કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રશ્નઃ - વસોર્ધારાદિશિષ્ટ સંસ્કારાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અગ્નાવિષ્ણૂ સજોષસેમા વર્ધન્તુ વા-ઙ્ગિરઃ । દ્યુનૈંર્વાજેભિરા ગતમ્ ॥ વાજશ્ચ મે પ્રસવશ્ચ મે પ્રયતિશ્ચ મે પ્રસિતિશ્ચ મે ધીતિશ્ચ મે ક્રતુશ્ચ મે સ્વરશ્ચ મે શ્લોકશ્ચ મે શ્રાવશ્ચ મે શ્રુતિશ્ચ મે જ્યોતિશ્ચ મે સુવશ્ચ મે પ્રાણશ્ચ મે ઽપાન- [પ્રાણશ્ચ મે ઽપાનઃ, ચ મે વ્યાનશ્ચ મે ઽસુશ્ચ મે] 1
-શ્ચ મે વ્યાનશ્ચ મે ઽસુશ્ચ મે ચિત્ત-ઞ્ચ મ આધીત-ઞ્ચ મે વાક્ચ મે મનશ્ચ મે ચક્ષુશ્ચ મે શ્રોત્ર-ઞ્ચ મે દક્ષશ્ચ મે બલ-ઞ્ચ મ ઓજશ્ચ મે સહશ્ચ મ આયુશ્ચ મે જરા ચ મ આત્મા ચ મે તનૂશ્ચ મે શર્મ ચ મે વર્મ ચ મે ઽઙ્ગાનિ ચ મે ઽસ્થાનિ ચ મે પરૂગ્ંષિ ચ મે શરીરાણિ ચ મે ॥ 2 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અગ્નાવિષ્ણૂ સજોષસેમા વર્ધન્તુ વા-ઙ્ગિરઃ । દ્યુનૈંર્વાજેભિરા ગતમ્ ॥ વાજશ્ચ મે પ્રસવશ્ચ મે પ્રયતિશ્ચ મે પ્રસિતિશ્ચ મે ધીતિશ્ચ મે ક્રતુશ્ચ મે સ્વરશ્ચ મે શ્લોકશ્ચ મે શ્રાવશ્ચ મે શ્રુતિશ્ચ મે જ્યોતિશ્ચ મે સુવશ્ચ મે પ્રાણશ્ચ મે ઽપાન- [પ્રાણશ્ચ મે ઽપાનઃ, ચ મે વ્યાનશ્ચ મે ઽસુશ્ચ મે] 1
-શ્ચ મે વ્યાનશ્ચ મે ઽસુશ્ચ મે ચિત્ત-ઞ્ચ મ આધીત-ઞ્ચ મે વાક્ચ મે મનશ્ચ મે ચક્ષુશ્ચ મે શ્રોત્ર-ઞ્ચ મે દક્ષશ્ચ મે બલ-ઞ્ચ મ ઓજશ્ચ મે સહશ્ચ મ આયુશ્ચ મે જરા ચ મ આત્મા ચ મે તનૂશ્ચ મે શર્મ ચ મે વર્મ ચ મે ઽઙ્ગાનિ ચ મે ઽસ્થાનિ ચ મે પરૂગ્ંષિ ચ મે શરીરાણિ ચ મે ॥ 2 ॥
(અપાન - સ્તનૂશ્ચ મે - ઽષ્ટાદશ ચ) (અ. 1)
જ્યૈષ્ઠ્ય-ઞ્ચ મ આધિપત્ય-ઞ્ચ મે મન્યુશ્ચ મે ભામશ્ચ મે-ઽમશ્ચ મે ઽભંશ્ચ મે જેમા ચ મે મહિમા ચ મે વરિમા ચ મે પ્રથિમા ચ મે વર્ષ્મા ચ મે દ્રાઘુયા ચ મે વૃદ્ધ-ઞ્ચ મે વૃદ્ધિશ્ચ મે સત્ય-ઞ્ચ મે શ્રદ્ધા ચ મે જગચ્ચ [ ] 3
-મે ધન-ઞ્ચ મે વશશ્ચ મે ત્વિષિશ્ચ મે ક્રીડા ચ મે મોદશ્ચ મે જાત-ઞ્ચ મે જનિષ્યમાણ-ઞ્ચ મે સૂક્ત-ઞ્ચ મે સુકૃત-ઞ્ચ મે વિત્ત-ઞ્ચ મે વેદ્ય-ઞ્ચ મે ભૂતઞ્ચ મે ભવિષ્યચ્ચ મે સુગ-ઞ્ચ મે સુપથ-ઞ્ચ મ ઋદ્ધ-ઞ્ચ મ ઋદ્ધિ શ્ચ મે કૢપ્ત-ઞ્ચ મે કૢપ્તિશ્ચ મે મતિશ્ચ મે સુમતિશ્ચ મે ॥ 4 ॥
જ્યૈષ્ઠ્ય-ઞ્ચ મ આધિપત્ય-ઞ્ચ મે મન્યુશ્ચ મે ભામશ્ચ મે-ઽમશ્ચ મે ઽભંશ્ચ મે જેમા ચ મે મહિમા ચ મે વરિમા ચ મે પ્રથિમા ચ મે વર્ષ્મા ચ મે દ્રાઘુયા ચ મે વૃદ્ધ-ઞ્ચ મે વૃદ્ધિશ્ચ મે સત્ય-ઞ્ચ મે શ્રદ્ધા ચ મે જગચ્ચ [ ] 3
-મે ધન-ઞ્ચ મે વશશ્ચ મે ત્વિષિશ્ચ મે ક્રીડા ચ મે મોદશ્ચ મે જાત-ઞ્ચ મે જનિષ્યમાણ-ઞ્ચ મે સૂક્ત-ઞ્ચ મે સુકૃત-ઞ્ચ મે વિત્ત-ઞ્ચ મે વેદ્ય-ઞ્ચ મે ભૂતઞ્ચ મે ભવિષ્યચ્ચ મે સુગ-ઞ્ચ મે સુપથ-ઞ્ચ મ ઋદ્ધ-ઞ્ચ મ ઋદ્ધિ શ્ચ મે કૢપ્ત-ઞ્ચ મે કૢપ્તિશ્ચ મે મતિશ્ચ મે સુમતિશ્ચ મે ॥ 4 ॥
(જગચ્ચ - ર્ધિ - શ્ચતુર્દશ ચ) (અ. 2)
શ-ઞ્ચ મે મયશ્ચ મે પ્રિય-ઞ્ચ મે ઽનુકામશ્ચ મે કામશ્ચ મે સૌમનસશ્ચ મે ભદ્ર-ઞ્ચ મે શ્રેયશ્ચ મે વસ્યશ્ચ મે યશશ્ચ મે ભગશ્ચ મે દ્રવિણ-ઞ્ચ મે યન્તા ચ મે ધર્તા ચ મેક્ષેમશ્ચ મે ધૃતિશ્ચ મે વિશ્વ-ઞ્ચ [ ] 5
મે મહશ્ચ મે સંવિઁચ્ચ મે જ્ઞાત્ર-ઞ્ચ મે સૂશ્ચ મે પ્રસૂશ્ચ મે સીર-ઞ્ચ મે લયશ્ચ મ ઋત-ઞ્ચ મે ઽમૃત-ઞ્ચ મે-ઽયક્ષ્મ-ઞ્ચ મે ઽનામયચ્ચ મે જીવાતુશ્ચ મે દીર્ઘાયુત્વ-ઞ્ચ મે ઽનમિત્ર-ઞ્ચ મે ઽભય-ઞ્ચ મે સુગ-ઞ્ચ મે શયન-ઞ્ચ મે સૂષા ચ મે સુદિન-ઞ્ચ મે ॥ 6 ॥
શ-ઞ્ચ મે મયશ્ચ મે પ્રિય-ઞ્ચ મે ઽનુકામશ્ચ મે કામશ્ચ મે સૌમનસશ્ચ મે ભદ્ર-ઞ્ચ મે શ્રેયશ્ચ મે વસ્યશ્ચ મે યશશ્ચ મે ભગશ્ચ મે દ્રવિણ-ઞ્ચ મે યન્તા ચ મે ધર્તા ચ મેક્ષેમશ્ચ મે ધૃતિશ્ચ મે વિશ્વ-ઞ્ચ [ ] 5
મે મહશ્ચ મે સંવિઁચ્ચ મે જ્ઞાત્ર-ઞ્ચ મે સૂશ્ચ મે પ્રસૂશ્ચ મે સીર-ઞ્ચ મે લયશ્ચ મ ઋત-ઞ્ચ મે ઽમૃત-ઞ્ચ મે-ઽયક્ષ્મ-ઞ્ચ મે ઽનામયચ્ચ મે જીવાતુશ્ચ મે દીર્ઘાયુત્વ-ઞ્ચ મે ઽનમિત્ર-ઞ્ચ મે ઽભય-ઞ્ચ મે સુગ-ઞ્ચ મે શયન-ઞ્ચ મે સૂષા ચ મે સુદિન-ઞ્ચ મે ॥ 6 ॥
( વિશ્વ-ઞ્ચ - શયન - મષ્ટૌ ચ ) (અ. 3)
ઊર્ક્ચ મે સૂનૃતા ચ મે પયશ્ચ મે રસશ્ચ મે ઘૃત-ઞ્ચ મે મધુ ચ મે સગ્ધિશ્ચ મે સપીતિશ્ચ મે કૃષિશ્ચ મે વૃષ્ટિશ્ચ મે જૈત્ર-ઞ્ચ મ ઔદ્ભિદ્ય-ઞ્ચ મે રયિશ્ચ મે રાયશ્ચ મે પુષ્ટ-ઞ્ચ મે પુષ્ટિશ્ચ મે વિભુ ચ [વિભુ ચ, મે પ્રભુ ચ મે] 7
મે પ્રભુ ચ મે બહુ ચ મે ભૂયશ્ચ મે પૂર્ણ-ઞ્ચ મે પૂર્ણતર-ઞ્ચ મે ઽક્ષિતિશ્ચ મે કૂયવાશ્ચ મે-ઽન્ન-ઞ્ચ મે ઽક્ષુચ્ચ મે વ્રીહયશ્ચ મે યવાશ્ચ મે માષાશ્ચ મે તિલાશ્ચ મે મુદ્ગાશ્ચ મે ખલ્વાશ્ચ મે ગોધૂમાશ્ચ મે મસુરા- -શ્ચ મે પ્રિયઙ્ગવશ્ચ મે ઽણવશ્ચ મે શ્યામાકાશ્ચ મે નીવારાશ્ચ મે ॥ 8 ॥
ઊર્ક્ચ મે સૂનૃતા ચ મે પયશ્ચ મે રસશ્ચ મે ઘૃત-ઞ્ચ મે મધુ ચ મે સગ્ધિશ્ચ મે સપીતિશ્ચ મે કૃષિશ્ચ મે વૃષ્ટિશ્ચ મે જૈત્ર-ઞ્ચ મ ઔદ્ભિદ્ય-ઞ્ચ મે રયિશ્ચ મે રાયશ્ચ મે પુષ્ટ-ઞ્ચ મે પુષ્ટિશ્ચ મે વિભુ ચ [વિભુ ચ, મે પ્રભુ ચ મે] 7
મે પ્રભુ ચ મે બહુ ચ મે ભૂયશ્ચ મે પૂર્ણ-ઞ્ચ મે પૂર્ણતર-ઞ્ચ મે ઽક્ષિતિશ્ચ મે કૂયવાશ્ચ મે-ઽન્ન-ઞ્ચ મે ઽક્ષુચ્ચ મે વ્રીહયશ્ચ મે યવાશ્ચ મે માષાશ્ચ મે તિલાશ્ચ મે મુદ્ગાશ્ચ મે ખલ્વાશ્ચ મે ગોધૂમાશ્ચ મે મસુરા- -શ્ચ મે પ્રિયઙ્ગવશ્ચ મે ઽણવશ્ચ મે શ્યામાકાશ્ચ મે નીવારાશ્ચ મે ॥ 8 ॥
(વિભુ ચ - મસુરા - શ્ચતુર્દશ ચ) (અ. 4)
અશ્મા ચ મે મૃત્તિકા ચ મે ગિરયશ્ચ મે પર્વતાશ્ચ મે સિકતાશ્ચ મે વનસ્પતયશ્ચ મે હિરણ્ય-ઞ્ચ મે ઽયશ્ચ મે સીસ-ઞ્ચ મે ત્રપુશ્ચ મે શ્યામ-ઞ્ચ મે લોહ-ઞ્ચ મે-ઽગ્નિશ્ચ મ આપશ્ચ મેવીરુધશ્ચ મ ઓષધયશ્ચ મે કૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ [કૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ, મે ઽકૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ મે] 9
મે ઽકૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ મે ગ્ર્માયાશ્ચ મે પશવ આરણ્યાશ્ચ યજ્ઞેન કલ્પન્તાં ઁવિત્ત-ઞ્ચ મે વિત્તિશ્ચ મે ભૂત-ઞ્ચ મે ભૂતિશ્ચ મે વસુ ચ મે વસતિશ્ચ મે કર્મ ચ મે શક્તિશ્ચ મે-ઽર્થશ્ચ મ એમશ્ચ મ ઇતિશ્ચ મે ગતિશ્ચ મે ॥ 10
અશ્મા ચ મે મૃત્તિકા ચ મે ગિરયશ્ચ મે પર્વતાશ્ચ મે સિકતાશ્ચ મે વનસ્પતયશ્ચ મે હિરણ્ય-ઞ્ચ મે ઽયશ્ચ મે સીસ-ઞ્ચ મે ત્રપુશ્ચ મે શ્યામ-ઞ્ચ મે લોહ-ઞ્ચ મે-ઽગ્નિશ્ચ મ આપશ્ચ મેવીરુધશ્ચ મ ઓષધયશ્ચ મે કૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ [કૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ, મે ઽકૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ મે] 9
મે ઽકૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચ મે ગ્ર્માયાશ્ચ મે પશવ આરણ્યાશ્ચ યજ્ઞેન કલ્પન્તાં ઁવિત્ત-ઞ્ચ મે વિત્તિશ્ચ મે ભૂત-ઞ્ચ મે ભૂતિશ્ચ મે વસુ ચ મે વસતિશ્ચ મે કર્મ ચ મે શક્તિશ્ચ મે-ઽર્થશ્ચ મ એમશ્ચ મ ઇતિશ્ચ મે ગતિશ્ચ મે ॥ 10
(કૃષ્ટપચ્ય-ઞ્ચા - ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
અગ્નિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સોમશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સવિતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સરસ્વતી ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે પૂષા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે બૃહસ્પતિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મિત્રશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વરુણશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ત્વષ્ટા ચ - [ ] 11
મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ધાતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વિષ્ણુશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ઽશ્વિનૌ ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મરુતશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વિશ્વે ચ મે દેવા ઇન્દ્રશ્ચ મે પૃથિવી ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે-ઽન્તરિક્ષ-ઞ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે દ્યૌશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે દિશશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મૂર્ધા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે પ્રજાપતિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ॥ 12 ॥
અગ્નિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સોમશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સવિતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે સરસ્વતી ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે પૂષા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે બૃહસ્પતિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મિત્રશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વરુણશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ત્વષ્ટા ચ - [ ] 11
મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ધાતા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વિષ્ણુશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ઽશ્વિનૌ ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મરુતશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે વિશ્વે ચ મે દેવા ઇન્દ્રશ્ચ મે પૃથિવી ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે-ઽન્તરિક્ષ-ઞ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે દ્યૌશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે દિશશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે મૂર્ધા ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે પ્રજાપતિશ્ચ મ ઇન્દ્રશ્ચ મે ॥ 12 ॥
(ત્વષ્ટા ચ - દ્યૌશ્ચ મ - એકવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 6)
અગ્ંશુશ્ચ મે રશ્મિશ્ચ મે ઽદાભ્યશ્ચ મે-ઽધિપતિશ્ચ મ ઉપાગ્ંશુશ્ચ મે ઽન્તર્યામશ્ચ મ ઐન્દ્રવાયવશ્ચ મે મૈત્રાવરુણશ્ચ મ આશ્વિનશ્ચ મે પ્રતિપ્રસ્થાનશ્ચ મે શુક્રશ્ચ મે મન્થી ચ મ આગ્રયણશ્ચ મે વૈશ્વદેવશ્ચ મે ધ્રુવશ્ચ મે વૈશ્વાનરશ્ચ મ ઋતુગ્રહાશ્ચ [ઋતુગ્રહાશ્ચ, મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ચ મ] 13
મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ચ મ ઐન્દ્રાગ્નશ્ચ મે વૈશ્વદેવશ્ચ મે મરુત્વતીયાશ્ચ મે માહેન્દ્રશ્ચ મ આદિત્યશ્ચ મે સાવિત્રશ્ચ મે સારસ્વતશ્ચ મે પૌષ્ણશ્ચ મે પાત્નીવતશ્ચ મે હારિયોજનશ્ચ મે ॥ 14 ॥
અગ્ંશુશ્ચ મે રશ્મિશ્ચ મે ઽદાભ્યશ્ચ મે-ઽધિપતિશ્ચ મ ઉપાગ્ંશુશ્ચ મે ઽન્તર્યામશ્ચ મ ઐન્દ્રવાયવશ્ચ મે મૈત્રાવરુણશ્ચ મ આશ્વિનશ્ચ મે પ્રતિપ્રસ્થાનશ્ચ મે શુક્રશ્ચ મે મન્થી ચ મ આગ્રયણશ્ચ મે વૈશ્વદેવશ્ચ મે ધ્રુવશ્ચ મે વૈશ્વાનરશ્ચ મ ઋતુગ્રહાશ્ચ [ઋતુગ્રહાશ્ચ, મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ચ મ] 13
મે ઽતિગ્રાહ્યાશ્ચ મ ઐન્દ્રાગ્નશ્ચ મે વૈશ્વદેવશ્ચ મે મરુત્વતીયાશ્ચ મે માહેન્દ્રશ્ચ મ આદિત્યશ્ચ મે સાવિત્રશ્ચ મે સારસ્વતશ્ચ મે પૌષ્ણશ્ચ મે પાત્નીવતશ્ચ મે હારિયોજનશ્ચ મે ॥ 14 ॥
(ઋતુગ્રહાશ્ચ - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 7)
ઇદ્ધ્મશ્ચ મે બર્હિશ્ચ મે વેદિશ્ચ મે ધિષ્ણિયાશ્ચ મે સ્રુચશ્ચ મે ચમસાશ્ચ મે ગ્રાવાણશ્ચ મે સ્વરવશ્ચ મ ઉપરવાશ્ચ મે ઽધિષવણે ચ મે દ્રોણકલશશ્ચ મે વાયવ્યાનિ ચ મે પૂતભૃચ્ચ મ આધવનીયશ્ચ મ આગ્નીદ્ધ્ર-ઞ્ચ મે હવિર્ધાન-ઞ્ચ મે ગૃહાશ્ચ મે સદશ્ચ મે પુરોડાશાશ્ચ મે પચતાશ્ચ મે-ઽવભૃથશ્ચ મે સ્વગાકારશ્ચ મે ॥ 15 ॥
ઇદ્ધ્મશ્ચ મે બર્હિશ્ચ મે વેદિશ્ચ મે ધિષ્ણિયાશ્ચ મે સ્રુચશ્ચ મે ચમસાશ્ચ મે ગ્રાવાણશ્ચ મે સ્વરવશ્ચ મ ઉપરવાશ્ચ મે ઽધિષવણે ચ મે દ્રોણકલશશ્ચ મે વાયવ્યાનિ ચ મે પૂતભૃચ્ચ મ આધવનીયશ્ચ મ આગ્નીદ્ધ્ર-ઞ્ચ મે હવિર્ધાન-ઞ્ચ મે ગૃહાશ્ચ મે સદશ્ચ મે પુરોડાશાશ્ચ મે પચતાશ્ચ મે-ઽવભૃથશ્ચ મે સ્વગાકારશ્ચ મે ॥ 15 ॥
(ગૃહાશ્ચ - ષોડશ ચ) (અ. 8)
અગ્નિશ્ચ મે ઘર્મશ્ચ મે-ઽર્કશ્ચ મે સૂર્યશ્ચ મે પ્રાણશ્ચ મે ઽશ્વમેધશ્ચ મે પૃથિવી ચ મે ઽદિતિશ્ચ મે દિતિશ્ચ મે દ્યૌશ્ચ મે શક્વરીરઙ્ગુલયો દિશશ્ચ મે યજ્ઞેન કલ્પન્તા- મૃક્ચ મે સામ ચ મે સ્તોમશ્ચ મે યજુશ્ચ મે દીક્ષા ચ મે તપશ્ચ મ ઋતુશ્ચ મે વ્રત-ઞ્ચ મે ઽહોરાત્રયો ર્વૃષ્ટ્યા બૃહદ્રથન્તરે ચ મે યજ્ઞેન કલ્પેતામ્ ॥ 16 ॥
અગ્નિશ્ચ મે ઘર્મશ્ચ મે-ઽર્કશ્ચ મે સૂર્યશ્ચ મે પ્રાણશ્ચ મે ઽશ્વમેધશ્ચ મે પૃથિવી ચ મે ઽદિતિશ્ચ મે દિતિશ્ચ મે દ્યૌશ્ચ મે શક્વરીરઙ્ગુલયો દિશશ્ચ મે યજ્ઞેન કલ્પન્તા- મૃક્ચ મે સામ ચ મે સ્તોમશ્ચ મે યજુશ્ચ મે દીક્ષા ચ મે તપશ્ચ મ ઋતુશ્ચ મે વ્રત-ઞ્ચ મે ઽહોરાત્રયો ર્વૃષ્ટ્યા બૃહદ્રથન્તરે ચ મે યજ્ઞેન કલ્પેતામ્ ॥ 16 ॥
(દીક્ષા-ઽ - ષ્ટાદશ ચ ) (અ. 9)
ગર્ભાશ્ચ મે વથ્સાશ્ચ મે ત્ર્યવિશ્ચ મે ત્ર્યવી ચ મે દિત્યવાટ્ ચ મે દિત્યૌહી ચ મે પઞ્ચાવિશ્ચ મે પઞ્ચાવી ચ મે ત્રિવથ્સશ્ચ મે ત્રિવથ્સા ચ મે તુર્યવાટ્ ચ મે તુર્યૌહી ચ મે પષ્ઠવાચ્ચ મે પષ્ઠૌહી ચ મ ઉક્ષા ચ મે વશા ચ મ ઋષભશ્ચ- [વશા ચ મ ઋષભશ્ચ, મે વેહચ્ચ મે] 17
મે વેહચ્ચ મે ઽનડ્વાન્ ચ મે ધેનુશ્ચ મ આયુર્યજ્ઞેન કલ્પતા-મ્પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતા-મપાનો યજ્ઞેન કલ્પતાં-વ્યાઁનો યજ્ઞેન કલ્પતા-ઞ્ચક્ષુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ શ્રોત્રં-યઁજ્ઞેન કલ્પતા-મ્મનો યજ્ઞેન કલ્પતાં ઁવાગ્ યજ્ઞેન કલ્પતા-માત્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં-યઁજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ॥ 18 ॥
ગર્ભાશ્ચ મે વથ્સાશ્ચ મે ત્ર્યવિશ્ચ મે ત્ર્યવી ચ મે દિત્યવાટ્ ચ મે દિત્યૌહી ચ મે પઞ્ચાવિશ્ચ મે પઞ્ચાવી ચ મે ત્રિવથ્સશ્ચ મે ત્રિવથ્સા ચ મે તુર્યવાટ્ ચ મે તુર્યૌહી ચ મે પષ્ઠવાચ્ચ મે પષ્ઠૌહી ચ મ ઉક્ષા ચ મે વશા ચ મ ઋષભશ્ચ- [વશા ચ મ ઋષભશ્ચ, મે વેહચ્ચ મે] 17
મે વેહચ્ચ મે ઽનડ્વાન્ ચ મે ધેનુશ્ચ મ આયુર્યજ્ઞેન કલ્પતા-મ્પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતા-મપાનો યજ્ઞેન કલ્પતાં-વ્યાઁનો યજ્ઞેન કલ્પતા-ઞ્ચક્ષુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ શ્રોત્રં-યઁજ્ઞેન કલ્પતા-મ્મનો યજ્ઞેન કલ્પતાં ઁવાગ્ યજ્ઞેન કલ્પતા-માત્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં-યઁજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતામ્ ॥ 18 ॥
(ઋષભશ્ચ - ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
એકા ચ મે તિસ્રશ્ચ મે પઞ્ચ ચ મે સપ્ત ચ મે નવ ચ મ એકાદશ ચ મે ત્રયોદશ ચ મે પઞ્ચદશ ચ મે સપ્તદશ ચ મે નવદશ ચ મ એકવિગ્ંશતિશ્ચ મે ત્રયોવિગ્ંશતિશ્ચ મે પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ મે સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ મે નવવિગ્ંશતિશ્ચ મ એકત્રિગ્ંશચ્ચ મે ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ [ ] 19
મે ચતસ્રશ્ચ મે ઽષ્ટૌ ચ મે દ્વાદશ ચ મે ષોડશ ચ મે વિગ્ંશતિશ્ચ મે ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ મે ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ મે દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ મે ષટ્-ત્રિગ્ંશચ્ચ મે ચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે વાજશ્ચ પ્રસવશ્ચા-પિજશ્ચ ક્રતુશ્ચ સુવશ્ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્ઞિયશ્ચા- -ન્ત્યાયનશ્ચા- ન્ત્યશ્ચ ભૌવનશ્ચ ભુવનશ્ચા-ધિપતિશ્ચ ॥ 20 ॥
એકા ચ મે તિસ્રશ્ચ મે પઞ્ચ ચ મે સપ્ત ચ મે નવ ચ મ એકાદશ ચ મે ત્રયોદશ ચ મે પઞ્ચદશ ચ મે સપ્તદશ ચ મે નવદશ ચ મ એકવિગ્ંશતિશ્ચ મે ત્રયોવિગ્ંશતિશ્ચ મે પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ મે સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ મે નવવિગ્ંશતિશ્ચ મ એકત્રિગ્ંશચ્ચ મે ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ [ ] 19
મે ચતસ્રશ્ચ મે ઽષ્ટૌ ચ મે દ્વાદશ ચ મે ષોડશ ચ મે વિગ્ંશતિશ્ચ મે ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ મે ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ મે દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ મે ષટ્-ત્રિગ્ંશચ્ચ મે ચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ મે વાજશ્ચ પ્રસવશ્ચા-પિજશ્ચ ક્રતુશ્ચ સુવશ્ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્ઞિયશ્ચા- -ન્ત્યાયનશ્ચા- ન્ત્યશ્ચ ભૌવનશ્ચ ભુવનશ્ચા-ધિપતિશ્ચ ॥ 20 ॥
(ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ - વ્યશ્ઞિય - એકાદશ ચ ) (અ. 11)
વાજો ન-સ્સપ્ત પ્રદિશશ્ચતસ્રો વા પરાવતઃ । વાજો નો વિશ્વૈર્દેવૈ-ર્ધનસાતાવિહાવતુ ॥ વિશ્વે અદ્ય મરુતો વિશ્વ ઊતી વિશ્વે ભવન્ત્વગ્નય-સ્સમિદ્ધાઃ । વિશ્વે નો દેવા અવસા-ઽઽ ગમન્તુ વિશ્વમસ્તુ દ્રવિણં-વાઁજો અસ્મે ॥ વાજસ્ય પ્રસવ-ન્દેવા રથૈર્યાતા હિરણ્યયૈઃ । અગ્નિરિન્દ્રો બૃહસ્પતિર્મરુત-સ્સોમપીતયે ॥ વાજેવાજે ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ [નો ધનેષુ, વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ।] 21
વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । અસ્ય મદ્ધ્વઃ પિબત માદયદ્ધ્વ-ન્તૃપ્તા યાત પથિભિર્દેવયાનૈઃ ॥ વાજઃ પુરસ્તાદુત મદ્ધ્યતો નો વાજો દેવાગ્ં ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ । વાજસ્ય હિ પ્રસવો નન્નમીતિ વિશ્વા આશા વાજપતિર્ભવેયમ્ ॥ પયઃ પૃથિવ્યા-મ્પય ઓષધીષુ પયો દિવ્યન્તરિક્ષે પયો ધામ્ । પયસ્વતીઃ પ્રદિશઃ સન્તુ મહ્યમ્ ॥ સ-મ્મા સૃજામિ પયસા ઘૃતેન સ-મ્મા સૃજામ્યપ [સ-મ્મા સૃજામ્યપઃ, ઓષધીભિઃ ।] 22
ઓષધીભિઃ । સો-ઽહં-વાઁજગ્ં સનેયમગ્ને ॥ નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમેકગ્ં સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્વિ ભાતિ દેવા અગ્નિ-ન્ધારય-ન્દ્રવિણોદાઃ ॥ સમુદ્રો-ઽસિ નભસ્વાનાર્દ્રદાનુ-શ્શભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા મારુતો-ઽસિ મરુતા-ઙ્ગણ-શ્શભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા ઽવસ્યુરસિ દુવસ્વાઞ્છભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા ॥ 23 ॥
(ધને - ષ્વપો - દુવસ્વાઞ્છભૂંર્મયોભૂરભ મા -દ્વે ચ ) (અ. 12)
અગ્નિં-યુઁનજ્મિ શવસા ઘૃતેન દિવ્યગ્ં સુપર્ણં-વઁયસા બૃહન્તમ્ । તેન વય-મ્પતેમ બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપગ્ં સુવો રુહાણા અધિ નાક ઉત્તમે ॥ ઇમૌ તે પક્ષાવજરૌ પતત્રિણો યાભ્યાગ્ં રક્ષાગ્-સ્યપહગ્ગ્-સ્યગ્ને । તાભ્યા-મ્પતેમ સુકૃતામુ લોકં-યઁત્રર્ષયઃ પ્રથમજા યે પુરાણાઃ ॥ ચિદસિ સમુદ્રયોનિરિન્દુર્દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષ-શ્શકુનો ભુરણ્યુ-ર્મહાન્-થ્સધસ્થે ધ્રુવ [ધ્રુવઃ, આ નિષત્તઃ ।] 24
આ નિષત્તઃ ॥ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીર્વિશ્વસ્ય મૂર્ધન્નધિ તિષ્ઠસિ શ્રિતઃ । સમુદ્રે તે હૃદય-મન્તરાયુ-ર્દ્યાવાપૃથિવી ભુવનેષ્વર્પિતે ॥ ઉદ્નો દત્તોદધિ-મ્ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષા-ત્પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યાવત । દિવો મૂર્ધા-ઽસિ પૃથિવ્યા નાભિરૂર્ગપામોષધીનામ્ । વિશ્વાયુ-શ્શર્મ સપ્રથા નમસ્પથે ॥ યેનર્ષયસ્તપસા સત્ર- [સત્રમ્, આસતેન્ધાના] 25
-માસતેન્ધાના અગ્નિગ્ં સુવરાભરન્તઃ । તસ્મિન્નહ-ન્નિ દધે નાકે અગ્નિમેતં-યઁમાહુર્મનવ સ્તીર્ણબર્હિષમ્ ॥ ત-મ્પત્નીભિરનુ ગચ્છેમ દેવાઃ પુત્રૈર્ભ્રાતૃભિરુત વા હિરણ્યૈઃ । નાક-ઙ્ગૃહ્ણાના-સ્સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥ આ વાચો મદ્ધ્ય-મરુહ-દ્ભુરણ્યુરય-મગ્નિ-સ્સત્પતિશ્ચેકિતાનઃ । પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દવિદ્યુત-દધસ્પદ-ઙ્કૃણુતે [-દધસ્પદ-ઙ્કૃણુતે, યે પૃતન્યવઃ ।] 26
યે પૃતન્યવઃ ॥ અયમગ્નિર્વીરતમો વયોધા-સ્સહસ્રિયો દીપ્યતામપ્રયુચ્છન્ન્ । વિભ્રાજમાન-સ્સરિરસ્ય મદ્ધ્ય ઉપ પ્ર યાત દિવ્યાનિ ધામ ॥ સ-મ્પ્ર ચ્યવદ્ધ્વમનુ સ-મ્પ્ર યાતાગ્ને પથો દેવયાનાન્ કૃણુદ્ધ્વમ્ । અસ્મિન્-થ્સધસ્થે અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ચ સીદત ॥ યેના સહસ્રં-વઁહસિ યેનાગ્ને સર્વવેદસમ્ । તેનેમં-યઁજ્ઞ-ન્નો વહ દેવયાનો ય [દેવયાનો યઃ, ઉત્તમઃ ।] 27
ઉત્તમઃ ॥ ઉ-દ્બુદ્ધ્યસ્વાગ્ને પ્રતિ જાગૃહ્યેન મિષ્ટાપૂર્તે સગ્ં સૃજેથામય-ઞ્ચ । પુનઃ કૃણ્વગ્ગ્સ્ત્વા પિતરં-યુઁવાન-મન્વાતાગ્ંસી-ત્ત્વયિ તન્તુમેતમ્ ॥ અય-ન્તે યોનિર્-ઋત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । ત-ઞ્જાનન્નગ્ન આ રોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્ ॥ 28 ॥
(ધ્રુવઃ - સત્રં - કૃણુતે - યઃ - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 13)
મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વય-ન્ત્વેન્ધાના સ્તનુવ-મ્પુષેમ । મહ્ય-ન્નમન્તા-મ્પ્રદિશશ્ચતસ્ર સ્ત્વયા-ઽદ્ધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥ મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રાવન્તો મરુતો વિષ્ણુરગ્નિઃ । મમાન્તરિક્ષ મુરુ ગોપમસ્તુ મહ્યં-વાઁતઃ પવતા-ઙ્કામે અસ્મિન્ન્ ॥ મયિ દેવા દ્રવિણ માયજન્તા-મ્મય્યા શીરસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ । દૈવ્યા હોતારા વનિષન્ત [વનિષન્ત, પૂર્વે ઽરિષ્ટા-સ્સ્યામ] 29
પૂર્વે ઽરિષ્ટા-સ્સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ ॥ મહ્યં-યઁજન્તુ મમ યાનિ હવ્યા-ઽઽકૂતિ-સ્સત્યા મનસો મે અસ્તુ । એનો માનિગા-ઙ્કતમચ્ચનાહં-વિઁશ્વે દેવાસો અધિવોચ તા મે ॥ દેવી-ષ્ષડુર્વીરુરુણઃ કૃણોત વિશ્વે દેવા સ ઇહ વીરયદ્ધ્વમ્ । માહાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ન્ ॥ અગ્નિર્મન્યુ-મ્પ્રતિનુદ-ન્પુરસ્તા- [પ્રતિનુદ-ન્પુરસ્તાત્, અદબ્ધો ગોપાઃ] 30
-દદબ્ધો ગોપાઃ પરિપાહિ નસ્ત્વમ્ । પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્તે ઽમૈષા-ઞ્ચિત્ત-મ્પ્રબુધા વિનેશત્ ॥ ધાતા ધાતૃણા-મ્ભુવનસ્ય યસ્પતિ ર્દેવગ્ં સવિતારમભિ માતિષાહમ્ । ઇમં-યઁજ્ઞ મશ્વિનોભા બૃહસ્પતિ ર્દેવાઃ પાન્તુ યજમાન-ન્ન્યર્થાત્ ॥ ઉરુવ્યચા નો મહિષ-શ્શર્મ યગ્ં સદસ્મિન્. હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુ । સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃડયેન્દ્ર મા [મૃડયેન્દ્ર મા, નો રીરિષો મા પરા દાઃ ।] 31
નો રીરિષો મા પરા દાઃ ॥ યે નઃ સપત્ના અપતે ભવન્ત્વિન્દ્રા-ગ્નિભ્યામવ બાધામહે તાન્ । વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિ સ્પૃશ-મ્મોગ્ર-ઞ્ચેત્તારમધિ રાજમક્રન્ન્ ॥ અર્વાઞ્ચ મિન્દ્રમમુતો હવામહે યો ગોજિ-દ્ધન-જિદશ્વ-જિદ્યઃ । ઇમન્નો યજ્ઞં-વિઁહવે જુષસ્વાસ્ય કુર્મો હરિવો મેદિન-ન્ત્વા ॥ 32 ॥
(વનિષન્ત - પુરસ્તાન્ - મા - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 14)
અગ્નેર્મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો ય-મ્પાઞ્ચજન્ય-મ્બહવઃ સમિન્ધતે । વિશ્વસ્યાં-વિઁશિ પ્રવિવિશિવાગ્ં સમીમહે સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ યસ્યેદ-મ્પ્રાણન્નિમિષ-દ્યદેજતિ યસ્ય જાત-ઞ્જનમાન-ઞ્ચ કેવલમ્ । સ્તૌમ્યગ્નિ-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય મન્યે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્ન-સ્સ્તોમા ઉપ મામુપાગુઃ । યો દાશુષઃ સુકૃતો હવમુપ ગન્તા [ગન્તા, સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ।] 33
સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ ય-સ્સઙ્ગ્રામ-ન્નયતિ સં-વઁશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સગ્ંસૃજતિ ત્રયાણિ । સ્તૌમીન્દ્ર-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ મન્વે વા-મ્મિત્રા વરુણા તસ્ય વિત્તગ્ં સત્યૌજસા દૃગ્ંહણા ય-ન્નુદેથે । યા રાજાનગ્ં સરથં-યાઁથ ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ યો વાગ્ં રથ ઋજુરશ્મિ-સ્સત્યધર્મા મિથુ શ્ચરન્ત-મુપયાતિ દૂષયન્ન્ । સ્તૌમિ [ ] 34
મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ વાયો-સ્સવિતુ ર્વિદથાનિ મન્મહે યાવાત્મન્વ-દ્બિભૃતો યૌ ચ રક્ષતઃ । યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવતુસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ ઉપ શ્રેષ્ઠાન આશિષો દેવયોર્ધર્મે અસ્થિરન્ન્ । સ્તૌમિ વાયુગ્ં સવિતાર-ન્નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ રથીતમૌ રથીનામહ્વ ઊતયે શુભ-ઙ્ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિરશ્વૈઃ । યયો- [યયોઃ, વા-ન્દેવૌ દેવેષ્વ-નિશિત-] 35
-ર્વા-ન્દેવૌ દેવેષ્વ-નિશિત-મોજસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ યદયાતં-વઁહતુગ્ં સૂર્યાયા-સ્ત્રિચક્રેણ સગ્ં સદમિચ્છમાનૌ । સ્તૌમિ દેવા વશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ મરુતા-મ્મન્વે અધિનો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં-વિઁશ્વા મવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ તિગ્મમાયુધં-વીઁડિતગ્ં સહસ્વ-દ્દિવ્યગ્ં શર્ધઃ [શર્ધઃ, પૃતનાસુ જિષ્ણુ ।] 36
પૃતનાસુ જિષ્ણુ । સ્તૌમિ દેવા-ન્મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ દેવાના-મ્મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં-વિઁશ્વામવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ યદિદ-મ્મા-ઽભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન । સ્તૌમિ વિશ્વા-ન્દેવા-ન્નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ ર- [અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ રનુ, ઇદનુમતે] 37
-ન્વિદનુમતે ત્વં ઁવૈશ્વાનરો ન ઊત્યાપૃષ્ટો દિવિ> 4 ॥ યે અપ્રથેતા-મમિતેભિ રોજોભિ ર્યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં-વઁસૂનામ્ । સ્તૌમિ દ્યાવા પૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ॥ ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણોત-ઙ્ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિ નો બ્રૂયાતમ્ । સ્તૌમિ દ્યાવા પૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ॥ ય-ત્તે વય-મ્પુરુષત્રા યવિષ્ઠા વિદ્વાગ્ંસશ્ચકૃમા કચ્ચના- [કચ્ચન, આગઃ ।] 38
-ઽઽગઃ । કૃધી સ્વસ્માગ્ં અદિતેરનાગા વ્યેનાગ્ંસિ શિશ્રથો વિષ્વગગ્ને ॥ યથા હ ત-દ્વસવો ગૌર્ય-ઞ્ચિ-ત્પદિષિતા મમુઞ્ચતા યજત્રાઃ । એવા ત્વમસ્મ-ત્પ્રમુઞ્ચા વ્યગ્ંહઃ પ્રાતાર્યગ્ને પ્રતરાન્ન આયુઃ ॥ 39 ॥
(ગન્તા - દૂષયન્-થ્સ્તૌમિ - યયોઃ - શર્ધો-ઽ - નુમતિરનુ - ચન - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 15)
(અગ્નેર્મન્વે - યસ્યેદ- મિન્દ્રસ્ય - ય-સ્સ-ઙ્ગ્રામમિન્દ્રગ્ં - સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ । મન્વે વાન્તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ । યો વાં - વાયો- રુપ - રથીતમૌ - યદયાત-મશ્વિનૌ - તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ । મરુતાન્- તિગ્મં - મરુતો - દેવાનાં - ઁયદિદં-વિઁશ્વાન્ - તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ । અનુ ન - ઉર્વી - દ્યાવાપૃથિવી - તે નો મુઞ્ચતમગ્ંહસો યત્તૈ । ચતુરગ્ં હસ-ષ્ષાડાગસશ્ચતુરેનસો દ્વિરગ્ંહસઃ ।)
(અગ્નાવિષ્ણૂ - જ્યૈષ્ઠયગ્ં - શઞ્ચો - ર્ક્ચા - ઽશ્મા ચા - ગ્નિશ્ચા- ઽગ્ંશુ - શ્ચેદ્ધ્મશ્ચા -ઽગ્નિશ્ચ ઘર્મા - ગર્ભા - શ્ચૈકા ચ - વાજો નો - અગ્નિં-યુઁનજ્મિ - મમા-ઽગ્ને - અગ્નેર્મન્વે - પઞ્ચદશ ।)
(અગ્નાવિષ્ણૂ - અગ્નિશ્ચ - વાજો નો - અદબ્ધો ગોપા - નવત્રિગ્ંશત્)
(અગ્નાવિષ્ણૂ, પ્રતરાન્ન આયુઃ)
(યુઞ્જાનો - વિષ્ણો- રપાગ્ં - રશ્મિ - ર્નમો -ઽશ્મ - અગ્નાવિષ્ણૂ - સપ્ત ) (7)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
વાજો ન-સ્સપ્ત પ્રદિશશ્ચતસ્રો વા પરાવતઃ । વાજો નો વિશ્વૈર્દેવૈ-ર્ધનસાતાવિહાવતુ ॥ વિશ્વે અદ્ય મરુતો વિશ્વ ઊતી વિશ્વે ભવન્ત્વગ્નય-સ્સમિદ્ધાઃ । વિશ્વે નો દેવા અવસા-ઽઽ ગમન્તુ વિશ્વમસ્તુ દ્રવિણં-વાઁજો અસ્મે ॥ વાજસ્ય પ્રસવ-ન્દેવા રથૈર્યાતા હિરણ્યયૈઃ । અગ્નિરિન્દ્રો બૃહસ્પતિર્મરુત-સ્સોમપીતયે ॥ વાજેવાજે ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ [નો ધનેષુ, વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ।] 21
વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ । અસ્ય મદ્ધ્વઃ પિબત માદયદ્ધ્વ-ન્તૃપ્તા યાત પથિભિર્દેવયાનૈઃ ॥ વાજઃ પુરસ્તાદુત મદ્ધ્યતો નો વાજો દેવાગ્ં ઋતુભિઃ કલ્પયાતિ । વાજસ્ય હિ પ્રસવો નન્નમીતિ વિશ્વા આશા વાજપતિર્ભવેયમ્ ॥ પયઃ પૃથિવ્યા-મ્પય ઓષધીષુ પયો દિવ્યન્તરિક્ષે પયો ધામ્ । પયસ્વતીઃ પ્રદિશઃ સન્તુ મહ્યમ્ ॥ સ-મ્મા સૃજામિ પયસા ઘૃતેન સ-મ્મા સૃજામ્યપ [સ-મ્મા સૃજામ્યપઃ, ઓષધીભિઃ ।] 22
ઓષધીભિઃ । સો-ઽહં-વાઁજગ્ં સનેયમગ્ને ॥ નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમેકગ્ં સમીચી । દ્યાવા ક્ષામા રુક્મો અન્તર્વિ ભાતિ દેવા અગ્નિ-ન્ધારય-ન્દ્રવિણોદાઃ ॥ સમુદ્રો-ઽસિ નભસ્વાનાર્દ્રદાનુ-શ્શભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા મારુતો-ઽસિ મરુતા-ઙ્ગણ-શ્શભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા ઽવસ્યુરસિ દુવસ્વાઞ્છભૂંર્મયોભૂરભિ મા વાહિ સ્વાહા ॥ 23 ॥
(ધને - ષ્વપો - દુવસ્વાઞ્છભૂંર્મયોભૂરભ મા -દ્વે ચ ) (અ. 12)
અગ્નિં-યુઁનજ્મિ શવસા ઘૃતેન દિવ્યગ્ં સુપર્ણં-વઁયસા બૃહન્તમ્ । તેન વય-મ્પતેમ બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપગ્ં સુવો રુહાણા અધિ નાક ઉત્તમે ॥ ઇમૌ તે પક્ષાવજરૌ પતત્રિણો યાભ્યાગ્ં રક્ષાગ્-સ્યપહગ્ગ્-સ્યગ્ને । તાભ્યા-મ્પતેમ સુકૃતામુ લોકં-યઁત્રર્ષયઃ પ્રથમજા યે પુરાણાઃ ॥ ચિદસિ સમુદ્રયોનિરિન્દુર્દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષ-શ્શકુનો ભુરણ્યુ-ર્મહાન્-થ્સધસ્થે ધ્રુવ [ધ્રુવઃ, આ નિષત્તઃ ।] 24
આ નિષત્તઃ ॥ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીર્વિશ્વસ્ય મૂર્ધન્નધિ તિષ્ઠસિ શ્રિતઃ । સમુદ્રે તે હૃદય-મન્તરાયુ-ર્દ્યાવાપૃથિવી ભુવનેષ્વર્પિતે ॥ ઉદ્નો દત્તોદધિ-મ્ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષા-ત્પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યાવત । દિવો મૂર્ધા-ઽસિ પૃથિવ્યા નાભિરૂર્ગપામોષધીનામ્ । વિશ્વાયુ-શ્શર્મ સપ્રથા નમસ્પથે ॥ યેનર્ષયસ્તપસા સત્ર- [સત્રમ્, આસતેન્ધાના] 25
-માસતેન્ધાના અગ્નિગ્ં સુવરાભરન્તઃ । તસ્મિન્નહ-ન્નિ દધે નાકે અગ્નિમેતં-યઁમાહુર્મનવ સ્તીર્ણબર્હિષમ્ ॥ ત-મ્પત્નીભિરનુ ગચ્છેમ દેવાઃ પુત્રૈર્ભ્રાતૃભિરુત વા હિરણ્યૈઃ । નાક-ઙ્ગૃહ્ણાના-સ્સુકૃતસ્ય લોકે તૃતીયે પૃષ્ઠે અધિ રોચને દિવઃ ॥ આ વાચો મદ્ધ્ય-મરુહ-દ્ભુરણ્યુરય-મગ્નિ-સ્સત્પતિશ્ચેકિતાનઃ । પૃષ્ઠે પૃથિવ્યા નિહિતો દવિદ્યુત-દધસ્પદ-ઙ્કૃણુતે [-દધસ્પદ-ઙ્કૃણુતે, યે પૃતન્યવઃ ।] 26
યે પૃતન્યવઃ ॥ અયમગ્નિર્વીરતમો વયોધા-સ્સહસ્રિયો દીપ્યતામપ્રયુચ્છન્ન્ । વિભ્રાજમાન-સ્સરિરસ્ય મદ્ધ્ય ઉપ પ્ર યાત દિવ્યાનિ ધામ ॥ સ-મ્પ્ર ચ્યવદ્ધ્વમનુ સ-મ્પ્ર યાતાગ્ને પથો દેવયાનાન્ કૃણુદ્ધ્વમ્ । અસ્મિન્-થ્સધસ્થે અદ્ધ્યુત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ચ સીદત ॥ યેના સહસ્રં-વઁહસિ યેનાગ્ને સર્વવેદસમ્ । તેનેમં-યઁજ્ઞ-ન્નો વહ દેવયાનો ય [દેવયાનો યઃ, ઉત્તમઃ ।] 27
ઉત્તમઃ ॥ ઉ-દ્બુદ્ધ્યસ્વાગ્ને પ્રતિ જાગૃહ્યેન મિષ્ટાપૂર્તે સગ્ં સૃજેથામય-ઞ્ચ । પુનઃ કૃણ્વગ્ગ્સ્ત્વા પિતરં-યુઁવાન-મન્વાતાગ્ંસી-ત્ત્વયિ તન્તુમેતમ્ ॥ અય-ન્તે યોનિર્-ઋત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । ત-ઞ્જાનન્નગ્ન આ રોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્ ॥ 28 ॥
(ધ્રુવઃ - સત્રં - કૃણુતે - યઃ - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 13)
મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વય-ન્ત્વેન્ધાના સ્તનુવ-મ્પુષેમ । મહ્ય-ન્નમન્તા-મ્પ્રદિશશ્ચતસ્ર સ્ત્વયા-ઽદ્ધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ॥ મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રાવન્તો મરુતો વિષ્ણુરગ્નિઃ । મમાન્તરિક્ષ મુરુ ગોપમસ્તુ મહ્યં-વાઁતઃ પવતા-ઙ્કામે અસ્મિન્ન્ ॥ મયિ દેવા દ્રવિણ માયજન્તા-મ્મય્યા શીરસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ । દૈવ્યા હોતારા વનિષન્ત [વનિષન્ત, પૂર્વે ઽરિષ્ટા-સ્સ્યામ] 29
પૂર્વે ઽરિષ્ટા-સ્સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ ॥ મહ્યં-યઁજન્તુ મમ યાનિ હવ્યા-ઽઽકૂતિ-સ્સત્યા મનસો મે અસ્તુ । એનો માનિગા-ઙ્કતમચ્ચનાહં-વિઁશ્વે દેવાસો અધિવોચ તા મે ॥ દેવી-ષ્ષડુર્વીરુરુણઃ કૃણોત વિશ્વે દેવા સ ઇહ વીરયદ્ધ્વમ્ । માહાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ન્ ॥ અગ્નિર્મન્યુ-મ્પ્રતિનુદ-ન્પુરસ્તા- [પ્રતિનુદ-ન્પુરસ્તાત્, અદબ્ધો ગોપાઃ] 30
-દદબ્ધો ગોપાઃ પરિપાહિ નસ્ત્વમ્ । પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્તે ઽમૈષા-ઞ્ચિત્ત-મ્પ્રબુધા વિનેશત્ ॥ ધાતા ધાતૃણા-મ્ભુવનસ્ય યસ્પતિ ર્દેવગ્ં સવિતારમભિ માતિષાહમ્ । ઇમં-યઁજ્ઞ મશ્વિનોભા બૃહસ્પતિ ર્દેવાઃ પાન્તુ યજમાન-ન્ન્યર્થાત્ ॥ ઉરુવ્યચા નો મહિષ-શ્શર્મ યગ્ં સદસ્મિન્. હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુ । સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃડયેન્દ્ર મા [મૃડયેન્દ્ર મા, નો રીરિષો મા પરા દાઃ ।] 31
નો રીરિષો મા પરા દાઃ ॥ યે નઃ સપત્ના અપતે ભવન્ત્વિન્દ્રા-ગ્નિભ્યામવ બાધામહે તાન્ । વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિ સ્પૃશ-મ્મોગ્ર-ઞ્ચેત્તારમધિ રાજમક્રન્ન્ ॥ અર્વાઞ્ચ મિન્દ્રમમુતો હવામહે યો ગોજિ-દ્ધન-જિદશ્વ-જિદ્યઃ । ઇમન્નો યજ્ઞં-વિઁહવે જુષસ્વાસ્ય કુર્મો હરિવો મેદિન-ન્ત્વા ॥ 32 ॥
(વનિષન્ત - પુરસ્તાન્ - મા - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 14)
અગ્નેર્મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો ય-મ્પાઞ્ચજન્ય-મ્બહવઃ સમિન્ધતે । વિશ્વસ્યાં-વિઁશિ પ્રવિવિશિવાગ્ં સમીમહે સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ યસ્યેદ-મ્પ્રાણન્નિમિષ-દ્યદેજતિ યસ્ય જાત-ઞ્જનમાન-ઞ્ચ કેવલમ્ । સ્તૌમ્યગ્નિ-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય મન્યે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્ન-સ્સ્તોમા ઉપ મામુપાગુઃ । યો દાશુષઃ સુકૃતો હવમુપ ગન્તા [ગન્તા, સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ।] 33
સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ ય-સ્સઙ્ગ્રામ-ન્નયતિ સં-વઁશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સગ્ંસૃજતિ ત્રયાણિ । સ્તૌમીન્દ્ર-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ મન્વે વા-મ્મિત્રા વરુણા તસ્ય વિત્તગ્ં સત્યૌજસા દૃગ્ંહણા ય-ન્નુદેથે । યા રાજાનગ્ં સરથં-યાઁથ ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ યો વાગ્ં રથ ઋજુરશ્મિ-સ્સત્યધર્મા મિથુ શ્ચરન્ત-મુપયાતિ દૂષયન્ન્ । સ્તૌમિ [ ] 34
મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ વાયો-સ્સવિતુ ર્વિદથાનિ મન્મહે યાવાત્મન્વ-દ્બિભૃતો યૌ ચ રક્ષતઃ । યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવતુસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ ઉપ શ્રેષ્ઠાન આશિષો દેવયોર્ધર્મે અસ્થિરન્ન્ । સ્તૌમિ વાયુગ્ં સવિતાર-ન્નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ રથીતમૌ રથીનામહ્વ ઊતયે શુભ-ઙ્ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિરશ્વૈઃ । યયો- [યયોઃ, વા-ન્દેવૌ દેવેષ્વ-નિશિત-] 35
-ર્વા-ન્દેવૌ દેવેષ્વ-નિશિત-મોજસ્તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ યદયાતં-વઁહતુગ્ં સૂર્યાયા-સ્ત્રિચક્રેણ સગ્ં સદમિચ્છમાનૌ । સ્તૌમિ દેવા વશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ ॥ મરુતા-મ્મન્વે અધિનો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં-વિઁશ્વા મવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ તિગ્મમાયુધં-વીઁડિતગ્ં સહસ્વ-દ્દિવ્યગ્ં શર્ધઃ [શર્ધઃ, પૃતનાસુ જિષ્ણુ ।] 36
પૃતનાસુ જિષ્ણુ । સ્તૌમિ દેવા-ન્મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ દેવાના-મ્મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં-વિઁશ્વામવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ યદિદ-મ્મા-ઽભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન । સ્તૌમિ વિશ્વા-ન્દેવા-ન્નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ॥ અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ ર- [અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ રનુ, ઇદનુમતે] 37
-ન્વિદનુમતે ત્વં ઁવૈશ્વાનરો ન ઊત્યાપૃષ્ટો દિવિ> 4 ॥ યે અપ્રથેતા-મમિતેભિ રોજોભિ ર્યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં-વઁસૂનામ્ । સ્તૌમિ દ્યાવા પૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ॥ ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણોત-ઙ્ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિ નો બ્રૂયાતમ્ । સ્તૌમિ દ્યાવા પૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ॥ ય-ત્તે વય-મ્પુરુષત્રા યવિષ્ઠા વિદ્વાગ્ંસશ્ચકૃમા કચ્ચના- [કચ્ચન, આગઃ ।] 38
-ઽઽગઃ । કૃધી સ્વસ્માગ્ં અદિતેરનાગા વ્યેનાગ્ંસિ શિશ્રથો વિષ્વગગ્ને ॥ યથા હ ત-દ્વસવો ગૌર્ય-ઞ્ચિ-ત્પદિષિતા મમુઞ્ચતા યજત્રાઃ । એવા ત્વમસ્મ-ત્પ્રમુઞ્ચા વ્યગ્ંહઃ પ્રાતાર્યગ્ને પ્રતરાન્ન આયુઃ ॥ 39 ॥
(ગન્તા - દૂષયન્-થ્સ્તૌમિ - યયોઃ - શર્ધો-ઽ - નુમતિરનુ - ચન - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 15)
(અગ્નેર્મન્વે - યસ્યેદ- મિન્દ્રસ્ય - ય-સ્સ-ઙ્ગ્રામમિન્દ્રગ્ં - સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ । મન્વે વાન્તા નો મુઞ્ચતમાગસઃ । યો વાં - વાયો- રુપ - રથીતમૌ - યદયાત-મશ્વિનૌ - તૌ નો મુઞ્ચતમાગસઃ । મરુતાન્- તિગ્મં - મરુતો - દેવાનાં - ઁયદિદં-વિઁશ્વાન્ - તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ । અનુ ન - ઉર્વી - દ્યાવાપૃથિવી - તે નો મુઞ્ચતમગ્ંહસો યત્તૈ । ચતુરગ્ં હસ-ષ્ષાડાગસશ્ચતુરેનસો દ્વિરગ્ંહસઃ ।)
(અગ્નાવિષ્ણૂ - જ્યૈષ્ઠયગ્ં - શઞ્ચો - ર્ક્ચા - ઽશ્મા ચા - ગ્નિશ્ચા- ઽગ્ંશુ - શ્ચેદ્ધ્મશ્ચા -ઽગ્નિશ્ચ ઘર્મા - ગર્ભા - શ્ચૈકા ચ - વાજો નો - અગ્નિં-યુઁનજ્મિ - મમા-ઽગ્ને - અગ્નેર્મન્વે - પઞ્ચદશ ।)
(અગ્નાવિષ્ણૂ - અગ્નિશ્ચ - વાજો નો - અદબ્ધો ગોપા - નવત્રિગ્ંશત્)
(અગ્નાવિષ્ણૂ, પ્રતરાન્ન આયુઃ)
(યુઞ્જાનો - વિષ્ણો- રપાગ્ં - રશ્મિ - ર્નમો -ઽશ્મ - અગ્નાવિષ્ણૂ - સપ્ત ) (7)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ઞ્ચતુર્થકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥