o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
sāvitrāṇi̭ juhoti prasūtyai caturgṛhītena̭ juhoti catṷṣpādaḥ paśavaḥ̭ paśūnevā-'va̭ rundhe cata̭sro diśo̭ dikṣvḙva prati̭ tiṣṭhati chandāgṃ̭si devebhyo 'pā-'krāma-nna vo̭ bhāgāni̭ havyaṃ-va~̭kṣyāma iti tebhya̭ etacca̭tu-rgṛhītama̭-dhāraya-npuro-'nu vākyā̭yai yājyā̭yai devatā̭yai vaṣaṭkārāya yacca̭turgṛhīta-ñjuhoti chandāg̭syeva ta-tprī̭ṇāti tānya̭sya prītāni̭ devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hanti ya-ṅkāmayḙta [ya-ṅkāmayḙta, pāpī̭yān-thsyādityekai̭ka-] 1
pāpī̭yān-thsyādityekai̭ka-ntasya̭ juhuyā-dāhṷtībhirevainamapa̭ gṛhṇāti pāpī̭yā-nbhavati ya-ṅkāmayḙta vasī̭yān-thsyāditi sarvā̭ṇi tasyā̭-'nudrutya̭ juhuyādāhṷtyaivaina̭mabhi kra̭mayati vasī̭yā-nbhavatyatho̭ yajñasyaivaiṣā-'bhikrāntireti vā eṣa ya̭jñamukhā-dṛddhyā yo-'gnerdevatā̭yā etyaṣṭāvetāni̭ sāvitrāṇi̭ bhavantyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatro- [gā̭yatraḥ, agnistenaiva] 2
-'gnistenaiva ya̭jñamukhādṛddhyā̭ agnerdevatā̭yai naityaṣṭau sā̭vitrāṇi̭ bhavantyāhṷtirnavamī trivṛta̭meva ya̭jñamukhe viyā̭tayati yadi̭ kāmayḙta chandāgṃ̭si yajñayaśasenā 'rpayeyamityṛca̭mantamā-ṅkṷryācchandāg̭syeva ya̭jñayaśasenā 'rpayati yadi̭ kāmayḙta yaja̭mānaṃ-ya~jñayaśasenā-'rpayeyamiti yajṷrantama-ṅkṷryā-dyaja̭mānameva ya̭jñayaśasenā-'rpayatyṛcā stomagṃ sama̭rdhaye- [sama̭rdhayeti̭, āha samṛ̭ddhyai] 3
-tyā̭ha samṛ̭ddhyai caturbhirabhrimā da̭tte catvāri chandāgṃ̭si chando̭bhireva devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha prasūtyā agnirdevebhyo nilā̭yata sa veṇu-mprā-'vi̭śa-thsa etāmūtimanu sama̭cara-dya-dveṇo-ssuṣiragṃ sṷṣirā-'bhri̭rbhavati sayonitvāya sa yatra̭yatrā-'va̭sa-tta-tkṛṣṇama̭bhava-tkalmāṣī bha̭vati rūpasa̭mṛddhyā ubhayataḥ, kṣṇūrbha̭vatītaścā-'-muta̭ścā-'rkasyā-va̭ruddhyai vyāmamātrī bha̭vatyetāvadvai purṷṣe vīryaṃ̭-vī~rya̭sammitā 'pa̭rimitā bhavatya-pa̭rimitasyā-' va̭ruddhyai yo vanaspatī̭nā-mphalagrahi-ssa ḙṣāṃ-vī~ryā̭vā-nphalagrahirveṇṷ-rvaiṇavī bha̭vati vīrya̭syā va̭ruddhyai || 4 ||
vyṛ̭ddhaṃ-vā~ eta-dyajñasya yada̭yajuṣkḙṇa kriyata̭ imāma̭gṛbhṇa-nraśanā-mṛtasyetya̭śvābhidhānīmā da̭tte yajṷṣkṛtyai yajñasya samṛ̭ddhyai pratūrtaṃ-vā~jinnā dravetyaśva̭-mabhi da̭dhāti rūpamevā-'syaita-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe yuñjāthāgṃ rāsa̭bhaṃ-yu~vamiti̭ gardabha-masa̭tyeva ga̭rdabha-mprati̭ ṣṭhāpayati tasmādaśvā-dgardabho-'sa̭ttaro yogḙyoge tavasta̭ramityā̭ha [tavasta̭ramityā̭ha, yogḙyoga] 5
yogḙyoga evainaṃ̭-yu~ṅkte vājḙvāje havāmaha ityāhānnaṃ-vai~ vājo-'nna̭mevāva̭ rundhe sakhā̭ya indra̭mūtaya ityā̭hendriyamevāva̭ rundhe 'gnirdevebhyo nilā̭yata ta-mprajāpa̭tiranva̭vinda-tprājāpatyo-'śvo 'śvḙna sa-mbha̭ratyanṷvittyai pāpavasyasaṃ-vā~ eta-tkri̭yate yacchreya̭sā ca pāpī̭yasā ca samāna-ṅkarma̭ kurvanti pāpī̭yān.- [pāpī̭yān, hyaśvā-dgardabho-'śva-] 6
-hyaśvā-dgardabho-'śva-mpūrva̭-nnayanti pāpavasya-sasya vyāvṛ̭ttyai tasmācchreyāgṃ̭sa-mpāpī̭yā-npaścādanvḙti bahurvai bhava̭to bhrātṛ̭vyo bhava̭tīva khalu vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute vajryaśvaḥ̭ pratūrvannehya̭va-krāmanna-śa̭stīrityā̭ha vajrḙṇaiva pāpmāna-mbhrātṛ̭vyamava̭ krāmati rudrasya gāṇa̭patyādityā̭ha raudrā vai paśavo̭ rudrādeva [ ] 7
paśū-nniryācyā-''tmane karma̭ kurute pūṣṇā sayujā̭ sahetyā̭ha pūṣā vā addhva̭nāgṃ sannetā sama̭ṣṭyai purī̭ṣāyatano vā eṣa yadagniraṅgi̭raso vā etamagrḙ devatā̭nāgṃ sama̭bhara-npṛthivyā-ssadhasthā̭dagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dacchehītyā̭ha sāya̭tanamevaina̭-ndevatā̭bhi-ssa-mbha̭ratyagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva- dacchḙma ityā̭ha yena̭ [ ] 8
saṅgaccha̭te vāja̭mevāsya̭ vṛṅkte prajāpa̭taye pratiprocyāgni-ssambhṛtya ityā̭huriyaṃ-vai~ prajāpa̭tistasyā̭ etacchrotraṃ-ya~dvalmīko-'gni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭riṣyāma iti̭ valmīkavapāmupa̭ tiṣṭhate sākṣādeva prajāpa̭taye pratiprocyā-'gnigṃ sa-mbha̭ratyagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭rāma ityā̭ha yena̭ sagañccha̭te vāja̭mevāsya̭ vṛṅkte 'nvagniruṣasāmagra̭- [-'nvagniruṣasāmagram, akhyadityāhā-] 9
-makhyadityāhā-nṷkhyātyā āgatya̭ vājyaddhva̭na ākramya̭ vāji-npṛthivīmityā̭hecchatyevaina-mpūrva̭yā vindatyutta̭rayā dvābhyāmā kra̭mayati prati̭ṣṭhityā anṷrūpābhyā-ntasmādanṷrūpāḥ paśavaḥ prajā̭yante dyaustḙ pṛṣṭha-mpṛ̭thivī sadhasthamityā̭haibhyo vā etaṃ-lo~kebhyaḥ̭ prajāpa̭ti-ssamai̭raya-drūpamevāsyai-tanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe vajrī vā eṣa yadaśvo̭ da-dbhiranyato̭dadbhyo bhūyāṃ-lo~ma̭bhirubhayāda̭dbhyo ya-ndviṣyā-ttama̭dhaspada-ndhyā̭ye-dvajrḙṇaivainagg̭ stṛṇute || 10 ||
utkrāmo-da̭kramīditi dvābhyāmutkra̭mayati prati̭ṣṭhityā anṷrūpābhyā-ntasmādanṷrūpāḥ paśavaḥ prajā̭yante 'pa upa̭ sṛjati yatra vā āpa̭ upa gaccha̭nti tadoṣa̭dhayaḥ prati̭ tiṣṭhantyoṣa̭dhīḥ pratitiṣṭha̭ntīḥ paśavo-'nu prati̭ tiṣṭhanti paśūn. yajño yajñaṃ-ya~ja̭māno yaja̭māna-mprajāstasmā̭dapa upa̭ sṛjati prati̭ṣṭhityai yada̭ddhvaryu-ra̭nagnāvāhṷti-ñjuhuyādandho 'ddhvaryu- [-'ddhvaryuḥ, syā-drakṣāgṃ̭si] 11
-ssyā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyurhira̭ṇyamupāsya̭ juhotyagnivatyeva jṷhoti nāndho-'ddhvaryurbhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti jigha̭rmyagni-mmana̭sā ghṛtenetyā̭ha mana̭sā hi purṷṣo yajñama̭bhigaccha̭ti pratikṣyanta-mbhuva̭nāni viśvetyā̭ha sarvagg hyḙṣa pratya-ṅkṣeti̭ pṛthu-nti̭raścā vaya̭sā bṛhantamityāhā-'lpo hyḙṣa jāto mahā- [mahān, bhava̭ti] 12
-nbhava̭ti vyaci̭ṣṭhamannagṃ̭ rabhasaṃ-vi~dā̭namityāhā 'nna̭mevā-'smai svadayati sarva̭masmai svadate ya evaṃ-ve~dā ''tvā̭ jigharmi vaca̭sā ghṛtenetyā̭ha tasmā-dya-tpurṷṣo mana̭sā-'bhigaccha̭ti ta-dvācā va̭datya rakṣasetyā̭ha rakṣa̭sāmapa̭hatyai marya̭śrī-sspṛhaya-dva̭rṇo agnirityāhā-pa̭citimevā-'smi̭-ndadhātya-pa̭citimā-nbhavati ya evaṃ- [ya evam, veda mana̭sā tvai] 13
-~veda mana̭sā tvai tāmāptṷmarhati yāma̭ddhvaryura̭-nagnāvāhṷti-ñjuhoti mana̭svatībhyā-ñjuhotyāhṷtyorāptyai dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai yajñamukhe ya̭jñamukhe vai kriyamā̭ṇe yajñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃ santyetarhi khalu vā eta-dya̭jñamukhaṃ-ya~rhyḙna-dāhṷti-raśñute pari̭ likhati rakṣa̭sāmapa̭hatyai tisṛbhiḥ pari̭ likhati trivṛdvā agniryāvā̭nevā-'gnistasmā-drakṣāgsyapa̭ hanti [hanti, gāyatriyā pari̭] 14
gāyatriyā pari̭ likhati tejo vai gā̭yatrī teja̭saivaina-mpari̭gṛhṇāti triṣṭubhā pari̭ likhatīndriyaṃ-vai~ triṣṭu-gi̭ndriyeṇaivaina-mpari̭ gṛhṇātyanuṣṭubhā pari̭ likhatyanuṣṭu-phsarvā̭ṇi chandāgṃ̭si paribhūḥ paryāptyai maddhyato̭-'nuṣṭubhā vāgvā a̭nuṣṭu-ptasmā-nmaddhyato vācā va̭dāmo gāyatriyā pra̭thamayā pari̭ likhatyathā̭-'nuṣṭubhā-'tha̭ triṣṭubhā tejo vai gā̭yatrī yajño̭ 'nuṣṭugi̭ndriya-ntriṣṭu-pteja̭sā caivendriyeṇa̭ cobhayato̭ yajña-mpari̭ gṛhṇāti || 15 ||
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava iti̭ khanati prasūtyā atho̭ dhūma-mevaitena̭ janayati jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne supratī̭ka-mityā̭ha jyoti̭revaitena̭ janayati so-'gnirjātaḥ prajā-śśucā-''rpa̭ya-tta-ndevā a̭rdharcenā̭-śamayañchiva-mprajābhyo-'higṃ̭ santamityā̭ha prajābhya̭ evainagṃ̭ śamayati dvābhyā-ṅkhanati prati̭ṣṭhityā apā-mpṛṣṭhamasīti̭ puṣkaraparṇamā [puṣkaraparṇamā, haratyapāṃ-vā~] 16
ha̭ratyapāṃ-vā~ eta-tpṛṣṭhaṃ-ya~-tpṷṣkaraparṇagṃ rūpeṇaivainadā ha̭rati puṣkaraparṇena sa-mbha̭rati yonirvā agneḥ pṷṣkaraparṇagṃ sayo̭nimevāgnigṃ sambha̭rati kṛṣṇājinena sambha̭rati yajño vai kṛ̭ṣṇājinaṃ-ya~jñenaiva yajñagṃ sambha̭rati ya-dgrāmyāṇā-mpaśūnā-ñcarma̭ṇā sambhare-dgrāmyā-npaśūñchucā-'rpa̭ye-tkṛṣṇājinena sambha̭ratyāraṇyāneva paśū- [paśūn, śucā-'rpa̭yati] 17
-ñchucā-'rpa̭yati tasmā-thsamāva̭-tpaśūnā-mprajāya̭mānānā-māraṇyāḥ paśavaḥ kanī̭yāgṃsa-śśucā hyṛ̭tā lo̭mata-ssambha̭ratyato hya̭sya meddhya̭-ṅkṛṣṇājina-ñca̭ puṣkaraparṇa-ñca sagg stṛ̭ṇātīyaṃ-vai~ kṛ̭ṣṇājinamasau pṷṣkaraparṇa-mābhyā-mevaina̭-mubhayataḥ pari̭gṛhṇātya-gnirdevebhyo nilā̭yata tamatharvā-'nva̭paśyadatha̭rvā tvā prathamo nira̭manthadagna i- [nira̭manthadagna iti̭, āha ya evaina̭-] 18
-tyā̭ha ya evaina̭-manvapa̭śya-ttenaivainagṃ sambha̭rati tvāma̭gne puṣka̭rādadhītyā̭ha puṣkaraparṇe hyḙnamupa̭śrita-mavi̭nda-ttamṷ tvā daddhyaṅṅṛṣirityā̭ha daddhyaṅ vā ā̭tharvaṇa-stḙjasvyā̭sī-tteja̭ evāsmi̭-ndadhāti tamṷ tvā pāthyo vṛṣetyā̭ha pūrva̭mevodita-mutta̭reṇābhi gṛ̭ṇāti [gṛ̭ṇāti, catasṛbhi-ssambha̭rati] 19
catasṛbhi-ssambha̭rati catvāri chandāgṃ̭si chando̭bhireva gā̭yatrībhi̭rbrāhmaṇasya̭ gāyatro hi brāhmaṇa-striṣṭugbhī̭ rājanya̭sya traiṣṭṷbho hi rā̭janyo̭ ya-ṅkāmayḙta vasī̭yān-thsyādityubhayī̭bhistasya sambha̭re-tteja̭ścaivā-'smā̭ indriya-ñca̭ samīcī̭ dadhātyaṣṭābhi-ssambha̭ratyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatro 'gniryāvā̭nevā-'gnistagṃ sambha̭rati sīda̭ hotarityā̭- -ha devatā̭ evāsmai sagṃ sā̭dayati ni hoteti̭ manuṣyān-thsagṃ sī̭dasveti vayāgṃ̭si jani̭ṣvā hi jenyo agre ahnāmityā̭ha deva manuṣyānevā-'smai sagṃsa̭nnā-npraja̭nayati || 20
krūrami̭va vā a̭syā eta-tka̭roti ya-tkhana̭tyapa upa̭ sṛjatyāpo vai śāntā-śśāntābhi̭revā-'syai śucagṃ̭ śamayati sa-ntḙ vāyurmā̭tariśvā̭ dadhātvityā̭ha prāṇo vai vāyuḥ prāṇenaivāsyai prāṇagṃ sa-nda̭dhāti sa-ntḙ vāyurityā̭ha tasmā-dvāyupra̭cyutā divo vṛṣṭi̭rīrte tasmai̭ ca devi vaṣa̭ḍastu [vaṣa̭ḍastu, tubhyamityā̭ha] 21
tubhyamityā̭ha ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva vṛṣṭi̭-ndadhāti tasmā-thsarvā̭nṛtūn. va̭rṣati ya-dva̭ṣaṭkuryā-dyātayā̭mā-'sya vaṣaṭkāra-ssyādyanna va̭ṣaṭkuryā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyurvaḍityā̭ha parokṣa̭meva vaṣa̭-ṭkaroti nāsya̭ yātayā̭mā vaṣaṭkāro bhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti sujā̭to jyoti̭ṣā sahetya̭nuṣṭubhopa̭ nahyatyanuṣṭu- [nahyatyanuṣṭup, sarvā̭ṇi chandāgṃ̭si] 22
-phsarvā̭ṇi chandāgṃ̭si chandāgṃ̭si khalu vā agneḥ priyā tanūḥ priyayaivaina̭-ntanuvā pari̭ dadhāti vedṷko vāso̭ bhavatiya evaṃ-ve~da̭ vāruṇo vā agnirupa̭naddha udṷ tiṣṭha svaddhvarordhva ū ṣuṇa̭ ūtaya iti̭ sāvitrībhyāmu-tti̭ṣṭhati savitṛpra̭sūta evāsyordhvāṃ-va~̭ruṇamenimu-thsṛ̭jati dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai sa jāto garbho̭ asi [garbho̭ asi, roda̭syorityā̭heme] 23
roda̭syorityā̭heme vai roda̭sī tayo̭reṣa garbho yadagni-stasmā̭-devamāhāgne cārurvibhṛ̭ta oṣa̭dhīṣvityā̭ha yadā hyḙtaṃ-vi~bharantyatha cārṷtaro bhava̭ti pra mātṛbhyo adhi kani̭krada-dgā ityāhauṣa̭dhayo vā a̭sya mātarastābhya̭ evaina-mpracyā̭vayati sthiro bha̭va vīḍva̭ṅga iti̭ gardabha ā sā̭dayati [ā sā̭dayati, sa-nna̭hyatyevaina̭-] 24
sa-nna̭hyatyevaina̭-metayā sthemne ga̭rdabhena sambha̭rati tasmā-dgardabhaḥ pa̭śūnā-mbhā̭rabhārita̭mo gardabhena sa-mbha̭rati tasmā-dgardabho-'pya̭nāleśe-'tyanyā-npaśū-nmedyatyannagg hyḙnenā-'rkagṃ sambhara̭nti gardabhena sambha̭rati tasmā-dgardabho dviretā-ssan kani̭ṣṭha-mpaśūnā-mprajā̭yate-'gnirhya̭sya yoni̭-nnirdaha̭ti prajāsu vā eṣa etarhyārṷ̄ḍha- [etarhyārṷ̄ḍhaḥ, sa īśvaraḥ prajā-śśucā] 25
-ssa īśvaraḥ prajā-śśucā pradahaḥ̭ śivo bha̭va prajābhya ityā̭ha prajābhya̭ evainagṃ̭ śamayati mānṷṣībhyastvama̭ṅgira ityā̭ha mānavyo̭ hi prajā mā dyāvā̭pṛthivī abhi śṷ̄śuco mā-'ntari̭kṣa-mmā vanaspatīnityā̭haibhya evainaṃ̭-lo~kebhyaḥ̭ śamayati praitṷ vājī kani̭kradadityā̭ha vājī hyḙṣa nāna̭da-drāsa̭bhaḥ patve- [patveti, āha rāsa̭bha iti] 26
-tyā̭ha rāsa̭bha iti hyḙtamṛṣayo-'va̭da-nbhara̭nnagni-mpṷrīṣya̭mityā̭hā-'gnigg hyḙṣa bhara̭ti mā pādyāyṷṣaḥ puretyāhā-''yṷrevā-'smi̭-ndadhāti tasmā-dgardabha-ssarvamāyṷreti tasmā-dgardabhe purā-''yṷṣaḥ pramī̭te bibhyati vṛṣā-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa-mbharannityā̭ha vṛṣā hyḙṣa vṛṣā-'gnirapā-ṅgarbhagṃ̭ - [vṛṣā-'gnirapā-ṅgarbham, samudriya-] 27
samudriya-mityā̭hā-'pāg hyḙṣa garbho yadagniragna ā yā̭hi vītaya iti vā imau lokau vyai̭tāmagna ā yā̭hi vītaya iti yadāhā 'nayorlokayo-rvītyai pracyṷto vā eṣa āyata̭nādaga̭taḥ pratiṣṭhāgṃ sa etarhya̭ddhvaryu-ñca yaja̭māna-ñca ddhyāyatyṛtagṃ satyamityā̭heyaṃ-vā~ ṛtamasau [ ] 28
satyamanayo̭revaina-mprati̭ ṣṭhāpayati nā-''rtimārccha̭tyaddhvaryurna yaja̭māno varṷṇo vā eṣa yaja̭mānamabhyaiti yadagnirupa̭naddha oṣa̭dhayaḥ prati̭ gṛhṇītāgnimeta-mityā̭ha śāntyai vyasyan viśvā ama̭tīrarā̭tī-rityā̭ha rakṣa̭sāmapa̭hatyai niṣīda̭-nno apa̭ durmatigṃ ha̭nadityā̭ha prati̭ṣṭhityā oṣa̭dhayaḥ prati̭modaddhva- [prati̭modaddhvam, enamityāhauṣa̭dhayo] 29
-menamityāhauṣa̭dhayo vā agnerbhā̭gadheya-ntābhi̭revainagṃ sama̭rdhayati puṣpā̭vatī-ssupippalā ityā̭ha tasmādoṣa̭dhayaḥ phala̭-ṅgṛhṇantya yaṃ-vo~ garbha̭ ṛtviyaḥ̭ pratnagṃ sadhasthamā-'sa̭dadityā̭ha yābhya̭ evaina̭-mpracyāvaya̭ti tāsvevaina-mprati̭ṣṭhāpayati dvābhyā̭mupāva̭harati prati̭ṣṭhityai || 30 ||
vāruṇo vā agnirupa̭naddho vi pājaseti visragṃ̭sayati savitṛpra̭sūta evāsya viṣṷ̄cīṃ-va~ruṇameniṃ-vi~sṛ̭jatyapa upa̭ sṛjatyāpo vai śāntā-śśāntābhi̭revāsya śucagṃ̭ śamayati tisṛbhirupa̭ sṛjati trivṛdvā agniryāvā̭nevā-gnistasya śucagṃ̭ śamayati mitra-ssagṃsṛjya̭ pṛthivīmityā̭ha mitro vai śivo devānā-ntenaivai- [devānā-ntenaiva, enagṃ sagṃ sṛ̭jati] 31
-nagṃ sagṃ sṛ̭jati śāntyai yadgrāmyāṇā-mpātrā̭ṇā-ṅkapālai-ssagṃsṛje-dgrāmyāṇi pātrā̭ṇi śucā-'rpa̭yedarmakapālai-ssagṃ sṛ̭jatyetāni vā a̭nupajīvanīyāni tānyeva śucā-'rpa̭yati śarka̭rābhi-ssagṃ sṛ̭jati dhṛtyā atho̭ śantvāyā̭ jalomai-ssagṃ sṛ̭jatyeṣā vā agneḥ priyā tanūryadajā priyayaivaina̭-ntanuvā sagṃ sṛ̭jatyatho teja̭sā kṛṣṇājinasya loma̭bhi-ssagṃ - [loma̭bhi-ssam, sṛjati yajño vai] 32
sṛ̭jati yajño vai kṛ̭ṣṇājinaṃ-ya~jñenaiva yajñagṃ sagṃ sṛ̭jati rudrā-ssabhṛtya̭ pṛthivīmityā̭haitā vā eta-ndevatā agre sama̭bhara-ntābhi̭revainagṃ sambha̭rati makhasya śiro-'sītyā̭ha yajño vai makhastasyaita-cchiro yadukhā tasmā̭devamā̭ha yajñasya̭ pade stha ityā̭ha yajñasya hyḙte [ ] 33
pade atho prati̭ṣṭhityai prā-'nyābhi-ryacchatyanvanyai-rma̭ntrayate mithunatvāya tryṷddhi-ṅkaroti traya̭ ime lokā eṣāṃ-lo~kānāmāptyai chando̭bhiḥ karoti vīryaṃ̭-vai~ chandāgṃ̭si vīryḙṇaivainā-ṅkaroti yajṷṣā bila̭-ṅkaroti vyāvṛ̭ttyā iya̭tī-ṅkaroti prajāpa̭tinā yajñamukhena sammi̭tā-ndvistanā-ṅka̭roti yāvā̭pṛthivyordohā̭ya catuḥ̭stanā-ṅkaroti paśūnā-ndohā̭yāṣṭāsta̭nā-ṅkaroti chanda̭sā-ndohā̭ya navāśri-mabhicara̭taḥ kuryā-ttrivṛta̭meva vajragṃ̭ sambhṛtya bhrātṛ̭vyāya praha̭rati stṛtyai̭ kṛtvāya sā mahīmukhāmiti ni da̭dhāti devatāsvevainā-mprati̭ṣṭhāpayati || 34 ||
saptabhi̭rdhūpayati sapta vai śī̭rṣaṇyāḥ prāṇā-śśira̭ eta-dyajñasya yadukhā śīrṣanneva yajñasya̭ prāṇā-nda̭dhāti tasmā-thsapta śīrṣa-nprāṇā a̭śvaśakena̭ dhūpayati prājāpatyo vā aśvaḥ̭ sayonitvāyā-di̭tistvetyā̭heyaṃ-vā~ adi̭tiradi̭tyaivādi̭tyā-ṅkhanatyasyā akrṷ̄raṅkārāya na hi sva-ssvagṃ hinasti̭ devānā-ntvā patnīrityā̭ha devānāṃ- [devānām, vā etā-mpatnayo-'grḙ-'] 35
-~vā etā-mpatnayo-'grḙ-'-kurva-ntābhi̭revainā-ndadhāti dhiṣaṇāstvetyā̭ha vidyā vai dhiṣaṇā̭ vidyābhi̭-revainā̭-mabhīndhe gnāstvetyā̭ha chandāgṃ̭si vai gnā śchando̭bhi-revaināg̭ śrapayati varūtrayastvetyā̭ha hotrā vai varūtrayo hotrā̭bhirevainā-mpacati jana̭yastvetyā̭ha devānāṃ-vai~ patnī- [patnīḥ, jana̭yastābhi̭-] 36
-rjana̭yastābhi̭-revainā-mpacati ṣaḍbhiḥ pa̭cati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revainā-mpacati dviḥ pacantvityā̭ha tasmā-ddvi-ssaṃ̭va~thsarasya̭ sasya-mpa̭cyate vāruṇyṷkhā-'bhīddhā̭ maitriyopai̭ti śāntyai̭ devastvā̭ savito-dva̭patvityā̭ha savitṛpra̭sūta evainā-mbrahma̭ṇā devatā̭bhiru-dva̭patyapa̭dyamānā pṛthivyāśā diśa ā pṛṇe- [ā pṛṇa, ityā̭ha] 37
-tyā̭ha tasmā̭dagni-ssarvā diśo-'nu vibhātyutti̭ṣṭha bṛhatī bha̭vordhvā ti̭ṣṭha dhruvā tvamityā̭ha prati̭ṣṭhityā asurya̭-mpātramanācchṛṇṇamā-cchṛ̭ṇatti devatrā-'ka̭rajakṣīreṇā-''cchṛ̭ṇatti paramaṃ-vā~ eta-tpayo yada̭jakṣīra-mpa̭rameṇaivainā-mpayasā-''cchṛ̭ṇatti yajṷṣā vyāvṛ̭ttyai chando̭bhirā cchṛ̭ṇatti chando̭bhirvā eṣā kri̭yate chando̭bhireva chandāgsyā cchṛ̭ṇatti || 38 ||
eka̭vigṃśatyā māṣaiḥ puruṣaśīrṣa-macchaityameddhyā vai māṣā̭ ameddhya-mpṷruṣaśīrṣa-ma̭meddhyairevā-syā̭-meddhya-nni̭ravadāya meddhya̭-ṅkṛtvā ''ha̭ratyeka̭vigṃśati-rbhavantyekavigṃśo vai purṷṣaḥ purṷṣasyā-''ptyai vyṛ̭ddhaṃ-vā~ eta-tprāṇaira̭meddhyaṃ-ya~-tpṷruṣaśīrṣagṃ sa̭ptadhā vitṛ̭ṇṇāṃ-va~lmīkavapā-mprati ni da̭dhāti sapta vai śī̭rṣaṇyāḥ prāṇāḥ prāṇairevaina-thsama̭rdhayati meddhyatvāya yāva̭nto [yāva̭ntaḥ, vai mṛtyuba̭ndhava-] 39
vai mṛtyuba̭ndhava-steṣāṃ-ya~ma ādhi̭patya-mparī̭yāya yamagāthābhiḥ pari̭gāyati yamādevaina̭-dvṛṅkte tisṛbhiḥ pari̭gāyati traya̭ ime lokā ebhya evaina̭llokebhyo̭ vṛṅkte tasmā-dgāya̭te na deya-ṅgāthā hi ta-dvṛṅkte 'gnibhyaḥ̭ paśūnā la̭bhate kāmā vā agnayaḥ kāmā̭nevāva̭ rundhe ya-tpaśū-nnā-''labhetā-'na̭varuddhā asya [ ] 40
paśavaḥ̭ syurya-tparya̭gnikṛtānu-thsṛje-dya̭jñaveśasa-ṅkṷryā-dya-thsagg̭sthāpaye-dyātayā̭māni śīrṣāṇi̭ syurya-tpaśūnālabha̭te tenaiva paśūnava̭ rundhe ya-tparya̭gnikṛtānu-thsṛjati̭ śīrṣṇā-mayā̭tayāmatvāya prājāpatyena sagg sthā̭payati yajño vai prajāpa̭tiryajña eva yajña-mprati̭ṣṭhāpayati prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata sa ri̭ricāno̭-'manyata sa etā āprīra̭paśya-ttābhirvai sa mṷkhata [sa mṷkhataḥ, ātmānamā 'prī̭ṇīta] 41
ātmānamā 'prī̭ṇīta yadetā āpriyo bhava̭nti yajño vai prajāpa̭ti-ryajñamevaitābhi̭rmukhata ā prī̭ṇātya-pa̭rimitachandaso bhavantyapa̭rimitaḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyā̭ ūnātiriktā mi̭thunāḥ prajātyai lomaśaṃ-vai~ nāmaitacchandaḥ̭ prajāpa̭teḥ paśavo̭ lomaśāḥ paśūnevā-'va̭ rundhe sarvā̭ṇi vā etā rūpāṇi sarvā̭ṇi rūpāṇyagnau citye kriyante tasmā̭detā agneścitya̭sya [agneścitya̭sya, bhavantyeka̭vigṃ śatigṃ] 42
bhavantyeka̭vigṃ śatigṃ sāmidhenīranvā̭ha rugvā ḙkavigṃśo ruca̭meva ga̭cchatyatho pratiṣṭhāmeva pra̭tiṣṭhā hyḙkavigṃśa-ścatṷrvigṃśatimanvā̭ha catṷrvigṃśatirardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsaro-'gnirvaiśvānara-ssākṣādeva vaiśvānaramava̭ rundhe parā̭cīranvā̭ha parā̭ṅiva hi sṷvargo loka-ssamāstvā-'gna ṛtavo̭ vardhayantvityā̭ha samā̭bhirevā-'gniṃ-va~̭rdhaya- [-'gniṃ-va~̭rdhayati, ṛtubhiḥ̭ saṃva~thsaraṃ-vi~śvā] 43
-tyṛtubhiḥ̭ saṃva~thsaraṃ-vi~śvā ā bhā̭hi pradiśaḥ̭ pṛthivyā ityā̭ha tasmā̭dagni-ssarvā diśo-'nu vibhā̭ti pratyaṷhatāmaśvinā̭ mṛtyuma̭smādityā̭ha mṛtyumevā-'smādapa̭ nudatyudvaya-ntama̭sasparītyā̭ha pāpmā vai tamaḥ̭ pāpmāna̭mevāsmādapa̭ hantyaga̭nma jyoti̭ruttama-mityā̭hā-'sau vā ā̭dityo jyoti̭ruttama-mā̭dityasyaiva sāyṷjya-ṅgacchati na saṃ̭va~thsarasti̭ṣṭhati nāsya śrīsti̭ṣṭhati yasyaitāḥ kriyante jyoti̭ṣmatī-muttamāmanvā̭ha jyoti̭revāsmā̭ upari̭ṣṭā-ddadhāti suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai || 44 ||
ṣaḍbhirdīkṣayati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revaina̭-ndīkṣayati saptabhi̭rdīkṣayati sapta chandāgṃ̭si chando̭bhirevaina̭-ndīkṣayati viśvḙ devasya̭ neturitya̭-nuṣṭubhottamayā̭ juhoti vāgvā a̭nuṣṭu-ptasmā-tprāṇānāṃ-vā~gṷttamai- ka̭smādakṣarādanāpta-mprathama-mpada-ntasmā-dya-dvāco-'nāpta-ntanma̭nuṣyā̭ upa̭ jīvanti pūrṇayā̭ juhoti pūrṇa i̭va hi prajāpa̭tiḥ [prajāpa̭tiḥ, prajāpa̭terāpatyai] 45
prajāpa̭terāptyai nyṷ̄nayā juhoti nyṷ̄nāddhi prajāpa̭tiḥ prajā asṛ̭jata prajānāgṃ sṛṣṭyai yadarciṣi̭ pravṛñjyā-dbhūtamava̭ rundhīta yadaṅgā̭reṣu bhaviṣyadaṅgā̭reṣu pravṛ̭ṇakti bhaviṣya devāva̭ rundhe bhaviṣyaddhi bhūyo̭ bhūtā-ddvābhyā-mpravṛ̭ṇakti dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai brahma̭ṇā vā eṣā yajṷṣā sambhṛ̭tā yadukhā sā yadbhidyetā-''rtimārcche- [-''rtimārcchet, yaja̭māno] 46
-dyaja̭māno hanyetā-'sya yajño mitraitāmukhā-ntapetyā̭ha brahma vai mitro brahma̭nnevainā-mprati̭ṣṭhāpayati nā-''rtimārccha̭ti yaja̭māno nāsya̭ yajño ha̭nyate yadi bhidyḙta taireva kapālai-ssagṃ sṛ̭je-thsaiva tataḥ prāya̭ścittiryo gataśrī-ssyānma̭thitvā tasyāva̭ daddhyā-dbhūto vā eṣa sa svā- [eṣa sa svām, devatāmupai̭ti] 47
-ndevatāmupai̭ti yo bhūti̭kāma-ssyādya ukhāyai̭ sambhave-thsa eva tasya̭ syādato hyḙṣa sambhava̭tyeṣa vai sva̭yambhūrnāma bhava̭tyeva ya-ṅkāmayḙta bhrātṛ̭vyamasmai janayeyamitya-nyatastasyā-''hṛtyā-'va̭ daddhyā-thsākṣādevāsmai bhrātṛ̭vya-ñjanayatyambarīṣādanna̭ kāmasyāva̭ daddhyādambarīṣe vā anna̭-mbhriyate sayonyevānna- [sayonyevānnam, ava̭ rundhe] 48
-mava̭ rundhe muñjānava̭ dadhātyūrgvai muñjā ūrja̭mevāsmā api̭ dadhātyagnirdevebhyo nilā̭yata sa krṷmuka-mprā-'vi̭śa-tkrumukamava̭ dadhāti yadevāsya tatra nya̭kta-nta devāva̭ rundha ājyḙna saṃ-yau~tyetadvā agneḥ priya-ndhāma yadājya̭-mpriyeṇaivaina-ndhāmnā sama̭rdhayatyatho teja̭sā [teja̭sā, vai ka̭kantīmā da̭dhāti] 49
vai ka̭ṅkatīmā da̭dhāti bhā evāva̭ rundhe śamīmayīmā da̭dhāti śāntyai sīda tva-mmāturasyā upastha iti̭ tisṛbhi̭rjātamupa̭ tiṣṭhate traya̭ ime lokā eṣvḙva lokeṣvāvida̭-ṅgacchatyatho prāṇānevā-''tma-ndha̭tte || 50 ||
na ha̭ sma vai purā-'gnirapa̭raśuvṛkṇa-ndahati tada̭smai prayoga evarṣi̭rasvadaya-dyada̭gne yāni kāni ceti̭ samidhamā da̭dhātyapa̭raśuvṛkṇa-mevāsmai svadayati sarva̭masmai svadate ya evaṃ-ve~daudṷmbarīmā da̭dhātyūrgvā ṷdumbara ūrja̭mevāsmā api̭ dadhāti prajāpa̭tiragni-ma̭sṛjata tagṃ sṛṣṭagṃ rakṣāg̭- [sṛṣṭagṃ rakṣāgṃ̭si, ajighāgṃsanthsa eta-] 51
-syajighāgṃsanthsa eta-drākṣoghnama̭paśya-ttena vai sarakṣāgsyapā̭-'hata ya-drākṣoghna-mbhava̭tyagnereva tena̭ jātā-drakṣāgsyapa̭ hantyāśva̭tthīmā da̭dhātyaśvattho vai vanaspatī̭nāgṃ sapatnasāho viji̭tyai vaika̭ṅkatīmā da̭dhāti bhā evāva̭ rundhe śamīmayīmā da̭dhāti śāntyai sagṃśi̭ta-mme brahmodḙṣā-mbāhū a̭tiramityṷttame audṷmbarī [audṷmbarī, vācayati brahma̭ṇaiva] 52
vācayati brahma̭ṇaiva kṣatragṃ sagg śya̭ti kṣatreṇa brahma tasmā-dbrāhmaṇo rā̭janya̭vānatyanya-mbrāhmaṇa-ntasmā-drājanyo brāhmaṇavānatyanyagṃ rā̭janya̭-mmṛtyurvā eṣa yadagniramṛtagṃ hira̭ṇyagṃ rukmamanta̭ra-mprati̭muñcate 'mṛta̭meva mṛtyorantardha̭tta eka̭vigṃśatinirbādho bhavatyeka̭vigṃśatirvai dḙvalokā dvāda̭śa māsāḥ pañcartavastraya̭ ime lokā asāvā̭ditya [asāvā̭dityaḥ, ekavigṃśa etāva̭nto vai] 53
ḙkavigṃśa etāva̭nto vai dḙvalokāstebhya̭ eva bhrātṛ̭vyamantarḙti nirbādhairvai devā asṷrā-nnirbādhḙ-'kurvata tanni̭rbādhānā-nnirbādhatva-nni̭rbādhī bha̭vati bhrātṛ̭vyāneva ni̭rbādhe kṷrute sāvitriyā prati̭muñcate prasūtyai naktoṣāsetyutta̭rayā 'horātrābhyā̭mevaina-mudya̭cchate devā agni-ndhā̭raya-ndraviṇodā ityā̭ha prāṇā vai devā dra̭viṇodā a̭horātrābhyā̭mevaina̭mudyatya̭ [ ] 54
prāṇairdā̭dhārā ''sī̭naḥ prati̭muñcate tasmādāsī̭nāḥ prajāḥ prajā̭yante kṛṣṇājinamutta̭ra-ntejo vai hira̭ṇya-mbrahma̭ kṛṣṇājina-nteja̭sā caivaina-mbrahma̭ṇā cobhayataḥ pari̭gṛhṇāti ṣaḍṷdyāmagṃ śikya̭-mbhavati ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revaina-mudya̭cchate ya-ddvāda̭śodyāmagṃ saṃva~thsareṇaiva mauñja-mbha̭vatyūrgvai muñjā̭ ūrjaivainagṃ sa ma̭rdhayati suparṇo̭-'si garutmānityavekṣate rūpamevāsyaitanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe diva̭-ṅgaccha suvaḥ̭ patetyā̭ha suvargamevainaṃ̭-lo~ka-ṅga̭mayati || 55 ||
sami̭ddho añjan kṛda̭ra-mmatīnā-ṅghṛtama̭gne madhṷma-tpinva̭mānaḥ | vājī vaha̭n vājina̭-ñjātavedo devānāṃ-va~kṣi priyamā sadhastham || ghṛtenāñjanthsa-mpatho dḙvayānā-nprajānan vājyapyḙtu devān | anṷ tvā sapte pradiśaḥ̭ sacantāg svadhāmasmai yaja̭mānāya dhehi || īḍyaścāsi vandya̭śca vājinnāśuścāsi meddhya̭śca sapte | agniṣṭvā̭ [agniṣṭvā, devairvasṷbhi-ssajoṣāḥ] 56
devairvasṷbhi-ssajoṣāḥ prītaṃ-va~hniṃ̭-va~hatu jātavḙdāḥ || stīrṇa-mbarhi-ssuṣṭarī̭mā juṣāṇoru pṛthu pratha̭māna-mpṛthivyām | devebhi̭ryuktamadi̭ti-ssajoṣā-ssyona-ṅkṛ̭ṇvānā sṷvite da̭dhātu || etā ṷ va-ssubhagā̭ viśvarṷ̄pā vipakṣo̭bhi-śśraya̭māṇā udātaiḥ | ṛṣvā-ssatīḥ kavaṣa-śśumbha̭mānā dvāro̭ devī-ssṷprāyaṇā bha̭vantu || antarā mitrāvarṷṇā cara̭ntī mukhaṃ̭-ya~jñānā̭mabhi saṃ̭vi~dāne | uṣāsā̭ vāgṃ [uṣāsā̭ vām, suhiraṇye sṷśilpe] 57
suhiraṇye sṷśilpe ṛtasya yonā̭viha sā̭dayāmi || prathamā vāgṃ̭ sarathinā̭ suvarṇā̭ devau paśya̭ntau bhuva̭nāni viśvā | api̭praya-ñcoda̭nā vā-mmimā̭nā hotā̭rā jyotiḥ̭ pradiśā̭ diśantā || ādityairno bhāra̭tī vaṣṭu yajñagṃ sara̭svatī saha rudrairna̭ āvīt | iḍopa̭hūtā vasṷbhi-ssajoṣā̭ yajña-nno̭ devīramṛtḙṣu dhatta || tvaṣṭā̭ vīra-ndevakā̭ma-ñjajāna tvaṣṭurarvā̭ jāyata āśuraśvaḥ̭ | 58
tvaṣṭedaṃ-vi~śva-mbhuva̭na-ñjajāna bahoḥ kartāra̭miha ya̭kṣi hotaḥ || aśvo̭ ghṛtena tmanyā sama̭kta upa̭ devāgṃ ṛ̭tuśaḥ pātha̭ etu | vanaspati̭-rdevaloka-mpra̭jānannagninā̭ havyā sva̭ditāni̭ vakṣat || prajāpa̭testapa̭sā vāvṛdhāna-ssadyo jāto da̭dhiṣe yajñama̭gne | svāhā̭kṛtena haviṣā̭ purogā yāhi sāddhyā havira̭dantu devāḥ || 59 ||
