5.1 - સાવિત્રાણિ જુહોતિ પ્રસૂત્યૈ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ - ઉખ્યાગ્નિકથનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
સાવિત્રાણિ જુહોતિ પ્રસૂત્યૈ ચતુર્ગૃહીતેન જુહોતિ ચતુષ્પાદઃ પશવઃ પશૂનેવા-ઽવ રુન્ધે ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ છન્દાગ્ંસિ દેવેભ્યો ઽપા-ઽક્રામ-ન્ન વો ભાગાનિ હવ્યં-વઁક્ષ્યામ ઇતિ તેભ્ય એતચ્ચતુ-ર્ગૃહીતમ-ધારય-ન્પુરો-ઽનુ વાક્યાયૈ યાજ્યાયૈ દેવતાયૈ વષટ્કારાય યચ્ચતુર્ગૃહીત-ઞ્જુહોતિ છન્દાગ્સ્યેવ ત-ત્પ્રીણાતિ તાન્યસ્ય પ્રીતાનિ દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્તિ ય-ઙ્કામયેત [ય-ઙ્કામયેત, પાપીયાન્-થ્સ્યાદિત્યેકૈક-] 1
પાપીયાન્-થ્સ્યાદિત્યેકૈક-ન્તસ્ય જુહુયા-દાહુતીભિરેવૈનમપ ગૃહ્ણાતિ પાપીયા-ન્ભવતિ ય-ઙ્કામયેત વસીયાન્-થ્સ્યાદિતિ સર્વાણિ તસ્યા-ઽનુદ્રુત્ય જુહુયાદાહુત્યૈવૈનમભિ ક્રમયતિ વસીયા-ન્ભવત્યથો યજ્ઞસ્યૈવૈષા-ઽભિક્રાન્તિરેતિ વા એષ યજ્ઞમુખા-દૃદ્ધ્યા યો-ઽગ્નેર્દેવતાયા એત્યષ્ટાવેતાનિ સાવિત્રાણિ ભવન્ત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો- [ગાયત્રઃ, અગ્નિસ્તેનૈવ] 2
-ઽગ્નિસ્તેનૈવ યજ્ઞમુખાદૃદ્ધ્યા અગ્નેર્દેવતાયૈ નૈત્યષ્ટૌ સાવિત્રાણિ ભવન્ત્યાહુતિર્નવમી ત્રિવૃતમેવ યજ્ઞમુખે વિયાતયતિ યદિ કામયેત છન્દાગ્ંસિ યજ્ઞયશસેના ઽર્પયેયમિત્યૃચમન્તમા-ઙ્કુર્યાચ્છન્દાગ્સ્યેવ યજ્ઞયશસેના ઽર્પયતિ યદિ કામયેત યજમાનં-યઁજ્ઞયશસેના-ઽર્પયેયમિતિ યજુરન્તમ-ઙ્કુર્યા-દ્યજમાનમેવ યજ્ઞયશસેના-ઽર્પયત્યૃચા સ્તોમગ્ં સમર્ધયે- [સમર્ધયેતિ, આહ સમૃદ્ધ્યૈ] 3
-ત્યાહ સમૃદ્ધ્યૈ ચતુર્ભિરભ્રિમા દત્તે ચત્વારિ છન્દાગ્ંસિ છન્દોભિરેવ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યા અગ્નિર્દેવેભ્યો નિલાયત સ વેણુ-મ્પ્રા-ઽવિશ-થ્સ એતામૂતિમનુ સમચર-દ્ય-દ્વેણો-સ્સુષિરગ્ં સુષિરા-ઽભ્રિર્ભવતિ સયોનિત્વાય સ યત્રયત્રા-ઽવસ-ત્ત-ત્કૃષ્ણમભવ-ત્કલ્માષી ભવતિ રૂપસમૃદ્ધ્યા ઉભયતઃ, ક્ષ્ણૂર્ભવતીતશ્ચા-ઽ-મુતશ્ચા-ઽર્કસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ વ્યામમાત્રી ભવત્યેતાવદ્વૈ પુરુષે વીર્યં-વીઁર્યસમ્મિતા ઽપરિમિતા ભવત્ય-પરિમિતસ્યા-ઽ વરુદ્ધ્યૈ યો વનસ્પતીના-મ્ફલગ્રહિ-સ્સ એષાં-વીઁર્યાવા-ન્ફલગ્રહિર્વેણુ-ર્વૈણવી ભવતિ વીર્યસ્યા વરુદ્ધ્યૈ ॥ 4 ॥

(કામયેત - ગાયત્રો - ઽર્ધયેતિ - ચ - સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
વ્યૃદ્ધં-વાઁ એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદયજુષ્કેણ ક્રિયત ઇમામગૃભ્ણ-ન્રશના-મૃતસ્યેત્યશ્વાભિધાનીમા દત્તે યજુષ્કૃત્યૈ યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ પ્રતૂર્તં-વાઁજિન્ના દ્રવેત્યશ્વ-મભિ દધાતિ રૂપમેવા-ઽસ્યૈત-ન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે યુઞ્જાથાગ્ં રાસભં-યુઁવમિતિ ગર્દભ-મસત્યેવ ગર્દભ-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ તસ્માદશ્વા-દ્ગર્દભો-ઽસત્તરો યોગેયોગે તવસ્તરમિત્યાહ [તવસ્તરમિત્યાહ, યોગેયોગ] 5
યોગેયોગ એવૈનં-યુઁઙ્ક્તે વાજેવાજે હવામહ ઇત્યાહાન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે સખાય ઇન્દ્રમૂતય ઇત્યાહેન્દ્રિયમેવાવ રુન્ધે ઽગ્નિર્દેવેભ્યો નિલાયત ત-મ્પ્રજાપતિરન્વવિન્દ-ત્પ્રાજાપત્યો-ઽશ્વો ઽશ્વેન સ-મ્ભરત્યનુવિત્ત્યૈ પાપવસ્યસં-વાઁ એત-ત્ક્રિયતે યચ્છ્રેયસા ચ પાપીયસા ચ સમાન-ઙ્કર્મ કુર્વન્તિ પાપીયાન્.- [પાપીયાન્, હ્યશ્વા-દ્ગર્દભો-ઽશ્વ-] 6
-હ્યશ્વા-દ્ગર્દભો-ઽશ્વ-મ્પૂર્વ-ન્નયન્તિ પાપવસ્ય-સસ્ય વ્યાવૃત્ત્યૈ તસ્માચ્છ્રેયાગ્ંસ-મ્પાપીયા-ન્પશ્ચાદન્વેતિ બહુર્વૈ ભવતો ભ્રાતૃવ્યો ભવતીવ ખલુ વા એષ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે વજ્ર્યશ્વઃ પ્રતૂર્વન્નેહ્યવ-ક્રામન્ન-શસ્તીરિત્યાહ વજ્રેણૈવ પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્યમવ ક્રામતિ રુદ્રસ્ય ગાણપત્યાદિત્યાહ રૌદ્રા વૈ પશવો રુદ્રાદેવ [ ] 7
પશૂ-ન્નિર્યાચ્યા-ઽઽત્મને કર્મ કુરુતે પૂષ્ણા સયુજા સહેત્યાહ પૂષા વા અદ્ધ્વનાગ્ં સન્નેતા સમષ્ટ્યૈ પુરીષાયતનો વા એષ યદગ્નિરઙ્ગિરસો વા એતમગ્રે દેવતાનાગ્ં સમભર-ન્પૃથિવ્યા-સ્સધસ્થાદગ્નિ-મ્પુરીષ્ય-મઙ્ગિરસ્વ-દચ્છેહીત્યાહ સાયતનમેવૈન-ન્દેવતાભિ-સ્સ-મ્ભરત્યગ્નિ-મ્પુરીષ્ય-મઙ્ગિરસ્વ- દચ્છેમ ઇત્યાહ યેન [ ] 8
સઙ્ગચ્છતે વાજમેવાસ્ય વૃઙ્ક્તે પ્રજાપતયે પ્રતિપ્રોચ્યાગ્નિ-સ્સમ્ભૃત્ય ઇત્યાહુરિયં-વૈઁ પ્રજાપતિસ્તસ્યા એતચ્છ્રોત્રં-યઁદ્વલ્મીકો-ઽગ્નિ-મ્પુરીષ્ય-મઙ્ગિરસ્વ-દ્ભરિષ્યામ ઇતિ વલ્મીકવપામુપ તિષ્ઠતે સાક્ષાદેવ પ્રજાપતયે પ્રતિપ્રોચ્યા-ઽગ્નિગ્ં સ-મ્ભરત્યગ્નિ-મ્પુરીષ્ય-મઙ્ગિરસ્વ-દ્ભરામ ઇત્યાહ યેન સગઞ્ચ્છતે વાજમેવાસ્ય વૃઙ્ક્તે ઽન્વગ્નિરુષસામગ્ર- [-ઽન્વગ્નિરુષસામગ્રમ્, અખ્યદિત્યાહા-] 9
-મખ્યદિત્યાહા-નુખ્યાત્યા આગત્ય વાજ્યદ્ધ્વન આક્રમ્ય વાજિ-ન્પૃથિવીમિત્યાહેચ્છત્યેવૈન-મ્પૂર્વયા વિન્દત્યુત્તરયા દ્વાભ્યામા ક્રમયતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અનુરૂપાભ્યા-ન્તસ્માદનુરૂપાઃ પશવઃ પ્રજાયન્તે દ્યૌસ્તે પૃષ્ઠ-મ્પૃથિવી સધસ્થમિત્યાહૈભ્યો વા એતં-લોઁકેભ્યઃ પ્રજાપતિ-સ્સમૈરય-દ્રૂપમેવાસ્યૈ-તન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે વજ્રી વા એષ યદશ્વો દ-દ્ભિરન્યતોદદ્ભ્યો ભૂયાં-લોઁમભિરુભયાદદ્ભ્યો ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્તમધસ્પદ-ન્ધ્યાયે-દ્વજ્રેણૈવૈનગ્ગ્ સ્તૃણુતે ॥ 10 ॥

(આહ - પાપીયાન્ - રુદ્રાદેવ - યેના - ઽગ્રં - ઁવજ્રી વૈ - સપ્તદશ ચ) (અ. 2)
ઉત્ક્રામો-દક્રમીદિતિ દ્વાભ્યામુત્ક્રમયતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અનુરૂપાભ્યા-ન્તસ્માદનુરૂપાઃ પશવઃ પ્રજાયન્તે ઽપ ઉપ સૃજતિ યત્ર વા આપ ઉપ ગચ્છન્તિ તદોષધયઃ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યોષધીઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તીઃ પશવો-ઽનુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પશૂન્. યજ્ઞો યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજાસ્તસ્માદપ ઉપ સૃજતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યદદ્ધ્વર્યુ-રનગ્નાવાહુતિ-ઞ્જુહુયાદન્ધો ઽદ્ધ્વર્યુ- [-ઽદ્ધ્વર્યુઃ, સ્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ] 11
-સ્સ્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્હિરણ્યમુપાસ્ય જુહોત્યગ્નિવત્યેવ જુહોતિ નાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુર્ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ જિઘર્મ્યગ્નિ-મ્મનસા ઘૃતેનેત્યાહ મનસા હિ પુરુષો યજ્ઞમભિગચ્છતિ પ્રતિક્ષ્યન્ત-મ્ભુવનાનિ વિશ્વેત્યાહ સર્વગ્ગ્ હ્યેષ પ્રત્ય-ઙ્ક્ષેતિ પૃથુ-ન્તિરશ્ચા વયસા બૃહન્તમિત્યાહા-ઽલ્પો હ્યેષ જાતો મહા- [મહાન્, ભવતિ] 12
-ન્ભવતિ વ્યચિષ્ઠમન્નગ્ં રભસં-વિઁદાનમિત્યાહા ઽન્નમેવા-ઽસ્મૈ સ્વદયતિ સર્વમસ્મૈ સ્વદતે ય એવં-વેઁદા ઽઽત્વા જિઘર્મિ વચસા ઘૃતેનેત્યાહ તસ્મા-દ્ય-ત્પુરુષો મનસા-ઽભિગચ્છતિ ત-દ્વાચા વદત્ય રક્ષસેત્યાહ રક્ષસામપહત્યૈ મર્યશ્રી-સ્સ્પૃહય-દ્વર્ણો અગ્નિરિત્યાહા-પચિતિમેવા-ઽસ્મિ-ન્દધાત્ય-પચિતિમા-ન્ભવતિ ય એવં- [ય એવમ્, વેદ મનસા ત્વૈ] 13
-ઁવેદ મનસા ત્વૈ તામાપ્તુમર્હતિ યામદ્ધ્વર્યુર-નગ્નાવાહુતિ-ઞ્જુહોતિ મનસ્વતીભ્યા-ઞ્જુહોત્યાહુત્યોરાપ્ત્યૈ દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યજ્ઞમુખે યજ્ઞમુખે વૈ ક્રિયમાણે યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ં સન્ત્યેતર્હિ ખલુ વા એત-દ્યજ્ઞમુખં-યઁર્હ્યેન-દાહુતિ-રશ્ઞુતે પરિ લિખતિ રક્ષસામપહત્યૈ તિસૃભિઃ પરિ લિખતિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાનેવા-ઽગ્નિસ્તસ્મા-દ્રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ [હન્તિ, ગાયત્રિયા પરિ] 14
ગાયત્રિયા પરિ લિખતિ તેજો વૈ ગાયત્રી તેજસૈવૈન-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ત્રિષ્ટુભા પરિ લિખતીન્દ્રિયં-વૈઁ ત્રિષ્ટુ-ગિન્દ્રિયેણૈવૈન-મ્પરિ ગૃહ્ણાત્યનુષ્ટુભા પરિ લિખત્યનુષ્ટુ-ફ્સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ પરિભૂઃ પર્યાપ્ત્યૈ મદ્ધ્યતો-ઽનુષ્ટુભા વાગ્વા અનુષ્ટુ-પ્તસ્મા-ન્મદ્ધ્યતો વાચા વદામો ગાયત્રિયા પ્રથમયા પરિ લિખત્યથા-ઽનુષ્ટુભા-ઽથ ત્રિષ્ટુભા તેજો વૈ ગાયત્રી યજ્ઞો ઽનુષ્ટુગિન્દ્રિય-ન્ત્રિષ્ટુ-પ્તેજસા ચૈવેન્દ્રિયેણ ચોભયતો યજ્ઞ-મ્પરિ ગૃહ્ણાતિ ॥ 15 ॥

(અન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ - ર્મહાન્ - ભવતિ ય એવગ્ં - હન્તિ - ત્રિષ્ટુભા તેજો વૈ ગાયત્રી - ત્રયોદશ ચ) (અ. 3)
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ ખનતિ પ્રસૂત્યા અથો ધૂમ-મેવૈતેન જનયતિ જ્યોતિષ્મન્ત-ન્ત્વા-ઽગ્ને સુપ્રતીક-મિત્યાહ જ્યોતિરેવૈતેન જનયતિ સો-ઽગ્નિર્જાતઃ પ્રજા-શ્શુચા-ઽઽર્પય-ત્ત-ન્દેવા અર્ધર્ચેના-શમયઞ્છિવ-મ્પ્રજાભ્યો-ઽહિગ્ં સન્તમિત્યાહ પ્રજાભ્ય એવૈનગ્ં શમયતિ દ્વાભ્યા-ઙ્ખનતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અપા-મ્પૃષ્ઠમસીતિ પુષ્કરપર્ણમા [પુષ્કરપર્ણમા, હરત્યપાં-વાઁ] 16
હરત્યપાં-વાઁ એત-ત્પૃષ્ઠં-યઁ-ત્પુષ્કરપર્ણગ્ં રૂપેણૈવૈનદા હરતિ પુષ્કરપર્ણેન સ-મ્ભરતિ યોનિર્વા અગ્નેઃ પુષ્કરપર્ણગ્ં સયોનિમેવાગ્નિગ્ં સમ્ભરતિ કૃષ્ણાજિનેન સમ્ભરતિ યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનં-યઁજ્ઞેનૈવ યજ્ઞગ્ં સમ્ભરતિ ય-દ્ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂના-ઞ્ચર્મણા સમ્ભરે-દ્ગ્રામ્યા-ન્પશૂઞ્છુચા-ઽર્પયે-ત્કૃષ્ણાજિનેન સમ્ભરત્યારણ્યાનેવ પશૂ- [પશૂન્, શુચા-ઽર્પયતિ] 17
-ઞ્છુચા-ઽર્પયતિ તસ્મા-થ્સમાવ-ત્પશૂના-મ્પ્રજાયમાનાના-મારણ્યાઃ પશવઃ કનીયાગ્ંસ-શ્શુચા હ્યૃતા લોમત-સ્સમ્ભરત્યતો હ્યસ્ય મેદ્ધ્ય-ઙ્કૃષ્ણાજિન-ઞ્ચ પુષ્કરપર્ણ-ઞ્ચ સગ્ગ્ સ્તૃણાતીયં-વૈઁ કૃષ્ણાજિનમસૌ પુષ્કરપર્ણ-માભ્યા-મેવૈન-મુભયતઃ પરિગૃહ્ણાત્ય-ગ્નિર્દેવેભ્યો નિલાયત તમથર્વા-ઽન્વપશ્યદથર્વા ત્વા પ્રથમો નિરમન્થદગ્ન ઇ- [નિરમન્થદગ્ન ઇતિ, આહ ય એવૈન-] 18
-ત્યાહ ય એવૈન-મન્વપશ્ય-ત્તેનૈવૈનગ્ં સમ્ભરતિ ત્વામગ્ને પુષ્કરાદધીત્યાહ પુષ્કરપર્ણે હ્યેનમુપશ્રિત-મવિન્દ-ત્તમુ ત્વા દદ્ધ્યઙ્ઙૃષિરિત્યાહ દદ્ધ્યઙ્ વા આથર્વણ-સ્તેજસ્વ્યાસી-ત્તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ તમુ ત્વા પાથ્યો વૃષેત્યાહ પૂર્વમેવોદિત-મુત્તરેણાભિ ગૃણાતિ [ગૃણાતિ, ચતસૃભિ-સ્સમ્ભરતિ] 19
ચતસૃભિ-સ્સમ્ભરતિ ચત્વારિ છન્દાગ્ંસિ છન્દોભિરેવ ગાયત્રીભિર્બ્રાહ્મણસ્ય ગાયત્રો હિ બ્રાહ્મણ-સ્ત્રિષ્ટુગ્ભી રાજન્યસ્ય ત્રૈષ્ટુભો હિ રાજન્યો ય-ઙ્કામયેત વસીયાન્-થ્સ્યાદિત્યુભયીભિસ્તસ્ય સમ્ભરે-ત્તેજશ્ચૈવા-ઽસ્મા ઇન્દ્રિય-ઞ્ચ સમીચી દધાત્યષ્ટાભિ-સ્સમ્ભરત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો ઽગ્નિર્યાવાનેવા-ઽગ્નિસ્તગ્ં સમ્ભરતિ સીદ હોતરિત્યા- -હ દેવતા એવાસ્મૈ સગ્ં સાદયતિ નિ હોતેતિ મનુષ્યાન્-થ્સગ્ં સીદસ્વેતિ વયાગ્ંસિ જનિષ્વા હિ જેન્યો અગ્રે અહ્નામિત્યાહ દેવ મનુષ્યાનેવા-ઽસ્મૈ સગ્ંસન્ના-ન્પ્રજનયતિ ॥ 20

(ઐ - વ પશૂ - નિતિ - ગૃણાતિ - હોતરિતિ - સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 4)
ક્રૂરમિવ વા અસ્યા એત-ત્કરોતિ ય-ત્ખનત્યપ ઉપ સૃજત્યાપો વૈ શાન્તા-શ્શાન્તાભિરેવા-ઽસ્યૈ શુચગ્ં શમયતિ સ-ન્તે વાયુર્માતરિશ્વા દધાત્વિત્યાહ પ્રાણો વૈ વાયુઃ પ્રાણેનૈવાસ્યૈ પ્રાણગ્ં સ-ન્દધાતિ સ-ન્તે વાયુરિત્યાહ તસ્મા-દ્વાયુપ્રચ્યુતા દિવો વૃષ્ટિરીર્તે તસ્મૈ ચ દેવિ વષડસ્તુ [વષડસ્તુ, તુભ્યમિત્યાહ] 21
તુભ્યમિત્યાહ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ વૃષ્ટિ-ન્દધાતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂન્. વર્ષતિ ય-દ્વષટ્કુર્યા-દ્યાતયામા-ઽસ્ય વષટ્કાર-સ્સ્યાદ્યન્ન વષટ્કુર્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્વડિત્યાહ પરોક્ષમેવ વષ-ટ્કરોતિ નાસ્ય યાતયામા વષટ્કારો ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ સુજાતો જ્યોતિષા સહેત્યનુષ્ટુભોપ નહ્યત્યનુષ્ટુ- [નહ્યત્યનુષ્ટુપ્, સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ] 22
-ફ્સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ છન્દાગ્ંસિ ખલુ વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂઃ પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા પરિ દધાતિ વેદુકો વાસો ભવતિય એવં-વેઁદ વારુણો વા અગ્નિરુપનદ્ધ ઉદુ તિષ્ઠ સ્વદ્ધ્વરોર્ધ્વ ઊ ષુણ ઊતય ઇતિ સાવિત્રીભ્યામુ-ત્તિષ્ઠતિ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્યોર્ધ્વાં-વઁરુણમેનિમુ-થ્સૃજતિ દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સ જાતો ગર્ભો અસિ [ગર્ભો અસિ, રોદસ્યોરિત્યાહેમે] 23
રોદસ્યોરિત્યાહેમે વૈ રોદસી તયોરેષ ગર્ભો યદગ્નિ-સ્તસ્મા-દેવમાહાગ્ને ચારુર્વિભૃત ઓષધીષ્વિત્યાહ યદા હ્યેતં-વિઁભરન્ત્યથ ચારુતરો ભવતિ પ્ર માતૃભ્યો અધિ કનિક્રદ-દ્ગા ઇત્યાહૌષધયો વા અસ્ય માતરસ્તાભ્ય એવૈન-મ્પ્રચ્યાવયતિ સ્થિરો ભવ વીડ્વઙ્ગ ઇતિ ગર્દભ આ સાદયતિ [આ સાદયતિ, સ-ન્નહ્યત્યેવૈન-] 24
સ-ન્નહ્યત્યેવૈન-મેતયા સ્થેમ્ને ગર્દભેન સમ્ભરતિ તસ્મા-દ્ગર્દભઃ પશૂના-મ્ભારભારિતમો ગર્દભેન સ-મ્ભરતિ તસ્મા-દ્ગર્દભો-ઽપ્યનાલેશે-ઽત્યન્યા-ન્પશૂ-ન્મેદ્યત્યન્નગ્ગ્ હ્યેનેના-ઽર્કગ્ં સમ્ભરન્તિ ગર્દભેન સમ્ભરતિ તસ્મા-દ્ગર્દભો દ્વિરેતા-સ્સન્ કનિષ્ઠ-મ્પશૂના-મ્પ્રજાયતે-ઽગ્નિર્હ્યસ્ય યોનિ-ન્નિર્દહતિ પ્રજાસુ વા એષ એતર્હ્યારૂઢ- [એતર્હ્યારૂઢઃ, સ ઈશ્વરઃ પ્રજા-શ્શુચા] 25
-સ્સ ઈશ્વરઃ પ્રજા-શ્શુચા પ્રદહઃ શિવો ભવ પ્રજાભ્ય ઇત્યાહ પ્રજાભ્ય એવૈનગ્ં શમયતિ માનુષીભ્યસ્ત્વમઙ્ગિર ઇત્યાહ માનવ્યો હિ પ્રજા મા દ્યાવાપૃથિવી અભિ શૂશુચો મા-ઽન્તરિક્ષ-મ્મા વનસ્પતીનિત્યાહૈભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યઃ શમયતિ પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદદિત્યાહ વાજી હ્યેષ નાનદ-દ્રાસભઃ પત્વે- [પત્વેતિ, આહ રાસભ ઇતિ] 26
-ત્યાહ રાસભ ઇતિ હ્યેતમૃષયો-ઽવદ-ન્ભરન્નગ્નિ-મ્પુરીષ્યમિત્યાહા-ઽગ્નિગ્ગ્ હ્યેષ ભરતિ મા પાદ્યાયુષઃ પુરેત્યાહા-ઽઽયુરેવા-ઽસ્મિ-ન્દધાતિ તસ્મા-દ્ગર્દભ-સ્સર્વમાયુરેતિ તસ્મા-દ્ગર્દભે પુરા-ઽઽયુષઃ પ્રમીતે બિભ્યતિ વૃષા-ઽગ્નિં-વૃઁષણ-મ્ભરન્નિત્યાહ વૃષા હ્યેષ વૃષા-ઽગ્નિરપા-ઙ્ગર્ભગ્ં - [વૃષા-ઽગ્નિરપા-ઙ્ગર્ભમ્, સમુદ્રિય-] 27
સમુદ્રિય-મિત્યાહા-ઽપાગ્ હ્યેષ ગર્ભો યદગ્નિરગ્ન આ યાહિ વીતય ઇતિ વા ઇમૌ લોકૌ વ્યૈતામગ્ન આ યાહિ વીતય ઇતિ યદાહા ઽનયોર્લોકયો-ર્વીત્યૈ પ્રચ્યુતો વા એષ આયતનાદગતઃ પ્રતિષ્ઠાગ્ં સ એતર્હ્યદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ દ્ધ્યાયત્યૃતગ્ં સત્યમિત્યાહેયં-વાઁ ઋતમસૌ [ ] 28
સત્યમનયોરેવૈન-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો વરુણો વા એષ યજમાનમભ્યૈતિ યદગ્નિરુપનદ્ધ ઓષધયઃ પ્રતિ ગૃહ્ણીતાગ્નિમેત-મિત્યાહ શાન્ત્યૈ વ્યસ્યન્ વિશ્વા અમતીરરાતી-રિત્યાહ રક્ષસામપહત્યૈ નિષીદ-ન્નો અપ દુર્મતિગ્ં હનદિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઓષધયઃ પ્રતિમોદદ્ધ્વ- [પ્રતિમોદદ્ધ્વમ્, એનમિત્યાહૌષધયો] 29
-મેનમિત્યાહૌષધયો વા અગ્નેર્ભાગધેય-ન્તાભિરેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ પુષ્પાવતી-સ્સુપિપ્પલા ઇત્યાહ તસ્માદોષધયઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્ત્ય યં-વોઁ ગર્ભ ઋત્વિયઃ પ્રત્નગ્ં સધસ્થમા-ઽસદદિત્યાહ યાભ્ય એવૈન-મ્પ્રચ્યાવયતિ તાસ્વેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ દ્વાભ્યામુપાવહરતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 30 ॥

(અસ્ત્વ - નુષ્ટુ - બસિ - સાદયત્યા - રૂઢઃ-પત્વેતિ-ગર્ભ-મસૌ - મોદદ્ધ્વં - દ્વિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
વારુણો વા અગ્નિરુપનદ્ધો વિ પાજસેતિ વિસ્રગ્ંસયતિ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્ય વિષૂચીં-વઁરુણમેનિં-વિઁસૃજત્યપ ઉપ સૃજત્યાપો વૈ શાન્તા-શ્શાન્તાભિરેવાસ્ય શુચગ્ં શમયતિ તિસૃભિરુપ સૃજતિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાનેવા-ગ્નિસ્તસ્ય શુચગ્ં શમયતિ મિત્ર-સ્સગ્ંસૃજ્ય પૃથિવીમિત્યાહ મિત્રો વૈ શિવો દેવાના-ન્તેનૈવૈ- [દેવાના-ન્તેનૈવ, એનગ્ં સગ્ં સૃજતિ] 31
-નગ્ં સગ્ં સૃજતિ શાન્ત્યૈ યદ્ગ્રામ્યાણા-મ્પાત્રાણા-ઙ્કપાલૈ-સ્સગ્ંસૃજે-દ્ગ્રામ્યાણિ પાત્રાણિ શુચા-ઽર્પયેદર્મકપાલૈ-સ્સગ્ં સૃજત્યેતાનિ વા અનુપજીવનીયાનિ તાન્યેવ શુચા-ઽર્પયતિ શર્કરાભિ-સ્સગ્ં સૃજતિ ધૃત્યા અથો શન્ત્વાયા જલોમૈ-સ્સગ્ં સૃજત્યેષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂર્યદજા પ્રિયયૈવૈન-ન્તનુવા સગ્ં સૃજત્યથો તેજસા કૃષ્ણાજિનસ્ય લોમભિ-સ્સગ્ં - [લોમભિ-સ્સમ્, સૃજતિ યજ્ઞો વૈ] 32
સૃજતિ યજ્ઞો વૈ કૃષ્ણાજિનં-યઁજ્ઞેનૈવ યજ્ઞગ્ં સગ્ં સૃજતિ રુદ્રા-સ્સભૃત્ય પૃથિવીમિત્યાહૈતા વા એત-ન્દેવતા અગ્રે સમભર-ન્તાભિરેવૈનગ્ં સમ્ભરતિ મખસ્ય શિરો-ઽસીત્યાહ યજ્ઞો વૈ મખસ્તસ્યૈત-ચ્છિરો યદુખા તસ્માદેવમાહ યજ્ઞસ્ય પદે સ્થ ઇત્યાહ યજ્ઞસ્ય હ્યેતે [ ] 33
પદે અથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પ્રા-ઽન્યાભિ-ર્યચ્છત્યન્વન્યૈ-ર્મન્ત્રયતે મિથુનત્વાય ત્ર્યુદ્ધિ-ઙ્કરોતિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ છન્દોભિઃ કરોતિ વીર્યં-વૈઁ છન્દાગ્ંસિ વીર્યેણૈવૈના-ઙ્કરોતિ યજુષા બિલ-ઙ્કરોતિ વ્યાવૃત્ત્યા ઇયતી-ઙ્કરોતિ પ્રજાપતિના યજ્ઞમુખેન સમ્મિતા-ન્દ્વિસ્તના-ઙ્કરોતિ યાવાપૃથિવ્યોર્દોહાય ચતુઃસ્તના-ઙ્કરોતિ પશૂના-ન્દોહાયાષ્ટાસ્તના-ઙ્કરોતિ છન્દસા-ન્દોહાય નવાશ્રિ-મભિચરતઃ કુર્યા-ત્ત્રિવૃતમેવ વજ્રગ્ં સમ્ભૃત્ય ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ કૃત્વાય સા મહીમુખામિતિ નિ દધાતિ દેવતાસ્વેવૈના-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 34 ॥

(તેનૈવ - લોમભિ-સ્સ - મેતે - અભિચરત - એકવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 6)
સપ્તભિર્ધૂપયતિ સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણા-શ્શિર એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદુખા શીર્ષન્નેવ યજ્ઞસ્ય પ્રાણા-ન્દધાતિ તસ્મા-થ્સપ્ત શીર્ષ-ન્પ્રાણા અશ્વશકેન ધૂપયતિ પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ સયોનિત્વાયા-દિતિસ્ત્વેત્યાહેયં-વાઁ અદિતિરદિત્યૈવાદિત્યા-ઙ્ખનત્યસ્યા અક્રૂરઙ્કારાય ન હિ સ્વ-સ્સ્વગ્ં હિનસ્તિ દેવાના-ન્ત્વા પત્નીરિત્યાહ દેવાનાં- [દેવાનામ્, વા એતા-મ્પત્નયો-ઽગ્રે-ઽ] 35
-ઁવા એતા-મ્પત્નયો-ઽગ્રે-ઽ-કુર્વ-ન્તાભિરેવૈના-ન્દધાતિ ધિષણાસ્ત્વેત્યાહ વિદ્યા વૈ ધિષણા વિદ્યાભિ-રેવૈના-મભીન્ધે ગ્નાસ્ત્વેત્યાહ છન્દાગ્ંસિ વૈ ગ્ના શ્છન્દોભિ-રેવૈનાગ્ શ્રપયતિ વરૂત્રયસ્ત્વેત્યાહ હોત્રા વૈ વરૂત્રયો હોત્રાભિરેવૈના-મ્પચતિ જનયસ્ત્વેત્યાહ દેવાનાં-વૈઁ પત્ની- [પત્નીઃ, જનયસ્તાભિ-] 36
-ર્જનયસ્તાભિ-રેવૈના-મ્પચતિ ષડ્ભિઃ પચતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈના-મ્પચતિ દ્વિઃ પચન્ત્વિત્યાહ તસ્મા-દ્દ્વિ-સ્સંવઁથ્સરસ્ય સસ્ય-મ્પચ્યતે વારુણ્યુખા-ઽભીદ્ધા મૈત્રિયોપૈતિ શાન્ત્યૈ દેવસ્ત્વા સવિતો-દ્વપત્વિત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈના-મ્બ્રહ્મણા દેવતાભિરુ-દ્વપત્યપદ્યમાના પૃથિવ્યાશા દિશ આ પૃણે- [આ પૃણ, ઇત્યાહ] 37
-ત્યાહ તસ્માદગ્નિ-સ્સર્વા દિશો-ઽનુ વિભાત્યુત્તિષ્ઠ બૃહતી ભવોર્ધ્વા તિષ્ઠ ધ્રુવા ત્વમિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યા અસુર્ય-મ્પાત્રમનાચ્છૃણ્ણમા-ચ્છૃણત્તિ દેવત્રા-ઽકરજક્ષીરેણા-ઽઽચ્છૃણત્તિ પરમં-વાઁ એત-ત્પયો યદજક્ષીર-મ્પરમેણૈવૈના-મ્પયસા-ઽઽચ્છૃણત્તિ યજુષા વ્યાવૃત્ત્યૈ છન્દોભિરા ચ્છૃણત્તિ છન્દોભિર્વા એષા ક્રિયતે છન્દોભિરેવ છન્દાગ્સ્યા ચ્છૃણત્તિ ॥ 38 ॥

(આહ દેવાનાં - ઁવૈ પત્નીઃ - પૃણૈ - ષા - ષટ્ ચ) (અ. 7)
એકવિગ્ંશત્યા માષૈઃ પુરુષશીર્ષ-મચ્છૈત્યમેદ્ધ્યા વૈ માષા અમેદ્ધ્ય-મ્પુરુષશીર્ષ-મમેદ્ધ્યૈરેવા-સ્યા-મેદ્ધ્ય-ન્નિરવદાય મેદ્ધ્ય-ઙ્કૃત્વા ઽઽહરત્યેકવિગ્ંશતિ-ર્ભવન્ત્યેકવિગ્ંશો વૈ પુરુષઃ પુરુષસ્યા-ઽઽપ્ત્યૈ વ્યૃદ્ધં-વાઁ એત-ત્પ્રાણૈરમેદ્ધ્યં-યઁ-ત્પુરુષશીર્ષગ્ં સપ્તધા વિતૃણ્ણાં-વઁલ્મીકવપા-મ્પ્રતિ નિ દધાતિ સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ પ્રાણૈરેવૈન-થ્સમર્ધયતિ મેદ્ધ્યત્વાય યાવન્તો [યાવન્તઃ, વૈ મૃત્યુબન્ધવ-] 39
વૈ મૃત્યુબન્ધવ-સ્તેષાં-યઁમ આધિપત્ય-મ્પરીયાય યમગાથાભિઃ પરિગાયતિ યમાદેવૈન-દ્વૃઙ્ક્તે તિસૃભિઃ પરિગાયતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનલ્લોકેભ્યો વૃઙ્ક્તે તસ્મા-દ્ગાયતે ન દેય-ઙ્ગાથા હિ ત-દ્વૃઙ્ક્તે ઽગ્નિભ્યઃ પશૂના લભતે કામા વા અગ્નયઃ કામાનેવાવ રુન્ધે ય-ત્પશૂ-ન્ના-ઽઽલભેતા-ઽનવરુદ્ધા અસ્ય [ ] 40
પશવઃ સ્યુર્ય-ત્પર્યગ્નિકૃતાનુ-થ્સૃજે-દ્યજ્ઞવેશસ-ઙ્કુર્યા-દ્ય-થ્સગ્ગ્સ્થાપયે-દ્યાતયામાનિ શીર્ષાણિ સ્યુર્ય-ત્પશૂનાલભતે તેનૈવ પશૂનવ રુન્ધે ય-ત્પર્યગ્નિકૃતાનુ-થ્સૃજતિ શીર્ષ્ણા-મયાતયામત્વાય પ્રાજાપત્યેન સગ્ગ્ સ્થાપયતિ યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિર્યજ્ઞ એવ યજ્ઞ-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત સ રિરિચાનો-ઽમન્યત સ એતા આપ્રીરપશ્ય-ત્તાભિર્વૈ સ મુખત [સ મુખતઃ, આત્માનમા ઽપ્રીણીત] 41
આત્માનમા ઽપ્રીણીત યદેતા આપ્રિયો ભવન્તિ યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞમેવૈતાભિર્મુખત આ પ્રીણાત્ય-પરિમિતછન્દસો ભવન્ત્યપરિમિતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યા ઊનાતિરિક્તા મિથુનાઃ પ્રજાત્યૈ લોમશં-વૈઁ નામૈતચ્છન્દઃ પ્રજાપતેઃ પશવો લોમશાઃ પશૂનેવા-ઽવ રુન્ધે સર્વાણિ વા એતા રૂપાણિ સર્વાણિ રૂપાણ્યગ્નૌ ચિત્યે ક્રિયન્તે તસ્માદેતા અગ્નેશ્ચિત્યસ્ય [અગ્નેશ્ચિત્યસ્ય, ભવન્ત્યેકવિગ્ં શતિગ્ં] 42
ભવન્ત્યેકવિગ્ં શતિગ્ં સામિધેનીરન્વાહ રુગ્વા એકવિગ્ંશો રુચમેવ ગચ્છત્યથો પ્રતિષ્ઠામેવ પ્રતિષ્ઠા હ્યેકવિગ્ંશ-શ્ચતુર્વિગ્ંશતિમન્વાહ ચતુર્વિગ્ંશતિરર્ધમાસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો-ઽગ્નિર્વૈશ્વાનર-સ્સાક્ષાદેવ વૈશ્વાનરમવ રુન્ધે પરાચીરન્વાહ પરાઙિવ હિ સુવર્ગો લોક-સ્સમાસ્ત્વા-ઽગ્ન ઋતવો વર્ધયન્ત્વિત્યાહ સમાભિરેવા-ઽગ્નિં-વઁર્ધય- [-ઽગ્નિં-વઁર્ધયતિ, ઋતુભિઃ સંવઁથ્સરં-વિઁશ્વા] 43
-ત્યૃતુભિઃ સંવઁથ્સરં-વિઁશ્વા આ ભાહિ પ્રદિશઃ પૃથિવ્યા ઇત્યાહ તસ્માદગ્નિ-સ્સર્વા દિશો-ઽનુ વિભાતિ પ્રત્યૌહતામશ્વિના મૃત્યુમસ્માદિત્યાહ મૃત્યુમેવા-ઽસ્માદપ નુદત્યુદ્વય-ન્તમસસ્પરીત્યાહ પાપ્મા વૈ તમઃ પાપ્માનમેવાસ્માદપ હન્ત્યગન્મ જ્યોતિરુત્તમ-મિત્યાહા-ઽસૌ વા આદિત્યો જ્યોતિરુત્તમ-માદિત્યસ્યૈવ સાયુજ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ન સંવઁથ્સરસ્તિષ્ઠતિ નાસ્ય શ્રીસ્તિષ્ઠતિ યસ્યૈતાઃ ક્રિયન્તે જ્યોતિષ્મતી-મુત્તમામન્વાહ જ્યોતિરેવાસ્મા ઉપરિષ્ટા-દ્દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ ॥ 44 ॥

(યાવન્તો - ઽસ્ય - મુખત - શ્ચિત્યસ્ય - વર્ધય - ત્યાદિત્યો - ઽષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
ષડ્ભિર્દીક્ષયતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈન-ન્દીક્ષયતિ સપ્તભિર્દીક્ષયતિ સપ્ત છન્દાગ્ંસિ છન્દોભિરેવૈન-ન્દીક્ષયતિ વિશ્વે દેવસ્ય નેતુરિત્ય-નુષ્ટુભોત્તમયા જુહોતિ વાગ્વા અનુષ્ટુ-પ્તસ્મા-ત્પ્રાણાનાં-વાઁગુત્તમૈ- કસ્માદક્ષરાદનાપ્ત-મ્પ્રથમ-મ્પદ-ન્તસ્મા-દ્ય-દ્વાચો-ઽનાપ્ત-ન્તન્મનુષ્યા ઉપ જીવન્તિ પૂર્ણયા જુહોતિ પૂર્ણ ઇવ હિ પ્રજાપતિઃ [પ્રજાપતિઃ, પ્રજાપતેરાપત્યૈ] 45
પ્રજાપતેરાપ્ત્યૈ ન્યૂનયા જુહોતિ ન્યૂનાદ્ધિ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત પ્રજાનાગ્ં સૃષ્ટ્યૈ યદર્ચિષિ પ્રવૃઞ્જ્યા-દ્ભૂતમવ રુન્ધીત યદઙ્ગારેષુ ભવિષ્યદઙ્ગારેષુ પ્રવૃણક્તિ ભવિષ્ય દેવાવ રુન્ધે ભવિષ્યદ્ધિ ભૂયો ભૂતા-દ્દ્વાભ્યા-મ્પ્રવૃણક્તિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ બ્રહ્મણા વા એષા યજુષા સમ્ભૃતા યદુખા સા યદ્ભિદ્યેતા-ઽઽર્તિમાર્ચ્છે- [-ઽઽર્તિમાર્ચ્છેત્, યજમાનો] 46
-દ્યજમાનો હન્યેતા-ઽસ્ય યજ્ઞો મિત્રૈતામુખા-ન્તપેત્યાહ બ્રહ્મ વૈ મિત્રો બ્રહ્મન્નેવૈના-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનો નાસ્ય યજ્ઞો હન્યતે યદિ ભિદ્યેત તૈરેવ કપાલૈ-સ્સગ્ં સૃજે-થ્સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિર્યો ગતશ્રી-સ્સ્યાન્મથિત્વા તસ્યાવ દદ્ધ્યા-દ્ભૂતો વા એષ સ સ્વા- [એષ સ સ્વામ્, દેવતામુપૈતિ] 47
-ન્દેવતામુપૈતિ યો ભૂતિકામ-સ્સ્યાદ્ય ઉખાયૈ સમ્ભવે-થ્સ એવ તસ્ય સ્યાદતો હ્યેષ સમ્ભવત્યેષ વૈ સ્વયમ્ભૂર્નામ ભવત્યેવ ય-ઙ્કામયેત ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયેયમિત્ય-ન્યતસ્તસ્યા-ઽઽહૃત્યા-ઽવ દદ્ધ્યા-થ્સાક્ષાદેવાસ્મૈ ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયત્યમ્બરીષાદન્ન કામસ્યાવ દદ્ધ્યાદમ્બરીષે વા અન્ન-મ્ભ્રિયતે સયોન્યેવાન્ન- [સયોન્યેવાન્નમ્, અવ રુન્ધે] 48
-મવ રુન્ધે મુઞ્જાનવ દધાત્યૂર્ગ્વૈ મુઞ્જા ઊર્જમેવાસ્મા અપિ દધાત્યગ્નિર્દેવેભ્યો નિલાયત સ ક્રુમુક-મ્પ્રા-ઽવિશ-ત્ક્રુમુકમવ દધાતિ યદેવાસ્ય તત્ર ન્યક્ત-ન્ત દેવાવ રુન્ધ આજ્યેન સં-યૌઁત્યેતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ યદાજ્ય-મ્પ્રિયેણૈવૈન-ન્ધામ્ના સમર્ધયત્યથો તેજસા [તેજસા, વૈ કકન્તીમા દધાતિ] 49
વૈ કઙ્કતીમા દધાતિ ભા એવાવ રુન્ધે શમીમયીમા દધાતિ શાન્ત્યૈ સીદ ત્વ-મ્માતુરસ્યા ઉપસ્થ ઇતિ તિસૃભિર્જાતમુપ તિષ્ઠતે ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષ્વાવિદ-ઙ્ગચ્છત્યથો પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે ॥ 50 ॥

( પ્રજાપતિ--ર્ ઋચ્છેથ્ - સ્વા - મેવાન્નં - તેજસા - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
ન હ સ્મ વૈ પુરા-ઽગ્નિરપરશુવૃક્ણ-ન્દહતિ તદસ્મૈ પ્રયોગ એવર્ષિરસ્વદય-દ્યદગ્ને યાનિ કાનિ ચેતિ સમિધમા દધાત્યપરશુવૃક્ણ-મેવાસ્મૈ સ્વદયતિ સર્વમસ્મૈ સ્વદતે ય એવં-વેઁદૌદુમ્બરીમા દધાત્યૂર્ગ્વા ઉદુમ્બર ઊર્જમેવાસ્મા અપિ દધાતિ પ્રજાપતિરગ્નિ-મસૃજત તગ્ં સૃષ્ટગ્ં રક્ષાગ્- [સૃષ્ટગ્ં રક્ષાગ્ંસિ, અજિઘાગ્ંસન્થ્સ એત-] 51
-સ્યજિઘાગ્ંસન્થ્સ એત-દ્રાક્ષોઘ્નમપશ્ય-ત્તેન વૈ સરક્ષાગ્સ્યપા-ઽહત ય-દ્રાક્ષોઘ્ન-મ્ભવત્યગ્નેરેવ તેન જાતા-દ્રક્ષાગ્સ્યપ હન્ત્યાશ્વત્થીમા દધાત્યશ્વત્થો વૈ વનસ્પતીનાગ્ં સપત્નસાહો વિજિત્યૈ વૈકઙ્કતીમા દધાતિ ભા એવાવ રુન્ધે શમીમયીમા દધાતિ શાન્ત્યૈ સગ્ંશિત-મ્મે બ્રહ્મોદેષા-મ્બાહૂ અતિરમિત્યુત્તમે ઔદુમ્બરી [ઔદુમ્બરી, વાચયતિ બ્રહ્મણૈવ] 52
વાચયતિ બ્રહ્મણૈવ ક્ષત્રગ્ં સગ્ગ્ શ્યતિ ક્ષત્રેણ બ્રહ્મ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણો રાજન્યવાનત્યન્ય-મ્બ્રાહ્મણ-ન્તસ્મા-દ્રાજન્યો બ્રાહ્મણવાનત્યન્યગ્ં રાજન્ય-મ્મૃત્યુર્વા એષ યદગ્નિરમૃતગ્ં હિરણ્યગ્ં રુક્મમન્તર-મ્પ્રતિમુઞ્ચતે ઽમૃતમેવ મૃત્યોરન્તર્ધત્ત એકવિગ્ંશતિનિર્બાધો ભવત્યેકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકા દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવસ્ત્રય ઇમે લોકા અસાવાદિત્ય [અસાવાદિત્યઃ, એકવિગ્ંશ એતાવન્તો વૈ] 53
એકવિગ્ંશ એતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્તેભ્ય એવ ભ્રાતૃવ્યમન્તરેતિ નિર્બાધૈર્વૈ દેવા અસુરા-ન્નિર્બાધે-ઽકુર્વત તન્નિર્બાધાના-ન્નિર્બાધત્વ-ન્નિર્બાધી ભવતિ ભ્રાતૃવ્યાનેવ નિર્બાધે કુરુતે સાવિત્રિયા પ્રતિમુઞ્ચતે પ્રસૂત્યૈ નક્તોષાસેત્યુત્તરયા ઽહોરાત્રાભ્યામેવૈન-મુદ્યચ્છતે દેવા અગ્નિ-ન્ધારય-ન્દ્રવિણોદા ઇત્યાહ પ્રાણા વૈ દેવા દ્રવિણોદા અહોરાત્રાભ્યામેવૈનમુદ્યત્ય [ ] 54
પ્રાણૈર્દાધારા ઽઽસીનઃ પ્રતિમુઞ્ચતે તસ્માદાસીનાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે કૃષ્ણાજિનમુત્તર-ન્તેજો વૈ હિરણ્ય-મ્બ્રહ્મ કૃષ્ણાજિન-ન્તેજસા ચૈવૈન-મ્બ્રહ્મણા ચોભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ ષડુદ્યામગ્ં શિક્ય-મ્ભવતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈન-મુદ્યચ્છતે ય-દ્દ્વાદશોદ્યામગ્ં સંવઁથ્સરેણૈવ મૌઞ્જ-મ્ભવત્યૂર્ગ્વૈ મુઞ્જા ઊર્જૈવૈનગ્ં સ મર્ધયતિ સુપર્ણો-ઽસિ ગરુત્માનિત્યવેક્ષતે રૂપમેવાસ્યૈતન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે દિવ-ઙ્ગચ્છ સુવઃ પતેત્યાહ સુવર્ગમેવૈનં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ॥ 55 ॥

(રક્ષાગ્સ્યૌ - દુબંરિ - આદિત્ય - ઉદ્યત્ય - સં - ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 10)
સમિદ્ધો અઞ્જન્ કૃદર-મ્મતીના-ઙ્ઘૃતમગ્ને મધુમ-ત્પિન્વમાનઃ । વાજી વહન્ વાજિન-ઞ્જાતવેદો દેવાનાં-વઁક્ષિ પ્રિયમા સધસ્થમ્ ॥ ઘૃતેનાઞ્જન્થ્સ-મ્પથો દેવયાના-ન્પ્રજાનન્ વાજ્યપ્યેતુ દેવાન્ । અનુ ત્વા સપ્તે પ્રદિશઃ સચન્તાગ્ સ્વધામસ્મૈ યજમાનાય ધેહિ ॥ ઈડ્યશ્ચાસિ વન્દ્યશ્ચ વાજિન્નાશુશ્ચાસિ મેદ્ધ્યશ્ચ સપ્તે । અગ્નિષ્ટ્વા [અગ્નિષ્ટ્વા, દેવૈર્વસુભિ-સ્સજોષાઃ] 56
દેવૈર્વસુભિ-સ્સજોષાઃ પ્રીતં-વઁહ્નિં-વઁહતુ જાતવેદાઃ ॥ સ્તીર્ણ-મ્બર્હિ-સ્સુષ્ટરીમા જુષાણોરુ પૃથુ પ્રથમાન-મ્પૃથિવ્યામ્ । દેવેભિર્યુક્તમદિતિ-સ્સજોષા-સ્સ્યોન-ઙ્કૃણ્વાના સુવિતે દધાતુ ॥ એતા ઉ વ-સ્સુભગા વિશ્વરૂપા વિપક્ષોભિ-શ્શ્રયમાણા ઉદાતૈઃ । ઋષ્વા-સ્સતીઃ કવષ-શ્શુમ્ભમાના દ્વારો દેવી-સ્સુપ્રાયણા ભવન્તુ ॥ અન્તરા મિત્રાવરુણા ચરન્તી મુખં-યઁજ્ઞાનામભિ સંવિઁદાને । ઉષાસા વાગ્ં [ઉષાસા વામ્, સુહિરણ્યે સુશિલ્પે] 57
સુહિરણ્યે સુશિલ્પે ઋતસ્ય યોનાવિહ સાદયામિ ॥ પ્રથમા વાગ્ં સરથિના સુવર્ણા દેવૌ પશ્યન્તૌ ભુવનાનિ વિશ્વા । અપિપ્રય-ઞ્ચોદના વા-મ્મિમાના હોતારા જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા ॥ આદિત્યૈર્નો ભારતી વષ્ટુ યજ્ઞગ્ં સરસ્વતી સહ રુદ્રૈર્ન આવીત્ । ઇડોપહૂતા વસુભિ-સ્સજોષા યજ્ઞ-ન્નો દેવીરમૃતેષુ ધત્ત ॥ ત્વષ્ટા વીર-ન્દેવકામ-ઞ્જજાન ત્વષ્ટુરર્વા જાયત આશુરશ્વઃ । 58
ત્વષ્ટેદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવન-ઞ્જજાન બહોઃ કર્તારમિહ યક્ષિ હોતઃ ॥ અશ્વો ઘૃતેન ત્મન્યા સમક્ત ઉપ દેવાગ્ં ઋતુશઃ પાથ એતુ । વનસ્પતિ-ર્દેવલોક-મ્પ્રજાનન્નગ્નિના હવ્યા સ્વદિતાનિ વક્ષત્ ॥ પ્રજાપતેસ્તપસા વાવૃધાન-સ્સદ્યો જાતો દધિષે યજ્ઞમગ્ને । સ્વાહાકૃતેન હવિષા પુરોગા યાહિ સાદ્ધ્યા હવિરદન્તુ દેવાઃ ॥ 59 ॥