতৈৰ্বোধযতাতিথিম্ । আ- [আ, অস্মিন্. হৱ্যা জুহোতন ।] 10
-ঽস্মিন্. হৱ্যা জুহোতন ॥ প্ৰপ্ৰাযমগ্নিৰ্ভৰতস্য শৃণ্ৱে ৱি য-থ্সূৰ্যো ন ৰোচতে বৃহদ্ভাঃ । অভি যঃ পূৰু-ম্পৃতনাসু তস্থৌ দীদায দৈৱ্যো অতিথি-শ্শিৱো নঃ ॥ আপো দেৱীঃ প্ৰতি গৃহ্ণীত ভস্মৈত-থ্স্যোনে কৃণুদ্ধ্ৱগ্ং সুৰভাৱু লোকে । তস্মৈ নমন্তা-ঞ্জনয-স্সুপত্নীৰ্মাতেৱ পুত্ৰ-ম্বিভৃতা স্ৱেনম্ ॥ অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ- [অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ, সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে ।] 11
সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে । গৰ্ভে সঞ্জাযসে পুনঃ ॥ গৰ্ভো অস্যোষধীনা-ঙ্গৰ্ভো ৱনস্পতীনাম্ । গৰ্ভো ৱিশ্ৱস্য ভূতস্যাগ্নে গৰ্ভো অপামসি ॥ প্ৰসদ্য ভস্মনা যোনিমপশ্চ পৃথিৱীমগ্নে । সগ্ংসৃজ্য মাতৃভিস্ত্ৱ-ঞ্জ্যোতিষ্মা-ন্পুনৰা-ঽসদঃ ॥ পুনৰাসদ্য সদনমপশ্চ পৃথিৱীমগ্নে । শেষে মাতুৰ্যথোপস্থে ঽন্তৰস্যাগ্ং শিৱতমঃ ॥ পুনৰূৰ্জা [ ] 12
-নি ৱৰ্তস্ৱ পুনৰগ্ন ইষা ঽঽযুষা । পুনৰ্নঃ পাহি ৱিশ্ৱতঃ ॥ সহ ৰয্যা নি ৱৰ্তস্ৱাগ্নে পিন্ৱস্ৱ ধাৰযা । ৱিশ্ৱফ্স্নিযা ৱিশ্ৱতস্পৰি ॥ পুনস্ত্ৱা ঽঽদিত্যা ৰুদ্ৰা ৱসৱ-স্সমিন্ধতা-ম্পুনৰ্ব্ৰহ্মাণো ৱসুনীথ যজ্ঞৈঃ । ঘৃতেন ত্ৱ-ন্তনুৱো ৱৰ্ধযস্ৱ সত্যা-স্সন্তু যজমানস্য কামাঃ ॥ বোধা নো অস্য ৱচসো যৱিষ্ঠ মগ্ংহিষ্ঠস্য প্ৰভৃতস্য স্ৱধাৱঃ । পীযতি ত্ৱো অনু ত্ৱো গৃণাতি ৱন্দাৰুস্তে তনুৱং-ৱঁন্দে অগ্নে ॥ স বোধি সূৰিৰ্মঘৱা ৱসুদাৱা ৱসুপতিঃ । যুযোদ্ধ্যস্ম-দ্দ্ৱেষাগ্ংসি ॥ 13 ॥
(আ - তৱো - ৰ্জা-ঽ - নু - ষোডশ চ) (অ. 3)
অপেত ৱীত ৱি চ সৰ্পতাতো যে-ঽত্ৰ স্থ পুৰাণা যে চ নূতনাঃ । অদাদিদং-যঁমো-ঽৱসান-ম্পৃথিৱ্যা অক্ৰন্নিম-ম্পিতৰো লোকমস্মৈ ॥ অগ্নেৰ্ভস্মাস্যগ্নেঃ পুৰীষমসি সজ্ঞান্নমসি কামধৰণ-ম্মযি তে কামধৰণ-ম্ভূযাত্ ॥ সং-যাঁ ৱঃ প্ৰিযাস্তনুৱ-স্স-ম্প্ৰিযা হৃদযানি ৱঃ । আত্মা ৱো অস্তু [অস্তু, সম্প্ৰিয] 14
সম্প্ৰিয-স্সম্প্ৰিযাস্তনুৱো মম ॥ অযগ্ং সো অগ্নিৰ্যস্মিন্-থ্সোমমিন্দ্ৰঃ সুত-ন্দধে জঠৰে ৱাৱশানঃ । সহস্ৰিযং-ৱাঁজমত্য-ন্ন সপ্তিগ্ং সসৱান্-থ্সন্-থ্স্তূযসে জাতৱেদঃ ॥ অগ্নে দিৱো অৰ্ণমচ্ছা জিগাস্যচ্ছা দেৱাগ্ং ঊচিষে ধিষ্ণিযা যে । যাঃ পৰস্তা-দ্ৰোচনে সূৰ্যস্য যাশ্চা ৱস্তা-দুপতিষ্ঠন্ত আপঃ ॥ অগ্নে য-ত্তে দিৱি ৱৰ্চঃ পৃথিৱ্যাং-যঁদোষধী- [পৃথিৱ্যাং-যঁদোষধীষু, অফ্সু ৱা যজত্ৰ ।] 15
-ষ্ৱফ্সু ৱা যজত্ৰ । যেনান্তৰিক্ষ-মুৰ্ৱাততন্থ ত্ৱেষ-স্স ভানুৰৰ্ণৱো নৃচক্ষাঃ ॥ পুৰীষ্যাসো অগ্নযঃ প্ৰাৱণেভিঃ সজোষসঃ । জুষন্তাগ্ং হৱ্যমাহুতমনমীৱা ইষো মহীঃ ॥ ইডামগ্নে পুৰুদগ্ং সগ্ং সনি-ঙ্গো-শ্শশ্ৱত্তমগ্ং হৱমানায সাধ । স্যান্নঃ সূনুস্তনযো ৱিজাৱা-ঽগ্নে সা তে সুমতিৰ্ভূত্ৱস্মে ॥ অয-ন্তে যোনিৰ্-ঋত্ৱিযো যতো জাতো অৰোচথাঃ । ত-ঞ্জান- [ত-ঞ্জানন্ন্, অগ্ন আ ৰোহাথা নো] 16
-ন্নগ্ন আ ৰোহাথা নো ৱৰ্ধযা ৰযিম্ ॥ চিদসি তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ পৰিচিদসি তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ লোক-ম্পৃণ ছিদ্ৰ-ম্পৃণাথো সীদ শিৱা ত্ৱম্ । ইন্দ্ৰাগ্নী ত্ৱা বৃহস্পতিৰস্মিন্. যোনাৱসীষদন্ন্ ॥ তা অস্য সূদদোহস-স্সোমগ্গ্ শ্ৰীণন্তি পৃশ্ঞযঃ । জন্ম-ন্দেৱানাং-ৱিঁশস্ত্ৰিষ্ৱা ৰোচনে দিৱঃ ॥ 17 ॥
অপেত ৱীত ৱি চ সৰ্পতাতো যে-ঽত্ৰ স্থ পুৰাণা যে চ নূতনাঃ । অদাদিদং-যঁমো-ঽৱসান-ম্পৃথিৱ্যা অক্ৰন্নিম-ম্পিতৰো লোকমস্মৈ ॥ অগ্নেৰ্ভস্মাস্যগ্নেঃ পুৰীষমসি সজ্ঞান্নমসি কামধৰণ-ম্মযি তে কামধৰণ-ম্ভূযাত্ ॥ সং-যাঁ ৱঃ প্ৰিযাস্তনুৱ-স্স-ম্প্ৰিযা হৃদযানি ৱঃ । আত্মা ৱো অস্তু [অস্তু, সম্প্ৰিয] 14
সম্প্ৰিয-স্সম্প্ৰিযাস্তনুৱো মম ॥ অযগ্ং সো অগ্নিৰ্যস্মিন্-থ্সোমমিন্দ্ৰঃ সুত-ন্দধে জঠৰে ৱাৱশানঃ । সহস্ৰিযং-ৱাঁজমত্য-ন্ন সপ্তিগ্ং সসৱান্-থ্সন্-থ্স্তূযসে জাতৱেদঃ ॥ অগ্নে দিৱো অৰ্ণমচ্ছা জিগাস্যচ্ছা দেৱাগ্ং ঊচিষে ধিষ্ণিযা যে । যাঃ পৰস্তা-দ্ৰোচনে সূৰ্যস্য যাশ্চা ৱস্তা-দুপতিষ্ঠন্ত আপঃ ॥ অগ্নে য-ত্তে দিৱি ৱৰ্চঃ পৃথিৱ্যাং-যঁদোষধী- [পৃথিৱ্যাং-যঁদোষধীষু, অফ্সু ৱা যজত্ৰ ।] 15
-ষ্ৱফ্সু ৱা যজত্ৰ । যেনান্তৰিক্ষ-মুৰ্ৱাততন্থ ত্ৱেষ-স্স ভানুৰৰ্ণৱো নৃচক্ষাঃ ॥ পুৰীষ্যাসো অগ্নযঃ প্ৰাৱণেভিঃ সজোষসঃ । জুষন্তাগ্ং হৱ্যমাহুতমনমীৱা ইষো মহীঃ ॥ ইডামগ্নে পুৰুদগ্ং সগ্ং সনি-ঙ্গো-শ্শশ্ৱত্তমগ্ং হৱমানায সাধ । স্যান্নঃ সূনুস্তনযো ৱিজাৱা-ঽগ্নে সা তে সুমতিৰ্ভূত্ৱস্মে ॥ অয-ন্তে যোনিৰ্-ঋত্ৱিযো যতো জাতো অৰোচথাঃ । ত-ঞ্জান- [ত-ঞ্জানন্ন্, অগ্ন আ ৰোহাথা নো] 16
-ন্নগ্ন আ ৰোহাথা নো ৱৰ্ধযা ৰযিম্ ॥ চিদসি তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ পৰিচিদসি তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ লোক-ম্পৃণ ছিদ্ৰ-ম্পৃণাথো সীদ শিৱা ত্ৱম্ । ইন্দ্ৰাগ্নী ত্ৱা বৃহস্পতিৰস্মিন্. যোনাৱসীষদন্ন্ ॥ তা অস্য সূদদোহস-স্সোমগ্গ্ শ্ৰীণন্তি পৃশ্ঞযঃ । জন্ম-ন্দেৱানাং-ৱিঁশস্ত্ৰিষ্ৱা ৰোচনে দিৱঃ ॥ 17 ॥
(অস্ত্ৱো - ষধীষু - জান - ন্নষ্টাচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)
সমিতগ্ং সঙ্কল্পেথাগ্ং সম্প্ৰিযৌ ৰোচিষ্ণূ সুমনস্যমানৌ । ইষমূৰ্জমভি সংৱঁসানৌ সং-ৱাঁ-ম্মনাগ্ংসি সং-ৱ্ৰঁতা সমু চিত্তান্যা-ঽকৰম্ ॥ অগ্নে পুৰীষ্যাধিপা ভৱা ত্ৱ-ন্নঃ । ইষমূৰ্জং-যঁজমানায ধেহি ॥ পুৰীষ্যস্ত্ৱমগ্নে ৰযিমা-ন্পুষ্টিমাগ্ং অসি । শিৱাঃ কৃত্ৱা দিশ-স্সৰ্ৱা-স্স্ৱাং-যোঁনিমিহা-ঽসদঃ ॥ ভৱত-ন্ন-স্সমনসৌ সমোকসা [সমোকসৌ, অৰেপসৌ ।] 18
-ৱৰেপসৌ । মা যজ্ঞগ্ং হিগ্ংসিষ্ট-ম্মা যজ্ঞপতি-ঞ্জাতৱেদসৌ শিৱৌ ভৱতমদ্য নঃ ॥ মাতেৱ পুত্ৰ-ম্পৃথিৱী পুৰীষ্যমগ্নিগ্গ্ স্ৱে যোনাৱভাৰুখা । তাং-ৱিঁশ্ৱৈৰ্দেৱৈৰ্-ঋতুভিঃ সংৱিঁদানঃ প্ৰজাপতিৰ্ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱি মুঞ্চতু ॥ যদস্য পাৰে ৰজস-শ্শুক্ৰ-ঞ্জ্যোতিৰজাযত । ত-ন্নঃ পৰ্ষদতি দ্ৱিষো-ঽগ্নে ৱৈশ্ৱানৰ স্ৱাহা ॥ নম-স্সু তে নিৰ্-ঋতে ৱিশ্ৱৰূপে- [ৱিশ্ৱৰূপে, অযস্মযং-ৱিঁ চৃতা] 19
-ঽযস্মযং-ৱিঁ চৃতা বন্ধমেতম্ । যমেন ত্ৱং-যঁম্যা সং-ৱিঁদানোত্তম-ন্নাকমধি ৰোহযেমম্ ॥ যত্তে দেৱী নিৰ্-ঋতিৰাববন্ধ দাম গ্ৰীৱাস্ৱ ৱিচৰ্ত্যম্ । ইদ-ন্তে ত-দ্ৱিষ্যাং-যাঁযুষো ন মদ্ধ্যাদথা জীৱঃ পিতুমদ্ধি প্ৰমুক্তঃ ॥ যস্যাস্তে অস্যাঃ ক্ৰূৰ আসঞ্জুহোম্যেষা-ম্বন্ধানামৱসৰ্জনায । ভূমিৰিতি ত্ৱা জনা ৱিদুৰ্নিৰ্-ঋতি- [ৱিদুৰ্নিৰ্-ঋতিঃ, ইতি ত্ৱা ঽহ-ম্পৰি] 20
-ৰিতি ত্ৱা ঽহ-ম্পৰি ৱেদ ৱিশ্ৱতঃ ॥ অসুন্ৱন্তম যজমানমিচ্ছ স্তেনস্যেত্যান্-তস্কৰস্যান্ ৱেষি । অন্য মস্ম-দিচ্ছ সা ত ইত্যা নমো দেৱি নিৰ্-ঋতে তুভ্যমস্তু ॥ দেৱীমহ-ন্নিৰ্-ঋতিং-ৱঁন্দমানঃ পিতেৱ পুত্ৰ-ন্দসযে ৱচোভিঃ । ৱিশ্ৱস্য যা জাযমানস্য ৱেদ শিৰঃ শিৰঃ প্ৰতি সূৰী ৱি চষ্টে ॥ নিৱেশন-স্সঙ্গমনো ৱসূনাং-ৱিঁশ্ৱা ৰূপা-ঽভি চষ্টে [ৰূপা-ঽভি চষ্টে, শচীভিঃ ।] 21
শচীভিঃ । দেৱ ইৱ সৱিতা সত্যধৰ্মেন্দ্ৰো ন তস্থৌ সমৰে পথীনাম্ ॥ সং-ৱঁৰত্ৰা দধাতন নিৰাহাৱান্ কৃণোতন । সিঞ্চামহা অৱটমুদ্ৰিণং-ৱঁযং-ৱিঁশ্ৱা-ঽহা-ঽদস্তমক্ষিতম্ ॥ নিষ্কৃতাহা-ৱমৱটগ্ং সুৱৰত্ৰগ্ং সুষেচনম্ । উদ্ৰিণগ্ং সিঞ্চে অক্ষিতম্ ॥ সীৰা যুঞ্জন্তি কৱযো যুগা ৱি তন্ৱতে পৃথক্ । ধীৰা দেৱেষু সুম্নযা ॥ যুনক্ত সীৰা ৱি যুগা তনোত কৃতে যোনৌ ৱপতেহ [ ] 22
বীজম্ । গিৰা চ শ্ৰুষ্টি-স্সভৰা অসন্নো নেদীয ই-থ্সৃণ্যা পক্ৱমা ঽযত্ ॥ লাঙ্গল-ম্পৱীৰৱগ্ং সুশেৱগ্ং সুমতিথ্সৰু । উদি-ত্কৃষতি গামৱি-ম্প্ৰফৰ্ৱ্য-ঞ্চ পীৱৰীম্ । প্ৰস্থাৱ-দ্ৰথৱাহনম্ ॥ শুন-ন্নঃ ফালা ৱি তুদন্তু ভূমিগ্ং শুন-ঙ্কীনাশা অভি যন্তু ৱাহান্ । শুন-ম্পৰ্জন্যো মধুনা পযোভি-শ্শুনাসীৰা শুনমস্মাসু ধত্তম্ ॥ কাম-ঙ্কামদুঘে ধুক্ষ্ৱ মিত্ৰায ৱৰুণায চ । ইন্দ্ৰাযাগ্নযে পূষ্ণ ওষধীভ্যঃ প্ৰজাভ্যঃ ॥ঘৃতেন সীতা মধুনা সমক্তা ৱিশ্ৱৈৰ্দেৱৈৰনুমতা মৰুদ্ভিঃ । ঊৰ্জস্ৱতী পযসা পিন্ৱমানা-ঽস্মান্-থ্সীতে পযসা-ঽভ্যা-ৱৱৃথ্স্ৱ ॥ 23 ॥
সমিতগ্ং সঙ্কল্পেথাগ্ং সম্প্ৰিযৌ ৰোচিষ্ণূ সুমনস্যমানৌ । ইষমূৰ্জমভি সংৱঁসানৌ সং-ৱাঁ-ম্মনাগ্ংসি সং-ৱ্ৰঁতা সমু চিত্তান্যা-ঽকৰম্ ॥ অগ্নে পুৰীষ্যাধিপা ভৱা ত্ৱ-ন্নঃ । ইষমূৰ্জং-যঁজমানায ধেহি ॥ পুৰীষ্যস্ত্ৱমগ্নে ৰযিমা-ন্পুষ্টিমাগ্ং অসি । শিৱাঃ কৃত্ৱা দিশ-স্সৰ্ৱা-স্স্ৱাং-যোঁনিমিহা-ঽসদঃ ॥ ভৱত-ন্ন-স্সমনসৌ সমোকসা [সমোকসৌ, অৰেপসৌ ।] 18
-ৱৰেপসৌ । মা যজ্ঞগ্ং হিগ্ংসিষ্ট-ম্মা যজ্ঞপতি-ঞ্জাতৱেদসৌ শিৱৌ ভৱতমদ্য নঃ ॥ মাতেৱ পুত্ৰ-ম্পৃথিৱী পুৰীষ্যমগ্নিগ্গ্ স্ৱে যোনাৱভাৰুখা । তাং-ৱিঁশ্ৱৈৰ্দেৱৈৰ্-ঋতুভিঃ সংৱিঁদানঃ প্ৰজাপতিৰ্ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱি মুঞ্চতু ॥ যদস্য পাৰে ৰজস-শ্শুক্ৰ-ঞ্জ্যোতিৰজাযত । ত-ন্নঃ পৰ্ষদতি দ্ৱিষো-ঽগ্নে ৱৈশ্ৱানৰ স্ৱাহা ॥ নম-স্সু তে নিৰ্-ঋতে ৱিশ্ৱৰূপে- [ৱিশ্ৱৰূপে, অযস্মযং-ৱিঁ চৃতা] 19
-ঽযস্মযং-ৱিঁ চৃতা বন্ধমেতম্ । যমেন ত্ৱং-যঁম্যা সং-ৱিঁদানোত্তম-ন্নাকমধি ৰোহযেমম্ ॥ যত্তে দেৱী নিৰ্-ঋতিৰাববন্ধ দাম গ্ৰীৱাস্ৱ ৱিচৰ্ত্যম্ । ইদ-ন্তে ত-দ্ৱিষ্যাং-যাঁযুষো ন মদ্ধ্যাদথা জীৱঃ পিতুমদ্ধি প্ৰমুক্তঃ ॥ যস্যাস্তে অস্যাঃ ক্ৰূৰ আসঞ্জুহোম্যেষা-ম্বন্ধানামৱসৰ্জনায । ভূমিৰিতি ত্ৱা জনা ৱিদুৰ্নিৰ্-ঋতি- [ৱিদুৰ্নিৰ্-ঋতিঃ, ইতি ত্ৱা ঽহ-ম্পৰি] 20
-ৰিতি ত্ৱা ঽহ-ম্পৰি ৱেদ ৱিশ্ৱতঃ ॥ অসুন্ৱন্তম যজমানমিচ্ছ স্তেনস্যেত্যান্-তস্কৰস্যান্ ৱেষি । অন্য মস্ম-দিচ্ছ সা ত ইত্যা নমো দেৱি নিৰ্-ঋতে তুভ্যমস্তু ॥ দেৱীমহ-ন্নিৰ্-ঋতিং-ৱঁন্দমানঃ পিতেৱ পুত্ৰ-ন্দসযে ৱচোভিঃ । ৱিশ্ৱস্য যা জাযমানস্য ৱেদ শিৰঃ শিৰঃ প্ৰতি সূৰী ৱি চষ্টে ॥ নিৱেশন-স্সঙ্গমনো ৱসূনাং-ৱিঁশ্ৱা ৰূপা-ঽভি চষ্টে [ৰূপা-ঽভি চষ্টে, শচীভিঃ ।] 21
শচীভিঃ । দেৱ ইৱ সৱিতা সত্যধৰ্মেন্দ্ৰো ন তস্থৌ সমৰে পথীনাম্ ॥ সং-ৱঁৰত্ৰা দধাতন নিৰাহাৱান্ কৃণোতন । সিঞ্চামহা অৱটমুদ্ৰিণং-ৱঁযং-ৱিঁশ্ৱা-ঽহা-ঽদস্তমক্ষিতম্ ॥ নিষ্কৃতাহা-ৱমৱটগ্ং সুৱৰত্ৰগ্ং সুষেচনম্ । উদ্ৰিণগ্ং সিঞ্চে অক্ষিতম্ ॥ সীৰা যুঞ্জন্তি কৱযো যুগা ৱি তন্ৱতে পৃথক্ । ধীৰা দেৱেষু সুম্নযা ॥ যুনক্ত সীৰা ৱি যুগা তনোত কৃতে যোনৌ ৱপতেহ [ ] 22
বীজম্ । গিৰা চ শ্ৰুষ্টি-স্সভৰা অসন্নো নেদীয ই-থ্সৃণ্যা পক্ৱমা ঽযত্ ॥ লাঙ্গল-ম্পৱীৰৱগ্ং সুশেৱগ্ং সুমতিথ্সৰু । উদি-ত্কৃষতি গামৱি-ম্প্ৰফৰ্ৱ্য-ঞ্চ পীৱৰীম্ । প্ৰস্থাৱ-দ্ৰথৱাহনম্ ॥ শুন-ন্নঃ ফালা ৱি তুদন্তু ভূমিগ্ং শুন-ঙ্কীনাশা অভি যন্তু ৱাহান্ । শুন-ম্পৰ্জন্যো মধুনা পযোভি-শ্শুনাসীৰা শুনমস্মাসু ধত্তম্ ॥ কাম-ঙ্কামদুঘে ধুক্ষ্ৱ মিত্ৰায ৱৰুণায চ । ইন্দ্ৰাযাগ্নযে পূষ্ণ ওষধীভ্যঃ প্ৰজাভ্যঃ ॥ঘৃতেন সীতা মধুনা সমক্তা ৱিশ্ৱৈৰ্দেৱৈৰনুমতা মৰুদ্ভিঃ । ঊৰ্জস্ৱতী পযসা পিন্ৱমানা-ঽস্মান্-থ্সীতে পযসা-ঽভ্যা-ৱৱৃথ্স্ৱ ॥ 23 ॥
(সমোকসৌ-ৱিশ্ৱৰূপে-ৱিদুৰ্নিৰ্-ঋতি-ৰভি চষ্ট-ইহ-মিত্ৰায-দ্ৱাৱিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 5)
যা জাতা ওষধযো দেৱেভ্যস্ত্ৰিযুগ-ম্পুৰা । মন্দামি বভ্ৰূণামহগ্ং শত-ন্ধামানি সপ্ত চ ॥ শতং-ৱোঁ অব-ন্ধামানি সহস্ৰমুত ৱো ৰুহঃ । অথা শতক্ৰত্ৱো যূযমিম-ম্মে অগদ-ঙ্কৃত ॥ পুষ্পাৱতীঃ প্ৰসূৱতীঃ ফলিনীৰফলা উত । অশ্ৱা ইৱ সজিত্ৱৰী-ৰ্ৱীৰুধঃ পাৰযিষ্ণৱঃ ॥ ওষধীৰিতি মাতৰ-স্তদ্ৱো দেৱী-ৰুপ ব্ৰুৱে । ৰপাগ্ংসি ৱিঘ্নতীৰিত ৰপ- [ৱিঘ্নতীৰিত ৰপঃ, চাতযমানাঃ ।] 24
-শ্চাতযমানাঃ ॥ অশ্ৱত্থে ৱো নিষদন-ম্পৰ্ণে ৱো ৱসতিঃ কৃতা । গোভাজ ই-ত্কিলাসথ য-থ্সনৱথ পূৰুষম্ ॥ যদহং-ৱাঁজয-ন্নিমা ওষধীৰ্হস্ত আদধে । আত্মা যক্ষ্মস্য নশ্যতি পুৰা জীৱগৃভো যথা ॥ যদোষধয-স্সঙ্গচ্ছন্তে ৰাজান-স্সমিতা ৱিৱ । ৱিপ্ৰ-স্স উচ্যতে ভিষগ্-ৰক্ষোহা ঽমীৱ চাতনঃ ॥ নিষ্কৃতি-ৰ্নামৱো মাতা-ঽথা যূযগ্গ্স্থ সঙ্কৃতীঃ । সৰাঃ পতত্ৰিণী- [সৰাঃ পতত্ৰিণীঃ, স্থন যদা মযতি] 25
-স্থন যদা মযতি নিষ্কৃত ॥ অন্যা ৱো অন্যামৱ-ত্ৱন্যা-ঽন্যস্যা উপাৱত । তা-স্সৰ্ৱা ওষধয-স্সংৱিঁদানা ইদ-ম্মে প্ৰাৱতা ৱচঃ ॥ উচ্ছুষ্মা ওষধীনা-ঙ্গাৱো গোষ্ঠা দিৱেৰতে । ধনগ্ং সনিষ্যন্তী নামাত্মান-ন্তৱ পূৰুষ ॥ অতি ৱিশ্ৱাঃ পৰিষ্ঠাঃ স্তেন ইৱ ৱ্ৰজমক্ৰমুঃ । ওষধযঃ প্ৰাচুচ্যৱু ৰ্য-ত্কি-ঞ্চ তনুৱাগ্ং ৰপঃ ॥ যা- [যাঃ, ত আতস্থু-ৰাত্মানং-যাঁ] 26
-স্ত আতস্থু-ৰাত্মানং-যাঁ আৱিৱিশুঃ পৰুঃ পৰুঃ । তাস্তে যক্ষ্মং-ৱিঁবাধন্তা মুগ্ৰো মদ্ধ্যমশীৰিৱ ॥ সাকং-যঁক্ষ্ম প্ৰ পত শ্যেনেন কিকিদীৱিনা । সাকং-ৱাঁতস্য-ধ্ৰাজ্যা সাক-ন্নশ্য নিহাকযা ॥ অশ্ৱাৱতীগ্ং সোমৱতী মূৰ্জযন্তী মুদোজসম্ । আ ৱিথ্সি সৰ্ৱা ওষধীৰস্মা অৰিষ্টতাতযে ॥ যাঃ ফলিনীৰ্যা অফলা অপুষ্পা যাশ্চ পুষ্পিণীঃ । বৃহস্পতি প্ৰসূতা স্তানো মুঞ্চন্ত্ৱগ্ং হসঃ ॥ যা [যাঃ, ওষধয-স্সোমৰাজ্ঞীঃ] 27
ওষধয-স্সোমৰাজ্ঞীঃ প্ৰৱিষ্টাঃ পৃথিৱীমনু । তাসা-ন্ত্ৱমস্যুত্তমা প্ৰণো জীৱাতৱে-সুৱ ॥ অৱপতন্তীৰৱদ-ন্দিৱ ওষধযঃ পৰি । য-ঞ্জীৱ মশ্ঞৱা মহৈ ন স ৰিষ্যাতি পূৰুষঃ ॥ যাশ্চেদ মুপ-শৃণ্ৱন্তি যাশ্চ দূৰ-ম্পৰাগতাঃ । ইহ সঙ্গত্য তা-স্সৰ্ৱা অস্মৈ স-ন্দত্ত ভেষজম্ ॥ মা ৱো ৰিষ-ত্খনিতা যস্মৈ চাহ-ঙ্খনামি ৱঃ । দ্ৱিপ-চ্চতুষ্প-দস্মাকগ্ং সৰ্ৱ-মস্ত্ৱনাতুৰম্ ॥ ওষধয-স্সং-ৱঁদন্তে সোমেন সহ ৰাজ্ঞা । যস্মৈ কৰোতি ব্ৰাহ্মণস্তগ্ং ৰাজ-ন্পাৰযামসি ॥ 28 ॥
যা জাতা ওষধযো দেৱেভ্যস্ত্ৰিযুগ-ম্পুৰা । মন্দামি বভ্ৰূণামহগ্ং শত-ন্ধামানি সপ্ত চ ॥ শতং-ৱোঁ অব-ন্ধামানি সহস্ৰমুত ৱো ৰুহঃ । অথা শতক্ৰত্ৱো যূযমিম-ম্মে অগদ-ঙ্কৃত ॥ পুষ্পাৱতীঃ প্ৰসূৱতীঃ ফলিনীৰফলা উত । অশ্ৱা ইৱ সজিত্ৱৰী-ৰ্ৱীৰুধঃ পাৰযিষ্ণৱঃ ॥ ওষধীৰিতি মাতৰ-স্তদ্ৱো দেৱী-ৰুপ ব্ৰুৱে । ৰপাগ্ংসি ৱিঘ্নতীৰিত ৰপ- [ৱিঘ্নতীৰিত ৰপঃ, চাতযমানাঃ ।] 24
-শ্চাতযমানাঃ ॥ অশ্ৱত্থে ৱো নিষদন-ম্পৰ্ণে ৱো ৱসতিঃ কৃতা । গোভাজ ই-ত্কিলাসথ য-থ্সনৱথ পূৰুষম্ ॥ যদহং-ৱাঁজয-ন্নিমা ওষধীৰ্হস্ত আদধে । আত্মা যক্ষ্মস্য নশ্যতি পুৰা জীৱগৃভো যথা ॥ যদোষধয-স্সঙ্গচ্ছন্তে ৰাজান-স্সমিতা ৱিৱ । ৱিপ্ৰ-স্স উচ্যতে ভিষগ্-ৰক্ষোহা ঽমীৱ চাতনঃ ॥ নিষ্কৃতি-ৰ্নামৱো মাতা-ঽথা যূযগ্গ্স্থ সঙ্কৃতীঃ । সৰাঃ পতত্ৰিণী- [সৰাঃ পতত্ৰিণীঃ, স্থন যদা মযতি] 25
-স্থন যদা মযতি নিষ্কৃত ॥ অন্যা ৱো অন্যামৱ-ত্ৱন্যা-ঽন্যস্যা উপাৱত । তা-স্সৰ্ৱা ওষধয-স্সংৱিঁদানা ইদ-ম্মে প্ৰাৱতা ৱচঃ ॥ উচ্ছুষ্মা ওষধীনা-ঙ্গাৱো গোষ্ঠা দিৱেৰতে । ধনগ্ং সনিষ্যন্তী নামাত্মান-ন্তৱ পূৰুষ ॥ অতি ৱিশ্ৱাঃ পৰিষ্ঠাঃ স্তেন ইৱ ৱ্ৰজমক্ৰমুঃ । ওষধযঃ প্ৰাচুচ্যৱু ৰ্য-ত্কি-ঞ্চ তনুৱাগ্ং ৰপঃ ॥ যা- [যাঃ, ত আতস্থু-ৰাত্মানং-যাঁ] 26
-স্ত আতস্থু-ৰাত্মানং-যাঁ আৱিৱিশুঃ পৰুঃ পৰুঃ । তাস্তে যক্ষ্মং-ৱিঁবাধন্তা মুগ্ৰো মদ্ধ্যমশীৰিৱ ॥ সাকং-যঁক্ষ্ম প্ৰ পত শ্যেনেন কিকিদীৱিনা । সাকং-ৱাঁতস্য-ধ্ৰাজ্যা সাক-ন্নশ্য নিহাকযা ॥ অশ্ৱাৱতীগ্ং সোমৱতী মূৰ্জযন্তী মুদোজসম্ । আ ৱিথ্সি সৰ্ৱা ওষধীৰস্মা অৰিষ্টতাতযে ॥ যাঃ ফলিনীৰ্যা অফলা অপুষ্পা যাশ্চ পুষ্পিণীঃ । বৃহস্পতি প্ৰসূতা স্তানো মুঞ্চন্ত্ৱগ্ং হসঃ ॥ যা [যাঃ, ওষধয-স্সোমৰাজ্ঞীঃ] 27
ওষধয-স্সোমৰাজ্ঞীঃ প্ৰৱিষ্টাঃ পৃথিৱীমনু । তাসা-ন্ত্ৱমস্যুত্তমা প্ৰণো জীৱাতৱে-সুৱ ॥ অৱপতন্তীৰৱদ-ন্দিৱ ওষধযঃ পৰি । য-ঞ্জীৱ মশ্ঞৱা মহৈ ন স ৰিষ্যাতি পূৰুষঃ ॥ যাশ্চেদ মুপ-শৃণ্ৱন্তি যাশ্চ দূৰ-ম্পৰাগতাঃ । ইহ সঙ্গত্য তা-স্সৰ্ৱা অস্মৈ স-ন্দত্ত ভেষজম্ ॥ মা ৱো ৰিষ-ত্খনিতা যস্মৈ চাহ-ঙ্খনামি ৱঃ । দ্ৱিপ-চ্চতুষ্প-দস্মাকগ্ং সৰ্ৱ-মস্ত্ৱনাতুৰম্ ॥ ওষধয-স্সং-ৱঁদন্তে সোমেন সহ ৰাজ্ঞা । যস্মৈ কৰোতি ব্ৰাহ্মণস্তগ্ং ৰাজ-ন্পাৰযামসি ॥ 28 ॥
(ৰপঃ - পতত্ৰিণী- ৰ্যা - অগ্ংহসো যাঃ - খনামি ৱো - ঽষ্টাদশ চ) (অ. 6)
মা নো হিগ্ংসীজ্জনিতা যঃ পৃথিৱ্যা যো ৱা দিৱগ্ং সত্যধৰ্মা জজান । যশ্চাপশ্চন্দ্ৰা বৃহতীৰ্জজান কস্মৈ দেৱায হৱিষা ৱিধেম ॥ অভ্যাৱৰ্তস্ৱ পৃথিৱি যজ্ঞেন পযসা সহ । ৱপা-ন্তে অগ্নিৰিষিতো-ঽৱ সৰ্পতু ॥ অগ্নে য-ত্তে শুক্ৰং-যঁচ্চন্দ্ৰং-যঁ-ত্পূতং-যঁ-দ্যজ্ঞিযম্ । ত-দ্দেৱেভ্যো ভৰামসি ॥ ইষমূৰ্জমহমিত আ [আ, দদ ঋতস্য ধাম্নো] 29
দদ ঋতস্য ধাম্নো অমৃতস্য যোনেঃ । আ নো গোষু ৱিশত্ৱৌষধীষু জহামি সেদিমনিৰামমীৱাম্ ॥ অগ্নে তৱ শ্ৰৱো ৱযো মহি ভ্ৰাজন্ত্যৰ্চযো ৱিভাৱসো । বৃহ-দ্ভানো শৱসা ৱাজমুক্থ্য-ন্দধাসি দাশুষে কৱে ॥ ইৰজ্যন্নগ্নে প্ৰথযস্ৱ জন্তুভিৰস্মে ৰাযো অমৰ্ত্য । স দৰ্শতস্য ৱপুষো ৱি ৰাজসি পৃণক্ষি সানসিগ্ং ৰযিম্ ॥ ঊৰ্জো নপাজ্জাতৱেদ-স্সুশস্তিভি-ৰ্মন্দস্ৱ [ ] 30
ধীতিভিৰ্হিতঃ । ত্ৱে ইষ-স্স-ন্দধু-ৰ্ভূৰিৰেতস-শ্চিত্ৰো তযো ৱামজাতাঃ ॥ পাৱকৱৰ্চা-শ্শুক্ৰৱৰ্চা অনূনৱৰ্চা উদিযৰ্ষি ভানুনা । পুত্ৰঃ পিতৰা ৱিচৰন্নুপাৱস্যুভে পৃণক্ষি ৰোদসী ॥ ঋতাৱান-ম্মহিষং-ৱিঁশ্ৱচৰ্ষণিমগ্নিগ্ং সুম্নায দধিৰে পুৰো জনাঃ । শ্ৰুত্কৰ্ণগ্ং সপ্ৰথস্তম-ন্ত্ৱা গিৰা দৈৱ্য-ম্মানুষা যুগা ॥ নিষ্কৰ্তাৰ-মদ্ধ্ৱৰস্য প্ৰচেতস-ঙ্ক্ষযন্তগ্ং ৰাধসে মহে । ৰাতি-ম্ভৃগূণামুশিজ-ঙ্কৱিক্ৰতু-ম্পৃণক্ষি সানসিগ্ং - [সানসিম্, ৰযিম্ ।] 31
ৰযিম্ ॥ চিতঃ স্থ পৰিচিত ঊৰ্ধ্ৱচিতঃ শ্ৰযদ্ধ্ৱ-ন্তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা-স্সীদত ॥ আ প্যাযস্ৱ সমেতু তে ৱিশ্ৱতঃ সোম ৱৃষ্ণিযম্ । ভৱা ৱাজস্য সঙ্গথে ॥ স-ন্তে পযাগ্ংসি সমু যন্তু ৱাজা-স্সং-ৱৃঁষ্ণিযা-ন্যভিমাতিষাহঃ । আপ্যাযমানো অমৃতায সোম দিৱি শ্ৰৱাগ্স্যুত্তমানি ধিষ্ৱ ॥ 32 ॥
মা নো হিগ্ংসীজ্জনিতা যঃ পৃথিৱ্যা যো ৱা দিৱগ্ং সত্যধৰ্মা জজান । যশ্চাপশ্চন্দ্ৰা বৃহতীৰ্জজান কস্মৈ দেৱায হৱিষা ৱিধেম ॥ অভ্যাৱৰ্তস্ৱ পৃথিৱি যজ্ঞেন পযসা সহ । ৱপা-ন্তে অগ্নিৰিষিতো-ঽৱ সৰ্পতু ॥ অগ্নে য-ত্তে শুক্ৰং-যঁচ্চন্দ্ৰং-যঁ-ত্পূতং-যঁ-দ্যজ্ঞিযম্ । ত-দ্দেৱেভ্যো ভৰামসি ॥ ইষমূৰ্জমহমিত আ [আ, দদ ঋতস্য ধাম্নো] 29
দদ ঋতস্য ধাম্নো অমৃতস্য যোনেঃ । আ নো গোষু ৱিশত্ৱৌষধীষু জহামি সেদিমনিৰামমীৱাম্ ॥ অগ্নে তৱ শ্ৰৱো ৱযো মহি ভ্ৰাজন্ত্যৰ্চযো ৱিভাৱসো । বৃহ-দ্ভানো শৱসা ৱাজমুক্থ্য-ন্দধাসি দাশুষে কৱে ॥ ইৰজ্যন্নগ্নে প্ৰথযস্ৱ জন্তুভিৰস্মে ৰাযো অমৰ্ত্য । স দৰ্শতস্য ৱপুষো ৱি ৰাজসি পৃণক্ষি সানসিগ্ং ৰযিম্ ॥ ঊৰ্জো নপাজ্জাতৱেদ-স্সুশস্তিভি-ৰ্মন্দস্ৱ [ ] 30
ধীতিভিৰ্হিতঃ । ত্ৱে ইষ-স্স-ন্দধু-ৰ্ভূৰিৰেতস-শ্চিত্ৰো তযো ৱামজাতাঃ ॥ পাৱকৱৰ্চা-শ্শুক্ৰৱৰ্চা অনূনৱৰ্চা উদিযৰ্ষি ভানুনা । পুত্ৰঃ পিতৰা ৱিচৰন্নুপাৱস্যুভে পৃণক্ষি ৰোদসী ॥ ঋতাৱান-ম্মহিষং-ৱিঁশ্ৱচৰ্ষণিমগ্নিগ্ং সুম্নায দধিৰে পুৰো জনাঃ । শ্ৰুত্কৰ্ণগ্ং সপ্ৰথস্তম-ন্ত্ৱা গিৰা দৈৱ্য-ম্মানুষা যুগা ॥ নিষ্কৰ্তাৰ-মদ্ধ্ৱৰস্য প্ৰচেতস-ঙ্ক্ষযন্তগ্ং ৰাধসে মহে । ৰাতি-ম্ভৃগূণামুশিজ-ঙ্কৱিক্ৰতু-ম্পৃণক্ষি সানসিগ্ং - [সানসিম্, ৰযিম্ ।] 31
ৰযিম্ ॥ চিতঃ স্থ পৰিচিত ঊৰ্ধ্ৱচিতঃ শ্ৰযদ্ধ্ৱ-ন্তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা-স্সীদত ॥ আ প্যাযস্ৱ সমেতু তে ৱিশ্ৱতঃ সোম ৱৃষ্ণিযম্ । ভৱা ৱাজস্য সঙ্গথে ॥ স-ন্তে পযাগ্ংসি সমু যন্তু ৱাজা-স্সং-ৱৃঁষ্ণিযা-ন্যভিমাতিষাহঃ । আপ্যাযমানো অমৃতায সোম দিৱি শ্ৰৱাগ্স্যুত্তমানি ধিষ্ৱ ॥ 32 ॥
(আ - মন্দস্ৱ - সানসি - মেকান্নচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 7)
অভ্যস্থা-দ্ৱিশ্ৱাঃ পৃতনা অৰাতীস্তদগ্নিৰাহ তদু সোম আহ । বৃহস্পতিঃ সৱিতা তন্ম আহ পূষা মা-ঽধা-থ্সুকৃতস্য লোকে ॥ যদক্ৰন্দঃ প্ৰথম-ঞ্জাযমান উদ্যন্-থ্সমুদ্ৰাদুত ৱা পুৰীষাত্ । শ্যেনস্য পক্ষা হৰিণস্য বাহূ উপস্তুত-ঞ্জনিম ত-ত্তে অৰ্ৱন্ন্ ॥ অপা-ম্পৃষ্ঠমসি যোনিৰগ্নে-স্সমুদ্ৰমভিতঃ পিন্ৱমানম্ । ৱৰ্ধমান-ম্মহ [ৱৰ্ধমান-ম্মহঃ, আ চ পুষ্কৰ-ন্দিৱো] 33
আ চ পুষ্কৰ-ন্দিৱো মাত্ৰযা ৱৰিণা প্ৰথস্ৱ ॥ ব্ৰহ্ম জজ্ঞান-ম্প্ৰথম-ম্পুৰস্তাদ্ৱি সীমত-স্সুৰুচো ৱেন আৱঃ । স বুদ্ধ্নিযা উপমা অস্য ৱিষ্ঠা-স্সতশ্চ যোনিমসতশ্চ ৱিৱঃ ॥ হিৰণ্যগৰ্ভ-স্সমৱৰ্ততাগ্ৰে ভূতস্য জাতঃ পতিৰেক আসীত্ । স দাধাৰ পৃথিৱী-ন্দ্যামুতেমা-ঙ্কস্মৈ দেৱায হৱিষা ৱিধেম ॥ দ্ৰফ্সশ্চস্কন্দ পৃথিৱীমনু- [পৃথিৱীমনু, দ্যামিম-ঞ্চ] 34
-দ্যামিম-ঞ্চ যোনিমনু যশ্চ পূৰ্ৱঃ । তৃতীযং-যোঁনিমনু সঞ্চৰন্ত-ন্দ্ৰফ্স-ঞ্জুহোম্যনু সপ্ত হোত্ৰাঃ ॥ নমো অস্তু সৰ্পেভ্যো যে কে চ পৃথিৱীমনু । যে অন্তৰিক্ষে যে দিৱি তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ যে-ঽদো ৰোচনে দিৱো যে ৱা সূৰ্যস্য ৰশ্মিষু । যেষামফ্সু সদঃ কৃত-ন্তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ যা ইষৱো যাতু ধানানাং ঁযে ৱা ৱনস্পতীগ্ংৰনু । যে ৱা-ঽৱটেষু শেৰতে তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ 35 ॥
অভ্যস্থা-দ্ৱিশ্ৱাঃ পৃতনা অৰাতীস্তদগ্নিৰাহ তদু সোম আহ । বৃহস্পতিঃ সৱিতা তন্ম আহ পূষা মা-ঽধা-থ্সুকৃতস্য লোকে ॥ যদক্ৰন্দঃ প্ৰথম-ঞ্জাযমান উদ্যন্-থ্সমুদ্ৰাদুত ৱা পুৰীষাত্ । শ্যেনস্য পক্ষা হৰিণস্য বাহূ উপস্তুত-ঞ্জনিম ত-ত্তে অৰ্ৱন্ন্ ॥ অপা-ম্পৃষ্ঠমসি যোনিৰগ্নে-স্সমুদ্ৰমভিতঃ পিন্ৱমানম্ । ৱৰ্ধমান-ম্মহ [ৱৰ্ধমান-ম্মহঃ, আ চ পুষ্কৰ-ন্দিৱো] 33
আ চ পুষ্কৰ-ন্দিৱো মাত্ৰযা ৱৰিণা প্ৰথস্ৱ ॥ ব্ৰহ্ম জজ্ঞান-ম্প্ৰথম-ম্পুৰস্তাদ্ৱি সীমত-স্সুৰুচো ৱেন আৱঃ । স বুদ্ধ্নিযা উপমা অস্য ৱিষ্ঠা-স্সতশ্চ যোনিমসতশ্চ ৱিৱঃ ॥ হিৰণ্যগৰ্ভ-স্সমৱৰ্ততাগ্ৰে ভূতস্য জাতঃ পতিৰেক আসীত্ । স দাধাৰ পৃথিৱী-ন্দ্যামুতেমা-ঙ্কস্মৈ দেৱায হৱিষা ৱিধেম ॥ দ্ৰফ্সশ্চস্কন্দ পৃথিৱীমনু- [পৃথিৱীমনু, দ্যামিম-ঞ্চ] 34
-দ্যামিম-ঞ্চ যোনিমনু যশ্চ পূৰ্ৱঃ । তৃতীযং-যোঁনিমনু সঞ্চৰন্ত-ন্দ্ৰফ্স-ঞ্জুহোম্যনু সপ্ত হোত্ৰাঃ ॥ নমো অস্তু সৰ্পেভ্যো যে কে চ পৃথিৱীমনু । যে অন্তৰিক্ষে যে দিৱি তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ যে-ঽদো ৰোচনে দিৱো যে ৱা সূৰ্যস্য ৰশ্মিষু । যেষামফ্সু সদঃ কৃত-ন্তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ যা ইষৱো যাতু ধানানাং ঁযে ৱা ৱনস্পতীগ্ংৰনু । যে ৱা-ঽৱটেষু শেৰতে তেভ্যঃ সৰ্পেভ্যো নমঃ ॥ 35 ॥
(মহো - ঽনু - যাতুধানানা - মেকাদশ চ) (অ. 8)
ধ্ৰুৱা-ঽসি ধৰুণা-ঽস্তৃতা ৱিশ্ৱকৰ্মণা সুকৃতা । মা ত্ৱা সমুদ্ৰ উদ্ৱধীন্মা সুপৰ্ণো ৱ্যথমানা পৃথিৱী-ন্দৃগ্ংহ ॥ প্ৰজাপতিস্ত্ৱা সাদযতু পৃথিৱ্যাঃ পৃষ্ঠে ৱ্যচস্ৱতী-ম্প্ৰথস্ৱতী-ম্প্ৰথো-ঽসি পৃথিৱ্যসি ভূৰসি ভূমিৰস্যদিতিৰসি ৱিশ্ৱধাযা ৱিশ্ৱস্য ভুৱনস্য ধৰ্ত্ৰী পৃথিৱীং-যঁচ্ছ পৃথিৱী-ন্দৃগ্ংহ পৃথিৱী-ম্মা হিগ্ংসীৰ্ৱিশ্ৱস্মৈ প্ৰাণাযাপানায ৱ্যানাযোদানায প্ৰতিষ্ঠাযৈ [প্ৰতিষ্ঠাযৈ, চৰিত্ৰাযা-] 36
চৰিত্ৰাযা-ঽগ্নিস্ত্ৱা-ঽভি পাতু মহ্যা স্ৱস্ত্যা ছৰ্দিষা শন্তমেন তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ ॥ কাণ্ডা-ত্কাণ্ডা-ত্প্ৰৰোহন্তী পৰুষঃপৰুষঃ পৰি । এৱা নো দূৰ্ৱে প্ৰ তনু সহস্ৰেণ শতেন চ ॥ যা শতেন প্ৰতনোষি সহস্ৰেণ ৱিৰোহসি । তস্যাস্তে দেৱীষ্টকে ৱিধেম হৱিষা ৱযম্ ॥ অষাঢা-ঽসি সহমানা সহস্ৱাৰাতী-স্সহস্ৱাৰাতীযত-স্সহস্ৱ পৃতনা-স্সহস্ৱ পৃতন্যতঃ । সহস্ৰৱীৰ্যা- [সহস্ৰৱীৰ্যা, অসি সা মা জিন্ৱ ।] 37
-ঽসি সা মা জিন্ৱ ॥ মধু ৱাতা ঋতাযতে মধু ক্ষৰন্তি সিন্ধৱঃ । মাদ্ধ্ৱীৰ্ন-স্সন্ত্ৱোষধীঃ ॥ মধু নক্তমুতোষসি মধুম-ত্পাৰ্থিৱগ্ং ৰজঃ । মধু দ্যৌৰস্তু নঃ পিতা ॥ মধুমা-ন্নো ৱনস্পতি-ৰ্মধুমাগ্ং অস্তু সূৰ্যঃ । মাদ্ধ্ৱীৰ্গাৱো ভৱন্তু নঃ ॥ মহী দ্যৌঃ পৃথিৱী চ ন ইমং-যঁজ্ঞ-ম্মিমিক্ষতাম্ । পিপৃতা-ন্নো ভৰীমভিঃ ॥ ত-দ্ৱিষ্ণোঃ পৰম- [পৰমম্, পদগ্ং সদা পশ্যন্তি] 38
-ম্পদগ্ং সদা পশ্যন্তি সূৰযঃ । দিৱীৱ চক্ষুৰাততম্ ॥ ধ্ৰুৱা-ঽসি পৃথিৱি সহস্ৱ পৃতন্যতঃ । স্যূতা দেৱেভিৰমৃতেনা ঽঽগাঃ ॥ যাস্তে অগ্নে সূৰ্যে ৰুচ উদ্যতো দিৱমাতন্ৱন্তি ৰশ্মিভিঃ । তাভি-স্সৰ্ৱাভী ৰুচে জনায নস্কৃধি ॥ যা ৱো দেৱা-স্সূৰ্যে ৰুচো গোষ্ৱশ্ৱেষু যা ৰুচঃ । ইন্দ্ৰাগ্নী তাভি-স্সৰ্ৱাভী ৰুচ-ন্নো ধত্ত বৃহস্পতে ॥ ৱিৰা- [ৱিৰাট্, জ্যোতিৰধাৰয-] 39
-ড্জ্যোতিৰধাৰয-থ্সম্ৰা-ড্জ্যোতিৰধাৰয-থ্স্ৱৰা-ড্জ্যোতিৰধাৰযত্ ॥ অগ্নে যুক্ষ্ৱা হি যে তৱাশ্ৱাসো দেৱ সাধৱঃ । অৰং-ৱঁহন্ত্যাশৱঃ ॥ যুক্ষ্ৱা হি দেৱহূতমাগ্ং অশ্ৱাগ্ং অগ্নে ৰথীৰিৱ । নি হোতা পূৰ্ৱ্য-স্সদঃ ॥ দ্ৰফ্সশ্চস্কন্দ পৃথিৱীমনু দ্যামিম-ঞ্চ যোনিমনু যশ্চ পূৰ্ৱঃ । তৃতীযং-যোঁনিমনু সঞ্চৰন্ত-ন্দ্ৰফ্স-ঞ্জুহোম্যনু সপ্ত [ ] 40
হোত্ৰাঃ ॥ অভূদিদং-ৱিঁশ্ৱস্য ভুৱনস্য ৱাজিনমগ্নে-ৰ্ৱৈশ্ৱানৰস্য চ । অগ্নিৰ্জ্যোতিষা জ্যোতিষ্মা-ন্ৰুক্মো ৱৰ্চসা ৱৰ্চস্ৱান্ ॥ ঋচে ত্ৱা ৰুচে ত্ৱা সমি-থ্স্ৰৱন্তি সৰিতো ন ধেনাঃ । অন্তৰ্হৃদা মনসা পূযমানাঃ ॥ ঘৃতস্য ধাৰা অভি চাকশীমি । হিৰণ্যযো ৱেতসো মদ্ধ্য আসাম্ ॥ তস্মিন্থ্সুপৰ্ণো মধুকৃ-ত্কুলাযী ভজন্নাস্তে মধু দেৱতাভ্যঃ । তস্যা স তে হৰয-স্সপ্ত তীৰে স্ৱধা-ন্দুহানা অমৃতস্য ধাৰাম্ ॥ 41 ॥
ধ্ৰুৱা-ঽসি ধৰুণা-ঽস্তৃতা ৱিশ্ৱকৰ্মণা সুকৃতা । মা ত্ৱা সমুদ্ৰ উদ্ৱধীন্মা সুপৰ্ণো ৱ্যথমানা পৃথিৱী-ন্দৃগ্ংহ ॥ প্ৰজাপতিস্ত্ৱা সাদযতু পৃথিৱ্যাঃ পৃষ্ঠে ৱ্যচস্ৱতী-ম্প্ৰথস্ৱতী-ম্প্ৰথো-ঽসি পৃথিৱ্যসি ভূৰসি ভূমিৰস্যদিতিৰসি ৱিশ্ৱধাযা ৱিশ্ৱস্য ভুৱনস্য ধৰ্ত্ৰী পৃথিৱীং-যঁচ্ছ পৃথিৱী-ন্দৃগ্ংহ পৃথিৱী-ম্মা হিগ্ংসীৰ্ৱিশ্ৱস্মৈ প্ৰাণাযাপানায ৱ্যানাযোদানায প্ৰতিষ্ঠাযৈ [প্ৰতিষ্ঠাযৈ, চৰিত্ৰাযা-] 36
চৰিত্ৰাযা-ঽগ্নিস্ত্ৱা-ঽভি পাতু মহ্যা স্ৱস্ত্যা ছৰ্দিষা শন্তমেন তযা দেৱতযা-ঽঙ্গিৰস্ৱ-দ্ধ্ৰুৱা সীদ ॥ কাণ্ডা-ত্কাণ্ডা-ত্প্ৰৰোহন্তী পৰুষঃপৰুষঃ পৰি । এৱা নো দূৰ্ৱে প্ৰ তনু সহস্ৰেণ শতেন চ ॥ যা শতেন প্ৰতনোষি সহস্ৰেণ ৱিৰোহসি । তস্যাস্তে দেৱীষ্টকে ৱিধেম হৱিষা ৱযম্ ॥ অষাঢা-ঽসি সহমানা সহস্ৱাৰাতী-স্সহস্ৱাৰাতীযত-স্সহস্ৱ পৃতনা-স্সহস্ৱ পৃতন্যতঃ । সহস্ৰৱীৰ্যা- [সহস্ৰৱীৰ্যা, অসি সা মা জিন্ৱ ।] 37
-ঽসি সা মা জিন্ৱ ॥ মধু ৱাতা ঋতাযতে মধু ক্ষৰন্তি সিন্ধৱঃ । মাদ্ধ্ৱীৰ্ন-স্সন্ত্ৱোষধীঃ ॥ মধু নক্তমুতোষসি মধুম-ত্পাৰ্থিৱগ্ং ৰজঃ । মধু দ্যৌৰস্তু নঃ পিতা ॥ মধুমা-ন্নো ৱনস্পতি-ৰ্মধুমাগ্ং অস্তু সূৰ্যঃ । মাদ্ধ্ৱীৰ্গাৱো ভৱন্তু নঃ ॥ মহী দ্যৌঃ পৃথিৱী চ ন ইমং-যঁজ্ঞ-ম্মিমিক্ষতাম্ । পিপৃতা-ন্নো ভৰীমভিঃ ॥ ত-দ্ৱিষ্ণোঃ পৰম- [পৰমম্, পদগ্ং সদা পশ্যন্তি] 38
-ম্পদগ্ং সদা পশ্যন্তি সূৰযঃ । দিৱীৱ চক্ষুৰাততম্ ॥ ধ্ৰুৱা-ঽসি পৃথিৱি সহস্ৱ পৃতন্যতঃ । স্যূতা দেৱেভিৰমৃতেনা ঽঽগাঃ ॥ যাস্তে অগ্নে সূৰ্যে ৰুচ উদ্যতো দিৱমাতন্ৱন্তি ৰশ্মিভিঃ । তাভি-স্সৰ্ৱাভী ৰুচে জনায নস্কৃধি ॥ যা ৱো দেৱা-স্সূৰ্যে ৰুচো গোষ্ৱশ্ৱেষু যা ৰুচঃ । ইন্দ্ৰাগ্নী তাভি-স্সৰ্ৱাভী ৰুচ-ন্নো ধত্ত বৃহস্পতে ॥ ৱিৰা- [ৱিৰাট্, জ্যোতিৰধাৰয-] 39
-ড্জ্যোতিৰধাৰয-থ্সম্ৰা-ড্জ্যোতিৰধাৰয-থ্স্ৱৰা-ড্জ্যোতিৰধাৰযত্ ॥ অগ্নে যুক্ষ্ৱা হি যে তৱাশ্ৱাসো দেৱ সাধৱঃ । অৰং-ৱঁহন্ত্যাশৱঃ ॥ যুক্ষ্ৱা হি দেৱহূতমাগ্ং অশ্ৱাগ্ং অগ্নে ৰথীৰিৱ । নি হোতা পূৰ্ৱ্য-স্সদঃ ॥ দ্ৰফ্সশ্চস্কন্দ পৃথিৱীমনু দ্যামিম-ঞ্চ যোনিমনু যশ্চ পূৰ্ৱঃ । তৃতীযং-যোঁনিমনু সঞ্চৰন্ত-ন্দ্ৰফ্স-ঞ্জুহোম্যনু সপ্ত [ ] 40
হোত্ৰাঃ ॥ অভূদিদং-ৱিঁশ্ৱস্য ভুৱনস্য ৱাজিনমগ্নে-ৰ্ৱৈশ্ৱানৰস্য চ । অগ্নিৰ্জ্যোতিষা জ্যোতিষ্মা-ন্ৰুক্মো ৱৰ্চসা ৱৰ্চস্ৱান্ ॥ ঋচে ত্ৱা ৰুচে ত্ৱা সমি-থ্স্ৰৱন্তি সৰিতো ন ধেনাঃ । অন্তৰ্হৃদা মনসা পূযমানাঃ ॥ ঘৃতস্য ধাৰা অভি চাকশীমি । হিৰণ্যযো ৱেতসো মদ্ধ্য আসাম্ ॥ তস্মিন্থ্সুপৰ্ণো মধুকৃ-ত্কুলাযী ভজন্নাস্তে মধু দেৱতাভ্যঃ । তস্যা স তে হৰয-স্সপ্ত তীৰে স্ৱধা-ন্দুহানা অমৃতস্য ধাৰাম্ ॥ 41 ॥
(প্ৰতিষ্ঠাযৈ - সহস্ৰৱীৰ্যা - পৰমং - ঁৱিৰাট্থ্ - সপ্ত - তীৰে - চত্ৱাৰি চ) (অ. 9)
আদিত্য-ঙ্গৰ্ভ-ম্পযসা সমঞ্জন্-থ্সহস্ৰস্য প্ৰতিমাং-ৱিঁশ্ৱৰূপম্ । পৰি ৱৃঙ্গ্ধি হৰসা মা-ঽভি মৃক্ষ-শ্শতাযুষ-ঙ্কৃণুহি চীযমানঃ ॥ ইম-ম্মা হিগ্ংসীৰ্দ্ৱিপাদ-ম্পশূনাগ্ং সহস্ৰাক্ষ মেধ আ চীযমানঃ । মযুমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ ৱাতস্য ধ্ৰাজিং-ৱঁৰুণস্য নাভিমশ্ৱ-ঞ্জজ্ঞানগ্ং সৰিৰস্য মদ্ধ্যে । শিশু-ন্নদীনাগ্ং হৰিমদ্ৰিবুদ্ধমগ্নে মা হিগ্ংসীঃ [মা হিগ্ংসীঃ, পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ।] 42
পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ॥ ইম-ম্মা হিগ্ংসীৰেকশফ-ম্পশূনা-ঙ্কনিক্ৰদং-ৱাঁজিনং-ৱাঁজিনেষু । গৌৰমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ অজস্ৰমিন্দুমৰুষ-ম্ভুৰণ্যুমগ্নিমীডে পূৰ্ৱচিত্তৌ নমোভিঃ । স পৰ্ৱভিৰ্-ঋতুশঃ কল্পমানো গা-ম্মা হিগ্ংসীৰদিতিং-ৱিঁৰাজম্ ॥ ইমগ্ং সমুদ্ৰগ্ং শতধাৰমু-থ্সং-ৱ্যঁচ্যমান-ম্ভুৱনস্য মদ্ধ্যে । ঘৃত-ন্দুহানা-মদিতি-ঞ্জনাযাগ্নে মা [-মদিতি-ঞ্জনাযাগ্নে মা, হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ।] 43
হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ । গৱযমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ ৱৰূত্ৰি-ন্ত্ৱষ্টুৰ্ৱৰুণস্য নাভিমৱি-ঞ্জজ্ঞানাগ্ং ৰজসঃ পৰস্মাত্ । মহীগ্ং সাহস্ৰীমসুৰস্য মাযামগ্নে মা হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ॥ ইমামূৰ্ণাযুং-ৱঁৰুণস্য মাযা-ন্ত্ৱচ-ম্পশূনা-ন্দ্ৱিপদা-ঞ্চতুষ্পদাম্ । ত্ৱষ্টুঃ প্ৰজানা-ম্প্ৰথম-ঞ্জনিত্ৰমগ্নে মা হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ । উষ্ট্ৰমাৰণ্যমনু [উষ্ট্ৰমাৰণ্যমনু, তে দিশামি তেন] 44
তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ যো অগ্নিৰগ্নেস্ত-পসো-ঽধি জাত-শ্শোচা-ত্পৃথিৱ্যা উত ৱা দিৱস্পৰি । যেন প্ৰজা ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱ্যান-ট্তমগ্নে হেডঃ পৰি তে ৱৃণক্তু ॥ অজা হ্যগ্নেৰজনিষ্ট গৰ্ভা-থ্সা ৱা অপশ্যজ্জনিতাৰমগ্ৰে । তযা ৰোহমাযন্নুপ মেদ্ধ্যাসস্তযা দেৱা দেৱতামগ্ৰ আযন্ন্ । শৰভ-( )-মাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নিষীদ ॥ 45 ॥
আদিত্য-ঙ্গৰ্ভ-ম্পযসা সমঞ্জন্-থ্সহস্ৰস্য প্ৰতিমাং-ৱিঁশ্ৱৰূপম্ । পৰি ৱৃঙ্গ্ধি হৰসা মা-ঽভি মৃক্ষ-শ্শতাযুষ-ঙ্কৃণুহি চীযমানঃ ॥ ইম-ম্মা হিগ্ংসীৰ্দ্ৱিপাদ-ম্পশূনাগ্ং সহস্ৰাক্ষ মেধ আ চীযমানঃ । মযুমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ ৱাতস্য ধ্ৰাজিং-ৱঁৰুণস্য নাভিমশ্ৱ-ঞ্জজ্ঞানগ্ং সৰিৰস্য মদ্ধ্যে । শিশু-ন্নদীনাগ্ং হৰিমদ্ৰিবুদ্ধমগ্নে মা হিগ্ংসীঃ [মা হিগ্ংসীঃ, পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ।] 42
পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ॥ ইম-ম্মা হিগ্ংসীৰেকশফ-ম্পশূনা-ঙ্কনিক্ৰদং-ৱাঁজিনং-ৱাঁজিনেষু । গৌৰমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ অজস্ৰমিন্দুমৰুষ-ম্ভুৰণ্যুমগ্নিমীডে পূৰ্ৱচিত্তৌ নমোভিঃ । স পৰ্ৱভিৰ্-ঋতুশঃ কল্পমানো গা-ম্মা হিগ্ংসীৰদিতিং-ৱিঁৰাজম্ ॥ ইমগ্ং সমুদ্ৰগ্ং শতধাৰমু-থ্সং-ৱ্যঁচ্যমান-ম্ভুৱনস্য মদ্ধ্যে । ঘৃত-ন্দুহানা-মদিতি-ঞ্জনাযাগ্নে মা [-মদিতি-ঞ্জনাযাগ্নে মা, হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ।] 43
হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ । গৱযমাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ ৱৰূত্ৰি-ন্ত্ৱষ্টুৰ্ৱৰুণস্য নাভিমৱি-ঞ্জজ্ঞানাগ্ং ৰজসঃ পৰস্মাত্ । মহীগ্ং সাহস্ৰীমসুৰস্য মাযামগ্নে মা হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ ॥ ইমামূৰ্ণাযুং-ৱঁৰুণস্য মাযা-ন্ত্ৱচ-ম্পশূনা-ন্দ্ৱিপদা-ঞ্চতুষ্পদাম্ । ত্ৱষ্টুঃ প্ৰজানা-ম্প্ৰথম-ঞ্জনিত্ৰমগ্নে মা হিগ্ংসীঃ পৰমে ৱ্যোমন্ন্ । উষ্ট্ৰমাৰণ্যমনু [উষ্ট্ৰমাৰণ্যমনু, তে দিশামি তেন] 44
তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নি ষীদ ॥ যো অগ্নিৰগ্নেস্ত-পসো-ঽধি জাত-শ্শোচা-ত্পৃথিৱ্যা উত ৱা দিৱস্পৰি । যেন প্ৰজা ৱিশ্ৱকৰ্মা ৱ্যান-ট্তমগ্নে হেডঃ পৰি তে ৱৃণক্তু ॥ অজা হ্যগ্নেৰজনিষ্ট গৰ্ভা-থ্সা ৱা অপশ্যজ্জনিতাৰমগ্ৰে । তযা ৰোহমাযন্নুপ মেদ্ধ্যাসস্তযা দেৱা দেৱতামগ্ৰ আযন্ন্ । শৰভ-( )-মাৰণ্যমনু তে দিশামি তেন চিন্ৱানস্তনুৱো নিষীদ ॥ 45 ॥
(অগ্নে মা হিগ্ংসী - ৰগ্নে মোষ্ট্ৰমা - ৰণ্যমনু - শৰভন্ - নৱ চ) (অ. 10)
(আদিত্য মিমন্দ্ৱিপাদে মযুং-ৱাঁতস্যা ঽশ্ৱ মিম মেকশফ ঙ্গৌৰম জস্ৰঙ্গৱযং-ৱঁৰূত্ৰি মৱি মিমামূৰ্ণাৰ্যু মুষ্ট্ৰং-যোঁ অগ্নি-শ্শৰভং )
ইন্দ্ৰাগ্নী ৰোচনা দিৱঃ পৰি ৱাজেষু ভূষথঃ । তদ্ৱা-ঞ্চেতি প্ৰৱীৰ্যম্ ॥ শ্ঞথ-দ্ৱৃত্ৰমুত সনোতি ৱাজমিন্দ্ৰা যো অগ্নী সহুৰী সপৰ্যাত্ । ইৰজ্যন্তা ৱসৱ্যস্য ভূৰে-স্সহস্তমা সহসা ৱাজযন্তা ॥ প্ৰ চৰ্ষণিভ্যঃ পৃতনা হৱেষু প্ৰ পৃথিৱ্যা ৰিৰিচাথে দিৱশ্চ । প্ৰ সিন্ধুভ্যঃ প্ৰগিৰিভ্যো মহিত্ৱা প্ৰেন্দ্ৰাগ্নী ৱিশ্ৱা ভুৱনা-ঽত্যন্যা ॥ মৰুতো যস্য হি [ ] 46
ক্ষযে পাথা দিৱো ৱিমহসঃ । স সুগোপাতমো জনঃ ॥ যজ্ঞৈৰ্ৱা যজ্ঞৱাহসো ৱিপ্ৰস্য ৱা মতীনাম্ । মৰুত-শ্শৃণুতা হৱম্ ॥ শ্ৰিযসে ক-ম্ভানুভি-স্স-ম্মিমিক্ষিৰে তে ৰশ্মিভিস্ত ঋক্ৱভি-স্সুখাদযঃ । তে ৱাশীমন্ত ইষ্মিণো অভীৰৱো ৱিদ্ৰে প্ৰিযস্য মাৰুতস্য ধাম্নঃ ॥ অৱ তে হেড, উদুত্তমম্ ॥ কযা নশ্চিত্ৰ আ ভুৱদূতী সদা ৱৃধ-স্সখা । কযা শচিষ্ঠযা ৱৃতা ॥ 47 ॥
কো অদ্য যুঙ্ক্তে ধুৰি গা ঋতস্য শিমীৱতো ভামিনো দুৰ্হৃণাযূন্ । আসন্নিষূন্. হৃথ্স্ৱসো মযোভূন্. য এষা-ম্ভৃত্যামৃণধ-থ্স জীৱাত্ ॥ অগ্নে নযা, ঽঽদেৱানাগ্ং শন্নো ভৱন্তু, ৱাজেৱাজে। অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে । গৰ্ভে সঞ্জাযসে পুনঃ ॥ ৱৃষা সোম দ্যুমাগ্ং অসি ৱৃষা দেৱ ৱৃষৱ্ৰতঃ । ৱৃষা ধৰ্মাণি দধিষে ॥ ইম-ম্মে ৱৰুণ , তত্ত্ৱা যামিত্ৱ-ন্নো অগ্নেস ত্ৱ-ন্নো অগ্নে ॥ 48 ॥
(আদিত্য মিমন্দ্ৱিপাদে মযুং-ৱাঁতস্যা ঽশ্ৱ মিম মেকশফ ঙ্গৌৰম জস্ৰঙ্গৱযং-ৱঁৰূত্ৰি মৱি মিমামূৰ্ণাৰ্যু মুষ্ট্ৰং-যোঁ অগ্নি-শ্শৰভং )
ইন্দ্ৰাগ্নী ৰোচনা দিৱঃ পৰি ৱাজেষু ভূষথঃ । তদ্ৱা-ঞ্চেতি প্ৰৱীৰ্যম্ ॥ শ্ঞথ-দ্ৱৃত্ৰমুত সনোতি ৱাজমিন্দ্ৰা যো অগ্নী সহুৰী সপৰ্যাত্ । ইৰজ্যন্তা ৱসৱ্যস্য ভূৰে-স্সহস্তমা সহসা ৱাজযন্তা ॥ প্ৰ চৰ্ষণিভ্যঃ পৃতনা হৱেষু প্ৰ পৃথিৱ্যা ৰিৰিচাথে দিৱশ্চ । প্ৰ সিন্ধুভ্যঃ প্ৰগিৰিভ্যো মহিত্ৱা প্ৰেন্দ্ৰাগ্নী ৱিশ্ৱা ভুৱনা-ঽত্যন্যা ॥ মৰুতো যস্য হি [ ] 46
ক্ষযে পাথা দিৱো ৱিমহসঃ । স সুগোপাতমো জনঃ ॥ যজ্ঞৈৰ্ৱা যজ্ঞৱাহসো ৱিপ্ৰস্য ৱা মতীনাম্ । মৰুত-শ্শৃণুতা হৱম্ ॥ শ্ৰিযসে ক-ম্ভানুভি-স্স-ম্মিমিক্ষিৰে তে ৰশ্মিভিস্ত ঋক্ৱভি-স্সুখাদযঃ । তে ৱাশীমন্ত ইষ্মিণো অভীৰৱো ৱিদ্ৰে প্ৰিযস্য মাৰুতস্য ধাম্নঃ ॥ অৱ তে হেড, উদুত্তমম্ ॥ কযা নশ্চিত্ৰ আ ভুৱদূতী সদা ৱৃধ-স্সখা । কযা শচিষ্ঠযা ৱৃতা ॥ 47 ॥
কো অদ্য যুঙ্ক্তে ধুৰি গা ঋতস্য শিমীৱতো ভামিনো দুৰ্হৃণাযূন্ । আসন্নিষূন্. হৃথ্স্ৱসো মযোভূন্. য এষা-ম্ভৃত্যামৃণধ-থ্স জীৱাত্ ॥ অগ্নে নযা, ঽঽদেৱানাগ্ং শন্নো ভৱন্তু, ৱাজেৱাজে। অফ্স্ৱগ্নে সধিষ্টৱ সৌষধীৰনু ৰুদ্ধ্যসে । গৰ্ভে সঞ্জাযসে পুনঃ ॥ ৱৃষা সোম দ্যুমাগ্ং অসি ৱৃষা দেৱ ৱৃষৱ্ৰতঃ । ৱৃষা ধৰ্মাণি দধিষে ॥ ইম-ম্মে ৱৰুণ , তত্ত্ৱা যামিত্ৱ-ন্নো অগ্নেস ত্ৱ-ন্নো অগ্নে ॥ 48 ॥
(হি - ৱৃতা - ম - একাদশ চ ) (অ. 11)
(ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽসি - দিৱস্প - ৰ্যন্নপতে - ঽপেত - সমিতং - ঁযা জাতা - মা নো হিগ্ংসী - দভ্যস্থা-দ্- ধ্ৰুৱা - ঽস্যাদিত্যঙ্গৰ্ভ - মিন্দ্ৰাগ্নী ৰোচ - নৈকাদশ )
(ৱিষ্ণো - ৰস্মিন্. হৱ্যে - তি ত্ৱা-ঽহং - ধীতিভি - ৰ্হোত্ৰা - অষ্টাচত্ৱাৰিগ্ংশত্)
(ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽসি, ত্ৱন্নো অগ্নে স ত্ৱন্নো অগ্নে)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ঞ্চতুৰ্থ কাণ্ডে দ্ৱিতীযঃ প্ৰশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥