കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥകാണ്ഡേ ദ്വീതീയഃ പ്രശ്നഃ - ദേവയജനഗ്രഹാഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യഭിമാതിഹാ ഗായത്ര-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ പൃഥിവീമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യഭിശസ്തിഹാ ത്രൈഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹാന്തരിക്ഷമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യരാതീയതോ ഹന്താ ജാഗത-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ ദിവമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ [വിഷ്ണോഃ, ക്രമോ-ഽസി ശത്രൂയതോ] 1
ക്രമോ-ഽസി ശത്രൂയതോ ഹന്താ-ഽനുഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ ദിശോ-ഽനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മഃ ॥ അക്രന്ദദഗ്നി-സ്സ്തനയന്നിവ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ രേരിഹ-ദ്വീരുധഃ സമഞ്ജന്ന് । സദ്യോ ജജ്ഞാനോ വി ഹീമിദ്ധോ അഖ്യദാ രോദസീ ഭാനുനാ ഭാത്യന്തഃ ॥ അഗ്നേ-ഽഭ്യാവര്തിന്നഭി ന ആ വര്തസ്വാ-ഽഽയുഷാ വര്ചസാ സന്യാ മേധയാ പ്രജയാ ധനേന ॥ അഗ്നേ [അഗ്നേ, അങ്ഗിര-ശ്ശത-ന്തേ] 2
അങ്ഗിര-ശ്ശത-ന്തേ സന്ത്വാവൃതഃ സഹസ്ര-ന്ത ഉപാവൃതഃ । താസാ-മ്പോഷസ്യ പോഷേണ പുനര്നോ നഷ്ടമാ കൃധി പുനര്നോ രയിമാ കൃധി ॥ പുനരൂര്ജാ നിവര്തസ്വ പുനരഗ്ന ഇഷാ-ഽഽയുഷാ । പുനര്നഃ പാഹി വിശ്വതഃ ॥ സഹ രയ്യാ നി വര്തസ്വാഗ്നേ പിന്വസ്വ ധാരയാ । വിശ്വഫ്സ്നിയാ വിശ്വ തസ്പരി ॥ ഉദുത്തമം-വഁരുണ പാശ മസ്മദവാ-ഽധമം- [-ഽധമമ്, വി മദ്ധ്യമഗ്ഗ് ശ്രഥായ ।] 3
-ഁവി മദ്ധ്യമഗ്ഗ് ശ്രഥായ । അഥാ വയമാദിത്യ വ്രതേ തവാനാഗസോ അദിതയേ സ്യാമ ॥ ആ ത്വാ-ഽഹാര്ഷ-മന്തരഭൂര്ധ്രുവസ്തിഷ്ഠാ ഽവിചാചലിഃ । വിശസ്ത്വാ സര്വാ വാഞ്ഛന്ത്വസ്മി-ന്രാഷ്ട്രമധി ശ്രയ ॥അഗ്രേ ബൃഹന്നുഷസാമൂര്ധ്വോ അസ്ഥാന്നിര്ജഗ്മിവാന്-തമസോ ജ്യോതിഷാ-ഽഽഗാത് । അഗ്നിര്ഭാനുനാ രുശതാ സ്വങ്ഗ ആ ജാതോ വിശ്വാ സദ്മാന്യപ്രാഃ ॥ സീദ ത്വ-മ്മാതുരസ്യാ [സീദ ത്വ-മ്മാതുരസ്യാഃ, ഉപസ്ഥേ വിശ്വാന്യഗ്നേ] 4
ഉപസ്ഥേ വിശ്വാന്യഗ്നേ വയുനാനി വിദ്വാന് । മൈനാമര്ചിഷാ മാ തപസാ-ഽഭി ശൂശുചോ-ഽന്തരസ്യാഗ്ം ശുക്രജ്യോതിര്വി ഭാഹി ॥ അന്തരഗ്നേ രുചാ ത്വമുഖായൈ സദനേ സ്വേ । തസ്യാസ്ത്വഗ്ം ഹരസാ തപഞ്ജാതവേദ-ശ്ശിവോ ഭവ ॥ ശിവോ ഭൂത്വാ മഹ്യമഗ്നേ-ഽഥോ സീദ ശിവസ്ത്വമ് । ശിവാഃ കൃത്വാ ദിശ-സ്സര്വാ-സ്സ്വാം-യോഁനിമിഹാ-ഽഽ സദഃ ॥ ഹഗ്ംസ-ശ്ശുചിഷ ദ്വസുരന്തരിക്ഷ-സദ്ധോതാ വേദിഷദതിഥി ര്ദുരോണസത് । നൃഷദ്വരസ-ദൃതസ-ദ്വ്യോമസ-ദബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋത-മ്ബൃഹത് ॥ 5 ॥
വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യഭിമാതിഹാ ഗായത്ര-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ പൃഥിവീമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യഭിശസ്തിഹാ ത്രൈഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹാന്തരിക്ഷമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യരാതീയതോ ഹന്താ ജാഗത-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ ദിവമനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോഃ [വിഷ്ണോഃ, ക്രമോ-ഽസി ശത്രൂയതോ] 1
ക്രമോ-ഽസി ശത്രൂയതോ ഹന്താ-ഽനുഷ്ടുഭ-ഞ്ഛന്ദ ആ രോഹ ദിശോ-ഽനു വിക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മഃ ॥ അക്രന്ദദഗ്നി-സ്സ്തനയന്നിവ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ രേരിഹ-ദ്വീരുധഃ സമഞ്ജന്ന് । സദ്യോ ജജ്ഞാനോ വി ഹീമിദ്ധോ അഖ്യദാ രോദസീ ഭാനുനാ ഭാത്യന്തഃ ॥ അഗ്നേ-ഽഭ്യാവര്തിന്നഭി ന ആ വര്തസ്വാ-ഽഽയുഷാ വര്ചസാ സന്യാ മേധയാ പ്രജയാ ധനേന ॥ അഗ്നേ [അഗ്നേ, അങ്ഗിര-ശ്ശത-ന്തേ] 2
അങ്ഗിര-ശ്ശത-ന്തേ സന്ത്വാവൃതഃ സഹസ്ര-ന്ത ഉപാവൃതഃ । താസാ-മ്പോഷസ്യ പോഷേണ പുനര്നോ നഷ്ടമാ കൃധി പുനര്നോ രയിമാ കൃധി ॥ പുനരൂര്ജാ നിവര്തസ്വ പുനരഗ്ന ഇഷാ-ഽഽയുഷാ । പുനര്നഃ പാഹി വിശ്വതഃ ॥ സഹ രയ്യാ നി വര്തസ്വാഗ്നേ പിന്വസ്വ ധാരയാ । വിശ്വഫ്സ്നിയാ വിശ്വ തസ്പരി ॥ ഉദുത്തമം-വഁരുണ പാശ മസ്മദവാ-ഽധമം- [-ഽധമമ്, വി മദ്ധ്യമഗ്ഗ് ശ്രഥായ ।] 3
-ഁവി മദ്ധ്യമഗ്ഗ് ശ്രഥായ । അഥാ വയമാദിത്യ വ്രതേ തവാനാഗസോ അദിതയേ സ്യാമ ॥ ആ ത്വാ-ഽഹാര്ഷ-മന്തരഭൂര്ധ്രുവസ്തിഷ്ഠാ ഽവിചാചലിഃ । വിശസ്ത്വാ സര്വാ വാഞ്ഛന്ത്വസ്മി-ന്രാഷ്ട്രമധി ശ്രയ ॥അഗ്രേ ബൃഹന്നുഷസാമൂര്ധ്വോ അസ്ഥാന്നിര്ജഗ്മിവാന്-തമസോ ജ്യോതിഷാ-ഽഽഗാത് । അഗ്നിര്ഭാനുനാ രുശതാ സ്വങ്ഗ ആ ജാതോ വിശ്വാ സദ്മാന്യപ്രാഃ ॥ സീദ ത്വ-മ്മാതുരസ്യാ [സീദ ത്വ-മ്മാതുരസ്യാഃ, ഉപസ്ഥേ വിശ്വാന്യഗ്നേ] 4
ഉപസ്ഥേ വിശ്വാന്യഗ്നേ വയുനാനി വിദ്വാന് । മൈനാമര്ചിഷാ മാ തപസാ-ഽഭി ശൂശുചോ-ഽന്തരസ്യാഗ്ം ശുക്രജ്യോതിര്വി ഭാഹി ॥ അന്തരഗ്നേ രുചാ ത്വമുഖായൈ സദനേ സ്വേ । തസ്യാസ്ത്വഗ്ം ഹരസാ തപഞ്ജാതവേദ-ശ്ശിവോ ഭവ ॥ ശിവോ ഭൂത്വാ മഹ്യമഗ്നേ-ഽഥോ സീദ ശിവസ്ത്വമ് । ശിവാഃ കൃത്വാ ദിശ-സ്സര്വാ-സ്സ്വാം-യോഁനിമിഹാ-ഽഽ സദഃ ॥ ഹഗ്ംസ-ശ്ശുചിഷ ദ്വസുരന്തരിക്ഷ-സദ്ധോതാ വേദിഷദതിഥി ര്ദുരോണസത് । നൃഷദ്വരസ-ദൃതസ-ദ്വ്യോമസ-ദബ്ജാ ഗോജാ ഋതജാ അദ്രിജാ ഋത-മ്ബൃഹത് ॥ 5 ॥
(ദിവമനു വി ക്രമസ്വ നിര്ഭക്ത-സ്സ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ വിഷ്ണോ - ര്ധനേനാഗ്നേ - ഽധമ - മസ്യാഃ - ശുചിഷഥ് - ഷോഡശ ച) (അ. 1)
ദിവസ്പരി പ്രഥമ-ഞ്ജജ്ഞേ അഗ്നിരസ്മ-ദ്ദ്വിതീയ-മ്പരി ജാതവേദാഃ । തൃതീയമഫ്സു നൃമണാ അജസ്രമിന്ധാന ഏന-ഞ്ജരതേ സ്വാധീഃ ॥ വിദ്മാ തേ അഗ്നേ ത്രേധാ ത്രയാണി വിദ്മാ തേ സദ്മ വിഭൃത-മ്പുരുത്രാ । വിദ്മാ തേ നാമ പരമ-ങ്ഗുഹാ യദ്വിദ്മാ തമുഥ്സം-യഁത ആജഗന്ഥ ॥ സമുദ്രേ ത്വാ നൃമണാ അഫ്സ്വന്തര്നൃചക്ഷാ ഈധേ ദിവോ അഗ്ന ഊധന്ന് । തൃതീയേ ത്വാ [തൃതീയേ ത്വാ, രജസി തസ്ഥിവാഗ്ം സമൃതസ്യ] 6
രജസി തസ്ഥിവാഗ്ം സമൃതസ്യ യോനൌ മഹിഷാ അഹിന്വന്ന് ॥ അക്രന്ദദഗ്നി-സ്സ്തനയന്നിവ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ രേരിഹ-ദ്വീരുധഃ സമഞ്ജന്ന് । സദ്യോ ജജ്ഞാനോ വി ഹീമിദ്ധോ അഖ്യദാ രോദസീ ഭാനുനാ ഭാത്യന്തഃ ॥ ഉശി-ക്പാവകോ അരതി-സ്സുമേധാ മര്തേഷ്വഗ്നിരമൃതോ നിധായി । ഇയര്തി ധൂമമരുഷ-മ്ഭരിഭ്രദുച്ഛുക്രേണ ശോചിഷാ ദ്യാമിനക്ഷത് ॥ വിശ്വസ്യ കേതുര്ഭുവനസ്യ ഗര്ഭ ആ [ ] 7
രോദസീ അപൃണാജ്ജായമാനഃ । വീഡു-ഞ്ചിദദ്രിമഭിന-ത്പരായന് ജനാ യദഗ്നിമയജന്ത പഞ്ച ॥ ശ്രീണാമുദാരോ ധരുണോ രയീണാ-മ്മനീഷാണാ-മ്പ്രാര്പണ-സ്സോമഗോപാഃ । വസോ-സ്സൂനു-സ്സഹസോ അഫ്സു രാജാ വി ഭാത്യഗ്ര ഉഷസാമിധാനഃ ॥ യസ്തേ അദ്യ കൃണവ-ദ്ഭദ്രശോചേ-ഽപൂപ-ന്ദേവ ഘൃതവന്തമഗ്നേ । പ്രത-ന്നയ പ്രതരാം-വഁസ്യോ അച്ഛാഭി ദ്യുമ്ന-ന്ദേവഭക്തം-യഁവിഷ്ഠ ॥ ആ [ ] 8
ത-മ്ഭജ സൌശ്രവസേഷ്വഗ്ന ഉക്ഥ-ഉക്ഥ ആ ഭജ ശസ്യമാനേ । പ്രിയ-സ്സൂര്യേ പ്രിയോ അഗ്നാ ഭവാത്യുജ്ജാതേന ഭിനദദുജ്ജനിത്വൈഃ ॥ ത്വാമഗ്നേ യജമാനാ അനു ദ്യൂന്. വിശ്വാ വസൂനി ദധിരേ വാര്യാണി । ത്വയാ സഹ ദ്രവിണമിച്ഛമാനാ വ്രജ-ങ്ഗോമന്തമുശിജോ വി വവ്രുഃ ॥ ദൃശാനോ രുക്മ ഉര്വ്യാ വ്യദ്യൌ-ദ്ദുര്മര്ഷമായുഃ ശ്രിയേ രുചാനഃ । അഗ്നിരമൃതോ അഭവ-ദ്വയോഭിര്യദേ- -ന-ന്ദ്യൌരജനയ-ഥ്സുരേതാഃ ॥ 9 ॥
ദിവസ്പരി പ്രഥമ-ഞ്ജജ്ഞേ അഗ്നിരസ്മ-ദ്ദ്വിതീയ-മ്പരി ജാതവേദാഃ । തൃതീയമഫ്സു നൃമണാ അജസ്രമിന്ധാന ഏന-ഞ്ജരതേ സ്വാധീഃ ॥ വിദ്മാ തേ അഗ്നേ ത്രേധാ ത്രയാണി വിദ്മാ തേ സദ്മ വിഭൃത-മ്പുരുത്രാ । വിദ്മാ തേ നാമ പരമ-ങ്ഗുഹാ യദ്വിദ്മാ തമുഥ്സം-യഁത ആജഗന്ഥ ॥ സമുദ്രേ ത്വാ നൃമണാ അഫ്സ്വന്തര്നൃചക്ഷാ ഈധേ ദിവോ അഗ്ന ഊധന്ന് । തൃതീയേ ത്വാ [തൃതീയേ ത്വാ, രജസി തസ്ഥിവാഗ്ം സമൃതസ്യ] 6
രജസി തസ്ഥിവാഗ്ം സമൃതസ്യ യോനൌ മഹിഷാ അഹിന്വന്ന് ॥ അക്രന്ദദഗ്നി-സ്സ്തനയന്നിവ ദ്യൌഃ, ക്ഷാമാ രേരിഹ-ദ്വീരുധഃ സമഞ്ജന്ന് । സദ്യോ ജജ്ഞാനോ വി ഹീമിദ്ധോ അഖ്യദാ രോദസീ ഭാനുനാ ഭാത്യന്തഃ ॥ ഉശി-ക്പാവകോ അരതി-സ്സുമേധാ മര്തേഷ്വഗ്നിരമൃതോ നിധായി । ഇയര്തി ധൂമമരുഷ-മ്ഭരിഭ്രദുച്ഛുക്രേണ ശോചിഷാ ദ്യാമിനക്ഷത് ॥ വിശ്വസ്യ കേതുര്ഭുവനസ്യ ഗര്ഭ ആ [ ] 7
രോദസീ അപൃണാജ്ജായമാനഃ । വീഡു-ഞ്ചിദദ്രിമഭിന-ത്പരായന് ജനാ യദഗ്നിമയജന്ത പഞ്ച ॥ ശ്രീണാമുദാരോ ധരുണോ രയീണാ-മ്മനീഷാണാ-മ്പ്രാര്പണ-സ്സോമഗോപാഃ । വസോ-സ്സൂനു-സ്സഹസോ അഫ്സു രാജാ വി ഭാത്യഗ്ര ഉഷസാമിധാനഃ ॥ യസ്തേ അദ്യ കൃണവ-ദ്ഭദ്രശോചേ-ഽപൂപ-ന്ദേവ ഘൃതവന്തമഗ്നേ । പ്രത-ന്നയ പ്രതരാം-വഁസ്യോ അച്ഛാഭി ദ്യുമ്ന-ന്ദേവഭക്തം-യഁവിഷ്ഠ ॥ ആ [ ] 8
ത-മ്ഭജ സൌശ്രവസേഷ്വഗ്ന ഉക്ഥ-ഉക്ഥ ആ ഭജ ശസ്യമാനേ । പ്രിയ-സ്സൂര്യേ പ്രിയോ അഗ്നാ ഭവാത്യുജ്ജാതേന ഭിനദദുജ്ജനിത്വൈഃ ॥ ത്വാമഗ്നേ യജമാനാ അനു ദ്യൂന്. വിശ്വാ വസൂനി ദധിരേ വാര്യാണി । ത്വയാ സഹ ദ്രവിണമിച്ഛമാനാ വ്രജ-ങ്ഗോമന്തമുശിജോ വി വവ്രുഃ ॥ ദൃശാനോ രുക്മ ഉര്വ്യാ വ്യദ്യൌ-ദ്ദുര്മര്ഷമായുഃ ശ്രിയേ രുചാനഃ । അഗ്നിരമൃതോ അഭവ-ദ്വയോഭിര്യദേ- -ന-ന്ദ്യൌരജനയ-ഥ്സുരേതാഃ ॥ 9 ॥
(തൃതിയേ ത്വാ - ഗര്ഭ ആ - യവിഷ്ഠാ-ഽഽ - യ - ച്ചത്വാരി ച) (അ. 2)
അന്നപതേ-ഽന്നസ്യ നോ ദേഹ്യനമീവസ്യ ശുഷ്മിണഃ । പ്ര പ്രദാതാര-ന്താരിഷ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദേ ॥ ഉദു ത്വാ വിശ്വേ ദേവാ അഗ്നേ ഭരന്തു ചിത്തിഭിഃ । സ നോ ഭവ ശിവതമ-സ്സുപ്രതീകോ വിഭാവസുഃ ॥ പ്രേദഗ്നേ ജ്യോതിഷ്മാന്. യാഹി ശിവേഭിരര്ചിഭിസ്ത്വമ് । ബൃഹദ്ഭി-ര്ഭാനുഭി-ര്ഭാസ-ന്മാ ഹിഗ്ംസീ സ്തനുവാ പ്രജാഃ ॥ സമിധാ-ഽഗ്നി-ന്ദുവസ്യത ഘൃതൈര്ബോധയതാതിഥിമ് । ആ- [ആ, അസ്മിന്. ഹവ്യാ ജുഹോതന ।] 10
-ഽസ്മിന്. ഹവ്യാ ജുഹോതന ॥ പ്രപ്രായമഗ്നിര്ഭരതസ്യ ശൃണ്വേ വി യ-ഥ്സൂര്യോ ന രോചതേ ബൃഹദ്ഭാഃ । അഭി യഃ പൂരു-മ്പൃതനാസു തസ്ഥൌ ദീദായ ദൈവ്യോ അതിഥി-ശ്ശിവോ നഃ ॥ ആപോ ദേവീഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണീത ഭസ്മൈത-ഥ്സ്യോനേ കൃണുദ്ധ്വഗ്ം സുരഭാവു ലോകേ । തസ്മൈ നമന്താ-ഞ്ജനയ-സ്സുപത്നീര്മാതേവ പുത്ര-മ്ബിഭൃതാ സ്വേനമ് ॥ അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ- [അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ, സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ ।] 11
സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ സഞ്ജായസേ പുനഃ ॥ ഗര്ഭോ അസ്യോഷധീനാ-ങ്ഗര്ഭോ വനസ്പതീനാമ് । ഗര്ഭോ വിശ്വസ്യ ഭൂതസ്യാഗ്നേ ഗര്ഭോ അപാമസി ॥ പ്രസദ്യ ഭസ്മനാ യോനിമപശ്ച പൃഥിവീമഗ്നേ । സഗ്ംസൃജ്യ മാതൃഭിസ്ത്വ-ഞ്ജ്യോതിഷ്മാ-ന്പുനരാ-ഽസദഃ ॥ പുനരാസദ്യ സദനമപശ്ച പൃഥിവീമഗ്നേ । ശേഷേ മാതുര്യഥോപസ്ഥേ ഽന്തരസ്യാഗ്ം ശിവതമഃ ॥ പുനരൂര്ജാ [ ] 12
-നി വര്തസ്വ പുനരഗ്ന ഇഷാ ഽഽയുഷാ । പുനര്നഃ പാഹി വിശ്വതഃ ॥ സഹ രയ്യാ നി വര്തസ്വാഗ്നേ പിന്വസ്വ ധാരയാ । വിശ്വഫ്സ്നിയാ വിശ്വതസ്പരി ॥ പുനസ്ത്വാ ഽഽദിത്യാ രുദ്രാ വസവ-സ്സമിന്ധതാ-മ്പുനര്ബ്രഹ്മാണോ വസുനീഥ യജ്ഞൈഃ । ഘൃതേന ത്വ-ന്തനുവോ വര്ധയസ്വ സത്യാ-സ്സന്തു യജമാനസ്യ കാമാഃ ॥ ബോധാ നോ അസ്യ വചസോ യവിഷ്ഠ മഗ്ംഹിഷ്ഠസ്യ പ്രഭൃതസ്യ സ്വധാവഃ । പീയതി ത്വോ അനു ത്വോ ഗൃണാതി വന്ദാരുസ്തേ തനുവം-വഁന്ദേ അഗ്നേ ॥ സ ബോധി സൂരിര്മഘവാ വസുദാവാ വസുപതിഃ । യുയോദ്ധ്യസ്മ-ദ്ദ്വേഷാഗ്ംസി ॥ 13 ॥
അന്നപതേ-ഽന്നസ്യ നോ ദേഹ്യനമീവസ്യ ശുഷ്മിണഃ । പ്ര പ്രദാതാര-ന്താരിഷ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദേ ॥ ഉദു ത്വാ വിശ്വേ ദേവാ അഗ്നേ ഭരന്തു ചിത്തിഭിഃ । സ നോ ഭവ ശിവതമ-സ്സുപ്രതീകോ വിഭാവസുഃ ॥ പ്രേദഗ്നേ ജ്യോതിഷ്മാന്. യാഹി ശിവേഭിരര്ചിഭിസ്ത്വമ് । ബൃഹദ്ഭി-ര്ഭാനുഭി-ര്ഭാസ-ന്മാ ഹിഗ്ംസീ സ്തനുവാ പ്രജാഃ ॥ സമിധാ-ഽഗ്നി-ന്ദുവസ്യത ഘൃതൈര്ബോധയതാതിഥിമ് । ആ- [ആ, അസ്മിന്. ഹവ്യാ ജുഹോതന ।] 10
-ഽസ്മിന്. ഹവ്യാ ജുഹോതന ॥ പ്രപ്രായമഗ്നിര്ഭരതസ്യ ശൃണ്വേ വി യ-ഥ്സൂര്യോ ന രോചതേ ബൃഹദ്ഭാഃ । അഭി യഃ പൂരു-മ്പൃതനാസു തസ്ഥൌ ദീദായ ദൈവ്യോ അതിഥി-ശ്ശിവോ നഃ ॥ ആപോ ദേവീഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണീത ഭസ്മൈത-ഥ്സ്യോനേ കൃണുദ്ധ്വഗ്ം സുരഭാവു ലോകേ । തസ്മൈ നമന്താ-ഞ്ജനയ-സ്സുപത്നീര്മാതേവ പുത്ര-മ്ബിഭൃതാ സ്വേനമ് ॥ അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ- [അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ, സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ ।] 11
സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ സഞ്ജായസേ പുനഃ ॥ ഗര്ഭോ അസ്യോഷധീനാ-ങ്ഗര്ഭോ വനസ്പതീനാമ് । ഗര്ഭോ വിശ്വസ്യ ഭൂതസ്യാഗ്നേ ഗര്ഭോ അപാമസി ॥ പ്രസദ്യ ഭസ്മനാ യോനിമപശ്ച പൃഥിവീമഗ്നേ । സഗ്ംസൃജ്യ മാതൃഭിസ്ത്വ-ഞ്ജ്യോതിഷ്മാ-ന്പുനരാ-ഽസദഃ ॥ പുനരാസദ്യ സദനമപശ്ച പൃഥിവീമഗ്നേ । ശേഷേ മാതുര്യഥോപസ്ഥേ ഽന്തരസ്യാഗ്ം ശിവതമഃ ॥ പുനരൂര്ജാ [ ] 12
-നി വര്തസ്വ പുനരഗ്ന ഇഷാ ഽഽയുഷാ । പുനര്നഃ പാഹി വിശ്വതഃ ॥ സഹ രയ്യാ നി വര്തസ്വാഗ്നേ പിന്വസ്വ ധാരയാ । വിശ്വഫ്സ്നിയാ വിശ്വതസ്പരി ॥ പുനസ്ത്വാ ഽഽദിത്യാ രുദ്രാ വസവ-സ്സമിന്ധതാ-മ്പുനര്ബ്രഹ്മാണോ വസുനീഥ യജ്ഞൈഃ । ഘൃതേന ത്വ-ന്തനുവോ വര്ധയസ്വ സത്യാ-സ്സന്തു യജമാനസ്യ കാമാഃ ॥ ബോധാ നോ അസ്യ വചസോ യവിഷ്ഠ മഗ്ംഹിഷ്ഠസ്യ പ്രഭൃതസ്യ സ്വധാവഃ । പീയതി ത്വോ അനു ത്വോ ഗൃണാതി വന്ദാരുസ്തേ തനുവം-വഁന്ദേ അഗ്നേ ॥ സ ബോധി സൂരിര്മഘവാ വസുദാവാ വസുപതിഃ । യുയോദ്ധ്യസ്മ-ദ്ദ്വേഷാഗ്ംസി ॥ 13 ॥
(ആ - തവോ - ര്ജാ-ഽ - നു - ഷോഡശ ച) (അ. 3)
അപേത വീത വി ച സര്പതാതോ യേ-ഽത്ര സ്ഥ പുരാണാ യേ ച നൂതനാഃ । അദാദിദം-യഁമോ-ഽവസാന-മ്പൃഥിവ്യാ അക്രന്നിമ-മ്പിതരോ ലോകമസ്മൈ ॥ അഗ്നേര്ഭസ്മാസ്യഗ്നേഃ പുരീഷമസി സജ്ഞാന്നമസി കാമധരണ-മ്മയി തേ കാമധരണ-മ്ഭൂയാത് ॥ സം-യാഁ വഃ പ്രിയാസ്തനുവ-സ്സ-മ്പ്രിയാ ഹൃദയാനി വഃ । ആത്മാ വോ അസ്തു [അസ്തു, സമ്പ്രിയ] 14
സമ്പ്രിയ-സ്സമ്പ്രിയാസ്തനുവോ മമ ॥ അയഗ്ം സോ അഗ്നിര്യസ്മിന്-ഥ്സോമമിന്ദ്രഃ സുത-ന്ദധേ ജഠരേ വാവശാനഃ । സഹസ്രിയം-വാഁജമത്യ-ന്ന സപ്തിഗ്ം സസവാന്-ഥ്സന്-ഥ്സ്തൂയസേ ജാതവേദഃ ॥ അഗ്നേ ദിവോ അര്ണമച്ഛാ ജിഗാസ്യച്ഛാ ദേവാഗ്ം ഊചിഷേ ധിഷ്ണിയാ യേ । യാഃ പരസ്താ-ദ്രോചനേ സൂര്യസ്യ യാശ്ചാ വസ്താ-ദുപതിഷ്ഠന്ത ആപഃ ॥ അഗ്നേ യ-ത്തേ ദിവി വര്ചഃ പൃഥിവ്യാം-യഁദോഷധീ- [പൃഥിവ്യാം-യഁദോഷധീഷു, അഫ്സു വാ യജത്ര ।] 15
-ഷ്വഫ്സു വാ യജത്ര । യേനാന്തരിക്ഷ-മുര്വാതതന്ഥ ത്വേഷ-സ്സ ഭാനുരര്ണവോ നൃചക്ഷാഃ ॥ പുരീഷ്യാസോ അഗ്നയഃ പ്രാവണേഭിഃ സജോഷസഃ । ജുഷന്താഗ്ം ഹവ്യമാഹുതമനമീവാ ഇഷോ മഹീഃ ॥ ഇഡാമഗ്നേ പുരുദഗ്ം സഗ്ം സനി-ങ്ഗോ-ശ്ശശ്വത്തമഗ്ം ഹവമാനായ സാധ । സ്യാന്നഃ സൂനുസ്തനയോ വിജാവാ-ഽഗ്നേ സാ തേ സുമതിര്ഭൂത്വസ്മേ ॥ അയ-ന്തേ യോനിര്-ഋത്വിയോ യതോ ജാതോ അരോചഥാഃ । ത-ഞ്ജാന- [ത-ഞ്ജാനന്ന്, അഗ്ന ആ രോഹാഥാ നോ] 16
-ന്നഗ്ന ആ രോഹാഥാ നോ വര്ധയാ രയിമ് ॥ ചിദസി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ പരിചിദസി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ ലോക-മ്പൃണ ഛിദ്ര-മ്പൃണാഥോ സീദ ശിവാ ത്വമ് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ ത്വാ ബൃഹസ്പതിരസ്മിന്. യോനാവസീഷദന്ന് ॥ താ അസ്യ സൂദദോഹസ-സ്സോമഗ്ഗ് ശ്രീണന്തി പൃശ്ഞയഃ । ജന്മ-ന്ദേവാനാം-വിഁശസ്ത്രിഷ്വാ രോചനേ ദിവഃ ॥ 17 ॥
അപേത വീത വി ച സര്പതാതോ യേ-ഽത്ര സ്ഥ പുരാണാ യേ ച നൂതനാഃ । അദാദിദം-യഁമോ-ഽവസാന-മ്പൃഥിവ്യാ അക്രന്നിമ-മ്പിതരോ ലോകമസ്മൈ ॥ അഗ്നേര്ഭസ്മാസ്യഗ്നേഃ പുരീഷമസി സജ്ഞാന്നമസി കാമധരണ-മ്മയി തേ കാമധരണ-മ്ഭൂയാത് ॥ സം-യാഁ വഃ പ്രിയാസ്തനുവ-സ്സ-മ്പ്രിയാ ഹൃദയാനി വഃ । ആത്മാ വോ അസ്തു [അസ്തു, സമ്പ്രിയ] 14
സമ്പ്രിയ-സ്സമ്പ്രിയാസ്തനുവോ മമ ॥ അയഗ്ം സോ അഗ്നിര്യസ്മിന്-ഥ്സോമമിന്ദ്രഃ സുത-ന്ദധേ ജഠരേ വാവശാനഃ । സഹസ്രിയം-വാഁജമത്യ-ന്ന സപ്തിഗ്ം സസവാന്-ഥ്സന്-ഥ്സ്തൂയസേ ജാതവേദഃ ॥ അഗ്നേ ദിവോ അര്ണമച്ഛാ ജിഗാസ്യച്ഛാ ദേവാഗ്ം ഊചിഷേ ധിഷ്ണിയാ യേ । യാഃ പരസ്താ-ദ്രോചനേ സൂര്യസ്യ യാശ്ചാ വസ്താ-ദുപതിഷ്ഠന്ത ആപഃ ॥ അഗ്നേ യ-ത്തേ ദിവി വര്ചഃ പൃഥിവ്യാം-യഁദോഷധീ- [പൃഥിവ്യാം-യഁദോഷധീഷു, അഫ്സു വാ യജത്ര ।] 15
-ഷ്വഫ്സു വാ യജത്ര । യേനാന്തരിക്ഷ-മുര്വാതതന്ഥ ത്വേഷ-സ്സ ഭാനുരര്ണവോ നൃചക്ഷാഃ ॥ പുരീഷ്യാസോ അഗ്നയഃ പ്രാവണേഭിഃ സജോഷസഃ । ജുഷന്താഗ്ം ഹവ്യമാഹുതമനമീവാ ഇഷോ മഹീഃ ॥ ഇഡാമഗ്നേ പുരുദഗ്ം സഗ്ം സനി-ങ്ഗോ-ശ്ശശ്വത്തമഗ്ം ഹവമാനായ സാധ । സ്യാന്നഃ സൂനുസ്തനയോ വിജാവാ-ഽഗ്നേ സാ തേ സുമതിര്ഭൂത്വസ്മേ ॥ അയ-ന്തേ യോനിര്-ഋത്വിയോ യതോ ജാതോ അരോചഥാഃ । ത-ഞ്ജാന- [ത-ഞ്ജാനന്ന്, അഗ്ന ആ രോഹാഥാ നോ] 16
-ന്നഗ്ന ആ രോഹാഥാ നോ വര്ധയാ രയിമ് ॥ ചിദസി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ പരിചിദസി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ ലോക-മ്പൃണ ഛിദ്ര-മ്പൃണാഥോ സീദ ശിവാ ത്വമ് । ഇന്ദ്രാഗ്നീ ത്വാ ബൃഹസ്പതിരസ്മിന്. യോനാവസീഷദന്ന് ॥ താ അസ്യ സൂദദോഹസ-സ്സോമഗ്ഗ് ശ്രീണന്തി പൃശ്ഞയഃ । ജന്മ-ന്ദേവാനാം-വിഁശസ്ത്രിഷ്വാ രോചനേ ദിവഃ ॥ 17 ॥
(അസ്ത്വോ - ഷധീഷു - ജാന - ന്നഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
സമിതഗ്ം സങ്കല്പേഥാഗ്ം സമ്പ്രിയൌ രോചിഷ്ണൂ സുമനസ്യമാനൌ । ഇഷമൂര്ജമഭി സംവഁസാനൌ സം-വാഁ-മ്മനാഗ്ംസി സം-വ്രഁതാ സമു ചിത്താന്യാ-ഽകരമ് ॥ അഗ്നേ പുരീഷ്യാധിപാ ഭവാ ത്വ-ന്നഃ । ഇഷമൂര്ജം-യഁജമാനായ ധേഹി ॥ പുരീഷ്യസ്ത്വമഗ്നേ രയിമാ-ന്പുഷ്ടിമാഗ്ം അസി । ശിവാഃ കൃത്വാ ദിശ-സ്സര്വാ-സ്സ്വാം-യോഁനിമിഹാ-ഽസദഃ ॥ ഭവത-ന്ന-സ്സമനസൌ സമോകസാ [സമോകസൌ, അരേപസൌ ।] 18
-വരേപസൌ । മാ യജ്ഞഗ്ം ഹിഗ്ംസിഷ്ട-മ്മാ യജ്ഞപതി-ഞ്ജാതവേദസൌ ശിവൌ ഭവതമദ്യ നഃ ॥ മാതേവ പുത്ര-മ്പൃഥിവീ പുരീഷ്യമഗ്നിഗ്ഗ് സ്വേ യോനാവഭാരുഖാ । താം-വിഁശ്വൈര്ദേവൈര്-ഋതുഭിഃ സംവിഁദാനഃ പ്രജാപതിര്വിശ്വകര്മാ വി മുഞ്ചതു ॥ യദസ്യ പാരേ രജസ-ശ്ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതിരജായത । ത-ന്നഃ പര്ഷദതി ദ്വിഷോ-ഽഗ്നേ വൈശ്വാനര സ്വാഹാ ॥ നമ-സ്സു തേ നിര്-ഋതേ വിശ്വരൂപേ- [വിശ്വരൂപേ, അയസ്മയം-വിഁ ചൃതാ] 19
-ഽയസ്മയം-വിഁ ചൃതാ ബന്ധമേതമ് । യമേന ത്വം-യഁമ്യാ സം-വിഁദാനോത്തമ-ന്നാകമധി രോഹയേമമ് ॥ യത്തേ ദേവീ നിര്-ഋതിരാബബന്ധ ദാമ ഗ്രീവാസ്വ വിചര്ത്യമ് । ഇദ-ന്തേ ത-ദ്വിഷ്യാം-യാഁയുഷോ ന മദ്ധ്യാദഥാ ജീവഃ പിതുമദ്ധി പ്രമുക്തഃ ॥ യസ്യാസ്തേ അസ്യാഃ ക്രൂര ആസഞ്ജുഹോമ്യേഷാ-മ്ബന്ധാനാമവസര്ജനായ । ഭൂമിരിതി ത്വാ ജനാ വിദുര്നിര്-ഋതി- [വിദുര്നിര്-ഋതിഃ, ഇതി ത്വാ ഽഹ-മ്പരി] 20
-രിതി ത്വാ ഽഹ-മ്പരി വേദ വിശ്വതഃ ॥ അസുന്വന്തമ യജമാനമിച്ഛ സ്തേനസ്യേത്യാന്-തസ്കരസ്യാന് വേഷി । അന്യ മസ്മ-ദിച്ഛ സാ ത ഇത്യാ നമോ ദേവി നിര്-ഋതേ തുഭ്യമസ്തു ॥ ദേവീമഹ-ന്നിര്-ഋതിം-വഁന്ദമാനഃ പിതേവ പുത്ര-ന്ദസയേ വചോഭിഃ । വിശ്വസ്യ യാ ജായമാനസ്യ വേദ ശിരഃ ശിരഃ പ്രതി സൂരീ വി ചഷ്ടേ ॥ നിവേശന-സ്സങ്ഗമനോ വസൂനാം-വിഁശ്വാ രൂപാ-ഽഭി ചഷ്ടേ [രൂപാ-ഽഭി ചഷ്ടേ, ശചീഭിഃ ।] 21
ശചീഭിഃ । ദേവ ഇവ സവിതാ സത്യധര്മേന്ദ്രോ ന തസ്ഥൌ സമരേ പഥീനാമ് ॥ സം-വഁരത്രാ ദധാതന നിരാഹാവാന് കൃണോതന । സിഞ്ചാമഹാ അവടമുദ്രിണം-വഁയം-വിഁശ്വാ-ഽഹാ-ഽദസ്തമക്ഷിതമ് ॥ നിഷ്കൃതാഹാ-വമവടഗ്ം സുവരത്രഗ്ം സുഷേചനമ് । ഉദ്രിണഗ്ം സിഞ്ചേ അക്ഷിതമ് ॥ സീരാ യുഞ്ജന്തി കവയോ യുഗാ വി തന്വതേ പൃഥക് । ധീരാ ദേവേഷു സുമ്നയാ ॥ യുനക്ത സീരാ വി യുഗാ തനോത കൃതേ യോനൌ വപതേഹ [ ] 22
ബീജമ് । ഗിരാ ച ശ്രുഷ്ടി-സ്സഭരാ അസന്നോ നേദീയ ഇ-ഥ്സൃണ്യാ പക്വമാ ഽയത് ॥ ലാങ്ഗല-മ്പവീരവഗ്ം സുശേവഗ്ം സുമതിഥ്സരു । ഉദി-ത്കൃഷതി ഗാമവി-മ്പ്രഫര്വ്യ-ഞ്ച പീവരീമ് । പ്രസ്ഥാവ-ദ്രഥവാഹനമ് ॥ ശുന-ന്നഃ ഫാലാ വി തുദന്തു ഭൂമിഗ്ം ശുന-ങ്കീനാശാ അഭി യന്തു വാഹാന് । ശുന-മ്പര്ജന്യോ മധുനാ പയോഭി-ശ്ശുനാസീരാ ശുനമസ്മാസു ധത്തമ് ॥ കാമ-ങ്കാമദുഘേ ധുക്ഷ്വ മിത്രായ വരുണായ ച । ഇന്ദ്രായാഗ്നയേ പൂഷ്ണ ഓഷധീഭ്യഃ പ്രജാഭ്യഃ ॥ഘൃതേന സീതാ മധുനാ സമക്താ വിശ്വൈര്ദേവൈരനുമതാ മരുദ്ഭിഃ । ഊര്ജസ്വതീ പയസാ പിന്വമാനാ-ഽസ്മാന്-ഥ്സീതേ പയസാ-ഽഭ്യാ-വവൃഥ്സ്വ ॥ 23 ॥
സമിതഗ്ം സങ്കല്പേഥാഗ്ം സമ്പ്രിയൌ രോചിഷ്ണൂ സുമനസ്യമാനൌ । ഇഷമൂര്ജമഭി സംവഁസാനൌ സം-വാഁ-മ്മനാഗ്ംസി സം-വ്രഁതാ സമു ചിത്താന്യാ-ഽകരമ് ॥ അഗ്നേ പുരീഷ്യാധിപാ ഭവാ ത്വ-ന്നഃ । ഇഷമൂര്ജം-യഁജമാനായ ധേഹി ॥ പുരീഷ്യസ്ത്വമഗ്നേ രയിമാ-ന്പുഷ്ടിമാഗ്ം അസി । ശിവാഃ കൃത്വാ ദിശ-സ്സര്വാ-സ്സ്വാം-യോഁനിമിഹാ-ഽസദഃ ॥ ഭവത-ന്ന-സ്സമനസൌ സമോകസാ [സമോകസൌ, അരേപസൌ ।] 18
-വരേപസൌ । മാ യജ്ഞഗ്ം ഹിഗ്ംസിഷ്ട-മ്മാ യജ്ഞപതി-ഞ്ജാതവേദസൌ ശിവൌ ഭവതമദ്യ നഃ ॥ മാതേവ പുത്ര-മ്പൃഥിവീ പുരീഷ്യമഗ്നിഗ്ഗ് സ്വേ യോനാവഭാരുഖാ । താം-വിഁശ്വൈര്ദേവൈര്-ഋതുഭിഃ സംവിഁദാനഃ പ്രജാപതിര്വിശ്വകര്മാ വി മുഞ്ചതു ॥ യദസ്യ പാരേ രജസ-ശ്ശുക്ര-ഞ്ജ്യോതിരജായത । ത-ന്നഃ പര്ഷദതി ദ്വിഷോ-ഽഗ്നേ വൈശ്വാനര സ്വാഹാ ॥ നമ-സ്സു തേ നിര്-ഋതേ വിശ്വരൂപേ- [വിശ്വരൂപേ, അയസ്മയം-വിഁ ചൃതാ] 19
-ഽയസ്മയം-വിഁ ചൃതാ ബന്ധമേതമ് । യമേന ത്വം-യഁമ്യാ സം-വിഁദാനോത്തമ-ന്നാകമധി രോഹയേമമ് ॥ യത്തേ ദേവീ നിര്-ഋതിരാബബന്ധ ദാമ ഗ്രീവാസ്വ വിചര്ത്യമ് । ഇദ-ന്തേ ത-ദ്വിഷ്യാം-യാഁയുഷോ ന മദ്ധ്യാദഥാ ജീവഃ പിതുമദ്ധി പ്രമുക്തഃ ॥ യസ്യാസ്തേ അസ്യാഃ ക്രൂര ആസഞ്ജുഹോമ്യേഷാ-മ്ബന്ധാനാമവസര്ജനായ । ഭൂമിരിതി ത്വാ ജനാ വിദുര്നിര്-ഋതി- [വിദുര്നിര്-ഋതിഃ, ഇതി ത്വാ ഽഹ-മ്പരി] 20
-രിതി ത്വാ ഽഹ-മ്പരി വേദ വിശ്വതഃ ॥ അസുന്വന്തമ യജമാനമിച്ഛ സ്തേനസ്യേത്യാന്-തസ്കരസ്യാന് വേഷി । അന്യ മസ്മ-ദിച്ഛ സാ ത ഇത്യാ നമോ ദേവി നിര്-ഋതേ തുഭ്യമസ്തു ॥ ദേവീമഹ-ന്നിര്-ഋതിം-വഁന്ദമാനഃ പിതേവ പുത്ര-ന്ദസയേ വചോഭിഃ । വിശ്വസ്യ യാ ജായമാനസ്യ വേദ ശിരഃ ശിരഃ പ്രതി സൂരീ വി ചഷ്ടേ ॥ നിവേശന-സ്സങ്ഗമനോ വസൂനാം-വിഁശ്വാ രൂപാ-ഽഭി ചഷ്ടേ [രൂപാ-ഽഭി ചഷ്ടേ, ശചീഭിഃ ।] 21
ശചീഭിഃ । ദേവ ഇവ സവിതാ സത്യധര്മേന്ദ്രോ ന തസ്ഥൌ സമരേ പഥീനാമ് ॥ സം-വഁരത്രാ ദധാതന നിരാഹാവാന് കൃണോതന । സിഞ്ചാമഹാ അവടമുദ്രിണം-വഁയം-വിഁശ്വാ-ഽഹാ-ഽദസ്തമക്ഷിതമ് ॥ നിഷ്കൃതാഹാ-വമവടഗ്ം സുവരത്രഗ്ം സുഷേചനമ് । ഉദ്രിണഗ്ം സിഞ്ചേ അക്ഷിതമ് ॥ സീരാ യുഞ്ജന്തി കവയോ യുഗാ വി തന്വതേ പൃഥക് । ധീരാ ദേവേഷു സുമ്നയാ ॥ യുനക്ത സീരാ വി യുഗാ തനോത കൃതേ യോനൌ വപതേഹ [ ] 22
ബീജമ് । ഗിരാ ച ശ്രുഷ്ടി-സ്സഭരാ അസന്നോ നേദീയ ഇ-ഥ്സൃണ്യാ പക്വമാ ഽയത് ॥ ലാങ്ഗല-മ്പവീരവഗ്ം സുശേവഗ്ം സുമതിഥ്സരു । ഉദി-ത്കൃഷതി ഗാമവി-മ്പ്രഫര്വ്യ-ഞ്ച പീവരീമ് । പ്രസ്ഥാവ-ദ്രഥവാഹനമ് ॥ ശുന-ന്നഃ ഫാലാ വി തുദന്തു ഭൂമിഗ്ം ശുന-ങ്കീനാശാ അഭി യന്തു വാഹാന് । ശുന-മ്പര്ജന്യോ മധുനാ പയോഭി-ശ്ശുനാസീരാ ശുനമസ്മാസു ധത്തമ് ॥ കാമ-ങ്കാമദുഘേ ധുക്ഷ്വ മിത്രായ വരുണായ ച । ഇന്ദ്രായാഗ്നയേ പൂഷ്ണ ഓഷധീഭ്യഃ പ്രജാഭ്യഃ ॥ഘൃതേന സീതാ മധുനാ സമക്താ വിശ്വൈര്ദേവൈരനുമതാ മരുദ്ഭിഃ । ഊര്ജസ്വതീ പയസാ പിന്വമാനാ-ഽസ്മാന്-ഥ്സീതേ പയസാ-ഽഭ്യാ-വവൃഥ്സ്വ ॥ 23 ॥
(സമോകസൌ-വിശ്വരൂപേ-വിദുര്നിര്-ഋതി-രഭി ചഷ്ട-ഇഹ-മിത്രായ-ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 5)
യാ ജാതാ ഓഷധയോ ദേവേഭ്യസ്ത്രിയുഗ-മ്പുരാ । മന്ദാമി ബഭ്രൂണാമഹഗ്ം ശത-ന്ധാമാനി സപ്ത ച ॥ ശതം-വോഁ അബ-ന്ധാമാനി സഹസ്രമുത വോ രുഹഃ । അഥാ ശതക്രത്വോ യൂയമിമ-മ്മേ അഗദ-ങ്കൃത ॥ പുഷ്പാവതീഃ പ്രസൂവതീഃ ഫലിനീരഫലാ ഉത । അശ്വാ ഇവ സജിത്വരീ-ര്വീരുധഃ പാരയിഷ്ണവഃ ॥ ഓഷധീരിതി മാതര-സ്തദ്വോ ദേവീ-രുപ ബ്രുവേ । രപാഗ്ംസി വിഘ്നതീരിത രപ- [വിഘ്നതീരിത രപഃ, ചാതയമാനാഃ ।] 24
-ശ്ചാതയമാനാഃ ॥ അശ്വത്ഥേ വോ നിഷദന-മ്പര്ണേ വോ വസതിഃ കൃതാ । ഗോഭാജ ഇ-ത്കിലാസഥ യ-ഥ്സനവഥ പൂരുഷമ് ॥ യദഹം-വാഁജയ-ന്നിമാ ഓഷധീര്ഹസ്ത ആദധേ । ആത്മാ യക്ഷ്മസ്യ നശ്യതി പുരാ ജീവഗൃഭോ യഥാ ॥ യദോഷധയ-സ്സങ്ഗച്ഛന്തേ രാജാന-സ്സമിതാ വിവ । വിപ്ര-സ്സ ഉച്യതേ ഭിഷഗ്-രക്ഷോഹാ ഽമീവ ചാതനഃ ॥ നിഷ്കൃതി-ര്നാമവോ മാതാ-ഽഥാ യൂയഗ്ഗ്സ്ഥ സങ്കൃതീഃ । സരാഃ പതത്രിണീ- [സരാഃ പതത്രിണീഃ, സ്ഥന യദാ മയതി] 25
-സ്ഥന യദാ മയതി നിഷ്കൃത ॥ അന്യാ വോ അന്യാമവ-ത്വന്യാ-ഽന്യസ്യാ ഉപാവത । താ-സ്സര്വാ ഓഷധയ-സ്സംവിഁദാനാ ഇദ-മ്മേ പ്രാവതാ വചഃ ॥ ഉച്ഛുഷ്മാ ഓഷധീനാ-ങ്ഗാവോ ഗോഷ്ഠാ ദിവേരതേ । ധനഗ്ം സനിഷ്യന്തീ നാമാത്മാന-ന്തവ പൂരുഷ ॥ അതി വിശ്വാഃ പരിഷ്ഠാഃ സ്തേന ഇവ വ്രജമക്രമുഃ । ഓഷധയഃ പ്രാചുച്യവു ര്യ-ത്കി-ഞ്ച തനുവാഗ്ം രപഃ ॥ യാ- [യാഃ, ത ആതസ്ഥു-രാത്മാനം-യാഁ] 26
-സ്ത ആതസ്ഥു-രാത്മാനം-യാഁ ആവിവിശുഃ പരുഃ പരുഃ । താസ്തേ യക്ഷ്മം-വിഁബാധന്താ മുഗ്രോ മദ്ധ്യമശീരിവ ॥ സാകം-യഁക്ഷ്മ പ്ര പത ശ്യേനേന കികിദീവിനാ । സാകം-വാഁതസ്യ-ധ്രാജ്യാ സാക-ന്നശ്യ നിഹാകയാ ॥ അശ്വാവതീഗ്ം സോമവതീ മൂര്ജയന്തീ മുദോജസമ് । ആ വിഥ്സി സര്വാ ഓഷധീരസ്മാ അരിഷ്ടതാതയേ ॥ യാഃ ഫലിനീര്യാ അഫലാ അപുഷ്പാ യാശ്ച പുഷ്പിണീഃ । ബൃഹസ്പതി പ്രസൂതാ സ്താനോ മുഞ്ചന്ത്വഗ്ം ഹസഃ ॥ യാ [യാഃ, ഓഷധയ-സ്സോമരാജ്ഞീഃ] 27
ഓഷധയ-സ്സോമരാജ്ഞീഃ പ്രവിഷ്ടാഃ പൃഥിവീമനു । താസാ-ന്ത്വമസ്യുത്തമാ പ്രണോ ജീവാതവേ-സുവ ॥ അവപതന്തീരവദ-ന്ദിവ ഓഷധയഃ പരി । യ-ഞ്ജീവ മശ്ഞവാ മഹൈ ന സ രിഷ്യാതി പൂരുഷഃ ॥ യാശ്ചേദ മുപ-ശൃണ്വന്തി യാശ്ച ദൂര-മ്പരാഗതാഃ । ഇഹ സങ്ഗത്യ താ-സ്സര്വാ അസ്മൈ സ-ന്ദത്ത ഭേഷജമ് ॥ മാ വോ രിഷ-ത്ഖനിതാ യസ്മൈ ചാഹ-ങ്ഖനാമി വഃ । ദ്വിപ-ച്ചതുഷ്പ-ദസ്മാകഗ്ം സര്വ-മസ്ത്വനാതുരമ് ॥ ഓഷധയ-സ്സം-വഁദന്തേ സോമേന സഹ രാജ്ഞാ । യസ്മൈ കരോതി ബ്രാഹ്മണസ്തഗ്ം രാജ-ന്പാരയാമസി ॥ 28 ॥
യാ ജാതാ ഓഷധയോ ദേവേഭ്യസ്ത്രിയുഗ-മ്പുരാ । മന്ദാമി ബഭ്രൂണാമഹഗ്ം ശത-ന്ധാമാനി സപ്ത ച ॥ ശതം-വോഁ അബ-ന്ധാമാനി സഹസ്രമുത വോ രുഹഃ । അഥാ ശതക്രത്വോ യൂയമിമ-മ്മേ അഗദ-ങ്കൃത ॥ പുഷ്പാവതീഃ പ്രസൂവതീഃ ഫലിനീരഫലാ ഉത । അശ്വാ ഇവ സജിത്വരീ-ര്വീരുധഃ പാരയിഷ്ണവഃ ॥ ഓഷധീരിതി മാതര-സ്തദ്വോ ദേവീ-രുപ ബ്രുവേ । രപാഗ്ംസി വിഘ്നതീരിത രപ- [വിഘ്നതീരിത രപഃ, ചാതയമാനാഃ ।] 24
-ശ്ചാതയമാനാഃ ॥ അശ്വത്ഥേ വോ നിഷദന-മ്പര്ണേ വോ വസതിഃ കൃതാ । ഗോഭാജ ഇ-ത്കിലാസഥ യ-ഥ്സനവഥ പൂരുഷമ് ॥ യദഹം-വാഁജയ-ന്നിമാ ഓഷധീര്ഹസ്ത ആദധേ । ആത്മാ യക്ഷ്മസ്യ നശ്യതി പുരാ ജീവഗൃഭോ യഥാ ॥ യദോഷധയ-സ്സങ്ഗച്ഛന്തേ രാജാന-സ്സമിതാ വിവ । വിപ്ര-സ്സ ഉച്യതേ ഭിഷഗ്-രക്ഷോഹാ ഽമീവ ചാതനഃ ॥ നിഷ്കൃതി-ര്നാമവോ മാതാ-ഽഥാ യൂയഗ്ഗ്സ്ഥ സങ്കൃതീഃ । സരാഃ പതത്രിണീ- [സരാഃ പതത്രിണീഃ, സ്ഥന യദാ മയതി] 25
-സ്ഥന യദാ മയതി നിഷ്കൃത ॥ അന്യാ വോ അന്യാമവ-ത്വന്യാ-ഽന്യസ്യാ ഉപാവത । താ-സ്സര്വാ ഓഷധയ-സ്സംവിഁദാനാ ഇദ-മ്മേ പ്രാവതാ വചഃ ॥ ഉച്ഛുഷ്മാ ഓഷധീനാ-ങ്ഗാവോ ഗോഷ്ഠാ ദിവേരതേ । ധനഗ്ം സനിഷ്യന്തീ നാമാത്മാന-ന്തവ പൂരുഷ ॥ അതി വിശ്വാഃ പരിഷ്ഠാഃ സ്തേന ഇവ വ്രജമക്രമുഃ । ഓഷധയഃ പ്രാചുച്യവു ര്യ-ത്കി-ഞ്ച തനുവാഗ്ം രപഃ ॥ യാ- [യാഃ, ത ആതസ്ഥു-രാത്മാനം-യാഁ] 26
-സ്ത ആതസ്ഥു-രാത്മാനം-യാഁ ആവിവിശുഃ പരുഃ പരുഃ । താസ്തേ യക്ഷ്മം-വിഁബാധന്താ മുഗ്രോ മദ്ധ്യമശീരിവ ॥ സാകം-യഁക്ഷ്മ പ്ര പത ശ്യേനേന കികിദീവിനാ । സാകം-വാഁതസ്യ-ധ്രാജ്യാ സാക-ന്നശ്യ നിഹാകയാ ॥ അശ്വാവതീഗ്ം സോമവതീ മൂര്ജയന്തീ മുദോജസമ് । ആ വിഥ്സി സര്വാ ഓഷധീരസ്മാ അരിഷ്ടതാതയേ ॥ യാഃ ഫലിനീര്യാ അഫലാ അപുഷ്പാ യാശ്ച പുഷ്പിണീഃ । ബൃഹസ്പതി പ്രസൂതാ സ്താനോ മുഞ്ചന്ത്വഗ്ം ഹസഃ ॥ യാ [യാഃ, ഓഷധയ-സ്സോമരാജ്ഞീഃ] 27
ഓഷധയ-സ്സോമരാജ്ഞീഃ പ്രവിഷ്ടാഃ പൃഥിവീമനു । താസാ-ന്ത്വമസ്യുത്തമാ പ്രണോ ജീവാതവേ-സുവ ॥ അവപതന്തീരവദ-ന്ദിവ ഓഷധയഃ പരി । യ-ഞ്ജീവ മശ്ഞവാ മഹൈ ന സ രിഷ്യാതി പൂരുഷഃ ॥ യാശ്ചേദ മുപ-ശൃണ്വന്തി യാശ്ച ദൂര-മ്പരാഗതാഃ । ഇഹ സങ്ഗത്യ താ-സ്സര്വാ അസ്മൈ സ-ന്ദത്ത ഭേഷജമ് ॥ മാ വോ രിഷ-ത്ഖനിതാ യസ്മൈ ചാഹ-ങ്ഖനാമി വഃ । ദ്വിപ-ച്ചതുഷ്പ-ദസ്മാകഗ്ം സര്വ-മസ്ത്വനാതുരമ് ॥ ഓഷധയ-സ്സം-വഁദന്തേ സോമേന സഹ രാജ്ഞാ । യസ്മൈ കരോതി ബ്രാഹ്മണസ്തഗ്ം രാജ-ന്പാരയാമസി ॥ 28 ॥
(രപഃ - പതത്രിണീ- ര്യാ - അഗ്ംഹസോ യാഃ - ഖനാമി വോ - ഽഷ്ടാദശ ച) (അ. 6)
മാ നോ ഹിഗ്ംസീജ്ജനിതാ യഃ പൃഥിവ്യാ യോ വാ ദിവഗ്ം സത്യധര്മാ ജജാന । യശ്ചാപശ്ചന്ദ്രാ ബൃഹതീര്ജജാന കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ ॥ അഭ്യാവര്തസ്വ പൃഥിവി യജ്ഞേന പയസാ സഹ । വപാ-ന്തേ അഗ്നിരിഷിതോ-ഽവ സര്പതു ॥ അഗ്നേ യ-ത്തേ ശുക്രം-യഁച്ചന്ദ്രം-യഁ-ത്പൂതം-യഁ-ദ്യജ്ഞിയമ് । ത-ദ്ദേവേഭ്യോ ഭരാമസി ॥ ഇഷമൂര്ജമഹമിത ആ [ആ, ദദ ഋതസ്യ ധാമ്നോ] 29
ദദ ഋതസ്യ ധാമ്നോ അമൃതസ്യ യോനേഃ । ആ നോ ഗോഷു വിശത്വൌഷധീഷു ജഹാമി സേദിമനിരാമമീവാമ് ॥ അഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയോ മഹി ഭ്രാജന്ത്യര്ചയോ വിഭാവസോ । ബൃഹ-ദ്ഭാനോ ശവസാ വാജമുക്ഥ്യ-ന്ദധാസി ദാശുഷേ കവേ ॥ ഇരജ്യന്നഗ്നേ പ്രഥയസ്വ ജന്തുഭിരസ്മേ രായോ അമര്ത്യ । സ ദര്ശതസ്യ വപുഷോ വി രാജസി പൃണക്ഷി സാനസിഗ്ം രയിമ് ॥ ഊര്ജോ നപാജ്ജാതവേദ-സ്സുശസ്തിഭി-ര്മന്ദസ്വ [ ] 30
ധീതിഭിര്ഹിതഃ । ത്വേ ഇഷ-സ്സ-ന്ദധു-ര്ഭൂരിരേതസ-ശ്ചിത്രോ തയോ വാമജാതാഃ ॥ പാവകവര്ചാ-ശ്ശുക്രവര്ചാ അനൂനവര്ചാ ഉദിയര്ഷി ഭാനുനാ । പുത്രഃ പിതരാ വിചരന്നുപാവസ്യുഭേ പൃണക്ഷി രോദസീ ॥ ഋതാവാന-മ്മഹിഷം-വിഁശ്വചര്ഷണിമഗ്നിഗ്ം സുമ്നായ ദധിരേ പുരോ ജനാഃ । ശ്രുത്കര്ണഗ്ം സപ്രഥസ്തമ-ന്ത്വാ ഗിരാ ദൈവ്യ-മ്മാനുഷാ യുഗാ ॥ നിഷ്കര്താര-മദ്ധ്വരസ്യ പ്രചേതസ-ങ്ക്ഷയന്തഗ്ം രാധസേ മഹേ । രാതി-മ്ഭൃഗൂണാമുശിജ-ങ്കവിക്രതു-മ്പൃണക്ഷി സാനസിഗ്ം - [സാനസിമ്, രയിമ് ।] 31
രയിമ് ॥ ചിതഃ സ്ഥ പരിചിത ഊര്ധ്വചിതഃ ശ്രയദ്ധ്വ-ന്തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ-സ്സീദത ॥ ആ പ്യായസ്വ സമേതു തേ വിശ്വതഃ സോമ വൃഷ്ണിയമ് । ഭവാ വാജസ്യ സങ്ഗഥേ ॥ സ-ന്തേ പയാഗ്ംസി സമു യന്തു വാജാ-സ്സം-വൃഁഷ്ണിയാ-ന്യഭിമാതിഷാഹഃ । ആപ്യായമാനോ അമൃതായ സോമ ദിവി ശ്രവാഗ്സ്യുത്തമാനി ധിഷ്വ ॥ 32 ॥
മാ നോ ഹിഗ്ംസീജ്ജനിതാ യഃ പൃഥിവ്യാ യോ വാ ദിവഗ്ം സത്യധര്മാ ജജാന । യശ്ചാപശ്ചന്ദ്രാ ബൃഹതീര്ജജാന കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ ॥ അഭ്യാവര്തസ്വ പൃഥിവി യജ്ഞേന പയസാ സഹ । വപാ-ന്തേ അഗ്നിരിഷിതോ-ഽവ സര്പതു ॥ അഗ്നേ യ-ത്തേ ശുക്രം-യഁച്ചന്ദ്രം-യഁ-ത്പൂതം-യഁ-ദ്യജ്ഞിയമ് । ത-ദ്ദേവേഭ്യോ ഭരാമസി ॥ ഇഷമൂര്ജമഹമിത ആ [ആ, ദദ ഋതസ്യ ധാമ്നോ] 29
ദദ ഋതസ്യ ധാമ്നോ അമൃതസ്യ യോനേഃ । ആ നോ ഗോഷു വിശത്വൌഷധീഷു ജഹാമി സേദിമനിരാമമീവാമ് ॥ അഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയോ മഹി ഭ്രാജന്ത്യര്ചയോ വിഭാവസോ । ബൃഹ-ദ്ഭാനോ ശവസാ വാജമുക്ഥ്യ-ന്ദധാസി ദാശുഷേ കവേ ॥ ഇരജ്യന്നഗ്നേ പ്രഥയസ്വ ജന്തുഭിരസ്മേ രായോ അമര്ത്യ । സ ദര്ശതസ്യ വപുഷോ വി രാജസി പൃണക്ഷി സാനസിഗ്ം രയിമ് ॥ ഊര്ജോ നപാജ്ജാതവേദ-സ്സുശസ്തിഭി-ര്മന്ദസ്വ [ ] 30
ധീതിഭിര്ഹിതഃ । ത്വേ ഇഷ-സ്സ-ന്ദധു-ര്ഭൂരിരേതസ-ശ്ചിത്രോ തയോ വാമജാതാഃ ॥ പാവകവര്ചാ-ശ്ശുക്രവര്ചാ അനൂനവര്ചാ ഉദിയര്ഷി ഭാനുനാ । പുത്രഃ പിതരാ വിചരന്നുപാവസ്യുഭേ പൃണക്ഷി രോദസീ ॥ ഋതാവാന-മ്മഹിഷം-വിഁശ്വചര്ഷണിമഗ്നിഗ്ം സുമ്നായ ദധിരേ പുരോ ജനാഃ । ശ്രുത്കര്ണഗ്ം സപ്രഥസ്തമ-ന്ത്വാ ഗിരാ ദൈവ്യ-മ്മാനുഷാ യുഗാ ॥ നിഷ്കര്താര-മദ്ധ്വരസ്യ പ്രചേതസ-ങ്ക്ഷയന്തഗ്ം രാധസേ മഹേ । രാതി-മ്ഭൃഗൂണാമുശിജ-ങ്കവിക്രതു-മ്പൃണക്ഷി സാനസിഗ്ം - [സാനസിമ്, രയിമ് ।] 31
രയിമ് ॥ ചിതഃ സ്ഥ പരിചിത ഊര്ധ്വചിതഃ ശ്രയദ്ധ്വ-ന്തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ-സ്സീദത ॥ ആ പ്യായസ്വ സമേതു തേ വിശ്വതഃ സോമ വൃഷ്ണിയമ് । ഭവാ വാജസ്യ സങ്ഗഥേ ॥ സ-ന്തേ പയാഗ്ംസി സമു യന്തു വാജാ-സ്സം-വൃഁഷ്ണിയാ-ന്യഭിമാതിഷാഹഃ । ആപ്യായമാനോ അമൃതായ സോമ ദിവി ശ്രവാഗ്സ്യുത്തമാനി ധിഷ്വ ॥ 32 ॥
(ആ - മന്ദസ്വ - സാനസി - മേകാന്നചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 7)
അഭ്യസ്ഥാ-ദ്വിശ്വാഃ പൃതനാ അരാതീസ്തദഗ്നിരാഹ തദു സോമ ആഹ । ബൃഹസ്പതിഃ സവിതാ തന്മ ആഹ പൂഷാ മാ-ഽധാ-ഥ്സുകൃതസ്യ ലോകേ ॥ യദക്രന്ദഃ പ്രഥമ-ഞ്ജായമാന ഉദ്യന്-ഥ്സമുദ്രാദുത വാ പുരീഷാത് । ശ്യേനസ്യ പക്ഷാ ഹരിണസ്യ ബാഹൂ ഉപസ്തുത-ഞ്ജനിമ ത-ത്തേ അര്വന്ന് ॥ അപാ-മ്പൃഷ്ഠമസി യോനിരഗ്നേ-സ്സമുദ്രമഭിതഃ പിന്വമാനമ് । വര്ധമാന-മ്മഹ [വര്ധമാന-മ്മഹഃ, ആ ച പുഷ്കര-ന്ദിവോ] 33
ആ ച പുഷ്കര-ന്ദിവോ മാത്രയാ വരിണാ പ്രഥസ്വ ॥ ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാന-മ്പ്രഥമ-മ്പുരസ്താദ്വി സീമത-സ്സുരുചോ വേന ആവഃ । സ ബുദ്ധ്നിയാ ഉപമാ അസ്യ വിഷ്ഠാ-സ്സതശ്ച യോനിമസതശ്ച വിവഃ ॥ ഹിരണ്യഗര്ഭ-സ്സമവര്തതാഗ്രേ ഭൂതസ്യ ജാതഃ പതിരേക ആസീത് । സ ദാധാര പൃഥിവീ-ന്ദ്യാമുതേമാ-ങ്കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ ॥ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദ പൃഥിവീമനു- [പൃഥിവീമനു, ദ്യാമിമ-ഞ്ച] 34
-ദ്യാമിമ-ഞ്ച യോനിമനു യശ്ച പൂര്വഃ । തൃതീയം-യോഁനിമനു സഞ്ചരന്ത-ന്ദ്രഫ്സ-ഞ്ജുഹോമ്യനു സപ്ത ഹോത്രാഃ ॥ നമോ അസ്തു സര്പേഭ്യോ യേ കേ ച പൃഥിവീമനു । യേ അന്തരിക്ഷേ യേ ദിവി തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ യേ-ഽദോ രോചനേ ദിവോ യേ വാ സൂര്യസ്യ രശ്മിഷു । യേഷാമഫ്സു സദഃ കൃത-ന്തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ യാ ഇഷവോ യാതു ധാനാനാം ഁയേ വാ വനസ്പതീഗ്ംരനു । യേ വാ-ഽവടേഷു ശേരതേ തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ 35 ॥
അഭ്യസ്ഥാ-ദ്വിശ്വാഃ പൃതനാ അരാതീസ്തദഗ്നിരാഹ തദു സോമ ആഹ । ബൃഹസ്പതിഃ സവിതാ തന്മ ആഹ പൂഷാ മാ-ഽധാ-ഥ്സുകൃതസ്യ ലോകേ ॥ യദക്രന്ദഃ പ്രഥമ-ഞ്ജായമാന ഉദ്യന്-ഥ്സമുദ്രാദുത വാ പുരീഷാത് । ശ്യേനസ്യ പക്ഷാ ഹരിണസ്യ ബാഹൂ ഉപസ്തുത-ഞ്ജനിമ ത-ത്തേ അര്വന്ന് ॥ അപാ-മ്പൃഷ്ഠമസി യോനിരഗ്നേ-സ്സമുദ്രമഭിതഃ പിന്വമാനമ് । വര്ധമാന-മ്മഹ [വര്ധമാന-മ്മഹഃ, ആ ച പുഷ്കര-ന്ദിവോ] 33
ആ ച പുഷ്കര-ന്ദിവോ മാത്രയാ വരിണാ പ്രഥസ്വ ॥ ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാന-മ്പ്രഥമ-മ്പുരസ്താദ്വി സീമത-സ്സുരുചോ വേന ആവഃ । സ ബുദ്ധ്നിയാ ഉപമാ അസ്യ വിഷ്ഠാ-സ്സതശ്ച യോനിമസതശ്ച വിവഃ ॥ ഹിരണ്യഗര്ഭ-സ്സമവര്തതാഗ്രേ ഭൂതസ്യ ജാതഃ പതിരേക ആസീത് । സ ദാധാര പൃഥിവീ-ന്ദ്യാമുതേമാ-ങ്കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ ॥ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദ പൃഥിവീമനു- [പൃഥിവീമനു, ദ്യാമിമ-ഞ്ച] 34
-ദ്യാമിമ-ഞ്ച യോനിമനു യശ്ച പൂര്വഃ । തൃതീയം-യോഁനിമനു സഞ്ചരന്ത-ന്ദ്രഫ്സ-ഞ്ജുഹോമ്യനു സപ്ത ഹോത്രാഃ ॥ നമോ അസ്തു സര്പേഭ്യോ യേ കേ ച പൃഥിവീമനു । യേ അന്തരിക്ഷേ യേ ദിവി തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ യേ-ഽദോ രോചനേ ദിവോ യേ വാ സൂര്യസ്യ രശ്മിഷു । യേഷാമഫ്സു സദഃ കൃത-ന്തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ യാ ഇഷവോ യാതു ധാനാനാം ഁയേ വാ വനസ്പതീഗ്ംരനു । യേ വാ-ഽവടേഷു ശേരതേ തേഭ്യഃ സര്പേഭ്യോ നമഃ ॥ 35 ॥
(മഹോ - ഽനു - യാതുധാനാനാ - മേകാദശ ച) (അ. 8)
ധ്രുവാ-ഽസി ധരുണാ-ഽസ്തൃതാ വിശ്വകര്മണാ സുകൃതാ । മാ ത്വാ സമുദ്ര ഉദ്വധീന്മാ സുപര്ണോ വ്യഥമാനാ പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹ ॥ പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു പൃഥിവ്യാഃ പൃഷ്ഠേ വ്യചസ്വതീ-മ്പ്രഥസ്വതീ-മ്പ്രഥോ-ഽസി പൃഥിവ്യസി ഭൂരസി ഭൂമിരസ്യദിതിരസി വിശ്വധായാ വിശ്വസ്യ ഭുവനസ്യ ധര്ത്രീ പൃഥിവീം-യഁച്ഛ പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹ പൃഥിവീ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീര്വിശ്വസ്മൈ പ്രാണായാപാനായ വ്യാനായോദാനായ പ്രതിഷ്ഠായൈ [പ്രതിഷ്ഠായൈ, ചരിത്രായാ-] 36
ചരിത്രായാ-ഽഗ്നിസ്ത്വാ-ഽഭി പാതു മഹ്യാ സ്വസ്ത്യാ ഛര്ദിഷാ ശന്തമേന തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ ॥ കാണ്ഡാ-ത്കാണ്ഡാ-ത്പ്രരോഹന്തീ പരുഷഃപരുഷഃ പരി । ഏവാ നോ ദൂര്വേ പ്ര തനു സഹസ്രേണ ശതേന ച ॥ യാ ശതേന പ്രതനോഷി സഹസ്രേണ വിരോഹസി । തസ്യാസ്തേ ദേവീഷ്ടകേ വിധേമ ഹവിഷാ വയമ് ॥ അഷാഢാ-ഽസി സഹമാനാ സഹസ്വാരാതീ-സ്സഹസ്വാരാതീയത-സ്സഹസ്വ പൃതനാ-സ്സഹസ്വ പൃതന്യതഃ । സഹസ്രവീര്യാ- [സഹസ്രവീര്യാ, അസി സാ മാ ജിന്വ ।] 37
-ഽസി സാ മാ ജിന്വ ॥ മധു വാതാ ഋതായതേ മധു ക്ഷരന്തി സിന്ധവഃ । മാദ്ധ്വീര്ന-സ്സന്ത്വോഷധീഃ ॥ മധു നക്തമുതോഷസി മധുമ-ത്പാര്ഥിവഗ്ം രജഃ । മധു ദ്യൌരസ്തു നഃ പിതാ ॥ മധുമാ-ന്നോ വനസ്പതി-ര്മധുമാഗ്ം അസ്തു സൂര്യഃ । മാദ്ധ്വീര്ഗാവോ ഭവന്തു നഃ ॥ മഹീ ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ച ന ഇമം-യഁജ്ഞ-മ്മിമിക്ഷതാമ് । പിപൃതാ-ന്നോ ഭരീമഭിഃ ॥ ത-ദ്വിഷ്ണോഃ പരമ- [പരമമ്, പദഗ്ം സദാ പശ്യന്തി] 38
-മ്പദഗ്ം സദാ പശ്യന്തി സൂരയഃ । ദിവീവ ചക്ഷുരാതതമ് ॥ ധ്രുവാ-ഽസി പൃഥിവി സഹസ്വ പൃതന്യതഃ । സ്യൂതാ ദേവേഭിരമൃതേനാ ഽഽഗാഃ ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ സൂര്യേ രുച ഉദ്യതോ ദിവമാതന്വന്തി രശ്മിഭിഃ । താഭി-സ്സര്വാഭീ രുചേ ജനായ നസ്കൃധി ॥ യാ വോ ദേവാ-സ്സൂര്യേ രുചോ ഗോഷ്വശ്വേഷു യാ രുചഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ താഭി-സ്സര്വാഭീ രുച-ന്നോ ധത്ത ബൃഹസ്പതേ ॥ വിരാ- [വിരാട്, ജ്യോതിരധാരയ-] 39
-ഡ്ജ്യോതിരധാരയ-ഥ്സമ്രാ-ഡ്ജ്യോതിരധാരയ-ഥ്സ്വരാ-ഡ്ജ്യോതിരധാരയത് ॥ അഗ്നേ യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവാശ്വാസോ ദേവ സാധവഃ । അരം-വഁഹന്ത്യാശവഃ ॥ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം അശ്വാഗ്ം അഗ്നേ രഥീരിവ । നി ഹോതാ പൂര്വ്യ-സ്സദഃ ॥ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദ പൃഥിവീമനു ദ്യാമിമ-ഞ്ച യോനിമനു യശ്ച പൂര്വഃ । തൃതീയം-യോഁനിമനു സഞ്ചരന്ത-ന്ദ്രഫ്സ-ഞ്ജുഹോമ്യനു സപ്ത [ ] 40
ഹോത്രാഃ ॥ അഭൂദിദം-വിഁശ്വസ്യ ഭുവനസ്യ വാജിനമഗ്നേ-ര്വൈശ്വാനരസ്യ ച । അഗ്നിര്ജ്യോതിഷാ ജ്യോതിഷ്മാ-ന്രുക്മോ വര്ചസാ വര്ചസ്വാന് ॥ ഋചേ ത്വാ രുചേ ത്വാ സമി-ഥ്സ്രവന്തി സരിതോ ന ധേനാഃ । അന്തര്ഹൃദാ മനസാ പൂയമാനാഃ ॥ ഘൃതസ്യ ധാരാ അഭി ചാകശീമി । ഹിരണ്യയോ വേതസോ മദ്ധ്യ ആസാമ് ॥ തസ്മിന്ഥ്സുപര്ണോ മധുകൃ-ത്കുലായീ ഭജന്നാസ്തേ മധു ദേവതാഭ്യഃ । തസ്യാ സ തേ ഹരയ-സ്സപ്ത തീരേ സ്വധാ-ന്ദുഹാനാ അമൃതസ്യ ധാരാമ് ॥ 41 ॥
ധ്രുവാ-ഽസി ധരുണാ-ഽസ്തൃതാ വിശ്വകര്മണാ സുകൃതാ । മാ ത്വാ സമുദ്ര ഉദ്വധീന്മാ സുപര്ണോ വ്യഥമാനാ പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹ ॥ പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു പൃഥിവ്യാഃ പൃഷ്ഠേ വ്യചസ്വതീ-മ്പ്രഥസ്വതീ-മ്പ്രഥോ-ഽസി പൃഥിവ്യസി ഭൂരസി ഭൂമിരസ്യദിതിരസി വിശ്വധായാ വിശ്വസ്യ ഭുവനസ്യ ധര്ത്രീ പൃഥിവീം-യഁച്ഛ പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹ പൃഥിവീ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീര്വിശ്വസ്മൈ പ്രാണായാപാനായ വ്യാനായോദാനായ പ്രതിഷ്ഠായൈ [പ്രതിഷ്ഠായൈ, ചരിത്രായാ-] 36
ചരിത്രായാ-ഽഗ്നിസ്ത്വാ-ഽഭി പാതു മഹ്യാ സ്വസ്ത്യാ ഛര്ദിഷാ ശന്തമേന തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദ ॥ കാണ്ഡാ-ത്കാണ്ഡാ-ത്പ്രരോഹന്തീ പരുഷഃപരുഷഃ പരി । ഏവാ നോ ദൂര്വേ പ്ര തനു സഹസ്രേണ ശതേന ച ॥ യാ ശതേന പ്രതനോഷി സഹസ്രേണ വിരോഹസി । തസ്യാസ്തേ ദേവീഷ്ടകേ വിധേമ ഹവിഷാ വയമ് ॥ അഷാഢാ-ഽസി സഹമാനാ സഹസ്വാരാതീ-സ്സഹസ്വാരാതീയത-സ്സഹസ്വ പൃതനാ-സ്സഹസ്വ പൃതന്യതഃ । സഹസ്രവീര്യാ- [സഹസ്രവീര്യാ, അസി സാ മാ ജിന്വ ।] 37
-ഽസി സാ മാ ജിന്വ ॥ മധു വാതാ ഋതായതേ മധു ക്ഷരന്തി സിന്ധവഃ । മാദ്ധ്വീര്ന-സ്സന്ത്വോഷധീഃ ॥ മധു നക്തമുതോഷസി മധുമ-ത്പാര്ഥിവഗ്ം രജഃ । മധു ദ്യൌരസ്തു നഃ പിതാ ॥ മധുമാ-ന്നോ വനസ്പതി-ര്മധുമാഗ്ം അസ്തു സൂര്യഃ । മാദ്ധ്വീര്ഗാവോ ഭവന്തു നഃ ॥ മഹീ ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ച ന ഇമം-യഁജ്ഞ-മ്മിമിക്ഷതാമ് । പിപൃതാ-ന്നോ ഭരീമഭിഃ ॥ ത-ദ്വിഷ്ണോഃ പരമ- [പരമമ്, പദഗ്ം സദാ പശ്യന്തി] 38
-മ്പദഗ്ം സദാ പശ്യന്തി സൂരയഃ । ദിവീവ ചക്ഷുരാതതമ് ॥ ധ്രുവാ-ഽസി പൃഥിവി സഹസ്വ പൃതന്യതഃ । സ്യൂതാ ദേവേഭിരമൃതേനാ ഽഽഗാഃ ॥ യാസ്തേ അഗ്നേ സൂര്യേ രുച ഉദ്യതോ ദിവമാതന്വന്തി രശ്മിഭിഃ । താഭി-സ്സര്വാഭീ രുചേ ജനായ നസ്കൃധി ॥ യാ വോ ദേവാ-സ്സൂര്യേ രുചോ ഗോഷ്വശ്വേഷു യാ രുചഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ താഭി-സ്സര്വാഭീ രുച-ന്നോ ധത്ത ബൃഹസ്പതേ ॥ വിരാ- [വിരാട്, ജ്യോതിരധാരയ-] 39
-ഡ്ജ്യോതിരധാരയ-ഥ്സമ്രാ-ഡ്ജ്യോതിരധാരയ-ഥ്സ്വരാ-ഡ്ജ്യോതിരധാരയത് ॥ അഗ്നേ യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവാശ്വാസോ ദേവ സാധവഃ । അരം-വഁഹന്ത്യാശവഃ ॥ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം അശ്വാഗ്ം അഗ്നേ രഥീരിവ । നി ഹോതാ പൂര്വ്യ-സ്സദഃ ॥ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദ പൃഥിവീമനു ദ്യാമിമ-ഞ്ച യോനിമനു യശ്ച പൂര്വഃ । തൃതീയം-യോഁനിമനു സഞ്ചരന്ത-ന്ദ്രഫ്സ-ഞ്ജുഹോമ്യനു സപ്ത [ ] 40
ഹോത്രാഃ ॥ അഭൂദിദം-വിഁശ്വസ്യ ഭുവനസ്യ വാജിനമഗ്നേ-ര്വൈശ്വാനരസ്യ ച । അഗ്നിര്ജ്യോതിഷാ ജ്യോതിഷ്മാ-ന്രുക്മോ വര്ചസാ വര്ചസ്വാന് ॥ ഋചേ ത്വാ രുചേ ത്വാ സമി-ഥ്സ്രവന്തി സരിതോ ന ധേനാഃ । അന്തര്ഹൃദാ മനസാ പൂയമാനാഃ ॥ ഘൃതസ്യ ധാരാ അഭി ചാകശീമി । ഹിരണ്യയോ വേതസോ മദ്ധ്യ ആസാമ് ॥ തസ്മിന്ഥ്സുപര്ണോ മധുകൃ-ത്കുലായീ ഭജന്നാസ്തേ മധു ദേവതാഭ്യഃ । തസ്യാ സ തേ ഹരയ-സ്സപ്ത തീരേ സ്വധാ-ന്ദുഹാനാ അമൃതസ്യ ധാരാമ് ॥ 41 ॥
(പ്രതിഷ്ഠായൈ - സഹസ്രവീര്യാ - പരമം - ഁവിരാട്ഥ് - സപ്ത - തീരേ - ചത്വാരി ച) (അ. 9)
ആദിത്യ-ങ്ഗര്ഭ-മ്പയസാ സമഞ്ജന്-ഥ്സഹസ്രസ്യ പ്രതിമാം-വിഁശ്വരൂപമ് । പരി വൃങ്ഗ്ധി ഹരസാ മാ-ഽഭി മൃക്ഷ-ശ്ശതായുഷ-ങ്കൃണുഹി ചീയമാനഃ ॥ ഇമ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീര്ദ്വിപാദ-മ്പശൂനാഗ്ം സഹസ്രാക്ഷ മേധ ആ ചീയമാനഃ । മയുമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ വാതസ്യ ധ്രാജിം-വഁരുണസ്യ നാഭിമശ്വ-ഞ്ജജ്ഞാനഗ്ം സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । ശിശു-ന്നദീനാഗ്ം ഹരിമദ്രിബുദ്ധമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ [മാ ഹിഗ്ംസീഃ, പരമേ വ്യോമന്ന് ।] 42
പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ഇമ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരേകശഫ-മ്പശൂനാ-ങ്കനിക്രദം-വാഁജിനം-വാഁജിനേഷു । ഗൌരമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ അജസ്രമിന്ദുമരുഷ-മ്ഭുരണ്യുമഗ്നിമീഡേ പൂര്വചിത്തൌ നമോഭിഃ । സ പര്വഭിര്-ഋതുശഃ കല്പമാനോ ഗാ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരദിതിം-വിഁരാജമ് ॥ ഇമഗ്ം സമുദ്രഗ്ം ശതധാരമു-ഥ്സം-വ്യഁച്യമാന-മ്ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । ഘൃത-ന്ദുഹാനാ-മദിതി-ഞ്ജനായാഗ്നേ മാ [-മദിതി-ഞ്ജനായാഗ്നേ മാ, ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ।] 43
ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് । ഗവയമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ വരൂത്രി-ന്ത്വഷ്ടുര്വരുണസ്യ നാഭിമവി-ഞ്ജജ്ഞാനാഗ്ം രജസഃ പരസ്മാത് । മഹീഗ്ം സാഹസ്രീമസുരസ്യ മായാമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ഇമാമൂര്ണായും-വഁരുണസ്യ മായാ-ന്ത്വച-മ്പശൂനാ-ന്ദ്വിപദാ-ഞ്ചതുഷ്പദാമ് । ത്വഷ്ടുഃ പ്രജാനാ-മ്പ്രഥമ-ഞ്ജനിത്രമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് । ഉഷ്ട്രമാരണ്യമനു [ഉഷ്ട്രമാരണ്യമനു, തേ ദിശാമി തേന] 44
തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ യോ അഗ്നിരഗ്നേസ്ത-പസോ-ഽധി ജാത-ശ്ശോചാ-ത്പൃഥിവ്യാ ഉത വാ ദിവസ്പരി । യേന പ്രജാ വിശ്വകര്മാ വ്യാന-ട്തമഗ്നേ ഹേഡഃ പരി തേ വൃണക്തു ॥ അജാ ഹ്യഗ്നേരജനിഷ്ട ഗര്ഭാ-ഥ്സാ വാ അപശ്യജ്ജനിതാരമഗ്രേ । തയാ രോഹമായന്നുപ മേദ്ധ്യാസസ്തയാ ദേവാ ദേവതാമഗ്ര ആയന്ന് । ശരഭ-( )-മാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നിഷീദ ॥ 45 ॥
ആദിത്യ-ങ്ഗര്ഭ-മ്പയസാ സമഞ്ജന്-ഥ്സഹസ്രസ്യ പ്രതിമാം-വിഁശ്വരൂപമ് । പരി വൃങ്ഗ്ധി ഹരസാ മാ-ഽഭി മൃക്ഷ-ശ്ശതായുഷ-ങ്കൃണുഹി ചീയമാനഃ ॥ ഇമ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീര്ദ്വിപാദ-മ്പശൂനാഗ്ം സഹസ്രാക്ഷ മേധ ആ ചീയമാനഃ । മയുമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ വാതസ്യ ധ്രാജിം-വഁരുണസ്യ നാഭിമശ്വ-ഞ്ജജ്ഞാനഗ്ം സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । ശിശു-ന്നദീനാഗ്ം ഹരിമദ്രിബുദ്ധമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ [മാ ഹിഗ്ംസീഃ, പരമേ വ്യോമന്ന് ।] 42
പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ഇമ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരേകശഫ-മ്പശൂനാ-ങ്കനിക്രദം-വാഁജിനം-വാഁജിനേഷു । ഗൌരമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ അജസ്രമിന്ദുമരുഷ-മ്ഭുരണ്യുമഗ്നിമീഡേ പൂര്വചിത്തൌ നമോഭിഃ । സ പര്വഭിര്-ഋതുശഃ കല്പമാനോ ഗാ-മ്മാ ഹിഗ്ംസീരദിതിം-വിഁരാജമ് ॥ ഇമഗ്ം സമുദ്രഗ്ം ശതധാരമു-ഥ്സം-വ്യഁച്യമാന-മ്ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । ഘൃത-ന്ദുഹാനാ-മദിതി-ഞ്ജനായാഗ്നേ മാ [-മദിതി-ഞ്ജനായാഗ്നേ മാ, ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ।] 43
ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് । ഗവയമാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ വരൂത്രി-ന്ത്വഷ്ടുര്വരുണസ്യ നാഭിമവി-ഞ്ജജ്ഞാനാഗ്ം രജസഃ പരസ്മാത് । മഹീഗ്ം സാഹസ്രീമസുരസ്യ മായാമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ ഇമാമൂര്ണായും-വഁരുണസ്യ മായാ-ന്ത്വച-മ്പശൂനാ-ന്ദ്വിപദാ-ഞ്ചതുഷ്പദാമ് । ത്വഷ്ടുഃ പ്രജാനാ-മ്പ്രഥമ-ഞ്ജനിത്രമഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീഃ പരമേ വ്യോമന്ന് । ഉഷ്ട്രമാരണ്യമനു [ഉഷ്ട്രമാരണ്യമനു, തേ ദിശാമി തേന] 44
തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നി ഷീദ ॥ യോ അഗ്നിരഗ്നേസ്ത-പസോ-ഽധി ജാത-ശ്ശോചാ-ത്പൃഥിവ്യാ ഉത വാ ദിവസ്പരി । യേന പ്രജാ വിശ്വകര്മാ വ്യാന-ട്തമഗ്നേ ഹേഡഃ പരി തേ വൃണക്തു ॥ അജാ ഹ്യഗ്നേരജനിഷ്ട ഗര്ഭാ-ഥ്സാ വാ അപശ്യജ്ജനിതാരമഗ്രേ । തയാ രോഹമായന്നുപ മേദ്ധ്യാസസ്തയാ ദേവാ ദേവതാമഗ്ര ആയന്ന് । ശരഭ-( )-മാരണ്യമനു തേ ദിശാമി തേന ചിന്വാനസ്തനുവോ നിഷീദ ॥ 45 ॥
(അഗ്നേ മാ ഹിഗ്ംസീ - രഗ്നേ മോഷ്ട്രമാ - രണ്യമനു - ശരഭന് - നവ ച) (അ. 10)
(ആദിത്യ മിമന്ദ്വിപാദേ മയും-വാഁതസ്യാ ഽശ്വ മിമ മേകശഫ ങ്ഗൌരമ ജസ്രങ്ഗവയം-വഁരൂത്രി മവി മിമാമൂര്ണാര്യു മുഷ്ട്രം-യോഁ അഗ്നി-ശ്ശരഭം )
ഇന്ദ്രാഗ്നീ രോചനാ ദിവഃ പരി വാജേഷു ഭൂഷഥഃ । തദ്വാ-ഞ്ചേതി പ്രവീര്യമ് ॥ ശ്ഞഥ-ദ്വൃത്രമുത സനോതി വാജമിന്ദ്രാ യോ അഗ്നീ സഹുരീ സപര്യാത് । ഇരജ്യന്താ വസവ്യസ്യ ഭൂരേ-സ്സഹസ്തമാ സഹസാ വാജയന്താ ॥ പ്ര ചര്ഷണിഭ്യഃ പൃതനാ ഹവേഷു പ്ര പൃഥിവ്യാ രിരിചാഥേ ദിവശ്ച । പ്ര സിന്ധുഭ്യഃ പ്രഗിരിഭ്യോ മഹിത്വാ പ്രേന്ദ്രാഗ്നീ വിശ്വാ ഭുവനാ-ഽത്യന്യാ ॥ മരുതോ യസ്യ ഹി [ ] 46
ക്ഷയേ പാഥാ ദിവോ വിമഹസഃ । സ സുഗോപാതമോ ജനഃ ॥ യജ്ഞൈര്വാ യജ്ഞവാഹസോ വിപ്രസ്യ വാ മതീനാമ് । മരുത-ശ്ശൃണുതാ ഹവമ് ॥ ശ്രിയസേ ക-മ്ഭാനുഭി-സ്സ-മ്മിമിക്ഷിരേ തേ രശ്മിഭിസ്ത ഋക്വഭി-സ്സുഖാദയഃ । തേ വാശീമന്ത ഇഷ്മിണോ അഭീരവോ വിദ്രേ പ്രിയസ്യ മാരുതസ്യ ധാമ്നഃ ॥ അവ തേ ഹേഡ, ഉദുത്തമമ് ॥ കയാ നശ്ചിത്ര ആ ഭുവദൂതീ സദാ വൃധ-സ്സഖാ । കയാ ശചിഷ്ഠയാ വൃതാ ॥ 47 ॥
കോ അദ്യ യുങ്ക്തേ ധുരി ഗാ ഋതസ്യ ശിമീവതോ ഭാമിനോ ദുര്ഹൃണായൂന് । ആസന്നിഷൂന്. ഹൃഥ്സ്വസോ മയോഭൂന്. യ ഏഷാ-മ്ഭൃത്യാമൃണധ-ഥ്സ ജീവാത് ॥ അഗ്നേ നയാ, ഽഽദേവാനാഗ്ം ശന്നോ ഭവന്തു, വാജേവാജേ। അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ സഞ്ജായസേ പുനഃ ॥ വൃഷാ സോമ ദ്യുമാഗ്ം അസി വൃഷാ ദേവ വൃഷവ്രതഃ । വൃഷാ ധര്മാണി ദധിഷേ ॥ ഇമ-മ്മേ വരുണ , തത്ത്വാ യാമിത്വ-ന്നോ അഗ്നേസ ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ ॥ 48 ॥
(ആദിത്യ മിമന്ദ്വിപാദേ മയും-വാഁതസ്യാ ഽശ്വ മിമ മേകശഫ ങ്ഗൌരമ ജസ്രങ്ഗവയം-വഁരൂത്രി മവി മിമാമൂര്ണാര്യു മുഷ്ട്രം-യോഁ അഗ്നി-ശ്ശരഭം )
ഇന്ദ്രാഗ്നീ രോചനാ ദിവഃ പരി വാജേഷു ഭൂഷഥഃ । തദ്വാ-ഞ്ചേതി പ്രവീര്യമ് ॥ ശ്ഞഥ-ദ്വൃത്രമുത സനോതി വാജമിന്ദ്രാ യോ അഗ്നീ സഹുരീ സപര്യാത് । ഇരജ്യന്താ വസവ്യസ്യ ഭൂരേ-സ്സഹസ്തമാ സഹസാ വാജയന്താ ॥ പ്ര ചര്ഷണിഭ്യഃ പൃതനാ ഹവേഷു പ്ര പൃഥിവ്യാ രിരിചാഥേ ദിവശ്ച । പ്ര സിന്ധുഭ്യഃ പ്രഗിരിഭ്യോ മഹിത്വാ പ്രേന്ദ്രാഗ്നീ വിശ്വാ ഭുവനാ-ഽത്യന്യാ ॥ മരുതോ യസ്യ ഹി [ ] 46
ക്ഷയേ പാഥാ ദിവോ വിമഹസഃ । സ സുഗോപാതമോ ജനഃ ॥ യജ്ഞൈര്വാ യജ്ഞവാഹസോ വിപ്രസ്യ വാ മതീനാമ് । മരുത-ശ്ശൃണുതാ ഹവമ് ॥ ശ്രിയസേ ക-മ്ഭാനുഭി-സ്സ-മ്മിമിക്ഷിരേ തേ രശ്മിഭിസ്ത ഋക്വഭി-സ്സുഖാദയഃ । തേ വാശീമന്ത ഇഷ്മിണോ അഭീരവോ വിദ്രേ പ്രിയസ്യ മാരുതസ്യ ധാമ്നഃ ॥ അവ തേ ഹേഡ, ഉദുത്തമമ് ॥ കയാ നശ്ചിത്ര ആ ഭുവദൂതീ സദാ വൃധ-സ്സഖാ । കയാ ശചിഷ്ഠയാ വൃതാ ॥ 47 ॥
കോ അദ്യ യുങ്ക്തേ ധുരി ഗാ ഋതസ്യ ശിമീവതോ ഭാമിനോ ദുര്ഹൃണായൂന് । ആസന്നിഷൂന്. ഹൃഥ്സ്വസോ മയോഭൂന്. യ ഏഷാ-മ്ഭൃത്യാമൃണധ-ഥ്സ ജീവാത് ॥ അഗ്നേ നയാ, ഽഽദേവാനാഗ്ം ശന്നോ ഭവന്തു, വാജേവാജേ। അഫ്സ്വഗ്നേ സധിഷ്ടവ സൌഷധീരനു രുദ്ധ്യസേ । ഗര്ഭേ സഞ്ജായസേ പുനഃ ॥ വൃഷാ സോമ ദ്യുമാഗ്ം അസി വൃഷാ ദേവ വൃഷവ്രതഃ । വൃഷാ ധര്മാണി ദധിഷേ ॥ ഇമ-മ്മേ വരുണ , തത്ത്വാ യാമിത്വ-ന്നോ അഗ്നേസ ത്വ-ന്നോ അഗ്നേ ॥ 48 ॥
(ഹി - വൃതാ - മ - ഏകാദശ ച ) (അ. 11)
(വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസി - ദിവസ്പ - ര്യന്നപതേ - ഽപേത - സമിതം - ഁയാ ജാതാ - മാ നോ ഹിഗ്ംസീ - ദഭ്യസ്ഥാ-ദ്- ധ്രുവാ - ഽസ്യാദിത്യങ്ഗര്ഭ - മിന്ദ്രാഗ്നീ രോച - നൈകാദശ )
(വിഷ്ണോ - രസ്മിന്. ഹവ്യേ - തി ത്വാ-ഽഹം - ധീതിഭി - ര്ഹോത്രാ - അഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശത്)
(വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസി, ത്വന്നോ അഗ്നേ സ ത്വന്നോ അഗ്നേ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ഞ്ചതുര്ഥ കാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥