Lord Vishnu

4.2 - viṣṇoḥ kramosyabhimātihā - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Vishnoh Kramo'syamabhimatiha in English (IAST))

From Taittiriya Samhita, Krishna Yajurveda

This sacred text originates from the fourth kanda, second prashna of the Krishna Yajurveda, specifically within the Taittiriya Samhita. It invokes Lord Vishnu as the cosmic protector who traverses the three worlds. The verses utilize rhythmic Vedic meters like Gayatri and Trishtubh to sanctify the ground and invoke divine authority over obstacles. Chanting these mantras is believed to bestow strength, overcome internal and external foes, and align the practitioner with the universal order. It serves as a powerful instrument for purification and spiritual protection, anchoring the devotee in the transcendental power of Lord Vishnu.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe dvītīyaḥ praśnaḥ - devayajanagrahābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
viṣṇoḥ kramo-'syabhimātihā gā̭yatra-ñchanda ā ro̭ha pṛthivīmanu vikra̭masva nirbha̭kta-ssa ya-ndviṣmo viṣṇoḥ kramo-'syabhiśastihā traiṣṭṷbha-ñchanda ā ro̭hāntari̭kṣamanu vikra̭masva nirbha̭kta-ssa ya-ndviṣmo viṣṇoḥ kramo-'syarātīyato hantā jāga̭ta-ñchanda ā ro̭ha divamanu vikra̭masva nirbha̭kta-ssa ya-ndviṣmo viṣṇoḥ [viṣṇoḥ, kramo̭-'si śatrūyato] 1
kramo̭-'si śatrūyato hantā-'nṷṣṭubha-ñchanda ā ro̭ha diśo-'nu vikra̭masva nirbha̭kta-ssa ya-ndviṣmaḥ || akra̭ndadagni-sstanaya̭nniva dyauḥ, kṣāmā reri̭ha-dvīrudhaḥ̭ samañjann | sadyo ja̭jñāno vi hīmiddho akhyadā roda̭sī bhānunā̭ bhātyantaḥ || agne-'bhyāvartinnabhi na ā va̭rtasvā-''yṷṣā varca̭sā sanyā medhayā prajayā dhanḙna || agnḙ [agne, aṅgira-śśata-ntḙ] 2
aṅgira-śśata-ntḙ santvāvṛtaḥ̭ sahasra̭-nta upāvṛtaḥ̭ | tāsā-mpoṣa̭sya poṣḙṇa puna̭rno naṣṭamā kṛ̭dhi puna̭rno rayimā kṛ̭dhi || puna̭rūrjā niva̭rtasva puna̭ragna iṣā-''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi viśvataḥ̭ || saha rayyā ni va̭rtasvāgne pinva̭sva dhāra̭yā | viśvaphsni̭yā viśva taspari̭ || udṷttamaṃ-va~̭ruṇa pāśa̭ masmadavā̭-'dhamaṃ- [-'dhamam, vi ma̭ddhyamagg śra̭thāya |] 3
-~vi ma̭ddhyamagg śra̭thāya | athā̭ vayamā̭ditya vrate tavānā̭gaso adi̭taye syāma || ā tvā̭-'hārṣa-mantara̭bhūrdhruvastiṣṭhā 'vi̭cācaliḥ | viśa̭stvā sarvā̭ vāñchantvasmi-nrāṣṭramadhi̭ śraya ||agrḙ bṛhannuṣasā̭mūrdhvo a̭sthānnirjagmivān-tama̭so jyotiṣā-''gāt | agnirbhānunā ruśa̭tā svaṅga ā jāto viśvā sadmānyaprāḥ || sīda tva-mmāturasyā [sīda tva-mmāturasyāḥ, upasthe viśvānyagne] 4
upasthe viśvānyagne vayunā̭ni vidvān | mainā̭marciṣā mā tapa̭sā-'bhi śṷ̄śuco-'ntara̭syāgṃ śukrajyo̭tirvi bhā̭hi || antara̭gne rucā tvamukhāyai sada̭ne sve | tasyāstvagṃ hara̭sā tapañjāta̭veda-śśivo bha̭va || śivo bhūtvā mahya̭magne-'tho̭ sīda śivastvam | śivāḥ kṛtvā diśa-ssarvā-ssvāṃ-yo~ni̭mihā-'' sa̭daḥ || hagṃsa-śśṷciṣa dvasṷrantarikṣa-saddhotā̭ vediṣadati̭thi rduroṇasat | nṛṣadva̭rasa-dṛ̭tasa-dvyo̭masa-dabjā gojā ṛ̭tajā a̭drijā ṛta-mbṛhat || 5 ||
(divamanu vi kra̭masva nirbha̭kta-ssa ya-ndviṣmo viṣṇo - rdhanenāgnḙ - 'dhama - masyāḥ - śṷciṣath - ṣoḍa̭śa ca) (a. 1)
divaspari̭ prathama-ñja̭jñe agnirasma-ddvitīya-mpari̭ jātavḙdāḥ | tṛtīya̭maphsu nṛmaṇā aja̭sramindhā̭na ena-ñjarate svādhīḥ || vidmā tḙ agne tredhā trayāṇi̭ vidmā te sadma vibhṛ̭ta-mpurutrā | vidmā te nāma̭ parama-ṅguhā yadvidmā tamuthsaṃ-ya~ta̭ ājagantha̭ || samudre tvā̭ nṛmaṇā̭ aphsva̭ntarnṛcakṣā̭ īdhe divo a̭gna ūdhanṋ | tṛtīye tvā [tṛtīye tvā, raja̭si tasthivāgṃ sa̭mṛtasya] 6
raja̭si tasthivāgṃ sa̭mṛtasya yonaṷ mahiṣā a̭hinvann || akra̭ndadagni-sstanaya̭nniva dyauḥ, kṣāmā reri̭ha-dvīrudhaḥ̭ samañjann | sadyo ja̭jñāno vi hīmiddho akhyadā roda̭sī bhānunā̭ bhātyantaḥ || uśi-kpā̭vako a̭rati-ssṷmedhā marteṣvagniramṛto nidhā̭yi | iya̭rti dhūmama̭ruṣa-mbhari̭bhraducchukreṇa̭ śociṣā dyāmina̭kṣat || viśva̭sya keturbhuva̭nasya garbha ā [ ] 7
roda̭sī apṛṇājjāya̭mānaḥ | vīḍu-ñcidadri̭mabhina-tparāyan janā yadagnimaya̭janta pañca̭ || śrīṇāmṷdāro dharuṇo̭ rayīṇā-mma̭nīṣāṇā-mprārpa̭ṇa-ssoma̭gopāḥ | vaso-ssūnu-ssaha̭so aphsu rājā vi bhātyagra̭ uṣasā̭midhānaḥ || yastḙ adya kṛṇava̭-dbhadraśoce-'pūpa-ndḙva ghṛtava̭ntamagne | prata-nna̭ya pratarāṃ-va~syo acchābhi dyumna-ndevabha̭ktaṃ-ya~viṣṭha || ā [ ] 8
ta-mbha̭ja sauśravaseṣva̭gna uktha-ṷktha ā bha̭ja śasyamā̭ne | priya-ssūrye priyo agnā bha̭vātyujjātena̭ bhinadadujjani̭tvaiḥ || tvāma̭gne yaja̭mānā anu dyūn. viśvā vasṷ̄ni dadhire vāryā̭ṇi | tvayā̭ saha dravi̭ṇamicchamā̭nā vraja-ṅgoma̭ntamuśijo vi va̭vruḥ || dṛśāno rukma urvyā vya̭dyau-ddurmarṣamāyuḥ̭ śriye rṷcānaḥ | agniramṛto̭ abhava-dvayo̭bhiryadḙ- -na-ndyauraja̭naya-thsuretāḥ || 9 ||
(tṛtiye tvā - garbha ā - ya̭viṣṭhā-'' - ya - ccatvāri̭ ca) (a. 2)
anna̭pate-'nna̭sya no dehyanamīvasya̭ śuṣmiṇaḥ̭ | pra pra̭dātāra̭-ntāriṣa ūrja̭-nno dhehi dvipade catṷṣpade || udṷ tvā viśvḙ devā agne bhara̭ntu citti̭bhiḥ | sa no̭ bhava śivata̭ma-ssupratī̭ko vibhāva̭suḥ || preda̭gne jyoti̭ṣmān. yāhi śivebhi̭rarcibhistvam | bṛhadbhi̭-rbhānubhi-rbhāsa-nmā higṃ̭sī stanuvā prajāḥ || samidhā-'gni-ndṷvasyata ghṛtairbo̭dhayatāti̭thim | ā- [ā, asmin. havyā jṷhotana |] 10
-'smi̭n. havyā jṷhotana || praprāyamagnirbha̭ratasya̭ śṛṇve vi ya-thsūryo na roca̭te bṛhadbhāḥ | abhi yaḥ pūru-mpṛta̭nāsu tasthau dīdāya daivyo ati̭thi-śśivo naḥ̭ || āpo̭ devīḥ prati̭ gṛhṇīta bhasmaita-thsyone kṛ̭ṇuddhvagṃ surabhāvṷ loke | tasmai̭ namantā-ñjana̭ya-ssupatnīrmāteva̭ putra-mbi̭bhṛtā svḙnam || aphsva̭gne sadhiṣṭava- [aphsva̭gne sadhiṣṭava̭, sauṣa̭dhīranṷ ruddhyase |] 11
sauṣa̭dhīranṷ ruddhyase | garbhe sañjā̭yase punaḥ̭ || garbho̭ asyoṣa̭dhīnā-ṅgarbho vanaspatī̭nām | garbho viśva̭sya bhūtasyāgne garbho̭ apāma̭si || prasadya bhasma̭nā yoni̭mapaśca̭ pṛthivīma̭gne | sagṃsṛjya̭ mātṛbhistva-ñjyoti̭ṣmā-npunarā-'sa̭daḥ || puna̭rāsadya sada̭namapaśca̭ pṛthivīma̭gne | śeṣḙ māturyathopasthe 'ntarasyāgṃ śivata̭maḥ || puna̭rūrjā [ ] 12
-ni va̭rtasva puna̭ragna iṣā ''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi viśvataḥ̭ || saha rayyā ni va̭rtasvāgne pinva̭sva dhāra̭yā | viśvaphsni̭yā viśvataspari̭ || puna̭stvā ''dityā rudrā vasa̭va-ssami̭ndhatā-mpuna̭rbrahmāṇo̭ vasunītha yajñaiḥ | ghṛtena tva-ntanuvo̭ vardhayasva satyā-ssa̭ntu yaja̭mānasya kāmāḥ || bodhā̭ no asya vaca̭so yaviṣṭha magṃhi̭ṣṭhasya prabhṛ̭tasya svadhāvaḥ | pīya̭ti tvo anṷ tvo gṛṇāti vandārṷste tanuvaṃ̭-va~nde agne || sa bo̭dhi sūrirmaghavā̭ vasudāvā vasṷpatiḥ | yuyoddhya̭sma-ddveṣāgṃ̭si || 13 ||
(ā - tavo - rjā-' - nu - ṣoḍa̭śa ca) (a. 3)
apḙta vīta vi ca̭ sarpatāto ye-'tra stha pṷrāṇā ye ca nūta̭nāḥ | adā̭didaṃ-ya~mo̭-'vasāna̭-mpṛthivyā akra̭nnima-mpitaro̭ lokama̭smai || agnerbhasmāsyagneḥ purī̭ṣamasi sajñānna̭masi kāmadhara̭ṇa-mmayi̭ te kāmadhara̭ṇa-mbhūyāt || saṃ-yā~ vaḥ̭ priyāstanuva-ssa-mpriyā hṛda̭yāni vaḥ | ātmā vo̭ astu [astu, sampri̭ya] 14
sampri̭ya-ssampri̭yāstanuvo mama̭ || ayagṃ so agniryasmin-thsomamindraḥ̭ suta-ndadhe jaṭharḙ vāvaśānaḥ | sahasriyaṃ-vā~jamatya-nna saptigṃ̭ sasavān-thsan-thstṷ̄yase jātavedaḥ || agnḙ divo arṇamacchā̭ jigāsyacchā̭ devāgṃ ṷ̄ciṣe dhiṣṇi̭yā ye | yāḥ parastā-drocane sūrya̭sya yāścā vastā̭-dupatiṣṭha̭nta āpaḥ̭ || agne ya-ttḙ divi varcaḥ̭ pṛthivyāṃ-ya~doṣa̭dhī- [pṛthivyāṃ-ya~doṣa̭dhīṣu, aphsu vā̭ yajatra |] 15
-ṣvaphsu vā̭ yajatra | yenāntari̭kṣa-murvā̭tatantha̭ tveṣa-ssa bhānura̭rṇavo nṛcakṣāḥ || purīṣyā̭so agnayaḥ̭ prāvaṇebhiḥ̭ sajoṣa̭saḥ | juṣantāgṃ̭ havyamāhṷtamanamīvā iṣo̭ mahīḥ || iḍā̭magne purudagṃ sagṃ̭ sani-ṅgo-śśa̭śvattamagṃ hava̭mānāya sādha | syānnaḥ̭ sūnustana̭yo vijāvā-'gne sā tḙ sumatirbhūtvasme || aya-nte yoni̭r-ṛtviyo yato̭ jāto aro̭cathāḥ | ta-ñjāna- [ta-ñjānann, agna ā rohāthā̭ no] 16
-nna̭gna ā rohāthā̭ no vardhayā rayim || cida̭si tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da paricida̭si tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da loka-mpṛ̭ṇa chidra-mpṛṇātho̭ sīda śivā tvam | indrāgnī tvā bṛhaspati̭rasmin. yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya sūda̭dohasa-ssomagg̭ śrīṇanti pṛśña̭yaḥ | janma̭-ndevānāṃ-vi~śa̭striṣvā ro̭cane divaḥ || 17 ||
(astvo - ṣa̭dhīṣu - jāna - nnaṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 4)
sami̭tagṃ saṅka̭lpethāgṃ sampri̭yau rociṣṇū sṷmanasyamā̭nau | iṣamūrja̭mabhi saṃva~sā̭nau saṃ-vā~-mmanāgṃ̭si saṃ-vra~tā samṷ cittānyā-'ka̭ram || agnḙ purīṣyādhipā bha̭vā tva-nnaḥ̭ | iṣamūrjaṃ-ya~ja̭mānāya dhehi || purīṣya̭stvama̭gne rayimā-npṷṣṭimāgṃ a̭si | śivāḥ kṛtvā diśa-ssarvā-ssvāṃ-yo~ni̭mihā-'sa̭daḥ || bhava̭ta-nna-ssama̭nasau samo̭kasā [samo̭kasau, arepasau |] 18
-varepasau | mā yajñagṃ higṃ̭siṣṭa-mmā yajñapa̭ti-ñjātavedasau śivau bha̭vatamadya naḥ̭ || māteva̭ putra-mpṛ̭thivī pṷrīṣya̭magnigg sve yonā̭vabhārukhā | tāṃ-vi~śvairdevair-ṛtubhiḥ̭ saṃvi~dānaḥ prajāpa̭tirviśvaka̭rmā vi mṷñcatu || yadasya pāre raja̭sa-śśukra-ñjyotirajā̭yata | ta-nnaḥ̭ parṣadati dviṣo-'gnḙ vaiśvānara svāhā || nama-ssu tḙ nir-ṛte viśvarūpe- [viśvarūpe, ayasmayaṃ-vi~ cṛ̭tā] 19
-'yasmayaṃ-vi~ cṛ̭tā bandhametam | yamena tvaṃ-ya~myā̭ saṃ-vi~dānottama-nnākamadhi̭ rohayemam || yattḙ devī nir-ṛ̭tirābabandha dāma̭ grīvāsva̭ vicartyam | ida-nte ta-dviṣyāṃ-yā~yṷṣo na maddhyādathā̭ jīvaḥ pituma̭ddhi pramṷktaḥ || yasyāste asyāḥ krūra āsañjuhomyeṣā-mbandhānā̭mavasarja̭nāya | bhūmiriti̭ tvā janā̭ vidurnir-ṛ̭ti- [vidurnir-ṛ̭tiḥ, iti̭ tvā 'ha-mpari̭] 20
-riti̭ tvā 'ha-mpari̭ veda viśvataḥ̭ || asṷnvantama ya̭jamānamiccha stenasyetyān-taska̭rasyān vḙṣi | anya masma-di̭ccha sā ta̭ ityā namo̭ devi nir-ṛte tubhya̭mastu || devīmaha-nnir-ṛ̭tiṃ-va~nda̭mānaḥ piteva̭ putra-nda̭saye vaco̭bhiḥ | viśva̭sya yā jāya̭mānasya veda śiraḥ̭ śiraḥ prati̭ sūrī vi ca̭ṣṭe || niveśa̭na-ssaṅgama̭no vasṷ̄nāṃ-vi~śvā̭ rūpā-'bhi ca̭ṣṭe [rūpā-'bhi ca̭ṣṭe, śacī̭bhiḥ |] 21
śacī̭bhiḥ | deva i̭va savitā satyadharmendro na ta̭sthau samare pa̭thīnām || saṃ-va~̭ratrā da̭dhātana nirā̭hāvān kṛ̭ṇotana | siñcāma̭hā avaṭamudriṇaṃ̭-va~yaṃ-vi~śvā-'hā-'da̭stamakṣi̭tam || niṣkṛ̭tāhā-vamavaṭagṃ sṷvaratragṃ sṷṣecanam | udriṇagṃ̭ siñce akṣi̭tam || sīrā̭ yuñjanti kavayo̭ yugā vi ta̭nvate pṛtha̭k | dhīrā̭ deveṣṷ sumnayā || yunakta sīrā vi yugā ta̭nota kṛte yonaṷ vapateha [ ] 22
bījam | girā ca̭ śruṣṭi-ssabha̭rā asa̭nno nedī̭ya i-thsṛṇyā̭ pakvamā 'ya̭t || lāṅga̭la-mpavī̭ravagṃ suśevagṃ̭ sumatithsa̭ru | udi-tkṛ̭ṣati gāmavi̭-mprapharvya̭-ñca pīva̭rīm | prasthāva̭-drathavāha̭nam || śuna-nnaḥ phālā vi tṷdantu bhūmigṃ̭ śuna-ṅkīnāśā̭ abhi ya̭ntu vāhān | śuna-mparjanyo madhṷnā payo̭bhi-śśunā̭sīrā śunamasmāsṷ dhattam || kāma̭-ṅkāmadughe dhukṣva mitrāya varṷṇāya ca | indrā̭yāgnayḙ pūṣṇa oṣa̭dhībhyaḥ prajābhyaḥ̭ ||ghṛtena sītā madhṷnā sama̭ktā viśvairdevairanṷmatā marudbhiḥ̭ | ūrja̭svatī paya̭sā pinva̭mānā-'smān-thsī̭te paya̭sā-'bhyā-va̭vṛthsva || 23 ||
(samo̭kasau-viśvarūpe-vidurnir-ṛ̭ti-rabhi ca̭ṣṭa-iha-mitrāya-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
yā jātā oṣa̭dhayo devebhya̭striyuga-mpurā | mandā̭mi babhrūṇā̭mahagṃ śata-ndhāmā̭ni sapta ca̭ || śataṃ-vo~̭ aba-ndhāmā̭ni sahasra̭muta vo ruhaḥ̭ | athā̭ śatakratvo yūyamima-mmḙ agada-ṅkṛ̭ta || puṣpā̭vatīḥ prasūva̭tīḥ phalinī̭raphalā uta | aśvā̭ iva sajitva̭rī-rvīrudhaḥ̭ pārayiṣṇavaḥ̭ || oṣa̭dhīriti̭ mātara-stadvo̭ devī-rupa̭ bruve | rapāgṃ̭si vighnatīri̭ta rapa̭- [vighnatīri̭ta rapaḥ̭, cātaya̭mānāḥ |] 24
-ścātaya̭mānāḥ || aśvatthe vo̭ niṣada̭na-mparṇe vo̭ vasatiḥ kṛtā | gobhāja i-tkilā̭satha ya-thsanava̭tha pūrṷṣam || yadahaṃ-vā~jaya̭-nnimā oṣa̭dhīrhasta̭ ādadhe | ātmā yakṣma̭sya naśyati purā jī̭vagṛbho̭ yathā || yadoṣa̭dhaya-ssaṅgaccha̭nte rājā̭na-ssami̭tā viva | vipra-ssa ṷcyate bhiṣag-ra̭kṣohā 'mī̭va cāta̭naḥ || niṣkṛ̭ti-rnāma̭vo mātā-'thā̭ yūyaggstha saṅkṛ̭tīḥ | sarāḥ pa̭tatriṇī- [sarāḥ pa̭tatriṇīḥ, sthana yadā maya̭ti] 25
-sthana yadā maya̭ti niṣkṛ̭ta || anyā vo̭ anyāma̭va-tvanyā-'nyasyā upā̭vata | tā-ssarvā oṣa̭dhaya-ssaṃvi~dānā ida-mme prāva̭tā vacaḥ̭ || ucchuṣmā oṣa̭dhīnā-ṅgāvo̭ goṣṭhā di̭verate | dhanagṃ̭ saniṣyantī̭ nāmātmāna-ntava̭ pūruṣa || ati viśvāḥ pariṣṭhāḥ̭ stena i̭va vrajama̭kramuḥ | oṣa̭dhayaḥ prācṷcyavu rya-tki-ñca̭ tanuvāgṃ rapaḥ̭ || yā- [yāḥ, ta ātasthu-rātmānaṃ-yā~] 26
-sta̭ ātasthu-rātmānaṃ-yā~ ā̭viviśuḥ paruḥ̭ paruḥ | tāste yakṣmaṃ-vi~bā̭dhantā mugro ma̭ddhyamaśīri̭va || sākaṃ-ya~̭kṣma pra pa̭ta śyenena̭ kikidīvinā | sākaṃ-vā~ta̭sya-dhrājyā̭ sāka-nna̭śya nihāka̭yā || aśvāvatīgṃ so̭mavatī mūrjaya̭ntī mudo̭jasam | ā vi̭thsi sarvā oṣa̭dhīrasmā a̭riṣṭatā̭taye || yāḥ phalinīryā a̭phalā a̭puṣpā yāśca̭ puṣpiṇīḥ | bṛhaspati̭ prasūtā stāno̭ muñcantvagṃ ha̭saḥ || yā [yāḥ, oṣa̭dhaya-ssoma̭rājñīḥ] 27
oṣa̭dhaya-ssoma̭rājñīḥ pravi̭ṣṭāḥ pṛthivīmanṷ | tāsā-ntvama̭syuttamā praṇo̭ jīvāta̭ve-suva || avapata̭ntīravada-ndiva oṣa̭dhayaḥ pari̭ | ya-ñjīva maśñavā̭ mahai na sa ri̭ṣyāti pūrṷṣaḥ || yāśceda mṷpa-śṛṇvanti yāśca̭ dūra-mparā̭gatāḥ | iha saṅgatya tā-ssarvā̭ asmai sa-nda̭tta bheṣajam || mā vo̭ riṣa-tkhanitā yasmai̭ cāha-ṅkhanā̭mi vaḥ | dvipa-ccatṷṣpa-dasmākagṃ sarva̭-mastvanā̭turam || oṣa̭dhaya-ssaṃ-va~̭dante somḙna saha rājñā | yasmai̭ karoti̭ brāhmaṇastagṃ rā̭ja-npārayāmasi || 28 ||
(rapaḥ̭ - patatriṇī- ryā - agṃha̭so yāḥ - khanā̭mi vo - 'ṣṭāda̭śa ca) (a. 6)
mā no̭ higṃsījjanitā yaḥ pṛ̭thivyā yo vā divagṃ̭ satyadha̭rmā jajāna̭ | yaścāpaścandrā bṛ̭hatīrjajāna kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || abhyāva̭rtasva pṛthivi yajñena paya̭sā saha | vapā-ntḙ agniri̭ṣito-'va̭ sarpatu || agne ya-ttḙ śukraṃ-ya~ccandraṃ-ya~-tpūtaṃ-ya~-dyajñiyam | ta-ddevebhyo̭ bharāmasi || iṣamūrja̭mahamita ā [ā, dada ṛtasya dhāmno̭] 29
da̭da ṛtasya dhāmno̭ amṛta̭sya yoneḥ | ā no goṣṷ viśatvauṣa̭dhīṣu jahā̭mi sedimani̭rāmamī̭vām || agne tava śravo vayo mahi̭ bhrājantyarcayo̭ vibhāvaso | bṛha̭-dbhāno śava̭sā vāja̭mukthya̭-ndadhā̭si dāśuṣḙ kave || irajyanna̭gne prathayasva jantubhi̭rasme rāyo̭ amartya | sa da̭rśatasya vapṷṣo vi rā̭jasi pṛṇakṣi̭ sānasigṃ rayim || ūrjo̭ napājjāta̭veda-ssuśastibhi-rmanda̭sva [ ] 30
dhītibhi̭rhitaḥ | tve iṣa-ssa-nda̭dhu-rbhūri̭retasa-ścitro ta̭yo vāmajā̭tāḥ || pāvakava̭rcā-śśukrava̭rcā anṷ̄navarcā udi̭yarṣi bhānunā | putraḥ pitarā̭ vicarannupā̭vasyubhe pṛ̭ṇakṣi roda̭sī || ṛtāvā̭na-mmahiṣaṃ-vi~śvaca̭rṣaṇimagnigṃ sumnāya̭ dadhire puro janāḥ | śrutka̭rṇagṃ sapratha̭stama-ntvā girā daivya-mmānṷṣā yugā || niṣkartāra̭-maddhvarasya pracḙtasa-ṅkṣaya̭ntagṃ rādha̭se mahe | rāti-mbhṛgṷ̄ṇāmuśija̭-ṅkavikra̭tu-mpṛṇakṣi̭ sānasigṃ - [sānasim, rayim |] 31
rayim || citaḥ̭ stha paricita̭ ūrdhvacitaḥ̭ śrayaddhva-ntayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā-ssī̭data || ā pyā̭yasva samḙtu te viśvataḥ̭ soma vṛṣṇi̭yam | bhavā vāja̭sya saṅgathe || sa-nte payāgṃ̭si samṷ yantu vājā-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimātiṣāhaḥ̭ | āpyāya̭māno amṛtā̭ya soma divi śravāg̭syuttamāni̭ dhiṣva || 32 ||
(ā - manda̭sva - sānasi - mekānnaca̭tvārigṃśacca̭) (a. 7)
abhya̭sthā-dviśvāḥ pṛta̭nā arā̭tīstadagnirā̭ha tadu soma̭ āha | bṛhaspatiḥ̭ savitā tanma̭ āha pūṣā mā̭-'dhā-thsukṛtasya̭ loke || yadakra̭ndaḥ prathama-ñjāya̭māna udyan-thsa̭mudrāduta vā purī̭ṣāt | śyenasya̭ pakṣā ha̭riṇasya̭ bāhū upa̭stuta-ñjani̭ma ta-ttḙ arvann || apā-mpṛṣṭhama̭si yoni̭ragne-ssa̭mudramabhitaḥ pinva̭mānam | vardha̭māna-mmaha [vardha̭māna-mmahaḥ, ā ca puṣka̭ra-ndivo] 33
ā ca puṣka̭ra-ndivo mātra̭yā variṇā pra̭thasva || brahma̭ jajñāna-mpra̭thama-mpurastādvi sī̭mata-ssuruco̭ vena ā̭vaḥ | sa buddhniyā̭ upamā a̭sya viṣṭhā-ssataśca yonimasa̭taśca vivaḥ̭ || hiraṇyagarbha-ssama̭vartatāgrḙ bhūtasya̭ jātaḥ patireka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthivī-ndyāmutemā-ṅkasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || draphsaśca̭skanda pṛthivīmanu- [pṛthivīmanṷ, dyāmima-ñca] 34
-dyāmima-ñca yonimanu yaśca pūrvaḥ̭ | tṛtīyaṃ-yo~nimanṷ sañcara̭nta-ndraphsa-ñjṷhomyanṷ sapta hotrāḥ || namo̭ astu sarpebhyo ye ke ca̭ pṛthivīmanṷ | ye antari̭kṣe ye divi tebhyaḥ̭ sarpebhyo namaḥ̭ || yḙ-'do ro̭cane divo ye vā sūrya̭sya raśmiṣṷ | yeṣā̭maphsu sadaḥ̭ kṛta-ntebhyaḥ̭ sarpebhyo namaḥ̭ || yā iṣa̭vo yātu dhānā̭nāṃ ~ye vā vanaspatīgṃranṷ | ye vā̭-'vaṭeṣu śera̭te tebhyaḥ̭ sarpebhyo namaḥ̭ || 35 ||
(maho - 'nṷ - yātudhānā̭nā - mekā̭daśa ca) (a. 8)
dhruvā-'si̭ dharuṇā-'stṛ̭tā viśvaka̭rmaṇā sukṛ̭tā | mā tvā̭ samudra udva̭dhīnmā sṷparṇo vya̭thamānā pṛthivī-ndṛgṃ̭ha || prajāpa̭tistvā sādayatu pṛthivyāḥ pṛṣṭhe vyaca̭svatī-mpratha̭svatī-mpratho̭-'si pṛthivya̭si bhūra̭si bhūmi̭rasyadi̭tirasi viśvadhā̭yā viśva̭sya bhuva̭nasya dhartrī pṛ̭thivīṃ-ya~̭ccha pṛthivī-ndṛgṃ̭ha pṛthivī-mmā higṃ̭sīrviśva̭smai prāṇāyā̭pānāya̭ vyānāyo̭dānāya̭ pratiṣṭhāyai̭ [pratiṣṭhāyai, caritrā̭yā-] 36
caritrā̭yā-'gnistvā-'bhi pā̭tu mahyā svastyā chardiṣā śanta̭mena tayā̭ devata̭yā-'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || kāṇḍā-tkāṇḍā-tpraroha̭ntī parṷṣaḥparuṣaḥ pari̭ | evā no̭ dūrve pra ta̭nu sahasrḙṇa śatena̭ ca || yā śatena̭ pratanoṣi̭ sahasrḙṇa viroha̭si | tasyāste devīṣṭake vidhema̭ haviṣā̭ vayam || aṣā̭ḍhā-'si saha̭mānā sahasvārā̭tī-ssaha̭svārātīyata-ssaha̭sva pṛta̭nā-ssaha̭sva pṛtanyataḥ | sahasra̭vīryā- [sahasra̭vīryā, asi sā mā̭ jinva |] 37
-'si sā mā̭ jinva || madhu vātā̭ ṛtāyate madhṷ kṣaranti sindha̭vaḥ | māddhvīrna-ssantvoṣa̭dhīḥ || madhu nakta̭mutoṣasi madhṷma-tpārthi̭vagṃ rajaḥ̭ | madhu dyaura̭stu naḥ pitā || madhṷmā-nno vanaspati-rmadhṷmāgṃ astu sūryaḥ̭ | māddhvīrgāvo̭ bhavantu naḥ || mahī dyauḥ pṛ̭thivī ca̭ na imaṃ-ya~jña-mmi̭mikṣatām | pipṛtā-nno bharī̭mabhiḥ || ta-dviṣṇoḥ parama- [paramam, padagṃ sadā̭ paśyanti] 38
-mpadagṃ sadā̭ paśyanti sūrayaḥ̭ | divīva cakṣurāta̭tam || dhruvā-'si̭ pṛthivi saha̭sva pṛtanyataḥ | syūtā devebhi̭ramṛtenā ''gāḥ || yāstḙ agne sūrye ruca̭ udyato diva̭mātanvanti̭ raśmibhiḥ̭ | tābhi-ssarvā̭bhī ruce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā-ssūrye ruco goṣvaśvḙṣu yā rucaḥ̭ | indrāgnī tābhi-ssarvā̭bhī ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || virā- [virāṭ, jyoti̭radhāraya-] 39
-ḍjyoti̭radhāraya-thsamrā-ḍjyoti̭radhāraya-thsvarā-ḍjyoti̭radhārayat || agnḙ yukṣvā hi ye tavāśvā̭so deva sādhavaḥ̭ | araṃ-va~ha̭ntyāśavaḥ̭ || yukṣvā hi dḙvahūta̭māgṃ aśvāgṃ̭ agne rathīri̭va | ni hotā̭ pūrvya-ssa̭daḥ || draphsaśca̭skanda pṛthivīmanu dyāmima-ñca yonimanu yaśca pūrvaḥ̭ | tṛtīyaṃ-yo~nimanṷ sañcara̭nta-ndraphsa-ñjṷhomyanṷ sapta [ ] 40
hotrāḥ || abhṷ̄didaṃ-vi~śva̭sya bhuva̭nasya vāji̭namagne-rvaiśvānarasya̭ ca | agnirjyoti̭ṣā jyoti̭ṣmā-nrukmo varca̭sā varca̭svān || ṛce tvā̭ ruce tvā sami-thsra̭vanti sarito na dhenāḥ | antarhṛdā mana̭sā pūyamā̭nāḥ || ghṛtasya dhārā̭ abhi cā̭kaśīmi | hiraṇyayo̭ vetaso maddhya̭ āsām || tasminthsuparṇo ma̭dhukṛ-tkṷlāyī bhaja̭nnāste madhṷ devatābhyaḥ | tasyā̭ sa te hara̭ya-ssapta tīre svadhā-nduhā̭nā amṛta̭sya dhārām || 41 ||
(pratiṣṭhāyai̭ - sahasra̭vīryā - paramaṃ - ~virāṭth - sapta - tīrḙ - catvāri̭ ca) (a. 9)
āditya-ṅgarbha-mpaya̭sā samañjan-thsahasra̭sya pratimāṃ-vi~śvarṷ̄pam | pari̭ vṛṅgdhi hara̭sā mā-'bhi mṛ̭kṣa-śśatāyṷṣa-ṅkṛṇuhi cīyamā̭naḥ || ima-mmā higṃ̭sīrdvipāda̭-mpaśūnāgṃ saha̭srākṣa medha ā cīyamā̭naḥ | mayumā̭raṇyamanṷ te diśāmi tena̭ cinvānastanuvo ni ṣī̭da || vāta̭sya dhrājiṃ-va~rṷṇasya nābhimaśva̭-ñjajñānagṃ sa̭rirasya maddhye | śiśṷ-nnadīnāgṃ harimadri̭buddhamagne mā higṃ̭sīḥ [mā higṃ̭sīḥ, parame vyo̭mann |] 42
parame vyo̭mann || ima-mmā higṃ̭sīreka̭śapha-mpaśūnā-ṅka̭nikradaṃ-vā~jinaṃ-vā~ji̭neṣu | gauramā̭raṇyamanṷ te diśāmi tena̭ cinvānastanuvo ni ṣī̭da || aja̭sramindṷmaruṣa-mbhṷraṇyumagnimī̭ḍe pūrvaci̭ttau namo̭bhiḥ | sa parva̭bhir-ṛtuśaḥ kalpa̭māno gā-mmā higṃ̭sīradi̭tiṃ-vi~rājam || imagṃ sa̭mudragṃ śatadhā̭ramu-thsaṃ̭-vya~cyamā̭na-mbhuva̭nasya maddhye | ghṛta-nduhā̭nā-madi̭ti-ñjanāyāgne mā [-madi̭ti-ñjanāyāgne mā, higṃsīḥ parame vyo̭mann |] 43
higṃ̭sīḥ parame vyo̭mann | gavayamā̭raṇyamanṷ te diśāmi tena̭ cinvānastanuvo ni ṣī̭da || varūtri-ntvaṣṭurvarṷṇasya nābhimavi̭-ñjajñānāgṃ raja̭saḥ para̭smāt | mahīgṃ sā̭hasrīmasṷrasya māyāmagne mā higṃ̭sīḥ parame vyo̭mann || imāmūrṇāyuṃ-va~rṷṇasya māyā-ntvaca̭-mpaśūnā-ndvipadā-ñcatṷṣpadām | tvaṣṭuḥ̭ prajānā-mprathama-ñjanitramagne mā higṃ̭sīḥ parame vyo̭mann | uṣṭra̭māraṇyamanṷ [uṣṭra̭māraṇyamanṷ, te diśāmi tena̭] 44
te diśāmi tena̭ cinvānastanuvo ni ṣī̭da || yo agniragnesta-paso-'dhi̭ jāta-śśocā-tpṛthivyā uta vā̭ divaspari̭ | yena̭ prajā viśvaka̭rmā vyāna-ṭtama̭gne heḍaḥ pari̭ te vṛṇaktu || ajā hya̭gneraja̭niṣṭa garbhā-thsā vā a̭paśyajjanitāramagre | tayā roha̭māyannupa meddhyā̭sastayā̭ devā devatāmagra̭ āyann | śarabha-( )-mā̭raṇyamanṷ te diśāmi tena̭ cinvānastanuvo niṣī̭da || 45 ||
(agne mā higṃ̭sī - ragne moṣṭra̭mā - raṇyamanṷ - śarabhan - nava̭ ca) (a. 10)
(āditya mimandvipādḙ mayuṃ-vā~tasyā 'śva̭ mima meka̭śapha ṅgaurama ja̭sraṅgavayaṃ-va~rūtri mavi̭ mimāmūrṇāryu muṣṭraṃ-yo~ agni-śśa̭rabhaṃ )
indrāgnī rocanā divaḥ pari vājḙṣu bhūṣathaḥ | tadvā-ñceti pravīryam || śñatha̭-dvṛtramuta sa̭noti vājamindrā yo agnī sahṷrī saparyāt | irajyantā̭ vasavya̭sya bhūre-ssaha̭stamā saha̭sā vājayantā || pra ca̭rṣaṇibhyaḥ̭ pṛtanā havḙṣu pra pṛ̭thivyā ri̭ricāthe divaśca̭ | pra sindhṷbhyaḥ pragiribhyo̭ mahitvā prendrāgnī viśvā bhuvanā-'tyanyā || marṷto yasya hi [ ] 46
kṣayḙ pāthā divo vi̭mahasaḥ | sa sṷgopāta̭mo janaḥ̭ || yajñairvā̭ yajñavāhaso vipra̭sya vā matīnām | marṷta-śśṛṇutā havam || śriyase ka-mbhānubhi-ssa-mmi̭mikṣire te raśmibhista ṛkva̭bhi-ssukhādayaḥ̭ | te vāśī̭manta iṣmiṇo abhī̭ravo vidre priyasya mārṷtasya dhāmnaḥ̭ || ava̭ te heḍa, udṷttamam || kayā̭ naścitra ā bhṷvadūtī sadā vṛ̭dha-ssakhā | kayā śaci̭ṣṭhayā vṛtā || 47 ||
ko adya yṷṅkte dhuri gā ṛtasya śimī̭vato bhāmino̭ durhṛṇāyūn | āsanni̭ṣūn. hṛthsvaso̭ mayobhūn. ya ḙṣā-mbhṛtyāmṛṇadha-thsa jī̭vāt || agne nayā, ''devānāgṃ śanno̭ bhavantu, vājḙvāje| aphsva̭gne sadhiṣṭava sauṣa̭dhīranṷ ruddhyase | garbhe sañjā̭yase punaḥ̭ || vṛṣā̭ soma dyumāgṃ a̭si vṛṣā̭ deva vṛṣa̭vrataḥ | vṛṣā dharmā̭ṇi dadhiṣe || ima-mmḙ varuṇa , tattvā̭ yāmitva-nno̭ agnesa tva-nno̭ agne || 48 ||
(hi - vṛtā - ma - ekā̭daśa ca ) (a. 11) (viṣṇoḥ kramo̭-'si - divaspa - ryanna̭pate - 'pḙta - sami̭taṃ - ~yā jātā - mā no̭ higṃsī - dabhya̭sthā-d- dhruvā - 'syā̭dityaṅgarbha - mindrāgnī roca - naikā̭daśa ) (viṣṇo̭ - rasmin. havye - ti̭ tvā-'haṃ - dhītibhi - rhotrā̭ - aṣṭāca̭tvārigṃśat) (viṣṇoḥ kramo̭-'si, tvanno̭ agne sa tvanno̭ agne) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More