కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే ప్రథమః ప్రశ్నః - ఉఖ్యాగ్నికథనం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
సావిత్రాణి జుహోతి ప్రసూత్యై చతుర్గృహీతేన జుహోతి చతుష్పాదః పశవః పశూనేవా-ఽవ రున్ధే చతస్రో దిశో దిక్ష్వేవ ప్రతి తిష్ఠతి ఛన్దాగ్ంసి దేవేభ్యో ఽపా-ఽక్రామ-న్న వో భాగాని హవ్యం-వఁక్ష్యామ ఇతి తేభ్య ఏతచ్చతు-ర్గృహీతమ-ధారయ-న్పురో-ఽను వాక్యాయై యాజ్యాయై దేవతాయై వషట్కారాయ యచ్చతుర్గృహీత-ఞ్జుహోతి ఛన్దాగ్స్యేవ త-త్ప్రీణాతి తాన్యస్య ప్రీతాని దేవేభ్యో హవ్యం-వఁహన్తి య-ఙ్కామయేత [య-ఙ్కామయేత, పాపీయాన్-థ్స్యాదిత్యేకైక-] 1
పాపీయాన్-థ్స్యాదిత్యేకైక-న్తస్య జుహుయా-దాహుతీభిరేవైనమప గృహ్ణాతి పాపీయా-న్భవతి య-ఙ్కామయేత వసీయాన్-థ్స్యాదితి సర్వాణి తస్యా-ఽనుద్రుత్య జుహుయాదాహుత్యైవైనమభి క్రమయతి వసీయా-న్భవత్యథో యజ్ఞస్యైవైషా-ఽభిక్రాన్తిరేతి వా ఏష యజ్ఞముఖా-దృద్ధ్యా యో-ఽగ్నేర్దేవతాయా ఏత్యష్టావేతాని సావిత్రాణి భవన్త్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రో- [గాయత్రః, అగ్నిస్తేనైవ] 2
-ఽగ్నిస్తేనైవ యజ్ఞముఖాదృద్ధ్యా అగ్నేర్దేవతాయై నైత్యష్టౌ సావిత్రాణి భవన్త్యాహుతిర్నవమీ త్రివృతమేవ యజ్ఞముఖే వియాతయతి యది కామయేత ఛన్దాగ్ంసి యజ్ఞయశసేనా ఽర్పయేయమిత్యృచమన్తమా-ఙ్కుర్యాచ్ఛన్దాగ్స్యేవ యజ్ఞయశసేనా ఽర్పయతి యది కామయేత యజమానం-యఁజ్ఞయశసేనా-ఽర్పయేయమితి యజురన్తమ-ఙ్కుర్యా-ద్యజమానమేవ యజ్ఞయశసేనా-ఽర్పయత్యృచా స్తోమగ్ం సమర్ధయే- [సమర్ధయేతి, ఆహ సమృద్ధ్యై] 3
-త్యాహ సమృద్ధ్యై చతుర్భిరభ్రిమా దత్తే చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవ దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ ప్రసూత్యా అగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత స వేణు-మ్ప్రా-ఽవిశ-థ్స ఏతామూతిమను సమచర-ద్య-ద్వేణో-స్సుషిరగ్ం సుషిరా-ఽభ్రిర్భవతి సయోనిత్వాయ స యత్రయత్రా-ఽవస-త్త-త్కృష్ణమభవ-త్కల్మాషీ భవతి రూపసమృద్ధ్యా ఉభయతః, క్ష్ణూర్భవతీతశ్చా-ఽ-ముతశ్చా-ఽర్కస్యా-వరుద్ధ్యై వ్యామమాత్రీ భవత్యేతావద్వై పురుషే వీర్యం-వీఁర్యసమ్మితా ఽపరిమితా భవత్య-పరిమితస్యా-ఽ వరుద్ధ్యై యో వనస్పతీనా-మ్ఫలగ్రహి-స్స ఏషాం-వీఁర్యావా-న్ఫలగ్రహిర్వేణు-ర్వైణవీ భవతి వీర్యస్యా వరుద్ధ్యై ॥ 4 ॥
సావిత్రాణి జుహోతి ప్రసూత్యై చతుర్గృహీతేన జుహోతి చతుష్పాదః పశవః పశూనేవా-ఽవ రున్ధే చతస్రో దిశో దిక్ష్వేవ ప్రతి తిష్ఠతి ఛన్దాగ్ంసి దేవేభ్యో ఽపా-ఽక్రామ-న్న వో భాగాని హవ్యం-వఁక్ష్యామ ఇతి తేభ్య ఏతచ్చతు-ర్గృహీతమ-ధారయ-న్పురో-ఽను వాక్యాయై యాజ్యాయై దేవతాయై వషట్కారాయ యచ్చతుర్గృహీత-ఞ్జుహోతి ఛన్దాగ్స్యేవ త-త్ప్రీణాతి తాన్యస్య ప్రీతాని దేవేభ్యో హవ్యం-వఁహన్తి య-ఙ్కామయేత [య-ఙ్కామయేత, పాపీయాన్-థ్స్యాదిత్యేకైక-] 1
పాపీయాన్-థ్స్యాదిత్యేకైక-న్తస్య జుహుయా-దాహుతీభిరేవైనమప గృహ్ణాతి పాపీయా-న్భవతి య-ఙ్కామయేత వసీయాన్-థ్స్యాదితి సర్వాణి తస్యా-ఽనుద్రుత్య జుహుయాదాహుత్యైవైనమభి క్రమయతి వసీయా-న్భవత్యథో యజ్ఞస్యైవైషా-ఽభిక్రాన్తిరేతి వా ఏష యజ్ఞముఖా-దృద్ధ్యా యో-ఽగ్నేర్దేవతాయా ఏత్యష్టావేతాని సావిత్రాణి భవన్త్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రో- [గాయత్రః, అగ్నిస్తేనైవ] 2
-ఽగ్నిస్తేనైవ యజ్ఞముఖాదృద్ధ్యా అగ్నేర్దేవతాయై నైత్యష్టౌ సావిత్రాణి భవన్త్యాహుతిర్నవమీ త్రివృతమేవ యజ్ఞముఖే వియాతయతి యది కామయేత ఛన్దాగ్ంసి యజ్ఞయశసేనా ఽర్పయేయమిత్యృచమన్తమా-ఙ్కుర్యాచ్ఛన్దాగ్స్యేవ యజ్ఞయశసేనా ఽర్పయతి యది కామయేత యజమానం-యఁజ్ఞయశసేనా-ఽర్పయేయమితి యజురన్తమ-ఙ్కుర్యా-ద్యజమానమేవ యజ్ఞయశసేనా-ఽర్పయత్యృచా స్తోమగ్ం సమర్ధయే- [సమర్ధయేతి, ఆహ సమృద్ధ్యై] 3
-త్యాహ సమృద్ధ్యై చతుర్భిరభ్రిమా దత్తే చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవ దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇత్యాహ ప్రసూత్యా అగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత స వేణు-మ్ప్రా-ఽవిశ-థ్స ఏతామూతిమను సమచర-ద్య-ద్వేణో-స్సుషిరగ్ం సుషిరా-ఽభ్రిర్భవతి సయోనిత్వాయ స యత్రయత్రా-ఽవస-త్త-త్కృష్ణమభవ-త్కల్మాషీ భవతి రూపసమృద్ధ్యా ఉభయతః, క్ష్ణూర్భవతీతశ్చా-ఽ-ముతశ్చా-ఽర్కస్యా-వరుద్ధ్యై వ్యామమాత్రీ భవత్యేతావద్వై పురుషే వీర్యం-వీఁర్యసమ్మితా ఽపరిమితా భవత్య-పరిమితస్యా-ఽ వరుద్ధ్యై యో వనస్పతీనా-మ్ఫలగ్రహి-స్స ఏషాం-వీఁర్యావా-న్ఫలగ్రహిర్వేణు-ర్వైణవీ భవతి వీర్యస్యా వరుద్ధ్యై ॥ 4 ॥
(కామయేత - గాయత్రో - ఽర్ధయేతి - చ - సప్తవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
వ్యృద్ధం-వాఁ ఏత-ద్యజ్ఞస్య యదయజుష్కేణ క్రియత ఇమామగృభ్ణ-న్రశనా-మృతస్యేత్యశ్వాభిధానీమా దత్తే యజుష్కృత్యై యజ్ఞస్య సమృద్ధ్యై ప్రతూర్తం-వాఁజిన్నా ద్రవేత్యశ్వ-మభి దధాతి రూపమేవా-ఽస్యైత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే యుఞ్జాథాగ్ం రాసభం-యుఁవమితి గర్దభ-మసత్యేవ గర్దభ-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి తస్మాదశ్వా-ద్గర్దభో-ఽసత్తరో యోగేయోగే తవస్తరమిత్యాహ [తవస్తరమిత్యాహ, యోగేయోగ] 5
యోగేయోగ ఏవైనం-యుఁఙ్క్తే వాజేవాజే హవామహ ఇత్యాహాన్నం-వైఁ వాజో-ఽన్నమేవావ రున్ధే సఖాయ ఇన్ద్రమూతయ ఇత్యాహేన్ద్రియమేవావ రున్ధే ఽగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత త-మ్ప్రజాపతిరన్వవిన్ద-త్ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వో ఽశ్వేన స-మ్భరత్యనువిత్త్యై పాపవస్యసం-వాఁ ఏత-త్క్రియతే యచ్ఛ్రేయసా చ పాపీయసా చ సమాన-ఙ్కర్మ కుర్వన్తి పాపీయాన్.- [పాపీయాన్, హ్యశ్వా-ద్గర్దభో-ఽశ్వ-] 6
-హ్యశ్వా-ద్గర్దభో-ఽశ్వ-మ్పూర్వ-న్నయన్తి పాపవస్య-సస్య వ్యావృత్త్యై తస్మాచ్ఛ్రేయాగ్ంస-మ్పాపీయా-న్పశ్చాదన్వేతి బహుర్వై భవతో భ్రాతృవ్యో భవతీవ ఖలు వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే వజ్ర్యశ్వః ప్రతూర్వన్నేహ్యవ-క్రామన్న-శస్తీరిత్యాహ వజ్రేణైవ పాప్మాన-మ్భ్రాతృవ్యమవ క్రామతి రుద్రస్య గాణపత్యాదిత్యాహ రౌద్రా వై పశవో రుద్రాదేవ [ ] 7
పశూ-న్నిర్యాచ్యా-ఽఽత్మనే కర్మ కురుతే పూష్ణా సయుజా సహేత్యాహ పూషా వా అద్ధ్వనాగ్ం సన్నేతా సమష్ట్యై పురీషాయతనో వా ఏష యదగ్నిరఙ్గిరసో వా ఏతమగ్రే దేవతానాగ్ం సమభర-న్పృథివ్యా-స్సధస్థాదగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-దచ్ఛేహీత్యాహ సాయతనమేవైన-న్దేవతాభి-స్స-మ్భరత్యగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ- దచ్ఛేమ ఇత్యాహ యేన [ ] 8
సఙ్గచ్ఛతే వాజమేవాస్య వృఙ్క్తే ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యాగ్ని-స్సమ్భృత్య ఇత్యాహురియం-వైఁ ప్రజాపతిస్తస్యా ఏతచ్ఛ్రోత్రం-యఁద్వల్మీకో-ఽగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరిష్యామ ఇతి వల్మీకవపాముప తిష్ఠతే సాక్షాదేవ ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యా-ఽగ్నిగ్ం స-మ్భరత్యగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరామ ఇత్యాహ యేన సగఞ్చ్ఛతే వాజమేవాస్య వృఙ్క్తే ఽన్వగ్నిరుషసామగ్ర- [-ఽన్వగ్నిరుషసామగ్రమ్, అఖ్యదిత్యాహా-] 9
-మఖ్యదిత్యాహా-నుఖ్యాత్యా ఆగత్య వాజ్యద్ధ్వన ఆక్రమ్య వాజి-న్పృథివీమిత్యాహేచ్ఛత్యేవైన-మ్పూర్వయా విన్దత్యుత్తరయా ద్వాభ్యామా క్రమయతి ప్రతిష్ఠిత్యా అనురూపాభ్యా-న్తస్మాదనురూపాః పశవః ప్రజాయన్తే ద్యౌస్తే పృష్ఠ-మ్పృథివీ సధస్థమిత్యాహైభ్యో వా ఏతం-లోఁకేభ్యః ప్రజాపతి-స్సమైరయ-ద్రూపమేవాస్యై-తన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే వజ్రీ వా ఏష యదశ్వో ద-ద్భిరన్యతోదద్భ్యో భూయాం-లోఁమభిరుభయాదద్భ్యో య-న్ద్విష్యా-త్తమధస్పద-న్ధ్యాయే-ద్వజ్రేణైవైనగ్గ్ స్తృణుతే ॥ 10 ॥
వ్యృద్ధం-వాఁ ఏత-ద్యజ్ఞస్య యదయజుష్కేణ క్రియత ఇమామగృభ్ణ-న్రశనా-మృతస్యేత్యశ్వాభిధానీమా దత్తే యజుష్కృత్యై యజ్ఞస్య సమృద్ధ్యై ప్రతూర్తం-వాఁజిన్నా ద్రవేత్యశ్వ-మభి దధాతి రూపమేవా-ఽస్యైత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే యుఞ్జాథాగ్ం రాసభం-యుఁవమితి గర్దభ-మసత్యేవ గర్దభ-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి తస్మాదశ్వా-ద్గర్దభో-ఽసత్తరో యోగేయోగే తవస్తరమిత్యాహ [తవస్తరమిత్యాహ, యోగేయోగ] 5
యోగేయోగ ఏవైనం-యుఁఙ్క్తే వాజేవాజే హవామహ ఇత్యాహాన్నం-వైఁ వాజో-ఽన్నమేవావ రున్ధే సఖాయ ఇన్ద్రమూతయ ఇత్యాహేన్ద్రియమేవావ రున్ధే ఽగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత త-మ్ప్రజాపతిరన్వవిన్ద-త్ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వో ఽశ్వేన స-మ్భరత్యనువిత్త్యై పాపవస్యసం-వాఁ ఏత-త్క్రియతే యచ్ఛ్రేయసా చ పాపీయసా చ సమాన-ఙ్కర్మ కుర్వన్తి పాపీయాన్.- [పాపీయాన్, హ్యశ్వా-ద్గర్దభో-ఽశ్వ-] 6
-హ్యశ్వా-ద్గర్దభో-ఽశ్వ-మ్పూర్వ-న్నయన్తి పాపవస్య-సస్య వ్యావృత్త్యై తస్మాచ్ఛ్రేయాగ్ంస-మ్పాపీయా-న్పశ్చాదన్వేతి బహుర్వై భవతో భ్రాతృవ్యో భవతీవ ఖలు వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే వజ్ర్యశ్వః ప్రతూర్వన్నేహ్యవ-క్రామన్న-శస్తీరిత్యాహ వజ్రేణైవ పాప్మాన-మ్భ్రాతృవ్యమవ క్రామతి రుద్రస్య గాణపత్యాదిత్యాహ రౌద్రా వై పశవో రుద్రాదేవ [ ] 7
పశూ-న్నిర్యాచ్యా-ఽఽత్మనే కర్మ కురుతే పూష్ణా సయుజా సహేత్యాహ పూషా వా అద్ధ్వనాగ్ం సన్నేతా సమష్ట్యై పురీషాయతనో వా ఏష యదగ్నిరఙ్గిరసో వా ఏతమగ్రే దేవతానాగ్ం సమభర-న్పృథివ్యా-స్సధస్థాదగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-దచ్ఛేహీత్యాహ సాయతనమేవైన-న్దేవతాభి-స్స-మ్భరత్యగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ- దచ్ఛేమ ఇత్యాహ యేన [ ] 8
సఙ్గచ్ఛతే వాజమేవాస్య వృఙ్క్తే ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యాగ్ని-స్సమ్భృత్య ఇత్యాహురియం-వైఁ ప్రజాపతిస్తస్యా ఏతచ్ఛ్రోత్రం-యఁద్వల్మీకో-ఽగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరిష్యామ ఇతి వల్మీకవపాముప తిష్ఠతే సాక్షాదేవ ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యా-ఽగ్నిగ్ం స-మ్భరత్యగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరామ ఇత్యాహ యేన సగఞ్చ్ఛతే వాజమేవాస్య వృఙ్క్తే ఽన్వగ్నిరుషసామగ్ర- [-ఽన్వగ్నిరుషసామగ్రమ్, అఖ్యదిత్యాహా-] 9
-మఖ్యదిత్యాహా-నుఖ్యాత్యా ఆగత్య వాజ్యద్ధ్వన ఆక్రమ్య వాజి-న్పృథివీమిత్యాహేచ్ఛత్యేవైన-మ్పూర్వయా విన్దత్యుత్తరయా ద్వాభ్యామా క్రమయతి ప్రతిష్ఠిత్యా అనురూపాభ్యా-న్తస్మాదనురూపాః పశవః ప్రజాయన్తే ద్యౌస్తే పృష్ఠ-మ్పృథివీ సధస్థమిత్యాహైభ్యో వా ఏతం-లోఁకేభ్యః ప్రజాపతి-స్సమైరయ-ద్రూపమేవాస్యై-తన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే వజ్రీ వా ఏష యదశ్వో ద-ద్భిరన్యతోదద్భ్యో భూయాం-లోఁమభిరుభయాదద్భ్యో య-న్ద్విష్యా-త్తమధస్పద-న్ధ్యాయే-ద్వజ్రేణైవైనగ్గ్ స్తృణుతే ॥ 10 ॥
(ఆహ - పాపీయాన్ - రుద్రాదేవ - యేనా - ఽగ్రం - ఁవజ్రీ వై - సప్తదశ చ) (అ. 2)
ఉత్క్రామో-దక్రమీదితి ద్వాభ్యాముత్క్రమయతి ప్రతిష్ఠిత్యా అనురూపాభ్యా-న్తస్మాదనురూపాః పశవః ప్రజాయన్తే ఽప ఉప సృజతి యత్ర వా ఆప ఉప గచ్ఛన్తి తదోషధయః ప్రతి తిష్ఠన్త్యోషధీః ప్రతితిష్ఠన్తీః పశవో-ఽను ప్రతి తిష్ఠన్తి పశూన్. యజ్ఞో యజ్ఞం-యఁజమానో యజమాన-మ్ప్రజాస్తస్మాదప ఉప సృజతి ప్రతిష్ఠిత్యై యదద్ధ్వర్యు-రనగ్నావాహుతి-ఞ్జుహుయాదన్ధో ఽద్ధ్వర్యు- [-ఽద్ధ్వర్యుః, స్యా-ద్రక్షాగ్ంసి] 11
-స్స్యా-ద్రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్హిరణ్యముపాస్య జుహోత్యగ్నివత్యేవ జుహోతి నాన్ధో-ఽద్ధ్వర్యుర్భవతి న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి జిఘర్మ్యగ్ని-మ్మనసా ఘృతేనేత్యాహ మనసా హి పురుషో యజ్ఞమభిగచ్ఛతి ప్రతిక్ష్యన్త-మ్భువనాని విశ్వేత్యాహ సర్వగ్గ్ హ్యేష ప్రత్య-ఙ్క్షేతి పృథు-న్తిరశ్చా వయసా బృహన్తమిత్యాహా-ఽల్పో హ్యేష జాతో మహా- [మహాన్, భవతి] 12
-న్భవతి వ్యచిష్ఠమన్నగ్ం రభసం-విఁదానమిత్యాహా ఽన్నమేవా-ఽస్మై స్వదయతి సర్వమస్మై స్వదతే య ఏవం-వేఁదా ఽఽత్వా జిఘర్మి వచసా ఘృతేనేత్యాహ తస్మా-ద్య-త్పురుషో మనసా-ఽభిగచ్ఛతి త-ద్వాచా వదత్య రక్షసేత్యాహ రక్షసామపహత్యై మర్యశ్రీ-స్స్పృహయ-ద్వర్ణో అగ్నిరిత్యాహా-పచితిమేవా-ఽస్మి-న్దధాత్య-పచితిమా-న్భవతి య ఏవం- [య ఏవమ్, వేద మనసా త్వై] 13
-ఁవేద మనసా త్వై తామాప్తుమర్హతి యామద్ధ్వర్యుర-నగ్నావాహుతి-ఞ్జుహోతి మనస్వతీభ్యా-ఞ్జుహోత్యాహుత్యోరాప్త్యై ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై యజ్ఞముఖే యజ్ఞముఖే వై క్రియమాణే యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ం సన్త్యేతర్హి ఖలు వా ఏత-ద్యజ్ఞముఖం-యఁర్హ్యేన-దాహుతి-రశ్ఞుతే పరి లిఖతి రక్షసామపహత్యై తిసృభిః పరి లిఖతి త్రివృద్వా అగ్నిర్యావానేవా-ఽగ్నిస్తస్మా-ద్రక్షాగ్స్యప హన్తి [హన్తి, గాయత్రియా పరి] 14
గాయత్రియా పరి లిఖతి తేజో వై గాయత్రీ తేజసైవైన-మ్పరిగృహ్ణాతి త్రిష్టుభా పరి లిఖతీన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టు-గిన్ద్రియేణైవైన-మ్పరి గృహ్ణాత్యనుష్టుభా పరి లిఖత్యనుష్టు-ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి పరిభూః పర్యాప్త్యై మద్ధ్యతో-ఽనుష్టుభా వాగ్వా అనుష్టు-ప్తస్మా-న్మద్ధ్యతో వాచా వదామో గాయత్రియా ప్రథమయా పరి లిఖత్యథా-ఽనుష్టుభా-ఽథ త్రిష్టుభా తేజో వై గాయత్రీ యజ్ఞో ఽనుష్టుగిన్ద్రియ-న్త్రిష్టు-ప్తేజసా చైవేన్ద్రియేణ చోభయతో యజ్ఞ-మ్పరి గృహ్ణాతి ॥ 15 ॥
ఉత్క్రామో-దక్రమీదితి ద్వాభ్యాముత్క్రమయతి ప్రతిష్ఠిత్యా అనురూపాభ్యా-న్తస్మాదనురూపాః పశవః ప్రజాయన్తే ఽప ఉప సృజతి యత్ర వా ఆప ఉప గచ్ఛన్తి తదోషధయః ప్రతి తిష్ఠన్త్యోషధీః ప్రతితిష్ఠన్తీః పశవో-ఽను ప్రతి తిష్ఠన్తి పశూన్. యజ్ఞో యజ్ఞం-యఁజమానో యజమాన-మ్ప్రజాస్తస్మాదప ఉప సృజతి ప్రతిష్ఠిత్యై యదద్ధ్వర్యు-రనగ్నావాహుతి-ఞ్జుహుయాదన్ధో ఽద్ధ్వర్యు- [-ఽద్ధ్వర్యుః, స్యా-ద్రక్షాగ్ంసి] 11
-స్స్యా-ద్రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్హిరణ్యముపాస్య జుహోత్యగ్నివత్యేవ జుహోతి నాన్ధో-ఽద్ధ్వర్యుర్భవతి న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి జిఘర్మ్యగ్ని-మ్మనసా ఘృతేనేత్యాహ మనసా హి పురుషో యజ్ఞమభిగచ్ఛతి ప్రతిక్ష్యన్త-మ్భువనాని విశ్వేత్యాహ సర్వగ్గ్ హ్యేష ప్రత్య-ఙ్క్షేతి పృథు-న్తిరశ్చా వయసా బృహన్తమిత్యాహా-ఽల్పో హ్యేష జాతో మహా- [మహాన్, భవతి] 12
-న్భవతి వ్యచిష్ఠమన్నగ్ం రభసం-విఁదానమిత్యాహా ఽన్నమేవా-ఽస్మై స్వదయతి సర్వమస్మై స్వదతే య ఏవం-వేఁదా ఽఽత్వా జిఘర్మి వచసా ఘృతేనేత్యాహ తస్మా-ద్య-త్పురుషో మనసా-ఽభిగచ్ఛతి త-ద్వాచా వదత్య రక్షసేత్యాహ రక్షసామపహత్యై మర్యశ్రీ-స్స్పృహయ-ద్వర్ణో అగ్నిరిత్యాహా-పచితిమేవా-ఽస్మి-న్దధాత్య-పచితిమా-న్భవతి య ఏవం- [య ఏవమ్, వేద మనసా త్వై] 13
-ఁవేద మనసా త్వై తామాప్తుమర్హతి యామద్ధ్వర్యుర-నగ్నావాహుతి-ఞ్జుహోతి మనస్వతీభ్యా-ఞ్జుహోత్యాహుత్యోరాప్త్యై ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై యజ్ఞముఖే యజ్ఞముఖే వై క్రియమాణే యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ం సన్త్యేతర్హి ఖలు వా ఏత-ద్యజ్ఞముఖం-యఁర్హ్యేన-దాహుతి-రశ్ఞుతే పరి లిఖతి రక్షసామపహత్యై తిసృభిః పరి లిఖతి త్రివృద్వా అగ్నిర్యావానేవా-ఽగ్నిస్తస్మా-ద్రక్షాగ్స్యప హన్తి [హన్తి, గాయత్రియా పరి] 14
గాయత్రియా పరి లిఖతి తేజో వై గాయత్రీ తేజసైవైన-మ్పరిగృహ్ణాతి త్రిష్టుభా పరి లిఖతీన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టు-గిన్ద్రియేణైవైన-మ్పరి గృహ్ణాత్యనుష్టుభా పరి లిఖత్యనుష్టు-ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి పరిభూః పర్యాప్త్యై మద్ధ్యతో-ఽనుష్టుభా వాగ్వా అనుష్టు-ప్తస్మా-న్మద్ధ్యతో వాచా వదామో గాయత్రియా ప్రథమయా పరి లిఖత్యథా-ఽనుష్టుభా-ఽథ త్రిష్టుభా తేజో వై గాయత్రీ యజ్ఞో ఽనుష్టుగిన్ద్రియ-న్త్రిష్టు-ప్తేజసా చైవేన్ద్రియేణ చోభయతో యజ్ఞ-మ్పరి గృహ్ణాతి ॥ 15 ॥
(అన్ధో-ఽద్ధ్వర్యు - ర్మహాన్ - భవతి య ఏవగ్ం - హన్తి - త్రిష్టుభా తేజో వై గాయత్రీ - త్రయోదశ చ) (అ. 3)
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇతి ఖనతి ప్రసూత్యా అథో ధూమ-మేవైతేన జనయతి జ్యోతిష్మన్త-న్త్వా-ఽగ్నే సుప్రతీక-మిత్యాహ జ్యోతిరేవైతేన జనయతి సో-ఽగ్నిర్జాతః ప్రజా-శ్శుచా-ఽఽర్పయ-త్త-న్దేవా అర్ధర్చేనా-శమయఞ్ఛివ-మ్ప్రజాభ్యో-ఽహిగ్ం సన్తమిత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి ద్వాభ్యా-ఙ్ఖనతి ప్రతిష్ఠిత్యా అపా-మ్పృష్ఠమసీతి పుష్కరపర్ణమా [పుష్కరపర్ణమా, హరత్యపాం-వాఁ] 16
హరత్యపాం-వాఁ ఏత-త్పృష్ఠం-యఁ-త్పుష్కరపర్ణగ్ం రూపేణైవైనదా హరతి పుష్కరపర్ణేన స-మ్భరతి యోనిర్వా అగ్నేః పుష్కరపర్ణగ్ం సయోనిమేవాగ్నిగ్ం సమ్భరతి కృష్ణాజినేన సమ్భరతి యజ్ఞో వై కృష్ణాజినం-యఁజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సమ్భరతి య-ద్గ్రామ్యాణా-మ్పశూనా-ఞ్చర్మణా సమ్భరే-ద్గ్రామ్యా-న్పశూఞ్ఛుచా-ఽర్పయే-త్కృష్ణాజినేన సమ్భరత్యారణ్యానేవ పశూ- [పశూన్, శుచా-ఽర్పయతి] 17
-ఞ్ఛుచా-ఽర్పయతి తస్మా-థ్సమావ-త్పశూనా-మ్ప్రజాయమానానా-మారణ్యాః పశవః కనీయాగ్ంస-శ్శుచా హ్యృతా లోమత-స్సమ్భరత్యతో హ్యస్య మేద్ధ్య-ఙ్కృష్ణాజిన-ఞ్చ పుష్కరపర్ణ-ఞ్చ సగ్గ్ స్తృణాతీయం-వైఁ కృష్ణాజినమసౌ పుష్కరపర్ణ-మాభ్యా-మేవైన-ముభయతః పరిగృహ్ణాత్య-గ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత తమథర్వా-ఽన్వపశ్యదథర్వా త్వా ప్రథమో నిరమన్థదగ్న ఇ- [నిరమన్థదగ్న ఇతి, ఆహ య ఏవైన-] 18
-త్యాహ య ఏవైన-మన్వపశ్య-త్తేనైవైనగ్ం సమ్భరతి త్వామగ్నే పుష్కరాదధీత్యాహ పుష్కరపర్ణే హ్యేనముపశ్రిత-మవిన్ద-త్తము త్వా దద్ధ్యఙ్ఙృషిరిత్యాహ దద్ధ్యఙ్ వా ఆథర్వణ-స్తేజస్వ్యాసీ-త్తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి తము త్వా పాథ్యో వృషేత్యాహ పూర్వమేవోదిత-ముత్తరేణాభి గృణాతి [గృణాతి, చతసృభి-స్సమ్భరతి] 19
చతసృభి-స్సమ్భరతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవ గాయత్రీభిర్బ్రాహ్మణస్య గాయత్రో హి బ్రాహ్మణ-స్త్రిష్టుగ్భీ రాజన్యస్య త్రైష్టుభో హి రాజన్యో య-ఙ్కామయేత వసీయాన్-థ్స్యాదిత్యుభయీభిస్తస్య సమ్భరే-త్తేజశ్చైవా-ఽస్మా ఇన్ద్రియ-ఞ్చ సమీచీ దధాత్యష్టాభి-స్సమ్భరత్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రో ఽగ్నిర్యావానేవా-ఽగ్నిస్తగ్ం సమ్భరతి సీద హోతరిత్యా- -హ దేవతా ఏవాస్మై సగ్ం సాదయతి ని హోతేతి మనుష్యాన్-థ్సగ్ం సీదస్వేతి వయాగ్ంసి జనిష్వా హి జేన్యో అగ్రే అహ్నామిత్యాహ దేవ మనుష్యానేవా-ఽస్మై సగ్ంసన్నా-న్ప్రజనయతి ॥ 20
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇతి ఖనతి ప్రసూత్యా అథో ధూమ-మేవైతేన జనయతి జ్యోతిష్మన్త-న్త్వా-ఽగ్నే సుప్రతీక-మిత్యాహ జ్యోతిరేవైతేన జనయతి సో-ఽగ్నిర్జాతః ప్రజా-శ్శుచా-ఽఽర్పయ-త్త-న్దేవా అర్ధర్చేనా-శమయఞ్ఛివ-మ్ప్రజాభ్యో-ఽహిగ్ం సన్తమిత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి ద్వాభ్యా-ఙ్ఖనతి ప్రతిష్ఠిత్యా అపా-మ్పృష్ఠమసీతి పుష్కరపర్ణమా [పుష్కరపర్ణమా, హరత్యపాం-వాఁ] 16
హరత్యపాం-వాఁ ఏత-త్పృష్ఠం-యఁ-త్పుష్కరపర్ణగ్ం రూపేణైవైనదా హరతి పుష్కరపర్ణేన స-మ్భరతి యోనిర్వా అగ్నేః పుష్కరపర్ణగ్ం సయోనిమేవాగ్నిగ్ం సమ్భరతి కృష్ణాజినేన సమ్భరతి యజ్ఞో వై కృష్ణాజినం-యఁజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సమ్భరతి య-ద్గ్రామ్యాణా-మ్పశూనా-ఞ్చర్మణా సమ్భరే-ద్గ్రామ్యా-న్పశూఞ్ఛుచా-ఽర్పయే-త్కృష్ణాజినేన సమ్భరత్యారణ్యానేవ పశూ- [పశూన్, శుచా-ఽర్పయతి] 17
-ఞ్ఛుచా-ఽర్పయతి తస్మా-థ్సమావ-త్పశూనా-మ్ప్రజాయమానానా-మారణ్యాః పశవః కనీయాగ్ంస-శ్శుచా హ్యృతా లోమత-స్సమ్భరత్యతో హ్యస్య మేద్ధ్య-ఙ్కృష్ణాజిన-ఞ్చ పుష్కరపర్ణ-ఞ్చ సగ్గ్ స్తృణాతీయం-వైఁ కృష్ణాజినమసౌ పుష్కరపర్ణ-మాభ్యా-మేవైన-ముభయతః పరిగృహ్ణాత్య-గ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత తమథర్వా-ఽన్వపశ్యదథర్వా త్వా ప్రథమో నిరమన్థదగ్న ఇ- [నిరమన్థదగ్న ఇతి, ఆహ య ఏవైన-] 18
-త్యాహ య ఏవైన-మన్వపశ్య-త్తేనైవైనగ్ం సమ్భరతి త్వామగ్నే పుష్కరాదధీత్యాహ పుష్కరపర్ణే హ్యేనముపశ్రిత-మవిన్ద-త్తము త్వా దద్ధ్యఙ్ఙృషిరిత్యాహ దద్ధ్యఙ్ వా ఆథర్వణ-స్తేజస్వ్యాసీ-త్తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి తము త్వా పాథ్యో వృషేత్యాహ పూర్వమేవోదిత-ముత్తరేణాభి గృణాతి [గృణాతి, చతసృభి-స్సమ్భరతి] 19
చతసృభి-స్సమ్భరతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవ గాయత్రీభిర్బ్రాహ్మణస్య గాయత్రో హి బ్రాహ్మణ-స్త్రిష్టుగ్భీ రాజన్యస్య త్రైష్టుభో హి రాజన్యో య-ఙ్కామయేత వసీయాన్-థ్స్యాదిత్యుభయీభిస్తస్య సమ్భరే-త్తేజశ్చైవా-ఽస్మా ఇన్ద్రియ-ఞ్చ సమీచీ దధాత్యష్టాభి-స్సమ్భరత్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రో ఽగ్నిర్యావానేవా-ఽగ్నిస్తగ్ం సమ్భరతి సీద హోతరిత్యా- -హ దేవతా ఏవాస్మై సగ్ం సాదయతి ని హోతేతి మనుష్యాన్-థ్సగ్ం సీదస్వేతి వయాగ్ంసి జనిష్వా హి జేన్యో అగ్రే అహ్నామిత్యాహ దేవ మనుష్యానేవా-ఽస్మై సగ్ంసన్నా-న్ప్రజనయతి ॥ 20
(ఐ - వ పశూ - నితి - గృణాతి - హోతరితి - సప్తవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 4)
క్రూరమివ వా అస్యా ఏత-త్కరోతి య-త్ఖనత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవా-ఽస్యై శుచగ్ం శమయతి స-న్తే వాయుర్మాతరిశ్వా దధాత్విత్యాహ ప్రాణో వై వాయుః ప్రాణేనైవాస్యై ప్రాణగ్ం స-న్దధాతి స-న్తే వాయురిత్యాహ తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే తస్మై చ దేవి వషడస్తు [వషడస్తు, తుభ్యమిత్యాహ] 21
తుభ్యమిత్యాహ షడ్వా ఋతవ ఋతుష్వేవ వృష్టి-న్దధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-ద్వషట్కుర్యా-ద్యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాద్యన్న వషట్కుర్యా-ద్రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్వడిత్యాహ పరోక్షమేవ వష-ట్కరోతి నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి సుజాతో జ్యోతిషా సహేత్యనుష్టుభోప నహ్యత్యనుష్టు- [నహ్యత్యనుష్టుప్, సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి] 22
-ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియయైవైన-న్తనువా పరి దధాతి వేదుకో వాసో భవతియ ఏవం-వేఁద వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధ ఉదు తిష్ఠ స్వద్ధ్వరోర్ధ్వ ఊ షుణ ఊతయ ఇతి సావిత్రీభ్యాము-త్తిష్ఠతి సవితృప్రసూత ఏవాస్యోర్ధ్వాం-వఁరుణమేనిము-థ్సృజతి ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై స జాతో గర్భో అసి [గర్భో అసి, రోదస్యోరిత్యాహేమే] 23
రోదస్యోరిత్యాహేమే వై రోదసీ తయోరేష గర్భో యదగ్ని-స్తస్మా-దేవమాహాగ్నే చారుర్విభృత ఓషధీష్విత్యాహ యదా హ్యేతం-విఁభరన్త్యథ చారుతరో భవతి ప్ర మాతృభ్యో అధి కనిక్రద-ద్గా ఇత్యాహౌషధయో వా అస్య మాతరస్తాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి స్థిరో భవ వీడ్వఙ్గ ఇతి గర్దభ ఆ సాదయతి [ఆ సాదయతి, స-న్నహ్యత్యేవైన-] 24
స-న్నహ్యత్యేవైన-మేతయా స్థేమ్నే గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభః పశూనా-మ్భారభారితమో గర్దభేన స-మ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో-ఽప్యనాలేశే-ఽత్యన్యా-న్పశూ-న్మేద్యత్యన్నగ్గ్ హ్యేనేనా-ఽర్కగ్ం సమ్భరన్తి గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో ద్విరేతా-స్సన్ కనిష్ఠ-మ్పశూనా-మ్ప్రజాయతే-ఽగ్నిర్హ్యస్య యోని-న్నిర్దహతి ప్రజాసు వా ఏష ఏతర్హ్యారూఢ- [ఏతర్హ్యారూఢః, స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా] 25
-స్స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా ప్రదహః శివో భవ ప్రజాభ్య ఇత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి మానుషీభ్యస్త్వమఙ్గిర ఇత్యాహ మానవ్యో హి ప్రజా మా ద్యావాపృథివీ అభి శూశుచో మా-ఽన్తరిక్ష-మ్మా వనస్పతీనిత్యాహైభ్య ఏవైనం-లోఁకేభ్యః శమయతి ప్రైతు వాజీ కనిక్రదదిత్యాహ వాజీ హ్యేష నానద-ద్రాసభః పత్వే- [పత్వేతి, ఆహ రాసభ ఇతి] 26
-త్యాహ రాసభ ఇతి హ్యేతమృషయో-ఽవద-న్భరన్నగ్ని-మ్పురీష్యమిత్యాహా-ఽగ్నిగ్గ్ హ్యేష భరతి మా పాద్యాయుషః పురేత్యాహా-ఽఽయురేవా-ఽస్మి-న్దధాతి తస్మా-ద్గర్దభ-స్సర్వమాయురేతి తస్మా-ద్గర్దభే పురా-ఽఽయుషః ప్రమీతే బిభ్యతి వృషా-ఽగ్నిం-వృఁషణ-మ్భరన్నిత్యాహ వృషా హ్యేష వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భగ్ం - [వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భమ్, సముద్రియ-] 27
సముద్రియ-మిత్యాహా-ఽపాగ్ హ్యేష గర్భో యదగ్నిరగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి వా ఇమౌ లోకౌ వ్యైతామగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి యదాహా ఽనయోర్లోకయో-ర్వీత్యై ప్రచ్యుతో వా ఏష ఆయతనాదగతః ప్రతిష్ఠాగ్ం స ఏతర్హ్యద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ద్ధ్యాయత్యృతగ్ం సత్యమిత్యాహేయం-వాఁ ఋతమసౌ [ ] 28
సత్యమనయోరేవైన-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వరుణో వా ఏష యజమానమభ్యైతి యదగ్నిరుపనద్ధ ఓషధయః ప్రతి గృహ్ణీతాగ్నిమేత-మిత్యాహ శాన్త్యై వ్యస్యన్ విశ్వా అమతీరరాతీ-రిత్యాహ రక్షసామపహత్యై నిషీద-న్నో అప దుర్మతిగ్ం హనదిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా ఓషధయః ప్రతిమోదద్ధ్వ- [ప్రతిమోదద్ధ్వమ్, ఏనమిత్యాహౌషధయో] 29
-మేనమిత్యాహౌషధయో వా అగ్నేర్భాగధేయ-న్తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి పుష్పావతీ-స్సుపిప్పలా ఇత్యాహ తస్మాదోషధయః ఫల-ఙ్గృహ్ణన్త్య యం-వోఁ గర్భ ఋత్వియః ప్రత్నగ్ం సధస్థమా-ఽసదదిత్యాహ యాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి తాస్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ద్వాభ్యాముపావహరతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 30 ॥
క్రూరమివ వా అస్యా ఏత-త్కరోతి య-త్ఖనత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవా-ఽస్యై శుచగ్ం శమయతి స-న్తే వాయుర్మాతరిశ్వా దధాత్విత్యాహ ప్రాణో వై వాయుః ప్రాణేనైవాస్యై ప్రాణగ్ం స-న్దధాతి స-న్తే వాయురిత్యాహ తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే తస్మై చ దేవి వషడస్తు [వషడస్తు, తుభ్యమిత్యాహ] 21
తుభ్యమిత్యాహ షడ్వా ఋతవ ఋతుష్వేవ వృష్టి-న్దధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-ద్వషట్కుర్యా-ద్యాతయామా-ఽస్య వషట్కార-స్స్యాద్యన్న వషట్కుర్యా-ద్రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్వడిత్యాహ పరోక్షమేవ వష-ట్కరోతి నాస్య యాతయామా వషట్కారో భవతి న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి సుజాతో జ్యోతిషా సహేత్యనుష్టుభోప నహ్యత్యనుష్టు- [నహ్యత్యనుష్టుప్, సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి] 22
-ఫ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియయైవైన-న్తనువా పరి దధాతి వేదుకో వాసో భవతియ ఏవం-వేఁద వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధ ఉదు తిష్ఠ స్వద్ధ్వరోర్ధ్వ ఊ షుణ ఊతయ ఇతి సావిత్రీభ్యాము-త్తిష్ఠతి సవితృప్రసూత ఏవాస్యోర్ధ్వాం-వఁరుణమేనిము-థ్సృజతి ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై స జాతో గర్భో అసి [గర్భో అసి, రోదస్యోరిత్యాహేమే] 23
రోదస్యోరిత్యాహేమే వై రోదసీ తయోరేష గర్భో యదగ్ని-స్తస్మా-దేవమాహాగ్నే చారుర్విభృత ఓషధీష్విత్యాహ యదా హ్యేతం-విఁభరన్త్యథ చారుతరో భవతి ప్ర మాతృభ్యో అధి కనిక్రద-ద్గా ఇత్యాహౌషధయో వా అస్య మాతరస్తాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి స్థిరో భవ వీడ్వఙ్గ ఇతి గర్దభ ఆ సాదయతి [ఆ సాదయతి, స-న్నహ్యత్యేవైన-] 24
స-న్నహ్యత్యేవైన-మేతయా స్థేమ్నే గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభః పశూనా-మ్భారభారితమో గర్దభేన స-మ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో-ఽప్యనాలేశే-ఽత్యన్యా-న్పశూ-న్మేద్యత్యన్నగ్గ్ హ్యేనేనా-ఽర్కగ్ం సమ్భరన్తి గర్దభేన సమ్భరతి తస్మా-ద్గర్దభో ద్విరేతా-స్సన్ కనిష్ఠ-మ్పశూనా-మ్ప్రజాయతే-ఽగ్నిర్హ్యస్య యోని-న్నిర్దహతి ప్రజాసు వా ఏష ఏతర్హ్యారూఢ- [ఏతర్హ్యారూఢః, స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా] 25
-స్స ఈశ్వరః ప్రజా-శ్శుచా ప్రదహః శివో భవ ప్రజాభ్య ఇత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి మానుషీభ్యస్త్వమఙ్గిర ఇత్యాహ మానవ్యో హి ప్రజా మా ద్యావాపృథివీ అభి శూశుచో మా-ఽన్తరిక్ష-మ్మా వనస్పతీనిత్యాహైభ్య ఏవైనం-లోఁకేభ్యః శమయతి ప్రైతు వాజీ కనిక్రదదిత్యాహ వాజీ హ్యేష నానద-ద్రాసభః పత్వే- [పత్వేతి, ఆహ రాసభ ఇతి] 26
-త్యాహ రాసభ ఇతి హ్యేతమృషయో-ఽవద-న్భరన్నగ్ని-మ్పురీష్యమిత్యాహా-ఽగ్నిగ్గ్ హ్యేష భరతి మా పాద్యాయుషః పురేత్యాహా-ఽఽయురేవా-ఽస్మి-న్దధాతి తస్మా-ద్గర్దభ-స్సర్వమాయురేతి తస్మా-ద్గర్దభే పురా-ఽఽయుషః ప్రమీతే బిభ్యతి వృషా-ఽగ్నిం-వృఁషణ-మ్భరన్నిత్యాహ వృషా హ్యేష వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భగ్ం - [వృషా-ఽగ్నిరపా-ఙ్గర్భమ్, సముద్రియ-] 27
సముద్రియ-మిత్యాహా-ఽపాగ్ హ్యేష గర్భో యదగ్నిరగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి వా ఇమౌ లోకౌ వ్యైతామగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇతి యదాహా ఽనయోర్లోకయో-ర్వీత్యై ప్రచ్యుతో వా ఏష ఆయతనాదగతః ప్రతిష్ఠాగ్ం స ఏతర్హ్యద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ద్ధ్యాయత్యృతగ్ం సత్యమిత్యాహేయం-వాఁ ఋతమసౌ [ ] 28
సత్యమనయోరేవైన-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వరుణో వా ఏష యజమానమభ్యైతి యదగ్నిరుపనద్ధ ఓషధయః ప్రతి గృహ్ణీతాగ్నిమేత-మిత్యాహ శాన్త్యై వ్యస్యన్ విశ్వా అమతీరరాతీ-రిత్యాహ రక్షసామపహత్యై నిషీద-న్నో అప దుర్మతిగ్ం హనదిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా ఓషధయః ప్రతిమోదద్ధ్వ- [ప్రతిమోదద్ధ్వమ్, ఏనమిత్యాహౌషధయో] 29
-మేనమిత్యాహౌషధయో వా అగ్నేర్భాగధేయ-న్తాభిరేవైనగ్ం సమర్ధయతి పుష్పావతీ-స్సుపిప్పలా ఇత్యాహ తస్మాదోషధయః ఫల-ఙ్గృహ్ణన్త్య యం-వోఁ గర్భ ఋత్వియః ప్రత్నగ్ం సధస్థమా-ఽసదదిత్యాహ యాభ్య ఏవైన-మ్ప్రచ్యావయతి తాస్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ద్వాభ్యాముపావహరతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 30 ॥
(అస్త్వ - నుష్టు - బసి - సాదయత్యా - రూఢః-పత్వేతి-గర్భ-మసౌ - మోదద్ధ్వం - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధో వి పాజసేతి విస్రగ్ంసయతి సవితృప్రసూత ఏవాస్య విషూచీం-వఁరుణమేనిం-విఁసృజత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవాస్య శుచగ్ం శమయతి తిసృభిరుప సృజతి త్రివృద్వా అగ్నిర్యావానేవా-గ్నిస్తస్య శుచగ్ం శమయతి మిత్ర-స్సగ్ంసృజ్య పృథివీమిత్యాహ మిత్రో వై శివో దేవానా-న్తేనైవై- [దేవానా-న్తేనైవ, ఏనగ్ం సగ్ం సృజతి] 31
-నగ్ం సగ్ం సృజతి శాన్త్యై యద్గ్రామ్యాణా-మ్పాత్రాణా-ఙ్కపాలై-స్సగ్ంసృజే-ద్గ్రామ్యాణి పాత్రాణి శుచా-ఽర్పయేదర్మకపాలై-స్సగ్ం సృజత్యేతాని వా అనుపజీవనీయాని తాన్యేవ శుచా-ఽర్పయతి శర్కరాభి-స్సగ్ం సృజతి ధృత్యా అథో శన్త్వాయా జలోమై-స్సగ్ం సృజత్యేషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్యదజా ప్రియయైవైన-న్తనువా సగ్ం సృజత్యథో తేజసా కృష్ణాజినస్య లోమభి-స్సగ్ం - [లోమభి-స్సమ్, సృజతి యజ్ఞో వై] 32
సృజతి యజ్ఞో వై కృష్ణాజినం-యఁజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సగ్ం సృజతి రుద్రా-స్సభృత్య పృథివీమిత్యాహైతా వా ఏత-న్దేవతా అగ్రే సమభర-న్తాభిరేవైనగ్ం సమ్భరతి మఖస్య శిరో-ఽసీత్యాహ యజ్ఞో వై మఖస్తస్యైత-చ్ఛిరో యదుఖా తస్మాదేవమాహ యజ్ఞస్య పదే స్థ ఇత్యాహ యజ్ఞస్య హ్యేతే [ ] 33
పదే అథో ప్రతిష్ఠిత్యై ప్రా-ఽన్యాభి-ర్యచ్ఛత్యన్వన్యై-ర్మన్త్రయతే మిథునత్వాయ త్ర్యుద్ధి-ఙ్కరోతి త్రయ ఇమే లోకా ఏషాం-లోఁకానామాప్త్యై ఛన్దోభిః కరోతి వీర్యం-వైఁ ఛన్దాగ్ంసి వీర్యేణైవైనా-ఙ్కరోతి యజుషా బిల-ఙ్కరోతి వ్యావృత్త్యా ఇయతీ-ఙ్కరోతి ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితా-న్ద్విస్తనా-ఙ్కరోతి యావాపృథివ్యోర్దోహాయ చతుఃస్తనా-ఙ్కరోతి పశూనా-న్దోహాయాష్టాస్తనా-ఙ్కరోతి ఛన్దసా-న్దోహాయ నవాశ్రి-మభిచరతః కుర్యా-త్త్రివృతమేవ వజ్రగ్ం సమ్భృత్య భ్రాతృవ్యాయ ప్రహరతి స్తృత్యై కృత్వాయ సా మహీముఖామితి ని దధాతి దేవతాస్వేవైనా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 34 ॥
వారుణో వా అగ్నిరుపనద్ధో వి పాజసేతి విస్రగ్ంసయతి సవితృప్రసూత ఏవాస్య విషూచీం-వఁరుణమేనిం-విఁసృజత్యప ఉప సృజత్యాపో వై శాన్తా-శ్శాన్తాభిరేవాస్య శుచగ్ం శమయతి తిసృభిరుప సృజతి త్రివృద్వా అగ్నిర్యావానేవా-గ్నిస్తస్య శుచగ్ం శమయతి మిత్ర-స్సగ్ంసృజ్య పృథివీమిత్యాహ మిత్రో వై శివో దేవానా-న్తేనైవై- [దేవానా-న్తేనైవ, ఏనగ్ం సగ్ం సృజతి] 31
-నగ్ం సగ్ం సృజతి శాన్త్యై యద్గ్రామ్యాణా-మ్పాత్రాణా-ఙ్కపాలై-స్సగ్ంసృజే-ద్గ్రామ్యాణి పాత్రాణి శుచా-ఽర్పయేదర్మకపాలై-స్సగ్ం సృజత్యేతాని వా అనుపజీవనీయాని తాన్యేవ శుచా-ఽర్పయతి శర్కరాభి-స్సగ్ం సృజతి ధృత్యా అథో శన్త్వాయా జలోమై-స్సగ్ం సృజత్యేషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్యదజా ప్రియయైవైన-న్తనువా సగ్ం సృజత్యథో తేజసా కృష్ణాజినస్య లోమభి-స్సగ్ం - [లోమభి-స్సమ్, సృజతి యజ్ఞో వై] 32
సృజతి యజ్ఞో వై కృష్ణాజినం-యఁజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం సగ్ం సృజతి రుద్రా-స్సభృత్య పృథివీమిత్యాహైతా వా ఏత-న్దేవతా అగ్రే సమభర-న్తాభిరేవైనగ్ం సమ్భరతి మఖస్య శిరో-ఽసీత్యాహ యజ్ఞో వై మఖస్తస్యైత-చ్ఛిరో యదుఖా తస్మాదేవమాహ యజ్ఞస్య పదే స్థ ఇత్యాహ యజ్ఞస్య హ్యేతే [ ] 33
పదే అథో ప్రతిష్ఠిత్యై ప్రా-ఽన్యాభి-ర్యచ్ఛత్యన్వన్యై-ర్మన్త్రయతే మిథునత్వాయ త్ర్యుద్ధి-ఙ్కరోతి త్రయ ఇమే లోకా ఏషాం-లోఁకానామాప్త్యై ఛన్దోభిః కరోతి వీర్యం-వైఁ ఛన్దాగ్ంసి వీర్యేణైవైనా-ఙ్కరోతి యజుషా బిల-ఙ్కరోతి వ్యావృత్త్యా ఇయతీ-ఙ్కరోతి ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితా-న్ద్విస్తనా-ఙ్కరోతి యావాపృథివ్యోర్దోహాయ చతుఃస్తనా-ఙ్కరోతి పశూనా-న్దోహాయాష్టాస్తనా-ఙ్కరోతి ఛన్దసా-న్దోహాయ నవాశ్రి-మభిచరతః కుర్యా-త్త్రివృతమేవ వజ్రగ్ం సమ్భృత్య భ్రాతృవ్యాయ ప్రహరతి స్తృత్యై కృత్వాయ సా మహీముఖామితి ని దధాతి దేవతాస్వేవైనా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 34 ॥
(తేనైవ - లోమభి-స్స - మేతే - అభిచరత - ఏకవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 6)
సప్తభిర్ధూపయతి సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణా-శ్శిర ఏత-ద్యజ్ఞస్య యదుఖా శీర్షన్నేవ యజ్ఞస్య ప్రాణా-న్దధాతి తస్మా-థ్సప్త శీర్ష-న్ప్రాణా అశ్వశకేన ధూపయతి ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః సయోనిత్వాయా-దితిస్త్వేత్యాహేయం-వాఁ అదితిరదిత్యైవాదిత్యా-ఙ్ఖనత్యస్యా అక్రూరఙ్కారాయ న హి స్వ-స్స్వగ్ం హినస్తి దేవానా-న్త్వా పత్నీరిత్యాహ దేవానాం- [దేవానామ్, వా ఏతా-మ్పత్నయో-ఽగ్రే-ఽ] 35
-ఁవా ఏతా-మ్పత్నయో-ఽగ్రే-ఽ-కుర్వ-న్తాభిరేవైనా-న్దధాతి ధిషణాస్త్వేత్యాహ విద్యా వై ధిషణా విద్యాభి-రేవైనా-మభీన్ధే గ్నాస్త్వేత్యాహ ఛన్దాగ్ంసి వై గ్నా శ్ఛన్దోభి-రేవైనాగ్ శ్రపయతి వరూత్రయస్త్వేత్యాహ హోత్రా వై వరూత్రయో హోత్రాభిరేవైనా-మ్పచతి జనయస్త్వేత్యాహ దేవానాం-వైఁ పత్నీ- [పత్నీః, జనయస్తాభి-] 36
-ర్జనయస్తాభి-రేవైనా-మ్పచతి షడ్భిః పచతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైనా-మ్పచతి ద్విః పచన్త్విత్యాహ తస్మా-ద్ద్వి-స్సంవఁథ్సరస్య సస్య-మ్పచ్యతే వారుణ్యుఖా-ఽభీద్ధా మైత్రియోపైతి శాన్త్యై దేవస్త్వా సవితో-ద్వపత్విత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైనా-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరు-ద్వపత్యపద్యమానా పృథివ్యాశా దిశ ఆ పృణే- [ఆ పృణ, ఇత్యాహ] 37
-త్యాహ తస్మాదగ్ని-స్సర్వా దిశో-ఽను విభాత్యుత్తిష్ఠ బృహతీ భవోర్ధ్వా తిష్ఠ ధ్రువా త్వమిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా అసుర్య-మ్పాత్రమనాచ్ఛృణ్ణమా-చ్ఛృణత్తి దేవత్రా-ఽకరజక్షీరేణా-ఽఽచ్ఛృణత్తి పరమం-వాఁ ఏత-త్పయో యదజక్షీర-మ్పరమేణైవైనా-మ్పయసా-ఽఽచ్ఛృణత్తి యజుషా వ్యావృత్త్యై ఛన్దోభిరా చ్ఛృణత్తి ఛన్దోభిర్వా ఏషా క్రియతే ఛన్దోభిరేవ ఛన్దాగ్స్యా చ్ఛృణత్తి ॥ 38 ॥
సప్తభిర్ధూపయతి సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణా-శ్శిర ఏత-ద్యజ్ఞస్య యదుఖా శీర్షన్నేవ యజ్ఞస్య ప్రాణా-న్దధాతి తస్మా-థ్సప్త శీర్ష-న్ప్రాణా అశ్వశకేన ధూపయతి ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః సయోనిత్వాయా-దితిస్త్వేత్యాహేయం-వాఁ అదితిరదిత్యైవాదిత్యా-ఙ్ఖనత్యస్యా అక్రూరఙ్కారాయ న హి స్వ-స్స్వగ్ం హినస్తి దేవానా-న్త్వా పత్నీరిత్యాహ దేవానాం- [దేవానామ్, వా ఏతా-మ్పత్నయో-ఽగ్రే-ఽ] 35
-ఁవా ఏతా-మ్పత్నయో-ఽగ్రే-ఽ-కుర్వ-న్తాభిరేవైనా-న్దధాతి ధిషణాస్త్వేత్యాహ విద్యా వై ధిషణా విద్యాభి-రేవైనా-మభీన్ధే గ్నాస్త్వేత్యాహ ఛన్దాగ్ంసి వై గ్నా శ్ఛన్దోభి-రేవైనాగ్ శ్రపయతి వరూత్రయస్త్వేత్యాహ హోత్రా వై వరూత్రయో హోత్రాభిరేవైనా-మ్పచతి జనయస్త్వేత్యాహ దేవానాం-వైఁ పత్నీ- [పత్నీః, జనయస్తాభి-] 36
-ర్జనయస్తాభి-రేవైనా-మ్పచతి షడ్భిః పచతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైనా-మ్పచతి ద్విః పచన్త్విత్యాహ తస్మా-ద్ద్వి-స్సంవఁథ్సరస్య సస్య-మ్పచ్యతే వారుణ్యుఖా-ఽభీద్ధా మైత్రియోపైతి శాన్త్యై దేవస్త్వా సవితో-ద్వపత్విత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైనా-మ్బ్రహ్మణా దేవతాభిరు-ద్వపత్యపద్యమానా పృథివ్యాశా దిశ ఆ పృణే- [ఆ పృణ, ఇత్యాహ] 37
-త్యాహ తస్మాదగ్ని-స్సర్వా దిశో-ఽను విభాత్యుత్తిష్ఠ బృహతీ భవోర్ధ్వా తిష్ఠ ధ్రువా త్వమిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యా అసుర్య-మ్పాత్రమనాచ్ఛృణ్ణమా-చ్ఛృణత్తి దేవత్రా-ఽకరజక్షీరేణా-ఽఽచ్ఛృణత్తి పరమం-వాఁ ఏత-త్పయో యదజక్షీర-మ్పరమేణైవైనా-మ్పయసా-ఽఽచ్ఛృణత్తి యజుషా వ్యావృత్త్యై ఛన్దోభిరా చ్ఛృణత్తి ఛన్దోభిర్వా ఏషా క్రియతే ఛన్దోభిరేవ ఛన్దాగ్స్యా చ్ఛృణత్తి ॥ 38 ॥
(ఆహ దేవానాం - ఁవై పత్నీః - పృణై - షా - షట్ చ) (అ. 7)
ఏకవిగ్ంశత్యా మాషైః పురుషశీర్ష-మచ్ఛైత్యమేద్ధ్యా వై మాషా అమేద్ధ్య-మ్పురుషశీర్ష-మమేద్ధ్యైరేవా-స్యా-మేద్ధ్య-న్నిరవదాయ మేద్ధ్య-ఙ్కృత్వా ఽఽహరత్యేకవిగ్ంశతి-ర్భవన్త్యేకవిగ్ంశో వై పురుషః పురుషస్యా-ఽఽప్త్యై వ్యృద్ధం-వాఁ ఏత-త్ప్రాణైరమేద్ధ్యం-యఁ-త్పురుషశీర్షగ్ం సప్తధా వితృణ్ణాం-వఁల్మీకవపా-మ్ప్రతి ని దధాతి సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణాః ప్రాణైరేవైన-థ్సమర్ధయతి మేద్ధ్యత్వాయ యావన్తో [యావన్తః, వై మృత్యుబన్ధవ-] 39
వై మృత్యుబన్ధవ-స్తేషాం-యఁమ ఆధిపత్య-మ్పరీయాయ యమగాథాభిః పరిగాయతి యమాదేవైన-ద్వృఙ్క్తే తిసృభిః పరిగాయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభ్య ఏవైనల్లోకేభ్యో వృఙ్క్తే తస్మా-ద్గాయతే న దేయ-ఙ్గాథా హి త-ద్వృఙ్క్తే ఽగ్నిభ్యః పశూనా లభతే కామా వా అగ్నయః కామానేవావ రున్ధే య-త్పశూ-న్నా-ఽఽలభేతా-ఽనవరుద్ధా అస్య [ ] 40
పశవః స్యుర్య-త్పర్యగ్నికృతాను-థ్సృజే-ద్యజ్ఞవేశస-ఙ్కుర్యా-ద్య-థ్సగ్గ్స్థాపయే-ద్యాతయామాని శీర్షాణి స్యుర్య-త్పశూనాలభతే తేనైవ పశూనవ రున్ధే య-త్పర్యగ్నికృతాను-థ్సృజతి శీర్ష్ణా-మయాతయామత్వాయ ప్రాజాపత్యేన సగ్గ్ స్థాపయతి యజ్ఞో వై ప్రజాపతిర్యజ్ఞ ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత స రిరిచానో-ఽమన్యత స ఏతా ఆప్రీరపశ్య-త్తాభిర్వై స ముఖత [స ముఖతః, ఆత్మానమా ఽప్రీణీత] 41
ఆత్మానమా ఽప్రీణీత యదేతా ఆప్రియో భవన్తి యజ్ఞో వై ప్రజాపతి-ర్యజ్ఞమేవైతాభిర్ముఖత ఆ ప్రీణాత్య-పరిమితఛన్దసో భవన్త్యపరిమితః ప్రజాపతిః ప్రజాపతేరాప్త్యా ఊనాతిరిక్తా మిథునాః ప్రజాత్యై లోమశం-వైఁ నామైతచ్ఛన్దః ప్రజాపతేః పశవో లోమశాః పశూనేవా-ఽవ రున్ధే సర్వాణి వా ఏతా రూపాణి సర్వాణి రూపాణ్యగ్నౌ చిత్యే క్రియన్తే తస్మాదేతా అగ్నేశ్చిత్యస్య [అగ్నేశ్చిత్యస్య, భవన్త్యేకవిగ్ం శతిగ్ం] 42
భవన్త్యేకవిగ్ం శతిగ్ం సామిధేనీరన్వాహ రుగ్వా ఏకవిగ్ంశో రుచమేవ గచ్ఛత్యథో ప్రతిష్ఠామేవ ప్రతిష్ఠా హ్యేకవిగ్ంశ-శ్చతుర్విగ్ంశతిమన్వాహ చతుర్విగ్ంశతిరర్ధమాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో-ఽగ్నిర్వైశ్వానర-స్సాక్షాదేవ వైశ్వానరమవ రున్ధే పరాచీరన్వాహ పరాఙివ హి సువర్గో లోక-స్సమాస్త్వా-ఽగ్న ఋతవో వర్ధయన్త్విత్యాహ సమాభిరేవా-ఽగ్నిం-వఁర్ధయ- [-ఽగ్నిం-వఁర్ధయతి, ఋతుభిః సంవఁథ్సరం-విఁశ్వా] 43
-త్యృతుభిః సంవఁథ్సరం-విఁశ్వా ఆ భాహి ప్రదిశః పృథివ్యా ఇత్యాహ తస్మాదగ్ని-స్సర్వా దిశో-ఽను విభాతి ప్రత్యౌహతామశ్వినా మృత్యుమస్మాదిత్యాహ మృత్యుమేవా-ఽస్మాదప నుదత్యుద్వయ-న్తమసస్పరీత్యాహ పాప్మా వై తమః పాప్మానమేవాస్మాదప హన్త్యగన్మ జ్యోతిరుత్తమ-మిత్యాహా-ఽసౌ వా ఆదిత్యో జ్యోతిరుత్తమ-మాదిత్యస్యైవ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి న సంవఁథ్సరస్తిష్ఠతి నాస్య శ్రీస్తిష్ఠతి యస్యైతాః క్రియన్తే జ్యోతిష్మతీ-ముత్తమామన్వాహ జ్యోతిరేవాస్మా ఉపరిష్టా-ద్దధాతి సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై ॥ 44 ॥
ఏకవిగ్ంశత్యా మాషైః పురుషశీర్ష-మచ్ఛైత్యమేద్ధ్యా వై మాషా అమేద్ధ్య-మ్పురుషశీర్ష-మమేద్ధ్యైరేవా-స్యా-మేద్ధ్య-న్నిరవదాయ మేద్ధ్య-ఙ్కృత్వా ఽఽహరత్యేకవిగ్ంశతి-ర్భవన్త్యేకవిగ్ంశో వై పురుషః పురుషస్యా-ఽఽప్త్యై వ్యృద్ధం-వాఁ ఏత-త్ప్రాణైరమేద్ధ్యం-యఁ-త్పురుషశీర్షగ్ం సప్తధా వితృణ్ణాం-వఁల్మీకవపా-మ్ప్రతి ని దధాతి సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణాః ప్రాణైరేవైన-థ్సమర్ధయతి మేద్ధ్యత్వాయ యావన్తో [యావన్తః, వై మృత్యుబన్ధవ-] 39
వై మృత్యుబన్ధవ-స్తేషాం-యఁమ ఆధిపత్య-మ్పరీయాయ యమగాథాభిః పరిగాయతి యమాదేవైన-ద్వృఙ్క్తే తిసృభిః పరిగాయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభ్య ఏవైనల్లోకేభ్యో వృఙ్క్తే తస్మా-ద్గాయతే న దేయ-ఙ్గాథా హి త-ద్వృఙ్క్తే ఽగ్నిభ్యః పశూనా లభతే కామా వా అగ్నయః కామానేవావ రున్ధే య-త్పశూ-న్నా-ఽఽలభేతా-ఽనవరుద్ధా అస్య [ ] 40
పశవః స్యుర్య-త్పర్యగ్నికృతాను-థ్సృజే-ద్యజ్ఞవేశస-ఙ్కుర్యా-ద్య-థ్సగ్గ్స్థాపయే-ద్యాతయామాని శీర్షాణి స్యుర్య-త్పశూనాలభతే తేనైవ పశూనవ రున్ధే య-త్పర్యగ్నికృతాను-థ్సృజతి శీర్ష్ణా-మయాతయామత్వాయ ప్రాజాపత్యేన సగ్గ్ స్థాపయతి యజ్ఞో వై ప్రజాపతిర్యజ్ఞ ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత స రిరిచానో-ఽమన్యత స ఏతా ఆప్రీరపశ్య-త్తాభిర్వై స ముఖత [స ముఖతః, ఆత్మానమా ఽప్రీణీత] 41
ఆత్మానమా ఽప్రీణీత యదేతా ఆప్రియో భవన్తి యజ్ఞో వై ప్రజాపతి-ర్యజ్ఞమేవైతాభిర్ముఖత ఆ ప్రీణాత్య-పరిమితఛన్దసో భవన్త్యపరిమితః ప్రజాపతిః ప్రజాపతేరాప్త్యా ఊనాతిరిక్తా మిథునాః ప్రజాత్యై లోమశం-వైఁ నామైతచ్ఛన్దః ప్రజాపతేః పశవో లోమశాః పశూనేవా-ఽవ రున్ధే సర్వాణి వా ఏతా రూపాణి సర్వాణి రూపాణ్యగ్నౌ చిత్యే క్రియన్తే తస్మాదేతా అగ్నేశ్చిత్యస్య [అగ్నేశ్చిత్యస్య, భవన్త్యేకవిగ్ం శతిగ్ం] 42
భవన్త్యేకవిగ్ం శతిగ్ం సామిధేనీరన్వాహ రుగ్వా ఏకవిగ్ంశో రుచమేవ గచ్ఛత్యథో ప్రతిష్ఠామేవ ప్రతిష్ఠా హ్యేకవిగ్ంశ-శ్చతుర్విగ్ంశతిమన్వాహ చతుర్విగ్ంశతిరర్ధమాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో-ఽగ్నిర్వైశ్వానర-స్సాక్షాదేవ వైశ్వానరమవ రున్ధే పరాచీరన్వాహ పరాఙివ హి సువర్గో లోక-స్సమాస్త్వా-ఽగ్న ఋతవో వర్ధయన్త్విత్యాహ సమాభిరేవా-ఽగ్నిం-వఁర్ధయ- [-ఽగ్నిం-వఁర్ధయతి, ఋతుభిః సంవఁథ్సరం-విఁశ్వా] 43
-త్యృతుభిః సంవఁథ్సరం-విఁశ్వా ఆ భాహి ప్రదిశః పృథివ్యా ఇత్యాహ తస్మాదగ్ని-స్సర్వా దిశో-ఽను విభాతి ప్రత్యౌహతామశ్వినా మృత్యుమస్మాదిత్యాహ మృత్యుమేవా-ఽస్మాదప నుదత్యుద్వయ-న్తమసస్పరీత్యాహ పాప్మా వై తమః పాప్మానమేవాస్మాదప హన్త్యగన్మ జ్యోతిరుత్తమ-మిత్యాహా-ఽసౌ వా ఆదిత్యో జ్యోతిరుత్తమ-మాదిత్యస్యైవ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి న సంవఁథ్సరస్తిష్ఠతి నాస్య శ్రీస్తిష్ఠతి యస్యైతాః క్రియన్తే జ్యోతిష్మతీ-ముత్తమామన్వాహ జ్యోతిరేవాస్మా ఉపరిష్టా-ద్దధాతి సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై ॥ 44 ॥
(యావన్తో - ఽస్య - ముఖత - శ్చిత్యస్య - వర్ధయ - త్యాదిత్యో - ఽష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
షడ్భిర్దీక్షయతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-న్దీక్షయతి సప్తభిర్దీక్షయతి సప్త ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవైన-న్దీక్షయతి విశ్వే దేవస్య నేతురిత్య-నుష్టుభోత్తమయా జుహోతి వాగ్వా అనుష్టు-ప్తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగుత్తమై- కస్మాదక్షరాదనాప్త-మ్ప్రథమ-మ్పద-న్తస్మా-ద్య-ద్వాచో-ఽనాప్త-న్తన్మనుష్యా ఉప జీవన్తి పూర్ణయా జుహోతి పూర్ణ ఇవ హి ప్రజాపతిః [ప్రజాపతిః, ప్రజాపతేరాపత్యై] 45
ప్రజాపతేరాప్త్యై న్యూనయా జుహోతి న్యూనాద్ధి ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత ప్రజానాగ్ం సృష్ట్యై యదర్చిషి ప్రవృఞ్జ్యా-ద్భూతమవ రున్ధీత యదఙ్గారేషు భవిష్యదఙ్గారేషు ప్రవృణక్తి భవిష్య దేవావ రున్ధే భవిష్యద్ధి భూయో భూతా-ద్ద్వాభ్యా-మ్ప్రవృణక్తి ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై బ్రహ్మణా వా ఏషా యజుషా సమ్భృతా యదుఖా సా యద్భిద్యేతా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛే- [-ఽఽర్తిమార్చ్ఛేత్, యజమానో] 46
-ద్యజమానో హన్యేతా-ఽస్య యజ్ఞో మిత్రైతాముఖా-న్తపేత్యాహ బ్రహ్మ వై మిత్రో బ్రహ్మన్నేవైనా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో నాస్య యజ్ఞో హన్యతే యది భిద్యేత తైరేవ కపాలై-స్సగ్ం సృజే-థ్సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిర్యో గతశ్రీ-స్స్యాన్మథిత్వా తస్యావ దద్ధ్యా-ద్భూతో వా ఏష స స్వా- [ఏష స స్వామ్, దేవతాముపైతి] 47
-న్దేవతాముపైతి యో భూతికామ-స్స్యాద్య ఉఖాయై సమ్భవే-థ్స ఏవ తస్య స్యాదతో హ్యేష సమ్భవత్యేష వై స్వయమ్భూర్నామ భవత్యేవ య-ఙ్కామయేత భ్రాతృవ్యమస్మై జనయేయమిత్య-న్యతస్తస్యా-ఽఽహృత్యా-ఽవ దద్ధ్యా-థ్సాక్షాదేవాస్మై భ్రాతృవ్య-ఞ్జనయత్యమ్బరీషాదన్న కామస్యావ దద్ధ్యాదమ్బరీషే వా అన్న-మ్భ్రియతే సయోన్యేవాన్న- [సయోన్యేవాన్నమ్, అవ రున్ధే] 48
-మవ రున్ధే ముఞ్జానవ దధాత్యూర్గ్వై ముఞ్జా ఊర్జమేవాస్మా అపి దధాత్యగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత స క్రుముక-మ్ప్రా-ఽవిశ-త్క్రుముకమవ దధాతి యదేవాస్య తత్ర న్యక్త-న్త దేవావ రున్ధ ఆజ్యేన సం-యౌఁత్యేతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ యదాజ్య-మ్ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా సమర్ధయత్యథో తేజసా [తేజసా, వై కకన్తీమా దధాతి] 49
వై కఙ్కతీమా దధాతి భా ఏవావ రున్ధే శమీమయీమా దధాతి శాన్త్యై సీద త్వ-మ్మాతురస్యా ఉపస్థ ఇతి తిసృభిర్జాతముప తిష్ఠతే త్రయ ఇమే లోకా ఏష్వేవ లోకేష్వావిద-ఙ్గచ్ఛత్యథో ప్రాణానేవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే ॥ 50 ॥
షడ్భిర్దీక్షయతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-న్దీక్షయతి సప్తభిర్దీక్షయతి సప్త ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవైన-న్దీక్షయతి విశ్వే దేవస్య నేతురిత్య-నుష్టుభోత్తమయా జుహోతి వాగ్వా అనుష్టు-ప్తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగుత్తమై- కస్మాదక్షరాదనాప్త-మ్ప్రథమ-మ్పద-న్తస్మా-ద్య-ద్వాచో-ఽనాప్త-న్తన్మనుష్యా ఉప జీవన్తి పూర్ణయా జుహోతి పూర్ణ ఇవ హి ప్రజాపతిః [ప్రజాపతిః, ప్రజాపతేరాపత్యై] 45
ప్రజాపతేరాప్త్యై న్యూనయా జుహోతి న్యూనాద్ధి ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత ప్రజానాగ్ం సృష్ట్యై యదర్చిషి ప్రవృఞ్జ్యా-ద్భూతమవ రున్ధీత యదఙ్గారేషు భవిష్యదఙ్గారేషు ప్రవృణక్తి భవిష్య దేవావ రున్ధే భవిష్యద్ధి భూయో భూతా-ద్ద్వాభ్యా-మ్ప్రవృణక్తి ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై బ్రహ్మణా వా ఏషా యజుషా సమ్భృతా యదుఖా సా యద్భిద్యేతా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛే- [-ఽఽర్తిమార్చ్ఛేత్, యజమానో] 46
-ద్యజమానో హన్యేతా-ఽస్య యజ్ఞో మిత్రైతాముఖా-న్తపేత్యాహ బ్రహ్మ వై మిత్రో బ్రహ్మన్నేవైనా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో నాస్య యజ్ఞో హన్యతే యది భిద్యేత తైరేవ కపాలై-స్సగ్ం సృజే-థ్సైవ తతః ప్రాయశ్చిత్తిర్యో గతశ్రీ-స్స్యాన్మథిత్వా తస్యావ దద్ధ్యా-ద్భూతో వా ఏష స స్వా- [ఏష స స్వామ్, దేవతాముపైతి] 47
-న్దేవతాముపైతి యో భూతికామ-స్స్యాద్య ఉఖాయై సమ్భవే-థ్స ఏవ తస్య స్యాదతో హ్యేష సమ్భవత్యేష వై స్వయమ్భూర్నామ భవత్యేవ య-ఙ్కామయేత భ్రాతృవ్యమస్మై జనయేయమిత్య-న్యతస్తస్యా-ఽఽహృత్యా-ఽవ దద్ధ్యా-థ్సాక్షాదేవాస్మై భ్రాతృవ్య-ఞ్జనయత్యమ్బరీషాదన్న కామస్యావ దద్ధ్యాదమ్బరీషే వా అన్న-మ్భ్రియతే సయోన్యేవాన్న- [సయోన్యేవాన్నమ్, అవ రున్ధే] 48
-మవ రున్ధే ముఞ్జానవ దధాత్యూర్గ్వై ముఞ్జా ఊర్జమేవాస్మా అపి దధాత్యగ్నిర్దేవేభ్యో నిలాయత స క్రుముక-మ్ప్రా-ఽవిశ-త్క్రుముకమవ దధాతి యదేవాస్య తత్ర న్యక్త-న్త దేవావ రున్ధ ఆజ్యేన సం-యౌఁత్యేతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ యదాజ్య-మ్ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా సమర్ధయత్యథో తేజసా [తేజసా, వై కకన్తీమా దధాతి] 49
వై కఙ్కతీమా దధాతి భా ఏవావ రున్ధే శమీమయీమా దధాతి శాన్త్యై సీద త్వ-మ్మాతురస్యా ఉపస్థ ఇతి తిసృభిర్జాతముప తిష్ఠతే త్రయ ఇమే లోకా ఏష్వేవ లోకేష్వావిద-ఙ్గచ్ఛత్యథో ప్రాణానేవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే ॥ 50 ॥
( ప్రజాపతి--ర్ ఋచ్ఛేథ్ - స్వా - మేవాన్నం - తేజసా - చతుస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
న హ స్మ వై పురా-ఽగ్నిరపరశువృక్ణ-న్దహతి తదస్మై ప్రయోగ ఏవర్షిరస్వదయ-ద్యదగ్నే యాని కాని చేతి సమిధమా దధాత్యపరశువృక్ణ-మేవాస్మై స్వదయతి సర్వమస్మై స్వదతే య ఏవం-వేఁదౌదుమ్బరీమా దధాత్యూర్గ్వా ఉదుమ్బర ఊర్జమేవాస్మా అపి దధాతి ప్రజాపతిరగ్ని-మసృజత తగ్ం సృష్టగ్ం రక్షాగ్- [సృష్టగ్ం రక్షాగ్ంసి, అజిఘాగ్ంసన్థ్స ఏత-] 51
-స్యజిఘాగ్ంసన్థ్స ఏత-ద్రాక్షోఘ్నమపశ్య-త్తేన వై సరక్షాగ్స్యపా-ఽహత య-ద్రాక్షోఘ్న-మ్భవత్యగ్నేరేవ తేన జాతా-ద్రక్షాగ్స్యప హన్త్యాశ్వత్థీమా దధాత్యశ్వత్థో వై వనస్పతీనాగ్ం సపత్నసాహో విజిత్యై వైకఙ్కతీమా దధాతి భా ఏవావ రున్ధే శమీమయీమా దధాతి శాన్త్యై సగ్ంశిత-మ్మే బ్రహ్మోదేషా-మ్బాహూ అతిరమిత్యుత్తమే ఔదుమ్బరీ [ఔదుమ్బరీ, వాచయతి బ్రహ్మణైవ] 52
వాచయతి బ్రహ్మణైవ క్షత్రగ్ం సగ్గ్ శ్యతి క్షత్రేణ బ్రహ్మ తస్మా-ద్బ్రాహ్మణో రాజన్యవానత్యన్య-మ్బ్రాహ్మణ-న్తస్మా-ద్రాజన్యో బ్రాహ్మణవానత్యన్యగ్ం రాజన్య-మ్మృత్యుర్వా ఏష యదగ్నిరమృతగ్ం హిరణ్యగ్ం రుక్మమన్తర-మ్ప్రతిముఞ్చతే ఽమృతమేవ మృత్యోరన్తర్ధత్త ఏకవిగ్ంశతినిర్బాధో భవత్యేకవిగ్ంశతిర్వై దేవలోకా ద్వాదశ మాసాః పఞ్చర్తవస్త్రయ ఇమే లోకా అసావాదిత్య [అసావాదిత్యః, ఏకవిగ్ంశ ఏతావన్తో వై] 53
ఏకవిగ్ంశ ఏతావన్తో వై దేవలోకాస్తేభ్య ఏవ భ్రాతృవ్యమన్తరేతి నిర్బాధైర్వై దేవా అసురా-న్నిర్బాధే-ఽకుర్వత తన్నిర్బాధానా-న్నిర్బాధత్వ-న్నిర్బాధీ భవతి భ్రాతృవ్యానేవ నిర్బాధే కురుతే సావిత్రియా ప్రతిముఞ్చతే ప్రసూత్యై నక్తోషాసేత్యుత్తరయా ఽహోరాత్రాభ్యామేవైన-ముద్యచ్ఛతే దేవా అగ్ని-న్ధారయ-న్ద్రవిణోదా ఇత్యాహ ప్రాణా వై దేవా ద్రవిణోదా అహోరాత్రాభ్యామేవైనముద్యత్య [ ] 54
ప్రాణైర్దాధారా ఽఽసీనః ప్రతిముఞ్చతే తస్మాదాసీనాః ప్రజాః ప్రజాయన్తే కృష్ణాజినముత్తర-న్తేజో వై హిరణ్య-మ్బ్రహ్మ కృష్ణాజిన-న్తేజసా చైవైన-మ్బ్రహ్మణా చోభయతః పరిగృహ్ణాతి షడుద్యామగ్ం శిక్య-మ్భవతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-ముద్యచ్ఛతే య-ద్ద్వాదశోద్యామగ్ం సంవఁథ్సరేణైవ మౌఞ్జ-మ్భవత్యూర్గ్వై ముఞ్జా ఊర్జైవైనగ్ం స మర్ధయతి సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మానిత్యవేక్షతే రూపమేవాస్యైతన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే దివ-ఙ్గచ్ఛ సువః పతేత్యాహ సువర్గమేవైనం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 55 ॥
న హ స్మ వై పురా-ఽగ్నిరపరశువృక్ణ-న్దహతి తదస్మై ప్రయోగ ఏవర్షిరస్వదయ-ద్యదగ్నే యాని కాని చేతి సమిధమా దధాత్యపరశువృక్ణ-మేవాస్మై స్వదయతి సర్వమస్మై స్వదతే య ఏవం-వేఁదౌదుమ్బరీమా దధాత్యూర్గ్వా ఉదుమ్బర ఊర్జమేవాస్మా అపి దధాతి ప్రజాపతిరగ్ని-మసృజత తగ్ం సృష్టగ్ం రక్షాగ్- [సృష్టగ్ం రక్షాగ్ంసి, అజిఘాగ్ంసన్థ్స ఏత-] 51
-స్యజిఘాగ్ంసన్థ్స ఏత-ద్రాక్షోఘ్నమపశ్య-త్తేన వై సరక్షాగ్స్యపా-ఽహత య-ద్రాక్షోఘ్న-మ్భవత్యగ్నేరేవ తేన జాతా-ద్రక్షాగ్స్యప హన్త్యాశ్వత్థీమా దధాత్యశ్వత్థో వై వనస్పతీనాగ్ం సపత్నసాహో విజిత్యై వైకఙ్కతీమా దధాతి భా ఏవావ రున్ధే శమీమయీమా దధాతి శాన్త్యై సగ్ంశిత-మ్మే బ్రహ్మోదేషా-మ్బాహూ అతిరమిత్యుత్తమే ఔదుమ్బరీ [ఔదుమ్బరీ, వాచయతి బ్రహ్మణైవ] 52
వాచయతి బ్రహ్మణైవ క్షత్రగ్ం సగ్గ్ శ్యతి క్షత్రేణ బ్రహ్మ తస్మా-ద్బ్రాహ్మణో రాజన్యవానత్యన్య-మ్బ్రాహ్మణ-న్తస్మా-ద్రాజన్యో బ్రాహ్మణవానత్యన్యగ్ం రాజన్య-మ్మృత్యుర్వా ఏష యదగ్నిరమృతగ్ం హిరణ్యగ్ం రుక్మమన్తర-మ్ప్రతిముఞ్చతే ఽమృతమేవ మృత్యోరన్తర్ధత్త ఏకవిగ్ంశతినిర్బాధో భవత్యేకవిగ్ంశతిర్వై దేవలోకా ద్వాదశ మాసాః పఞ్చర్తవస్త్రయ ఇమే లోకా అసావాదిత్య [అసావాదిత్యః, ఏకవిగ్ంశ ఏతావన్తో వై] 53
ఏకవిగ్ంశ ఏతావన్తో వై దేవలోకాస్తేభ్య ఏవ భ్రాతృవ్యమన్తరేతి నిర్బాధైర్వై దేవా అసురా-న్నిర్బాధే-ఽకుర్వత తన్నిర్బాధానా-న్నిర్బాధత్వ-న్నిర్బాధీ భవతి భ్రాతృవ్యానేవ నిర్బాధే కురుతే సావిత్రియా ప్రతిముఞ్చతే ప్రసూత్యై నక్తోషాసేత్యుత్తరయా ఽహోరాత్రాభ్యామేవైన-ముద్యచ్ఛతే దేవా అగ్ని-న్ధారయ-న్ద్రవిణోదా ఇత్యాహ ప్రాణా వై దేవా ద్రవిణోదా అహోరాత్రాభ్యామేవైనముద్యత్య [ ] 54
ప్రాణైర్దాధారా ఽఽసీనః ప్రతిముఞ్చతే తస్మాదాసీనాః ప్రజాః ప్రజాయన్తే కృష్ణాజినముత్తర-న్తేజో వై హిరణ్య-మ్బ్రహ్మ కృష్ణాజిన-న్తేజసా చైవైన-మ్బ్రహ్మణా చోభయతః పరిగృహ్ణాతి షడుద్యామగ్ం శిక్య-మ్భవతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-ముద్యచ్ఛతే య-ద్ద్వాదశోద్యామగ్ం సంవఁథ్సరేణైవ మౌఞ్జ-మ్భవత్యూర్గ్వై ముఞ్జా ఊర్జైవైనగ్ం స మర్ధయతి సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మానిత్యవేక్షతే రూపమేవాస్యైతన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే దివ-ఙ్గచ్ఛ సువః పతేత్యాహ సువర్గమేవైనం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 55 ॥
(రక్షాగ్స్యౌ - దుబంరి - ఆదిత్య - ఉద్యత్య - సం - చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 10)
సమిద్ధో అఞ్జన్ కృదర-మ్మతీనా-ఙ్ఘృతమగ్నే మధుమ-త్పిన్వమానః । వాజీ వహన్ వాజిన-ఞ్జాతవేదో దేవానాం-వఁక్షి ప్రియమా సధస్థమ్ ॥ ఘృతేనాఞ్జన్థ్స-మ్పథో దేవయానా-న్ప్రజానన్ వాజ్యప్యేతు దేవాన్ । అను త్వా సప్తే ప్రదిశః సచన్తాగ్ స్వధామస్మై యజమానాయ ధేహి ॥ ఈడ్యశ్చాసి వన్ద్యశ్చ వాజిన్నాశుశ్చాసి మేద్ధ్యశ్చ సప్తే । అగ్నిష్ట్వా [అగ్నిష్ట్వా, దేవైర్వసుభి-స్సజోషాః] 56
దేవైర్వసుభి-స్సజోషాః ప్రీతం-వఁహ్నిం-వఁహతు జాతవేదాః ॥ స్తీర్ణ-మ్బర్హి-స్సుష్టరీమా జుషాణోరు పృథు ప్రథమాన-మ్పృథివ్యామ్ । దేవేభిర్యుక్తమదితి-స్సజోషా-స్స్యోన-ఙ్కృణ్వానా సువితే దధాతు ॥ ఏతా ఉ వ-స్సుభగా విశ్వరూపా విపక్షోభి-శ్శ్రయమాణా ఉదాతైః । ఋష్వా-స్సతీః కవష-శ్శుమ్భమానా ద్వారో దేవీ-స్సుప్రాయణా భవన్తు ॥ అన్తరా మిత్రావరుణా చరన్తీ ముఖం-యఁజ్ఞానామభి సంవిఁదానే । ఉషాసా వాగ్ం [ఉషాసా వామ్, సుహిరణ్యే సుశిల్పే] 57
సుహిరణ్యే సుశిల్పే ఋతస్య యోనావిహ సాదయామి ॥ ప్రథమా వాగ్ం సరథినా సువర్ణా దేవౌ పశ్యన్తౌ భువనాని విశ్వా । అపిప్రయ-ఞ్చోదనా వా-మ్మిమానా హోతారా జ్యోతిః ప్రదిశా దిశన్తా ॥ ఆదిత్యైర్నో భారతీ వష్టు యజ్ఞగ్ం సరస్వతీ సహ రుద్రైర్న ఆవీత్ । ఇడోపహూతా వసుభి-స్సజోషా యజ్ఞ-న్నో దేవీరమృతేషు ధత్త ॥ త్వష్టా వీర-న్దేవకామ-ఞ్జజాన త్వష్టురర్వా జాయత ఆశురశ్వః । 58
త్వష్టేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన బహోః కర్తారమిహ యక్షి హోతః ॥ అశ్వో ఘృతేన త్మన్యా సమక్త ఉప దేవాగ్ం ఋతుశః పాథ ఏతు । వనస్పతి-ర్దేవలోక-మ్ప్రజానన్నగ్నినా హవ్యా స్వదితాని వక్షత్ ॥ ప్రజాపతేస్తపసా వావృధాన-స్సద్యో జాతో దధిషే యజ్ఞమగ్నే । స్వాహాకృతేన హవిషా పురోగా యాహి సాద్ధ్యా హవిరదన్తు దేవాః ॥ 59 ॥
సమిద్ధో అఞ్జన్ కృదర-మ్మతీనా-ఙ్ఘృతమగ్నే మధుమ-త్పిన్వమానః । వాజీ వహన్ వాజిన-ఞ్జాతవేదో దేవానాం-వఁక్షి ప్రియమా సధస్థమ్ ॥ ఘృతేనాఞ్జన్థ్స-మ్పథో దేవయానా-న్ప్రజానన్ వాజ్యప్యేతు దేవాన్ । అను త్వా సప్తే ప్రదిశః సచన్తాగ్ స్వధామస్మై యజమానాయ ధేహి ॥ ఈడ్యశ్చాసి వన్ద్యశ్చ వాజిన్నాశుశ్చాసి మేద్ధ్యశ్చ సప్తే । అగ్నిష్ట్వా [అగ్నిష్ట్వా, దేవైర్వసుభి-స్సజోషాః] 56
దేవైర్వసుభి-స్సజోషాః ప్రీతం-వఁహ్నిం-వఁహతు జాతవేదాః ॥ స్తీర్ణ-మ్బర్హి-స్సుష్టరీమా జుషాణోరు పృథు ప్రథమాన-మ్పృథివ్యామ్ । దేవేభిర్యుక్తమదితి-స్సజోషా-స్స్యోన-ఙ్కృణ్వానా సువితే దధాతు ॥ ఏతా ఉ వ-స్సుభగా విశ్వరూపా విపక్షోభి-శ్శ్రయమాణా ఉదాతైః । ఋష్వా-స్సతీః కవష-శ్శుమ్భమానా ద్వారో దేవీ-స్సుప్రాయణా భవన్తు ॥ అన్తరా మిత్రావరుణా చరన్తీ ముఖం-యఁజ్ఞానామభి సంవిఁదానే । ఉషాసా వాగ్ం [ఉషాసా వామ్, సుహిరణ్యే సుశిల్పే] 57
సుహిరణ్యే సుశిల్పే ఋతస్య యోనావిహ సాదయామి ॥ ప్రథమా వాగ్ం సరథినా సువర్ణా దేవౌ పశ్యన్తౌ భువనాని విశ్వా । అపిప్రయ-ఞ్చోదనా వా-మ్మిమానా హోతారా జ్యోతిః ప్రదిశా దిశన్తా ॥ ఆదిత్యైర్నో భారతీ వష్టు యజ్ఞగ్ం సరస్వతీ సహ రుద్రైర్న ఆవీత్ । ఇడోపహూతా వసుభి-స్సజోషా యజ్ఞ-న్నో దేవీరమృతేషు ధత్త ॥ త్వష్టా వీర-న్దేవకామ-ఞ్జజాన త్వష్టురర్వా జాయత ఆశురశ్వః । 58
త్వష్టేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన బహోః కర్తారమిహ యక్షి హోతః ॥ అశ్వో ఘృతేన త్మన్యా సమక్త ఉప దేవాగ్ం ఋతుశః పాథ ఏతు । వనస్పతి-ర్దేవలోక-మ్ప్రజానన్నగ్నినా హవ్యా స్వదితాని వక్షత్ ॥ ప్రజాపతేస్తపసా వావృధాన-స్సద్యో జాతో దధిషే యజ్ఞమగ్నే । స్వాహాకృతేన హవిషా పురోగా యాహి సాద్ధ్యా హవిరదన్తు దేవాః ॥ 59 ॥
(అగ్నిష్ట్వా - వా - మశ్వో - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 11)
(సావిత్రాణి - వ్యృద్ధ - ముత్క్రామ - దేవస్య ఖనతి - క్రూరం -ఁవారుణః - సప్తభి - రేకవిగ్ంశత్యా - షడ్భి - ర్న హ స్మ - సమిద్ధో అఞ్జ - న్నేకాదశ )
(సావిత్రా - ణ్యుత్క్రామ - క్రూరం -ఁవారుణః - పశవః స్యు - ర్న హ స్మ - నవపఞ్చాశత్)
(సావిత్రాణి, హవిరదన్తు దేవాః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే ప్రథమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥