Lord Savitr

5.1 - sāvitrāṇi juhoti prasūtyai - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Savitrani Juhoti Prasutyai (Taittiriya Samhita) in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This text originates from the fifth kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita and focuses on the ritual offerings known as Savitrani. Dedicated to Lord Savitr, the solar deity who stimulates and inspires all life, these verses guide the practitioner in specific oblations performed for the sake of prosperity and generative power. By performing these rites, the devotee seeks to align themselves with the rhythmic cosmic order. Chanting these Vedic mantras is believed to bestow spiritual stability, grant mastery over one's environment, and ensure the flourishing of progeny and wealth through divine grace.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ - ukhyāgnikathanaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
sāvitrāṇi̭ juhoti prasūtyai caturgṛhītena̭ juhoti catṷṣpādaḥ paśavaḥ̭ paśūnevā-'va̭ rundhe cata̭sro diśo̭ dikṣvḙva prati̭ tiṣṭhati chandāgṃ̭si devebhyo 'pā-'krāma-nna vo̭ bhāgāni̭ havyaṃ-va~̭kṣyāma iti tebhya̭ etacca̭tu-rgṛhītama̭-dhāraya-npuro-'nu vākyā̭yai yājyā̭yai devatā̭yai vaṣaṭkārāya yacca̭turgṛhīta-ñjuhoti chandāg̭syeva ta-tprī̭ṇāti tānya̭sya prītāni̭ devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hanti ya-ṅkāmayḙta [ya-ṅkāmayḙta, pāpī̭yān-thsyādityekai̭ka-] 1
pāpī̭yān-thsyādityekai̭ka-ntasya̭ juhuyā-dāhṷtībhirevainamapa̭ gṛhṇāti pāpī̭yā-nbhavati ya-ṅkāmayḙta vasī̭yān-thsyāditi sarvā̭ṇi tasyā̭-'nudrutya̭ juhuyādāhṷtyaivaina̭mabhi kra̭mayati vasī̭yā-nbhavatyatho̭ yajñasyaivaiṣā-'bhikrāntireti vā eṣa ya̭jñamukhā-dṛddhyā yo-'gnerdevatā̭yā etyaṣṭāvetāni̭ sāvitrāṇi̭ bhavantyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatro- [gā̭yatraḥ, agnistenaiva] 2
-'gnistenaiva ya̭jñamukhādṛddhyā̭ agnerdevatā̭yai naityaṣṭau sā̭vitrāṇi̭ bhavantyāhṷtirnavamī trivṛta̭meva ya̭jñamukhe viyā̭tayati yadi̭ kāmayḙta chandāgṃ̭si yajñayaśasenā 'rpayeyamityṛca̭mantamā-ṅkṷryācchandāg̭syeva ya̭jñayaśasenā 'rpayati yadi̭ kāmayḙta yaja̭mānaṃ-ya~jñayaśasenā-'rpayeyamiti yajṷrantama-ṅkṷryā-dyaja̭mānameva ya̭jñayaśasenā-'rpayatyṛcā stomagṃ sama̭rdhaye- [sama̭rdhayeti̭, āha samṛ̭ddhyai] 3
-tyā̭ha samṛ̭ddhyai caturbhirabhrimā da̭tte catvāri chandāgṃ̭si chando̭bhireva devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha prasūtyā agnirdevebhyo nilā̭yata sa veṇu-mprā-'vi̭śa-thsa etāmūtimanu sama̭cara-dya-dveṇo-ssuṣiragṃ sṷṣirā-'bhri̭rbhavati sayonitvāya sa yatra̭yatrā-'va̭sa-tta-tkṛṣṇama̭bhava-tkalmāṣī bha̭vati rūpasa̭mṛddhyā ubhayataḥ, kṣṇūrbha̭vatītaścā-'-muta̭ścā-'rkasyā-va̭ruddhyai vyāmamātrī bha̭vatyetāvadvai purṷṣe vīryaṃ̭-vī~rya̭sammitā 'pa̭rimitā bhavatya-pa̭rimitasyā-' va̭ruddhyai yo vanaspatī̭nā-mphalagrahi-ssa ḙṣāṃ-vī~ryā̭vā-nphalagrahirveṇṷ-rvaiṇavī bha̭vati vīrya̭syā va̭ruddhyai || 4 ||
(kāmayḙta - gāyatro - 'rdhayeti̭ - ca - saptavigṃ̭śatiśca) (a. 1)
vyṛ̭ddhaṃ-vā~ eta-dyajñasya yada̭yajuṣkḙṇa kriyata̭ imāma̭gṛbhṇa-nraśanā-mṛtasyetya̭śvābhidhānīmā da̭tte yajṷṣkṛtyai yajñasya samṛ̭ddhyai pratūrtaṃ-vā~jinnā dravetyaśva̭-mabhi da̭dhāti rūpamevā-'syaita-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe yuñjāthāgṃ rāsa̭bhaṃ-yu~vamiti̭ gardabha-masa̭tyeva ga̭rdabha-mprati̭ ṣṭhāpayati tasmādaśvā-dgardabho-'sa̭ttaro yogḙyoge tavasta̭ramityā̭ha [tavasta̭ramityā̭ha, yogḙyoga] 5
yogḙyoga evainaṃ̭-yu~ṅkte vājḙvāje havāmaha ityāhānnaṃ-vai~ vājo-'nna̭mevāva̭ rundhe sakhā̭ya indra̭mūtaya ityā̭hendriyamevāva̭ rundhe 'gnirdevebhyo nilā̭yata ta-mprajāpa̭tiranva̭vinda-tprājāpatyo-'śvo 'śvḙna sa-mbha̭ratyanṷvittyai pāpavasyasaṃ-vā~ eta-tkri̭yate yacchreya̭sā ca pāpī̭yasā ca samāna-ṅkarma̭ kurvanti pāpī̭yān.- [pāpī̭yān, hyaśvā-dgardabho-'śva-] 6
-hyaśvā-dgardabho-'śva-mpūrva̭-nnayanti pāpavasya-sasya vyāvṛ̭ttyai tasmācchreyāgṃ̭sa-mpāpī̭yā-npaścādanvḙti bahurvai bhava̭to bhrātṛ̭vyo bhava̭tīva khalu vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute vajryaśvaḥ̭ pratūrvannehya̭va-krāmanna-śa̭stīrityā̭ha vajrḙṇaiva pāpmāna-mbhrātṛ̭vyamava̭ krāmati rudrasya gāṇa̭patyādityā̭ha raudrā vai paśavo̭ rudrādeva [ ] 7
paśū-nniryācyā-''tmane karma̭ kurute pūṣṇā sayujā̭ sahetyā̭ha pūṣā vā addhva̭nāgṃ sannetā sama̭ṣṭyai purī̭ṣāyatano vā eṣa yadagniraṅgi̭raso vā etamagrḙ devatā̭nāgṃ sama̭bhara-npṛthivyā-ssadhasthā̭dagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dacchehītyā̭ha sāya̭tanamevaina̭-ndevatā̭bhi-ssa-mbha̭ratyagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva- dacchḙma ityā̭ha yena̭ [ ] 8
saṅgaccha̭te vāja̭mevāsya̭ vṛṅkte prajāpa̭taye pratiprocyāgni-ssambhṛtya ityā̭huriyaṃ-vai~ prajāpa̭tistasyā̭ etacchrotraṃ-ya~dvalmīko-'gni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭riṣyāma iti̭ valmīkavapāmupa̭ tiṣṭhate sākṣādeva prajāpa̭taye pratiprocyā-'gnigṃ sa-mbha̭ratyagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭rāma ityā̭ha yena̭ sagañccha̭te vāja̭mevāsya̭ vṛṅkte 'nvagniruṣasāmagra̭- [-'nvagniruṣasāmagram, akhyadityāhā-] 9
-makhyadityāhā-nṷkhyātyā āgatya̭ vājyaddhva̭na ākramya̭ vāji-npṛthivīmityā̭hecchatyevaina-mpūrva̭yā vindatyutta̭rayā dvābhyāmā kra̭mayati prati̭ṣṭhityā anṷrūpābhyā-ntasmādanṷrūpāḥ paśavaḥ prajā̭yante dyaustḙ pṛṣṭha-mpṛ̭thivī sadhasthamityā̭haibhyo vā etaṃ-lo~kebhyaḥ̭ prajāpa̭ti-ssamai̭raya-drūpamevāsyai-tanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe vajrī vā eṣa yadaśvo̭ da-dbhiranyato̭dadbhyo bhūyāṃ-lo~ma̭bhirubhayāda̭dbhyo ya-ndviṣyā-ttama̭dhaspada-ndhyā̭ye-dvajrḙṇaivainagg̭ stṛṇute || 10 ||
(āha - pāpī̭yān - rudrādeva - yenā - 'graṃ̭ - ~vajrī vai - saptada̭śa ca) (a. 2)
utkrāmo-da̭kramīditi dvābhyāmutkra̭mayati prati̭ṣṭhityā anṷrūpābhyā-ntasmādanṷrūpāḥ paśavaḥ prajā̭yante 'pa upa̭ sṛjati yatra vā āpa̭ upa gaccha̭nti tadoṣa̭dhayaḥ prati̭ tiṣṭhantyoṣa̭dhīḥ pratitiṣṭha̭ntīḥ paśavo-'nu prati̭ tiṣṭhanti paśūn. yajño yajñaṃ-ya~ja̭māno yaja̭māna-mprajāstasmā̭dapa upa̭ sṛjati prati̭ṣṭhityai yada̭ddhvaryu-ra̭nagnāvāhṷti-ñjuhuyādandho 'ddhvaryu- [-'ddhvaryuḥ, syā-drakṣāgṃ̭si] 11
-ssyā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyurhira̭ṇyamupāsya̭ juhotyagnivatyeva jṷhoti nāndho-'ddhvaryurbhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti jigha̭rmyagni-mmana̭sā ghṛtenetyā̭ha mana̭sā hi purṷṣo yajñama̭bhigaccha̭ti pratikṣyanta-mbhuva̭nāni viśvetyā̭ha sarvagg hyḙṣa pratya-ṅkṣeti̭ pṛthu-nti̭raścā vaya̭sā bṛhantamityāhā-'lpo hyḙṣa jāto mahā- [mahān, bhava̭ti] 12
-nbhava̭ti vyaci̭ṣṭhamannagṃ̭ rabhasaṃ-vi~dā̭namityāhā 'nna̭mevā-'smai svadayati sarva̭masmai svadate ya evaṃ-ve~dā ''tvā̭ jigharmi vaca̭sā ghṛtenetyā̭ha tasmā-dya-tpurṷṣo mana̭sā-'bhigaccha̭ti ta-dvācā va̭datya rakṣasetyā̭ha rakṣa̭sāmapa̭hatyai marya̭śrī-sspṛhaya-dva̭rṇo agnirityāhā-pa̭citimevā-'smi̭-ndadhātya-pa̭citimā-nbhavati ya evaṃ- [ya evam, veda mana̭sā tvai] 13
-~veda mana̭sā tvai tāmāptṷmarhati yāma̭ddhvaryura̭-nagnāvāhṷti-ñjuhoti mana̭svatībhyā-ñjuhotyāhṷtyorāptyai dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai yajñamukhe ya̭jñamukhe vai kriyamā̭ṇe yajñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃ santyetarhi khalu vā eta-dya̭jñamukhaṃ-ya~rhyḙna-dāhṷti-raśñute pari̭ likhati rakṣa̭sāmapa̭hatyai tisṛbhiḥ pari̭ likhati trivṛdvā agniryāvā̭nevā-'gnistasmā-drakṣāgsyapa̭ hanti [hanti, gāyatriyā pari̭] 14
gāyatriyā pari̭ likhati tejo vai gā̭yatrī teja̭saivaina-mpari̭gṛhṇāti triṣṭubhā pari̭ likhatīndriyaṃ-vai~ triṣṭu-gi̭ndriyeṇaivaina-mpari̭ gṛhṇātyanuṣṭubhā pari̭ likhatyanuṣṭu-phsarvā̭ṇi chandāgṃ̭si paribhūḥ paryāptyai maddhyato̭-'nuṣṭubhā vāgvā a̭nuṣṭu-ptasmā-nmaddhyato vācā va̭dāmo gāyatriyā pra̭thamayā pari̭ likhatyathā̭-'nuṣṭubhā-'tha̭ triṣṭubhā tejo vai gā̭yatrī yajño̭ 'nuṣṭugi̭ndriya-ntriṣṭu-pteja̭sā caivendriyeṇa̭ cobhayato̭ yajña-mpari̭ gṛhṇāti || 15 ||
(andho-'ddhvaryu - rmahān - bha̭vati ya evagṃ - ha̭nti - triṣṭubhā tejo vai gā̭yatrī - trayo̭daśa ca) (a. 3)
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava iti̭ khanati prasūtyā atho̭ dhūma-mevaitena̭ janayati jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne supratī̭ka-mityā̭ha jyoti̭revaitena̭ janayati so-'gnirjātaḥ prajā-śśucā-''rpa̭ya-tta-ndevā a̭rdharcenā̭-śamayañchiva-mprajābhyo-'higṃ̭ santamityā̭ha prajābhya̭ evainagṃ̭ śamayati dvābhyā-ṅkhanati prati̭ṣṭhityā apā-mpṛṣṭhamasīti̭ puṣkaraparṇamā [puṣkaraparṇamā, haratyapāṃ-vā~] 16
ha̭ratyapāṃ-vā~ eta-tpṛṣṭhaṃ-ya~-tpṷṣkaraparṇagṃ rūpeṇaivainadā ha̭rati puṣkaraparṇena sa-mbha̭rati yonirvā agneḥ pṷṣkaraparṇagṃ sayo̭nimevāgnigṃ sambha̭rati kṛṣṇājinena sambha̭rati yajño vai kṛ̭ṣṇājinaṃ-ya~jñenaiva yajñagṃ sambha̭rati ya-dgrāmyāṇā-mpaśūnā-ñcarma̭ṇā sambhare-dgrāmyā-npaśūñchucā-'rpa̭ye-tkṛṣṇājinena sambha̭ratyāraṇyāneva paśū- [paśūn, śucā-'rpa̭yati] 17
-ñchucā-'rpa̭yati tasmā-thsamāva̭-tpaśūnā-mprajāya̭mānānā-māraṇyāḥ paśavaḥ kanī̭yāgṃsa-śśucā hyṛ̭tā lo̭mata-ssambha̭ratyato hya̭sya meddhya̭-ṅkṛṣṇājina-ñca̭ puṣkaraparṇa-ñca sagg stṛ̭ṇātīyaṃ-vai~ kṛ̭ṣṇājinamasau pṷṣkaraparṇa-mābhyā-mevaina̭-mubhayataḥ pari̭gṛhṇātya-gnirdevebhyo nilā̭yata tamatharvā-'nva̭paśyadatha̭rvā tvā prathamo nira̭manthadagna i- [nira̭manthadagna iti̭, āha ya evaina̭-] 18
-tyā̭ha ya evaina̭-manvapa̭śya-ttenaivainagṃ sambha̭rati tvāma̭gne puṣka̭rādadhītyā̭ha puṣkaraparṇe hyḙnamupa̭śrita-mavi̭nda-ttamṷ tvā daddhyaṅṅṛṣirityā̭ha daddhyaṅ vā ā̭tharvaṇa-stḙjasvyā̭sī-tteja̭ evāsmi̭-ndadhāti tamṷ tvā pāthyo vṛṣetyā̭ha pūrva̭mevodita-mutta̭reṇābhi gṛ̭ṇāti [gṛ̭ṇāti, catasṛbhi-ssambha̭rati] 19
catasṛbhi-ssambha̭rati catvāri chandāgṃ̭si chando̭bhireva gā̭yatrībhi̭rbrāhmaṇasya̭ gāyatro hi brāhmaṇa-striṣṭugbhī̭ rājanya̭sya traiṣṭṷbho hi rā̭janyo̭ ya-ṅkāmayḙta vasī̭yān-thsyādityubhayī̭bhistasya sambha̭re-tteja̭ścaivā-'smā̭ indriya-ñca̭ samīcī̭ dadhātyaṣṭābhi-ssambha̭ratyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatro 'gniryāvā̭nevā-'gnistagṃ sambha̭rati sīda̭ hotarityā̭- -ha devatā̭ evāsmai sagṃ sā̭dayati ni hoteti̭ manuṣyān-thsagṃ sī̭dasveti vayāgṃ̭si jani̭ṣvā hi jenyo agre ahnāmityā̭ha deva manuṣyānevā-'smai sagṃsa̭nnā-npraja̭nayati || 20
(ai - va paśū - niti̭ - gṛṇāti - hotariti̭ - saptavigṃ̭śatiśca) (a. 4)
krūrami̭va vā a̭syā eta-tka̭roti ya-tkhana̭tyapa upa̭ sṛjatyāpo vai śāntā-śśāntābhi̭revā-'syai śucagṃ̭ śamayati sa-ntḙ vāyurmā̭tariśvā̭ dadhātvityā̭ha prāṇo vai vāyuḥ prāṇenaivāsyai prāṇagṃ sa-nda̭dhāti sa-ntḙ vāyurityā̭ha tasmā-dvāyupra̭cyutā divo vṛṣṭi̭rīrte tasmai̭ ca devi vaṣa̭ḍastu [vaṣa̭ḍastu, tubhyamityā̭ha] 21
tubhyamityā̭ha ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva vṛṣṭi̭-ndadhāti tasmā-thsarvā̭nṛtūn. va̭rṣati ya-dva̭ṣaṭkuryā-dyātayā̭mā-'sya vaṣaṭkāra-ssyādyanna va̭ṣaṭkuryā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyurvaḍityā̭ha parokṣa̭meva vaṣa̭-ṭkaroti nāsya̭ yātayā̭mā vaṣaṭkāro bhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti sujā̭to jyoti̭ṣā sahetya̭nuṣṭubhopa̭ nahyatyanuṣṭu- [nahyatyanuṣṭup, sarvā̭ṇi chandāgṃ̭si] 22
-phsarvā̭ṇi chandāgṃ̭si chandāgṃ̭si khalu vā agneḥ priyā tanūḥ priyayaivaina̭-ntanuvā pari̭ dadhāti vedṷko vāso̭ bhavatiya evaṃ-ve~da̭ vāruṇo vā agnirupa̭naddha udṷ tiṣṭha svaddhvarordhva ū ṣuṇa̭ ūtaya iti̭ sāvitrībhyāmu-tti̭ṣṭhati savitṛpra̭sūta evāsyordhvāṃ-va~̭ruṇamenimu-thsṛ̭jati dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai sa jāto garbho̭ asi [garbho̭ asi, roda̭syorityā̭heme] 23
roda̭syorityā̭heme vai roda̭sī tayo̭reṣa garbho yadagni-stasmā̭-devamāhāgne cārurvibhṛ̭ta oṣa̭dhīṣvityā̭ha yadā hyḙtaṃ-vi~bharantyatha cārṷtaro bhava̭ti pra mātṛbhyo adhi kani̭krada-dgā ityāhauṣa̭dhayo vā a̭sya mātarastābhya̭ evaina-mpracyā̭vayati sthiro bha̭va vīḍva̭ṅga iti̭ gardabha ā sā̭dayati [ā sā̭dayati, sa-nna̭hyatyevaina̭-] 24
sa-nna̭hyatyevaina̭-metayā sthemne ga̭rdabhena sambha̭rati tasmā-dgardabhaḥ pa̭śūnā-mbhā̭rabhārita̭mo gardabhena sa-mbha̭rati tasmā-dgardabho-'pya̭nāleśe-'tyanyā-npaśū-nmedyatyannagg hyḙnenā-'rkagṃ sambhara̭nti gardabhena sambha̭rati tasmā-dgardabho dviretā-ssan kani̭ṣṭha-mpaśūnā-mprajā̭yate-'gnirhya̭sya yoni̭-nnirdaha̭ti prajāsu vā eṣa etarhyārṷ̄ḍha- [etarhyārṷ̄ḍhaḥ, sa īśvaraḥ prajā-śśucā] 25
-ssa īśvaraḥ prajā-śśucā pradahaḥ̭ śivo bha̭va prajābhya ityā̭ha prajābhya̭ evainagṃ̭ śamayati mānṷṣībhyastvama̭ṅgira ityā̭ha mānavyo̭ hi prajā mā dyāvā̭pṛthivī abhi śṷ̄śuco mā-'ntari̭kṣa-mmā vanaspatīnityā̭haibhya evainaṃ̭-lo~kebhyaḥ̭ śamayati praitṷ vājī kani̭kradadityā̭ha vājī hyḙṣa nāna̭da-drāsa̭bhaḥ patve- [patveti, āha rāsa̭bha iti] 26
-tyā̭ha rāsa̭bha iti hyḙtamṛṣayo-'va̭da-nbhara̭nnagni-mpṷrīṣya̭mityā̭hā-'gnigg hyḙṣa bhara̭ti mā pādyāyṷṣaḥ puretyāhā-''yṷrevā-'smi̭-ndadhāti tasmā-dgardabha-ssarvamāyṷreti tasmā-dgardabhe purā-''yṷṣaḥ pramī̭te bibhyati vṛṣā-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa-mbharannityā̭ha vṛṣā hyḙṣa vṛṣā-'gnirapā-ṅgarbhagṃ̭ - [vṛṣā-'gnirapā-ṅgarbham, samudriya-] 27
samudriya-mityā̭hā-'pāg hyḙṣa garbho yadagniragna ā yā̭hi vītaya iti vā imau lokau vyai̭tāmagna ā yā̭hi vītaya iti yadāhā 'nayorlokayo-rvītyai pracyṷto vā eṣa āyata̭nādaga̭taḥ pratiṣṭhāgṃ sa etarhya̭ddhvaryu-ñca yaja̭māna-ñca ddhyāyatyṛtagṃ satyamityā̭heyaṃ-vā~ ṛtamasau [ ] 28
satyamanayo̭revaina-mprati̭ ṣṭhāpayati nā-''rtimārccha̭tyaddhvaryurna yaja̭māno varṷṇo vā eṣa yaja̭mānamabhyaiti yadagnirupa̭naddha oṣa̭dhayaḥ prati̭ gṛhṇītāgnimeta-mityā̭ha śāntyai vyasyan viśvā ama̭tīrarā̭tī-rityā̭ha rakṣa̭sāmapa̭hatyai niṣīda̭-nno apa̭ durmatigṃ ha̭nadityā̭ha prati̭ṣṭhityā oṣa̭dhayaḥ prati̭modaddhva- [prati̭modaddhvam, enamityāhauṣa̭dhayo] 29
-menamityāhauṣa̭dhayo vā agnerbhā̭gadheya-ntābhi̭revainagṃ sama̭rdhayati puṣpā̭vatī-ssupippalā ityā̭ha tasmādoṣa̭dhayaḥ phala̭-ṅgṛhṇantya yaṃ-vo~ garbha̭ ṛtviyaḥ̭ pratnagṃ sadhasthamā-'sa̭dadityā̭ha yābhya̭ evaina̭-mpracyāvaya̭ti tāsvevaina-mprati̭ṣṭhāpayati dvābhyā̭mupāva̭harati prati̭ṣṭhityai || 30 ||
(astva - nuṣṭu - ba̭si - sādayatyā - rṷ̄ḍhaḥ-patveti-garbha̭-masau - mo̭daddhvaṃ - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 5)
vāruṇo vā agnirupa̭naddho vi pājaseti visragṃ̭sayati savitṛpra̭sūta evāsya viṣṷ̄cīṃ-va~ruṇameniṃ-vi~sṛ̭jatyapa upa̭ sṛjatyāpo vai śāntā-śśāntābhi̭revāsya śucagṃ̭ śamayati tisṛbhirupa̭ sṛjati trivṛdvā agniryāvā̭nevā-gnistasya śucagṃ̭ śamayati mitra-ssagṃsṛjya̭ pṛthivīmityā̭ha mitro vai śivo devānā-ntenaivai- [devānā-ntenaiva, enagṃ sagṃ sṛ̭jati] 31
-nagṃ sagṃ sṛ̭jati śāntyai yadgrāmyāṇā-mpātrā̭ṇā-ṅkapālai-ssagṃsṛje-dgrāmyāṇi pātrā̭ṇi śucā-'rpa̭yedarmakapālai-ssagṃ sṛ̭jatyetāni vā a̭nupajīvanīyāni tānyeva śucā-'rpa̭yati śarka̭rābhi-ssagṃ sṛ̭jati dhṛtyā atho̭ śantvāyā̭ jalomai-ssagṃ sṛ̭jatyeṣā vā agneḥ priyā tanūryadajā priyayaivaina̭-ntanuvā sagṃ sṛ̭jatyatho teja̭sā kṛṣṇājinasya loma̭bhi-ssagṃ - [loma̭bhi-ssam, sṛjati yajño vai] 32
sṛ̭jati yajño vai kṛ̭ṣṇājinaṃ-ya~jñenaiva yajñagṃ sagṃ sṛ̭jati rudrā-ssabhṛtya̭ pṛthivīmityā̭haitā vā eta-ndevatā agre sama̭bhara-ntābhi̭revainagṃ sambha̭rati makhasya śiro-'sītyā̭ha yajño vai makhastasyaita-cchiro yadukhā tasmā̭devamā̭ha yajñasya̭ pade stha ityā̭ha yajñasya hyḙte [ ] 33
pade atho prati̭ṣṭhityai prā-'nyābhi-ryacchatyanvanyai-rma̭ntrayate mithunatvāya tryṷddhi-ṅkaroti traya̭ ime lokā eṣāṃ-lo~kānāmāptyai chando̭bhiḥ karoti vīryaṃ̭-vai~ chandāgṃ̭si vīryḙṇaivainā-ṅkaroti yajṷṣā bila̭-ṅkaroti vyāvṛ̭ttyā iya̭tī-ṅkaroti prajāpa̭tinā yajñamukhena sammi̭tā-ndvistanā-ṅka̭roti yāvā̭pṛthivyordohā̭ya catuḥ̭stanā-ṅkaroti paśūnā-ndohā̭yāṣṭāsta̭nā-ṅkaroti chanda̭sā-ndohā̭ya navāśri-mabhicara̭taḥ kuryā-ttrivṛta̭meva vajragṃ̭ sambhṛtya bhrātṛ̭vyāya praha̭rati stṛtyai̭ kṛtvāya sā mahīmukhāmiti ni da̭dhāti devatāsvevainā-mprati̭ṣṭhāpayati || 34 ||
(tenaiva - loma̭bhi-ssa - mete - a̭bhicara̭ta - eka̭vigṃśatiśca) (a. 6)
saptabhi̭rdhūpayati sapta vai śī̭rṣaṇyāḥ prāṇā-śśira̭ eta-dyajñasya yadukhā śīrṣanneva yajñasya̭ prāṇā-nda̭dhāti tasmā-thsapta śīrṣa-nprāṇā a̭śvaśakena̭ dhūpayati prājāpatyo vā aśvaḥ̭ sayonitvāyā-di̭tistvetyā̭heyaṃ-vā~ adi̭tiradi̭tyaivādi̭tyā-ṅkhanatyasyā akrṷ̄raṅkārāya na hi sva-ssvagṃ hinasti̭ devānā-ntvā patnīrityā̭ha devānāṃ- [devānām, vā etā-mpatnayo-'grḙ-'] 35
-~vā etā-mpatnayo-'grḙ-'-kurva-ntābhi̭revainā-ndadhāti dhiṣaṇāstvetyā̭ha vidyā vai dhiṣaṇā̭ vidyābhi̭-revainā̭-mabhīndhe gnāstvetyā̭ha chandāgṃ̭si vai gnā śchando̭bhi-revaināg̭ śrapayati varūtrayastvetyā̭ha hotrā vai varūtrayo hotrā̭bhirevainā-mpacati jana̭yastvetyā̭ha devānāṃ-vai~ patnī- [patnīḥ, jana̭yastābhi̭-] 36
-rjana̭yastābhi̭-revainā-mpacati ṣaḍbhiḥ pa̭cati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revainā-mpacati dviḥ pacantvityā̭ha tasmā-ddvi-ssaṃ̭va~thsarasya̭ sasya-mpa̭cyate vāruṇyṷkhā-'bhīddhā̭ maitriyopai̭ti śāntyai̭ devastvā̭ savito-dva̭patvityā̭ha savitṛpra̭sūta evainā-mbrahma̭ṇā devatā̭bhiru-dva̭patyapa̭dyamānā pṛthivyāśā diśa ā pṛṇe- [ā pṛṇa, ityā̭ha] 37
-tyā̭ha tasmā̭dagni-ssarvā diśo-'nu vibhātyutti̭ṣṭha bṛhatī bha̭vordhvā ti̭ṣṭha dhruvā tvamityā̭ha prati̭ṣṭhityā asurya̭-mpātramanācchṛṇṇamā-cchṛ̭ṇatti devatrā-'ka̭rajakṣīreṇā-''cchṛ̭ṇatti paramaṃ-vā~ eta-tpayo yada̭jakṣīra-mpa̭rameṇaivainā-mpayasā-''cchṛ̭ṇatti yajṷṣā vyāvṛ̭ttyai chando̭bhirā cchṛ̭ṇatti chando̭bhirvā eṣā kri̭yate chando̭bhireva chandāgsyā cchṛ̭ṇatti || 38 ||
(āha devānāṃ - ~vai patnīḥ - pṛṇai - ṣā - ṣaṭ ca̭) (a. 7)
eka̭vigṃśatyā māṣaiḥ puruṣaśīrṣa-macchaityameddhyā vai māṣā̭ ameddhya-mpṷruṣaśīrṣa-ma̭meddhyairevā-syā̭-meddhya-nni̭ravadāya meddhya̭-ṅkṛtvā ''ha̭ratyeka̭vigṃśati-rbhavantyekavigṃśo vai purṷṣaḥ purṷṣasyā-''ptyai vyṛ̭ddhaṃ-vā~ eta-tprāṇaira̭meddhyaṃ-ya~-tpṷruṣaśīrṣagṃ sa̭ptadhā vitṛ̭ṇṇāṃ-va~lmīkavapā-mprati ni da̭dhāti sapta vai śī̭rṣaṇyāḥ prāṇāḥ prāṇairevaina-thsama̭rdhayati meddhyatvāya yāva̭nto [yāva̭ntaḥ, vai mṛtyuba̭ndhava-] 39
vai mṛtyuba̭ndhava-steṣāṃ-ya~ma ādhi̭patya-mparī̭yāya yamagāthābhiḥ pari̭gāyati yamādevaina̭-dvṛṅkte tisṛbhiḥ pari̭gāyati traya̭ ime lokā ebhya evaina̭llokebhyo̭ vṛṅkte tasmā-dgāya̭te na deya-ṅgāthā hi ta-dvṛṅkte 'gnibhyaḥ̭ paśūnā la̭bhate kāmā vā agnayaḥ kāmā̭nevāva̭ rundhe ya-tpaśū-nnā-''labhetā-'na̭varuddhā asya [ ] 40
paśavaḥ̭ syurya-tparya̭gnikṛtānu-thsṛje-dya̭jñaveśasa-ṅkṷryā-dya-thsagg̭sthāpaye-dyātayā̭māni śīrṣāṇi̭ syurya-tpaśūnālabha̭te tenaiva paśūnava̭ rundhe ya-tparya̭gnikṛtānu-thsṛjati̭ śīrṣṇā-mayā̭tayāmatvāya prājāpatyena sagg sthā̭payati yajño vai prajāpa̭tiryajña eva yajña-mprati̭ṣṭhāpayati prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata sa ri̭ricāno̭-'manyata sa etā āprīra̭paśya-ttābhirvai sa mṷkhata [sa mṷkhataḥ, ātmānamā 'prī̭ṇīta] 41
ātmānamā 'prī̭ṇīta yadetā āpriyo bhava̭nti yajño vai prajāpa̭ti-ryajñamevaitābhi̭rmukhata ā prī̭ṇātya-pa̭rimitachandaso bhavantyapa̭rimitaḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyā̭ ūnātiriktā mi̭thunāḥ prajātyai lomaśaṃ-vai~ nāmaitacchandaḥ̭ prajāpa̭teḥ paśavo̭ lomaśāḥ paśūnevā-'va̭ rundhe sarvā̭ṇi vā etā rūpāṇi sarvā̭ṇi rūpāṇyagnau citye kriyante tasmā̭detā agneścitya̭sya [agneścitya̭sya, bhavantyeka̭vigṃ śatigṃ] 42
bhavantyeka̭vigṃ śatigṃ sāmidhenīranvā̭ha rugvā ḙkavigṃśo ruca̭meva ga̭cchatyatho pratiṣṭhāmeva pra̭tiṣṭhā hyḙkavigṃśa-ścatṷrvigṃśatimanvā̭ha catṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsaro-'gnirvaiśvānara-ssākṣādeva vaiśvānaramava̭ rundhe parā̭cīranvā̭ha parā̭ṅiva hi sṷvargo loka-ssamāstvā-'gna ṛtavo̭ vardhayantvityā̭ha samā̭bhirevā-'gniṃ-va~̭rdhaya- [-'gniṃ-va~̭rdhayati, ṛtubhiḥ̭ saṃva~thsaraṃ-vi~śvā] 43
-tyṛtubhiḥ̭ saṃva~thsaraṃ-vi~śvā ā bhā̭hi pradiśaḥ̭ pṛthivyā ityā̭ha tasmā̭dagni-ssarvā diśo-'nu vibhā̭ti pratyaṷhatāmaśvinā̭ mṛtyuma̭smādityā̭ha mṛtyumevā-'smādapa̭ nudatyudvaya-ntama̭sasparītyā̭ha pāpmā vai tamaḥ̭ pāpmāna̭mevāsmādapa̭ hantyaga̭nma jyoti̭ruttama-mityā̭hā-'sau vā ā̭dityo jyoti̭ruttama-mā̭dityasyaiva sāyṷjya-ṅgacchati na saṃ̭va~thsarasti̭ṣṭhati nāsya śrīsti̭ṣṭhati yasyaitāḥ kriyante jyoti̭ṣmatī-muttamāmanvā̭ha jyoti̭revāsmā̭ upari̭ṣṭā-ddadhāti suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai || 44 ||
(yāva̭nto - 'sya - mukhata - ścitya̭sya - vardhaya - tyādityo - 'ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 8)
ṣaḍbhirdīkṣayati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revaina̭-ndīkṣayati saptabhi̭rdīkṣayati sapta chandāgṃ̭si chando̭bhirevaina̭-ndīkṣayati viśvḙ devasya̭ neturitya̭-nuṣṭubhottamayā̭ juhoti vāgvā a̭nuṣṭu-ptasmā-tprāṇānāṃ-vā~gṷttamai- ka̭smādakṣarādanāpta-mprathama-mpada-ntasmā-dya-dvāco-'nāpta-ntanma̭nuṣyā̭ upa̭ jīvanti pūrṇayā̭ juhoti pūrṇa i̭va hi prajāpa̭tiḥ [prajāpa̭tiḥ, prajāpa̭terāpatyai] 45
prajāpa̭terāptyai nyṷ̄nayā juhoti nyṷ̄nāddhi prajāpa̭tiḥ prajā asṛ̭jata prajānāgṃ sṛṣṭyai yadarciṣi̭ pravṛñjyā-dbhūtamava̭ rundhīta yadaṅgā̭reṣu bhaviṣyadaṅgā̭reṣu pravṛ̭ṇakti bhaviṣya devāva̭ rundhe bhaviṣyaddhi bhūyo̭ bhūtā-ddvābhyā-mpravṛ̭ṇakti dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai brahma̭ṇā vā eṣā yajṷṣā sambhṛ̭tā yadukhā sā yadbhidyetā-''rtimārcche- [-''rtimārcchet, yaja̭māno] 46
-dyaja̭māno hanyetā-'sya yajño mitraitāmukhā-ntapetyā̭ha brahma vai mitro brahma̭nnevainā-mprati̭ṣṭhāpayati nā-''rtimārccha̭ti yaja̭māno nāsya̭ yajño ha̭nyate yadi bhidyḙta taireva kapālai-ssagṃ sṛ̭je-thsaiva tataḥ prāya̭ścittiryo gataśrī-ssyānma̭thitvā tasyāva̭ daddhyā-dbhūto vā eṣa sa svā- [eṣa sa svām, devatāmupai̭ti] 47
-ndevatāmupai̭ti yo bhūti̭kāma-ssyādya ukhāyai̭ sambhave-thsa eva tasya̭ syādato hyḙṣa sambhava̭tyeṣa vai sva̭yambhūrnāma bhava̭tyeva ya-ṅkāmayḙta bhrātṛ̭vyamasmai janayeyamitya-nyatastasyā-''hṛtyā-'va̭ daddhyā-thsākṣādevāsmai bhrātṛ̭vya-ñjanayatyambarīṣādanna̭ kāmasyāva̭ daddhyādambarīṣe vā anna̭-mbhriyate sayonyevānna- [sayonyevānnam, ava̭ rundhe] 48
-mava̭ rundhe muñjānava̭ dadhātyūrgvai muñjā ūrja̭mevāsmā api̭ dadhātyagnirdevebhyo nilā̭yata sa krṷmuka-mprā-'vi̭śa-tkrumukamava̭ dadhāti yadevāsya tatra nya̭kta-nta devāva̭ rundha ājyḙna saṃ-yau~tyetadvā agneḥ priya-ndhāma yadājya̭-mpriyeṇaivaina-ndhāmnā sama̭rdhayatyatho teja̭sā [teja̭sā, vai ka̭kantīmā da̭dhāti] 49
vai ka̭ṅkatīmā da̭dhāti bhā evāva̭ rundhe śamīmayīmā da̭dhāti śāntyai sīda tva-mmāturasyā upastha iti̭ tisṛbhi̭rjātamupa̭ tiṣṭhate traya̭ ime lokā eṣvḙva lokeṣvāvida̭-ṅgacchatyatho prāṇānevā-''tma-ndha̭tte || 50 ||
( prajāpa̭ti--r ṛccheth - svā - mevānnaṃ - teja̭sā - catṷstrigṃśacca) (a. 9)
na ha̭ sma vai purā-'gnirapa̭raśuvṛkṇa-ndahati tada̭smai prayoga evarṣi̭rasvadaya-dyada̭gne yāni kāni ceti̭ samidhamā da̭dhātyapa̭raśuvṛkṇa-mevāsmai svadayati sarva̭masmai svadate ya evaṃ-ve~daudṷmbarīmā da̭dhātyūrgvā ṷdumbara ūrja̭mevāsmā api̭ dadhāti prajāpa̭tiragni-ma̭sṛjata tagṃ sṛṣṭagṃ rakṣāg̭- [sṛṣṭagṃ rakṣāgṃ̭si, ajighāgṃsanthsa eta-] 51
-syajighāgṃsanthsa eta-drākṣoghnama̭paśya-ttena vai sarakṣāgsyapā̭-'hata ya-drākṣoghna-mbhava̭tyagnereva tena̭ jātā-drakṣāgsyapa̭ hantyāśva̭tthīmā da̭dhātyaśvattho vai vanaspatī̭nāgṃ sapatnasāho viji̭tyai vaika̭ṅkatīmā da̭dhāti bhā evāva̭ rundhe śamīmayīmā da̭dhāti śāntyai sagṃśi̭ta-mme brahmodḙṣā-mbāhū a̭tiramityṷttame audṷmbarī [audṷmbarī, vācayati brahma̭ṇaiva] 52
vācayati brahma̭ṇaiva kṣatragṃ sagg śya̭ti kṣatreṇa brahma tasmā-dbrāhmaṇo rā̭janya̭vānatyanya-mbrāhmaṇa-ntasmā-drājanyo brāhmaṇavānatyanyagṃ rā̭janya̭-mmṛtyurvā eṣa yadagniramṛtagṃ hira̭ṇyagṃ rukmamanta̭ra-mprati̭muñcate 'mṛta̭meva mṛtyorantardha̭tta eka̭vigṃśatinirbādho bhavatyeka̭vigṃśatirvai dḙvalokā dvāda̭śa māsāḥ pañcartavastraya̭ ime lokā asāvā̭ditya [asāvā̭dityaḥ, ekavigṃśa etāva̭nto vai] 53
ḙkavigṃśa etāva̭nto vai dḙvalokāstebhya̭ eva bhrātṛ̭vyamantarḙti nirbādhairvai devā asṷrā-nnirbādhḙ-'kurvata tanni̭rbādhānā-nnirbādhatva-nni̭rbādhī bha̭vati bhrātṛ̭vyāneva ni̭rbādhe kṷrute sāvitriyā prati̭muñcate prasūtyai naktoṣāsetyutta̭rayā 'horātrābhyā̭mevaina-mudya̭cchate devā agni-ndhā̭raya-ndraviṇodā ityā̭ha prāṇā vai devā dra̭viṇodā a̭horātrābhyā̭mevaina̭mudyatya̭ [ ] 54
prāṇairdā̭dhārā ''sī̭naḥ prati̭muñcate tasmādāsī̭nāḥ prajāḥ prajā̭yante kṛṣṇājinamutta̭ra-ntejo vai hira̭ṇya-mbrahma̭ kṛṣṇājina-nteja̭sā caivaina-mbrahma̭ṇā cobhayataḥ pari̭gṛhṇāti ṣaḍṷdyāmagṃ śikya̭-mbhavati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revaina-mudya̭cchate ya-ddvāda̭śodyāmagṃ saṃva~thsareṇaiva mauñja-mbha̭vatyūrgvai muñjā̭ ūrjaivainagṃ sa ma̭rdhayati suparṇo̭-'si garutmānityavekṣate rūpamevāsyaitanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe diva̭-ṅgaccha suvaḥ̭ patetyā̭ha suvargamevainaṃ̭-lo~ka-ṅga̭mayati || 55 ||
(rakṣāgsyau - dṷbaṃri - āditya - udyatya - saṃ - catṷrvigṃśatiśca) (a. 10)
sami̭ddho añjan kṛda̭ra-mmatīnā-ṅghṛtama̭gne madhṷma-tpinva̭mānaḥ | vājī vaha̭n vājina̭-ñjātavedo devānāṃ-va~kṣi priyamā sadhastham || ghṛtenāñjanthsa-mpatho dḙvayānā-nprajānan vājyapyḙtu devān | anṷ tvā sapte pradiśaḥ̭ sacantāg svadhāmasmai yaja̭mānāya dhehi || īḍyaścāsi vandya̭śca vājinnāśuścāsi meddhya̭śca sapte | agniṣṭvā̭ [agniṣṭvā, devairvasṷbhi-ssajoṣāḥ] 56
devairvasṷbhi-ssajoṣāḥ prītaṃ-va~hniṃ̭-va~hatu jātavḙdāḥ || stīrṇa-mbarhi-ssuṣṭarī̭mā juṣāṇoru pṛthu pratha̭māna-mpṛthivyām | devebhi̭ryuktamadi̭ti-ssajoṣā-ssyona-ṅkṛ̭ṇvānā sṷvite da̭dhātu || etā ṷ va-ssubhagā̭ viśvarṷ̄pā vipakṣo̭bhi-śśraya̭māṇā udātaiḥ | ṛṣvā-ssatīḥ kavaṣa-śśumbha̭mānā dvāro̭ devī-ssṷprāyaṇā bha̭vantu || antarā mitrāvarṷṇā cara̭ntī mukhaṃ̭-ya~jñānā̭mabhi saṃ̭vi~dāne | uṣāsā̭ vāgṃ [uṣāsā̭ vām, suhiraṇye sṷśilpe] 57
suhiraṇye sṷśilpe ṛtasya yonā̭viha sā̭dayāmi || prathamā vāgṃ̭ sarathinā̭ suvarṇā̭ devau paśya̭ntau bhuva̭nāni viśvā | api̭praya-ñcoda̭nā vā-mmimā̭nā hotā̭rā jyotiḥ̭ pradiśā̭ diśantā || ādityairno bhāra̭tī vaṣṭu yajñagṃ sara̭svatī saha rudrairna̭ āvīt | iḍopa̭hūtā vasṷbhi-ssajoṣā̭ yajña-nno̭ devīramṛtḙṣu dhatta || tvaṣṭā̭ vīra-ndevakā̭ma-ñjajāna tvaṣṭurarvā̭ jāyata āśuraśvaḥ̭ | 58
tvaṣṭedaṃ-vi~śva-mbhuva̭na-ñjajāna bahoḥ kartāra̭miha ya̭kṣi hotaḥ || aśvo̭ ghṛtena tmanyā sama̭kta upa̭ devāgṃ ṛ̭tuśaḥ pātha̭ etu | vanaspati̭-rdevaloka-mpra̭jānannagninā̭ havyā sva̭ditāni̭ vakṣat || prajāpa̭testapa̭sā vāvṛdhāna-ssadyo jāto da̭dhiṣe yajñama̭gne | svāhā̭kṛtena haviṣā̭ purogā yāhi sāddhyā havira̭dantu devāḥ || 59 ||
(agniṣṭvā̭ - vā - maśvo - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 11) (sāvitrāṇi - vyṛ̭ddha - mutkrā̭ma - devasya̭ khanati - krūraṃ -~vā̭ruṇaḥ - saptabhi - reka̭vigṃśatyā - ṣaḍbhi - rna ha̭ sma - sami̭ddho añja - nnekā̭daśa ) (sāvitrā - ṇyutkrā̭ma - krūraṃ -~vā̭ruṇaḥ - paśavaḥ̭ syu - rna ha̭ sma - nava̭pañcāśat) (sāvitrāṇi̭, havira̭dantu devāḥ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More