5.1 - സാവിത്രാണി ജുഹോതി പ്രസൂത്യൈ - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ - ഉഖ്യാഗ്നികഥനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
സാവിത്രാണി ജുഹോതി പ്രസൂത്യൈ ചതുര്ഗൃഹീതേന ജുഹോതി ചതുഷ്പാദഃ പശവഃ പശൂനേവാ-ഽവ രുന്ധേ ചതസ്രോ ദിശോ ദിക്ഷ്വേവ പ്രതി തിഷ്ഠതി ഛന്ദാഗ്ംസി ദേവേഭ്യോ ഽപാ-ഽക്രാമ-ന്ന വോ ഭാഗാനി ഹവ്യം-വഁക്ഷ്യാമ ഇതി തേഭ്യ ഏതച്ചതു-ര്ഗൃഹീതമ-ധാരയ-ന്പുരോ-ഽനു വാക്യായൈ യാജ്യായൈ ദേവതായൈ വഷട്കാരായ യച്ചതുര്ഗൃഹീത-ഞ്ജുഹോതി ഛന്ദാഗ്സ്യേവ ത-ത്പ്രീണാതി താന്യസ്യ പ്രീതാനി ദേവേഭ്യോ ഹവ്യം-വഁഹന്തി യ-ങ്കാമയേത [യ-ങ്കാമയേത, പാപീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യേകൈക-] 1
പാപീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യേകൈക-ന്തസ്യ ജുഹുയാ-ദാഹുതീഭിരേവൈനമപ ഗൃഹ്ണാതി പാപീയാ-ന്ഭവതി യ-ങ്കാമയേത വസീയാന്-ഥ്സ്യാദിതി സര്വാണി തസ്യാ-ഽനുദ്രുത്യ ജുഹുയാദാഹുത്യൈവൈനമഭി ക്രമയതി വസീയാ-ന്ഭവത്യഥോ യജ്ഞസ്യൈവൈഷാ-ഽഭിക്രാന്തിരേതി വാ ഏഷ യജ്ഞമുഖാ-ദൃദ്ധ്യാ യോ-ഽഗ്നേര്ദേവതായാ ഏത്യഷ്ടാവേതാനി സാവിത്രാണി ഭവന്ത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രോ- [ഗായത്രഃ, അഗ്നിസ്തേനൈവ] 2
-ഽഗ്നിസ്തേനൈവ യജ്ഞമുഖാദൃദ്ധ്യാ അഗ്നേര്ദേവതായൈ നൈത്യഷ്ടൌ സാവിത്രാണി ഭവന്ത്യാഹുതിര്നവമീ ത്രിവൃതമേവ യജ്ഞമുഖേ വിയാതയതി യദി കാമയേത ഛന്ദാഗ്ംസി യജ്ഞയശസേനാ ഽര്പയേയമിത്യൃചമന്തമാ-ങ്കുര്യാച്ഛന്ദാഗ്സ്യേവ യജ്ഞയശസേനാ ഽര്പയതി യദി കാമയേത യജമാനം-യഁജ്ഞയശസേനാ-ഽര്പയേയമിതി യജുരന്തമ-ങ്കുര്യാ-ദ്യജമാനമേവ യജ്ഞയശസേനാ-ഽര്പയത്യൃചാ സ്തോമഗ്ം സമര്ധയേ- [സമര്ധയേതി, ആഹ സമൃദ്ധ്യൈ] 3
-ത്യാഹ സമൃദ്ധ്യൈ ചതുര്ഭിരഭ്രിമാ ദത്തേ ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യാ അഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത സ വേണു-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ഥ്സ ഏതാമൂതിമനു സമചര-ദ്യ-ദ്വേണോ-സ്സുഷിരഗ്ം സുഷിരാ-ഽഭ്രിര്ഭവതി സയോനിത്വായ സ യത്രയത്രാ-ഽവസ-ത്ത-ത്കൃഷ്ണമഭവ-ത്കല്മാഷീ ഭവതി രൂപസമൃദ്ധ്യാ ഉഭയതഃ, ക്ഷ്ണൂര്ഭവതീതശ്ചാ-ഽ-മുതശ്ചാ-ഽര്കസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ വ്യാമമാത്രീ ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം-വീഁര്യസമ്മിതാ ഽപരിമിതാ ഭവത്യ-പരിമിതസ്യാ-ഽ വരുദ്ധ്യൈ യോ വനസ്പതീനാ-മ്ഫലഗ്രഹി-സ്സ ഏഷാം-വീഁര്യാവാ-ന്ഫലഗ്രഹിര്വേണു-ര്വൈണവീ ഭവതി വീര്യസ്യാ വരുദ്ധ്യൈ ॥ 4 ॥

(കാമയേത - ഗായത്രോ - ഽര്ധയേതി - ച - സപ്തവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 1)
വ്യൃദ്ധം-വാഁ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദയജുഷ്കേണ ക്രിയത ഇമാമഗൃഭ്ണ-ന്രശനാ-മൃതസ്യേത്യശ്വാഭിധാനീമാ ദത്തേ യജുഷ്കൃത്യൈ യജ്ഞസ്യ സമൃദ്ധ്യൈ പ്രതൂര്തം-വാഁജിന്നാ ദ്രവേത്യശ്വ-മഭി ദധാതി രൂപമേവാ-ഽസ്യൈത-ന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ യുഞ്ജാഥാഗ്ം രാസഭം-യുഁവമിതി ഗര്ദഭ-മസത്യേവ ഗര്ദഭ-മ്പ്രതി ഷ്ഠാപയതി തസ്മാദശ്വാ-ദ്ഗര്ദഭോ-ഽസത്തരോ യോഗേയോഗേ തവസ്തരമിത്യാഹ [തവസ്തരമിത്യാഹ, യോഗേയോഗ] 5
യോഗേയോഗ ഏവൈനം-യുഁങ്ക്തേ വാജേവാജേ ഹവാമഹ ഇത്യാഹാന്നം-വൈഁ വാജോ-ഽന്നമേവാവ രുന്ധേ സഖായ ഇന്ദ്രമൂതയ ഇത്യാഹേന്ദ്രിയമേവാവ രുന്ധേ ഽഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത ത-മ്പ്രജാപതിരന്വവിന്ദ-ത്പ്രാജാപത്യോ-ഽശ്വോ ഽശ്വേന സ-മ്ഭരത്യനുവിത്ത്യൈ പാപവസ്യസം-വാഁ ഏത-ത്ക്രിയതേ യച്ഛ്രേയസാ ച പാപീയസാ ച സമാന-ങ്കര്മ കുര്വന്തി പാപീയാന്.- [പാപീയാന്, ഹ്യശ്വാ-ദ്ഗര്ദഭോ-ഽശ്വ-] 6
-ഹ്യശ്വാ-ദ്ഗര്ദഭോ-ഽശ്വ-മ്പൂര്വ-ന്നയന്തി പാപവസ്യ-സസ്യ വ്യാവൃത്ത്യൈ തസ്മാച്ഛ്രേയാഗ്ംസ-മ്പാപീയാ-ന്പശ്ചാദന്വേതി ബഹുര്വൈ ഭവതോ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതീവ ഖലു വാ ഏഷ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ വജ്ര്യശ്വഃ പ്രതൂര്വന്നേഹ്യവ-ക്രാമന്ന-ശസ്തീരിത്യാഹ വജ്രേണൈവ പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യമവ ക്രാമതി രുദ്രസ്യ ഗാണപത്യാദിത്യാഹ രൌദ്രാ വൈ പശവോ രുദ്രാദേവ [ ] 7
പശൂ-ന്നിര്യാച്യാ-ഽഽത്മനേ കര്മ കുരുതേ പൂഷ്ണാ സയുജാ സഹേത്യാഹ പൂഷാ വാ അദ്ധ്വനാഗ്ം സന്നേതാ സമഷ്ട്യൈ പുരീഷായതനോ വാ ഏഷ യദഗ്നിരങ്ഗിരസോ വാ ഏതമഗ്രേ ദേവതാനാഗ്ം സമഭര-ന്പൃഥിവ്യാ-സ്സധസ്ഥാദഗ്നി-മ്പുരീഷ്യ-മങ്ഗിരസ്വ-ദച്ഛേഹീത്യാഹ സായതനമേവൈന-ന്ദേവതാഭി-സ്സ-മ്ഭരത്യഗ്നി-മ്പുരീഷ്യ-മങ്ഗിരസ്വ- ദച്ഛേമ ഇത്യാഹ യേന [ ] 8
സങ്ഗച്ഛതേ വാജമേവാസ്യ വൃങ്ക്തേ പ്രജാപതയേ പ്രതിപ്രോച്യാഗ്നി-സ്സമ്ഭൃത്യ ഇത്യാഹുരിയം-വൈഁ പ്രജാപതിസ്തസ്യാ ഏതച്ഛ്രോത്രം-യഁദ്വല്മീകോ-ഽഗ്നി-മ്പുരീഷ്യ-മങ്ഗിരസ്വ-ദ്ഭരിഷ്യാമ ഇതി വല്മീകവപാമുപ തിഷ്ഠതേ സാക്ഷാദേവ പ്രജാപതയേ പ്രതിപ്രോച്യാ-ഽഗ്നിഗ്ം സ-മ്ഭരത്യഗ്നി-മ്പുരീഷ്യ-മങ്ഗിരസ്വ-ദ്ഭരാമ ഇത്യാഹ യേന സഗഞ്ച്ഛതേ വാജമേവാസ്യ വൃങ്ക്തേ ഽന്വഗ്നിരുഷസാമഗ്ര- [-ഽന്വഗ്നിരുഷസാമഗ്രമ്, അഖ്യദിത്യാഹാ-] 9
-മഖ്യദിത്യാഹാ-നുഖ്യാത്യാ ആഗത്യ വാജ്യദ്ധ്വന ആക്രമ്യ വാജി-ന്പൃഥിവീമിത്യാഹേച്ഛത്യേവൈന-മ്പൂര്വയാ വിന്ദത്യുത്തരയാ ദ്വാഭ്യാമാ ക്രമയതി പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അനുരൂപാഭ്യാ-ന്തസ്മാദനുരൂപാഃ പശവഃ പ്രജായന്തേ ദ്യൌസ്തേ പൃഷ്ഠ-മ്പൃഥിവീ സധസ്ഥമിത്യാഹൈഭ്യോ വാ ഏതം-ലോഁകേഭ്യഃ പ്രജാപതി-സ്സമൈരയ-ദ്രൂപമേവാസ്യൈ-തന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ വജ്രീ വാ ഏഷ യദശ്വോ ദ-ദ്ഭിരന്യതോദദ്ഭ്യോ ഭൂയാം-ലോഁമഭിരുഭയാദദ്ഭ്യോ യ-ന്ദ്വിഷ്യാ-ത്തമധസ്പദ-ന്ധ്യായേ-ദ്വജ്രേണൈവൈനഗ്ഗ് സ്തൃണുതേ ॥ 10 ॥

(ആഹ - പാപീയാന് - രുദ്രാദേവ - യേനാ - ഽഗ്രം - ഁവജ്രീ വൈ - സപ്തദശ ച) (അ. 2)
ഉത്ക്രാമോ-ദക്രമീദിതി ദ്വാഭ്യാമുത്ക്രമയതി പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അനുരൂപാഭ്യാ-ന്തസ്മാദനുരൂപാഃ പശവഃ പ്രജായന്തേ ഽപ ഉപ സൃജതി യത്ര വാ ആപ ഉപ ഗച്ഛന്തി തദോഷധയഃ പ്രതി തിഷ്ഠന്ത്യോഷധീഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തീഃ പശവോ-ഽനു പ്രതി തിഷ്ഠന്തി പശൂന്. യജ്ഞോ യജ്ഞം-യഁജമാനോ യജമാന-മ്പ്രജാസ്തസ്മാദപ ഉപ സൃജതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യദദ്ധ്വര്യു-രനഗ്നാവാഹുതി-ഞ്ജുഹുയാദന്ധോ ഽദ്ധ്വര്യു- [-ഽദ്ധ്വര്യുഃ, സ്യാ-ദ്രക്ഷാഗ്ംസി] 11
-സ്സ്യാ-ദ്രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുര്ഹിരണ്യമുപാസ്യ ജുഹോത്യഗ്നിവത്യേവ ജുഹോതി നാന്ധോ-ഽദ്ധ്വര്യുര്ഭവതി ന യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി ഘ്നന്തി ജിഘര്മ്യഗ്നി-മ്മനസാ ഘൃതേനേത്യാഹ മനസാ ഹി പുരുഷോ യജ്ഞമഭിഗച്ഛതി പ്രതിക്ഷ്യന്ത-മ്ഭുവനാനി വിശ്വേത്യാഹ സര്വഗ്ഗ് ഹ്യേഷ പ്രത്യ-ങ്ക്ഷേതി പൃഥു-ന്തിരശ്ചാ വയസാ ബൃഹന്തമിത്യാഹാ-ഽല്പോ ഹ്യേഷ ജാതോ മഹാ- [മഹാന്, ഭവതി] 12
-ന്ഭവതി വ്യചിഷ്ഠമന്നഗ്ം രഭസം-വിഁദാനമിത്യാഹാ ഽന്നമേവാ-ഽസ്മൈ സ്വദയതി സര്വമസ്മൈ സ്വദതേ യ ഏവം-വേഁദാ ഽഽത്വാ ജിഘര്മി വചസാ ഘൃതേനേത്യാഹ തസ്മാ-ദ്യ-ത്പുരുഷോ മനസാ-ഽഭിഗച്ഛതി ത-ദ്വാചാ വദത്യ രക്ഷസേത്യാഹ രക്ഷസാമപഹത്യൈ മര്യശ്രീ-സ്സ്പൃഹയ-ദ്വര്ണോ അഗ്നിരിത്യാഹാ-പചിതിമേവാ-ഽസ്മി-ന്ദധാത്യ-പചിതിമാ-ന്ഭവതി യ ഏവം- [യ ഏവമ്, വേദ മനസാ ത്വൈ] 13
-ഁവേദ മനസാ ത്വൈ താമാപ്തുമര്ഹതി യാമദ്ധ്വര്യുര-നഗ്നാവാഹുതി-ഞ്ജുഹോതി മനസ്വതീഭ്യാ-ഞ്ജുഹോത്യാഹുത്യോരാപ്ത്യൈ ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യജ്ഞമുഖേ യജ്ഞമുഖേ വൈ ക്രിയമാണേ യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി ജിഘാഗ്ം സന്ത്യേതര്ഹി ഖലു വാ ഏത-ദ്യജ്ഞമുഖം-യഁര്ഹ്യേന-ദാഹുതി-രശ്ഞുതേ പരി ലിഖതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ തിസൃഭിഃ പരി ലിഖതി ത്രിവൃദ്വാ അഗ്നിര്യാവാനേവാ-ഽഗ്നിസ്തസ്മാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി [ഹന്തി, ഗായത്രിയാ പരി] 14
ഗായത്രിയാ പരി ലിഖതി തേജോ വൈ ഗായത്രീ തേജസൈവൈന-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി ത്രിഷ്ടുഭാ പരി ലിഖതീന്ദ്രിയം-വൈഁ ത്രിഷ്ടു-ഗിന്ദ്രിയേണൈവൈന-മ്പരി ഗൃഹ്ണാത്യനുഷ്ടുഭാ പരി ലിഖത്യനുഷ്ടു-ഫ്സര്വാണി ഛന്ദാഗ്ംസി പരിഭൂഃ പര്യാപ്ത്യൈ മദ്ധ്യതോ-ഽനുഷ്ടുഭാ വാഗ്വാ അനുഷ്ടു-പ്തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യതോ വാചാ വദാമോ ഗായത്രിയാ പ്രഥമയാ പരി ലിഖത്യഥാ-ഽനുഷ്ടുഭാ-ഽഥ ത്രിഷ്ടുഭാ തേജോ വൈ ഗായത്രീ യജ്ഞോ ഽനുഷ്ടുഗിന്ദ്രിയ-ന്ത്രിഷ്ടു-പ്തേജസാ ചൈവേന്ദ്രിയേണ ചോഭയതോ യജ്ഞ-മ്പരി ഗൃഹ്ണാതി ॥ 15 ॥

(അന്ധോ-ഽദ്ധ്വര്യു - ര്മഹാന് - ഭവതി യ ഏവഗ്ം - ഹന്തി - ത്രിഷ്ടുഭാ തേജോ വൈ ഗായത്രീ - ത്രയോദശ ച) (അ. 3)
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി ഖനതി പ്രസൂത്യാ അഥോ ധൂമ-മേവൈതേന ജനയതി ജ്യോതിഷ്മന്ത-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സുപ്രതീക-മിത്യാഹ ജ്യോതിരേവൈതേന ജനയതി സോ-ഽഗ്നിര്ജാതഃ പ്രജാ-ശ്ശുചാ-ഽഽര്പയ-ത്ത-ന്ദേവാ അര്ധര്ചേനാ-ശമയഞ്ഛിവ-മ്പ്രജാഭ്യോ-ഽഹിഗ്ം സന്തമിത്യാഹ പ്രജാഭ്യ ഏവൈനഗ്ം ശമയതി ദ്വാഭ്യാ-ങ്ഖനതി പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അപാ-മ്പൃഷ്ഠമസീതി പുഷ്കരപര്ണമാ [പുഷ്കരപര്ണമാ, ഹരത്യപാം-വാഁ] 16
ഹരത്യപാം-വാഁ ഏത-ത്പൃഷ്ഠം-യഁ-ത്പുഷ്കരപര്ണഗ്ം രൂപേണൈവൈനദാ ഹരതി പുഷ്കരപര്ണേന സ-മ്ഭരതി യോനിര്വാ അഗ്നേഃ പുഷ്കരപര്ണഗ്ം സയോനിമേവാഗ്നിഗ്ം സമ്ഭരതി കൃഷ്ണാജിനേന സമ്ഭരതി യജ്ഞോ വൈ കൃഷ്ണാജിനം-യഁജ്ഞേനൈവ യജ്ഞഗ്ം സമ്ഭരതി യ-ദ്ഗ്രാമ്യാണാ-മ്പശൂനാ-ഞ്ചര്മണാ സമ്ഭരേ-ദ്ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂഞ്ഛുചാ-ഽര്പയേ-ത്കൃഷ്ണാജിനേന സമ്ഭരത്യാരണ്യാനേവ പശൂ- [പശൂന്, ശുചാ-ഽര്പയതി] 17
-ഞ്ഛുചാ-ഽര്പയതി തസ്മാ-ഥ്സമാവ-ത്പശൂനാ-മ്പ്രജായമാനാനാ-മാരണ്യാഃ പശവഃ കനീയാഗ്ംസ-ശ്ശുചാ ഹ്യൃതാ ലോമത-സ്സമ്ഭരത്യതോ ഹ്യസ്യ മേദ്ധ്യ-ങ്കൃഷ്ണാജിന-ഞ്ച പുഷ്കരപര്ണ-ഞ്ച സഗ്ഗ് സ്തൃണാതീയം-വൈഁ കൃഷ്ണാജിനമസൌ പുഷ്കരപര്ണ-മാഭ്യാ-മേവൈന-മുഭയതഃ പരിഗൃഹ്ണാത്യ-ഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത തമഥര്വാ-ഽന്വപശ്യദഥര്വാ ത്വാ പ്രഥമോ നിരമന്ഥദഗ്ന ഇ- [നിരമന്ഥദഗ്ന ഇതി, ആഹ യ ഏവൈന-] 18
-ത്യാഹ യ ഏവൈന-മന്വപശ്യ-ത്തേനൈവൈനഗ്ം സമ്ഭരതി ത്വാമഗ്നേ പുഷ്കരാദധീത്യാഹ പുഷ്കരപര്ണേ ഹ്യേനമുപശ്രിത-മവിന്ദ-ത്തമു ത്വാ ദദ്ധ്യങ്ങൃഷിരിത്യാഹ ദദ്ധ്യങ് വാ ആഥര്വണ-സ്തേജസ്വ്യാസീ-ത്തേജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാതി തമു ത്വാ പാഥ്യോ വൃഷേത്യാഹ പൂര്വമേവോദിത-മുത്തരേണാഭി ഗൃണാതി [ഗൃണാതി, ചതസൃഭി-സ്സമ്ഭരതി] 19
ചതസൃഭി-സ്സമ്ഭരതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവ ഗായത്രീഭിര്ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗായത്രോ ഹി ബ്രാഹ്മണ-സ്ത്രിഷ്ടുഗ്ഭീ രാജന്യസ്യ ത്രൈഷ്ടുഭോ ഹി രാജന്യോ യ-ങ്കാമയേത വസീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യുഭയീഭിസ്തസ്യ സമ്ഭരേ-ത്തേജശ്ചൈവാ-ഽസ്മാ ഇന്ദ്രിയ-ഞ്ച സമീചീ ദധാത്യഷ്ടാഭി-സ്സമ്ഭരത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രോ ഽഗ്നിര്യാവാനേവാ-ഽഗ്നിസ്തഗ്ം സമ്ഭരതി സീദ ഹോതരിത്യാ- -ഹ ദേവതാ ഏവാസ്മൈ സഗ്ം സാദയതി നി ഹോതേതി മനുഷ്യാന്-ഥ്സഗ്ം സീദസ്വേതി വയാഗ്ംസി ജനിഷ്വാ ഹി ജേന്യോ അഗ്രേ അഹ്നാമിത്യാഹ ദേവ മനുഷ്യാനേവാ-ഽസ്മൈ സഗ്ംസന്നാ-ന്പ്രജനയതി ॥ 20

(ഐ - വ പശൂ - നിതി - ഗൃണാതി - ഹോതരിതി - സപ്തവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 4)
ക്രൂരമിവ വാ അസ്യാ ഏത-ത്കരോതി യ-ത്ഖനത്യപ ഉപ സൃജത്യാപോ വൈ ശാന്താ-ശ്ശാന്താഭിരേവാ-ഽസ്യൈ ശുചഗ്ം ശമയതി സ-ന്തേ വായുര്മാതരിശ്വാ ദധാത്വിത്യാഹ പ്രാണോ വൈ വായുഃ പ്രാണേനൈവാസ്യൈ പ്രാണഗ്ം സ-ന്ദധാതി സ-ന്തേ വായുരിത്യാഹ തസ്മാ-ദ്വായുപ്രച്യുതാ ദിവോ വൃഷ്ടിരീര്തേ തസ്മൈ ച ദേവി വഷഡസ്തു [വഷഡസ്തു, തുഭ്യമിത്യാഹ] 21
തുഭ്യമിത്യാഹ ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഷ്വേവ വൃഷ്ടി-ന്ദധാതി തസ്മാ-ഥ്സര്വാനൃതൂന്. വര്ഷതി യ-ദ്വഷട്കുര്യാ-ദ്യാതയാമാ-ഽസ്യ വഷട്കാര-സ്സ്യാദ്യന്ന വഷട്കുര്യാ-ദ്രക്ഷാഗ്ംസി യജ്ഞഗ്ം ഹന്യുര്വഡിത്യാഹ പരോക്ഷമേവ വഷ-ട്കരോതി നാസ്യ യാതയാമാ വഷട്കാരോ ഭവതി ന യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി ഘ്നന്തി സുജാതോ ജ്യോതിഷാ സഹേത്യനുഷ്ടുഭോപ നഹ്യത്യനുഷ്ടു- [നഹ്യത്യനുഷ്ടുപ്, സര്വാണി ഛന്ദാഗ്ംസി] 22
-ഫ്സര്വാണി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദാഗ്ംസി ഖലു വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ പ്രിയയൈവൈന-ന്തനുവാ പരി ദധാതി വേദുകോ വാസോ ഭവതിയ ഏവം-വേഁദ വാരുണോ വാ അഗ്നിരുപനദ്ധ ഉദു തിഷ്ഠ സ്വദ്ധ്വരോര്ധ്വ ഊ ഷുണ ഊതയ ഇതി സാവിത്രീഭ്യാമു-ത്തിഷ്ഠതി സവിതൃപ്രസൂത ഏവാസ്യോര്ധ്വാം-വഁരുണമേനിമു-ഥ്സൃജതി ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ സ ജാതോ ഗര്ഭോ അസി [ഗര്ഭോ അസി, രോദസ്യോരിത്യാഹേമേ] 23
രോദസ്യോരിത്യാഹേമേ വൈ രോദസീ തയോരേഷ ഗര്ഭോ യദഗ്നി-സ്തസ്മാ-ദേവമാഹാഗ്നേ ചാരുര്വിഭൃത ഓഷധീഷ്വിത്യാഹ യദാ ഹ്യേതം-വിഁഭരന്ത്യഥ ചാരുതരോ ഭവതി പ്ര മാതൃഭ്യോ അധി കനിക്രദ-ദ്ഗാ ഇത്യാഹൌഷധയോ വാ അസ്യ മാതരസ്താഭ്യ ഏവൈന-മ്പ്രച്യാവയതി സ്ഥിരോ ഭവ വീഡ്വങ്ഗ ഇതി ഗര്ദഭ ആ സാദയതി [ആ സാദയതി, സ-ന്നഹ്യത്യേവൈന-] 24
സ-ന്നഹ്യത്യേവൈന-മേതയാ സ്ഥേമ്നേ ഗര്ദഭേന സമ്ഭരതി തസ്മാ-ദ്ഗര്ദഭഃ പശൂനാ-മ്ഭാരഭാരിതമോ ഗര്ദഭേന സ-മ്ഭരതി തസ്മാ-ദ്ഗര്ദഭോ-ഽപ്യനാലേശേ-ഽത്യന്യാ-ന്പശൂ-ന്മേദ്യത്യന്നഗ്ഗ് ഹ്യേനേനാ-ഽര്കഗ്ം സമ്ഭരന്തി ഗര്ദഭേന സമ്ഭരതി തസ്മാ-ദ്ഗര്ദഭോ ദ്വിരേതാ-സ്സന് കനിഷ്ഠ-മ്പശൂനാ-മ്പ്രജായതേ-ഽഗ്നിര്ഹ്യസ്യ യോനി-ന്നിര്ദഹതി പ്രജാസു വാ ഏഷ ഏതര്ഹ്യാരൂഢ- [ഏതര്ഹ്യാരൂഢഃ, സ ഈശ്വരഃ പ്രജാ-ശ്ശുചാ] 25
-സ്സ ഈശ്വരഃ പ്രജാ-ശ്ശുചാ പ്രദഹഃ ശിവോ ഭവ പ്രജാഭ്യ ഇത്യാഹ പ്രജാഭ്യ ഏവൈനഗ്ം ശമയതി മാനുഷീഭ്യസ്ത്വമങ്ഗിര ഇത്യാഹ മാനവ്യോ ഹി പ്രജാ മാ ദ്യാവാപൃഥിവീ അഭി ശൂശുചോ മാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്മാ വനസ്പതീനിത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യഃ ശമയതി പ്രൈതു വാജീ കനിക്രദദിത്യാഹ വാജീ ഹ്യേഷ നാനദ-ദ്രാസഭഃ പത്വേ- [പത്വേതി, ആഹ രാസഭ ഇതി] 26
-ത്യാഹ രാസഭ ഇതി ഹ്യേതമൃഷയോ-ഽവദ-ന്ഭരന്നഗ്നി-മ്പുരീഷ്യമിത്യാഹാ-ഽഗ്നിഗ്ഗ് ഹ്യേഷ ഭരതി മാ പാദ്യായുഷഃ പുരേത്യാഹാ-ഽഽയുരേവാ-ഽസ്മി-ന്ദധാതി തസ്മാ-ദ്ഗര്ദഭ-സ്സര്വമായുരേതി തസ്മാ-ദ്ഗര്ദഭേ പുരാ-ഽഽയുഷഃ പ്രമീതേ ബിഭ്യതി വൃഷാ-ഽഗ്നിം-വൃഁഷണ-മ്ഭരന്നിത്യാഹ വൃഷാ ഹ്യേഷ വൃഷാ-ഽഗ്നിരപാ-ങ്ഗര്ഭഗ്ം - [വൃഷാ-ഽഗ്നിരപാ-ങ്ഗര്ഭമ്, സമുദ്രിയ-] 27
സമുദ്രിയ-മിത്യാഹാ-ഽപാഗ് ഹ്യേഷ ഗര്ഭോ യദഗ്നിരഗ്ന ആ യാഹി വീതയ ഇതി വാ ഇമൌ ലോകൌ വ്യൈതാമഗ്ന ആ യാഹി വീതയ ഇതി യദാഹാ ഽനയോര്ലോകയോ-ര്വീത്യൈ പ്രച്യുതോ വാ ഏഷ ആയതനാദഗതഃ പ്രതിഷ്ഠാഗ്ം സ ഏതര്ഹ്യദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച ദ്ധ്യായത്യൃതഗ്ം സത്യമിത്യാഹേയം-വാഁ ഋതമസൌ [ ] 28
സത്യമനയോരേവൈന-മ്പ്രതി ഷ്ഠാപയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനോ വരുണോ വാ ഏഷ യജമാനമഭ്യൈതി യദഗ്നിരുപനദ്ധ ഓഷധയഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണീതാഗ്നിമേത-മിത്യാഹ ശാന്ത്യൈ വ്യസ്യന് വിശ്വാ അമതീരരാതീ-രിത്യാഹ രക്ഷസാമപഹത്യൈ നിഷീദ-ന്നോ അപ ദുര്മതിഗ്ം ഹനദിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ ഓഷധയഃ പ്രതിമോദദ്ധ്വ- [പ്രതിമോദദ്ധ്വമ്, ഏനമിത്യാഹൌഷധയോ] 29
-മേനമിത്യാഹൌഷധയോ വാ അഗ്നേര്ഭാഗധേയ-ന്താഭിരേവൈനഗ്ം സമര്ധയതി പുഷ്പാവതീ-സ്സുപിപ്പലാ ഇത്യാഹ തസ്മാദോഷധയഃ ഫല-ങ്ഗൃഹ്ണന്ത്യ യം-വോഁ ഗര്ഭ ഋത്വിയഃ പ്രത്നഗ്ം സധസ്ഥമാ-ഽസദദിത്യാഹ യാഭ്യ ഏവൈന-മ്പ്രച്യാവയതി താസ്വേവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ദ്വാഭ്യാമുപാവഹരതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 30 ॥

(അസ്ത്വ - നുഷ്ടു - ബസി - സാദയത്യാ - രൂഢഃ-പത്വേതി-ഗര്ഭ-മസൌ - മോദദ്ധ്വം - ദ്വിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 5)
വാരുണോ വാ അഗ്നിരുപനദ്ധോ വി പാജസേതി വിസ്രഗ്ംസയതി സവിതൃപ്രസൂത ഏവാസ്യ വിഷൂചീം-വഁരുണമേനിം-വിഁസൃജത്യപ ഉപ സൃജത്യാപോ വൈ ശാന്താ-ശ്ശാന്താഭിരേവാസ്യ ശുചഗ്ം ശമയതി തിസൃഭിരുപ സൃജതി ത്രിവൃദ്വാ അഗ്നിര്യാവാനേവാ-ഗ്നിസ്തസ്യ ശുചഗ്ം ശമയതി മിത്ര-സ്സഗ്ംസൃജ്യ പൃഥിവീമിത്യാഹ മിത്രോ വൈ ശിവോ ദേവാനാ-ന്തേനൈവൈ- [ദേവാനാ-ന്തേനൈവ, ഏനഗ്ം സഗ്ം സൃജതി] 31
-നഗ്ം സഗ്ം സൃജതി ശാന്ത്യൈ യദ്ഗ്രാമ്യാണാ-മ്പാത്രാണാ-ങ്കപാലൈ-സ്സഗ്ംസൃജേ-ദ്ഗ്രാമ്യാണി പാത്രാണി ശുചാ-ഽര്പയേദര്മകപാലൈ-സ്സഗ്ം സൃജത്യേതാനി വാ അനുപജീവനീയാനി താന്യേവ ശുചാ-ഽര്പയതി ശര്കരാഭി-സ്സഗ്ം സൃജതി ധൃത്യാ അഥോ ശന്ത്വായാ ജലോമൈ-സ്സഗ്ം സൃജത്യേഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂര്യദജാ പ്രിയയൈവൈന-ന്തനുവാ സഗ്ം സൃജത്യഥോ തേജസാ കൃഷ്ണാജിനസ്യ ലോമഭി-സ്സഗ്ം - [ലോമഭി-സ്സമ്, സൃജതി യജ്ഞോ വൈ] 32
സൃജതി യജ്ഞോ വൈ കൃഷ്ണാജിനം-യഁജ്ഞേനൈവ യജ്ഞഗ്ം സഗ്ം സൃജതി രുദ്രാ-സ്സഭൃത്യ പൃഥിവീമിത്യാഹൈതാ വാ ഏത-ന്ദേവതാ അഗ്രേ സമഭര-ന്താഭിരേവൈനഗ്ം സമ്ഭരതി മഖസ്യ ശിരോ-ഽസീത്യാഹ യജ്ഞോ വൈ മഖസ്തസ്യൈത-ച്ഛിരോ യദുഖാ തസ്മാദേവമാഹ യജ്ഞസ്യ പദേ സ്ഥ ഇത്യാഹ യജ്ഞസ്യ ഹ്യേതേ [ ] 33
പദേ അഥോ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ പ്രാ-ഽന്യാഭി-ര്യച്ഛത്യന്വന്യൈ-ര്മന്ത്രയതേ മിഥുനത്വായ ത്ര്യുദ്ധി-ങ്കരോതി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷാം-ലോഁകാനാമാപ്ത്യൈ ഛന്ദോഭിഃ കരോതി വീര്യം-വൈഁ ഛന്ദാഗ്ംസി വീര്യേണൈവൈനാ-ങ്കരോതി യജുഷാ ബില-ങ്കരോതി വ്യാവൃത്ത്യാ ഇയതീ-ങ്കരോതി പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാ-ന്ദ്വിസ്തനാ-ങ്കരോതി യാവാപൃഥിവ്യോര്ദോഹായ ചതുഃസ്തനാ-ങ്കരോതി പശൂനാ-ന്ദോഹായാഷ്ടാസ്തനാ-ങ്കരോതി ഛന്ദസാ-ന്ദോഹായ നവാശ്രി-മഭിചരതഃ കുര്യാ-ത്ത്രിവൃതമേവ വജ്രഗ്ം സമ്ഭൃത്യ ഭ്രാതൃവ്യായ പ്രഹരതി സ്തൃത്യൈ കൃത്വായ സാ മഹീമുഖാമിതി നി ദധാതി ദേവതാസ്വേവൈനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 34 ॥

(തേനൈവ - ലോമഭി-സ്സ - മേതേ - അഭിചരത - ഏകവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 6)
സപ്തഭിര്ധൂപയതി സപ്ത വൈ ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാ-ശ്ശിര ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദുഖാ ശീര്ഷന്നേവ യജ്ഞസ്യ പ്രാണാ-ന്ദധാതി തസ്മാ-ഥ്സപ്ത ശീര്ഷ-ന്പ്രാണാ അശ്വശകേന ധൂപയതി പ്രാജാപത്യോ വാ അശ്വഃ സയോനിത്വായാ-ദിതിസ്ത്വേത്യാഹേയം-വാഁ അദിതിരദിത്യൈവാദിത്യാ-ങ്ഖനത്യസ്യാ അക്രൂരങ്കാരായ ന ഹി സ്വ-സ്സ്വഗ്ം ഹിനസ്തി ദേവാനാ-ന്ത്വാ പത്നീരിത്യാഹ ദേവാനാം- [ദേവാനാമ്, വാ ഏതാ-മ്പത്നയോ-ഽഗ്രേ-ഽ] 35
-ഁവാ ഏതാ-മ്പത്നയോ-ഽഗ്രേ-ഽ-കുര്വ-ന്താഭിരേവൈനാ-ന്ദധാതി ധിഷണാസ്ത്വേത്യാഹ വിദ്യാ വൈ ധിഷണാ വിദ്യാഭി-രേവൈനാ-മഭീന്ധേ ഗ്നാസ്ത്വേത്യാഹ ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ ഗ്നാ ശ്ഛന്ദോഭി-രേവൈനാഗ് ശ്രപയതി വരൂത്രയസ്ത്വേത്യാഹ ഹോത്രാ വൈ വരൂത്രയോ ഹോത്രാഭിരേവൈനാ-മ്പചതി ജനയസ്ത്വേത്യാഹ ദേവാനാം-വൈഁ പത്നീ- [പത്നീഃ, ജനയസ്താഭി-] 36
-ര്ജനയസ്താഭി-രേവൈനാ-മ്പചതി ഷഡ്ഭിഃ പചതി ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈനാ-മ്പചതി ദ്വിഃ പചന്ത്വിത്യാഹ തസ്മാ-ദ്ദ്വി-സ്സംവഁഥ്സരസ്യ സസ്യ-മ്പച്യതേ വാരുണ്യുഖാ-ഽഭീദ്ധാ മൈത്രിയോപൈതി ശാന്ത്യൈ ദേവസ്ത്വാ സവിതോ-ദ്വപത്വിത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈനാ-മ്ബ്രഹ്മണാ ദേവതാഭിരു-ദ്വപത്യപദ്യമാനാ പൃഥിവ്യാശാ ദിശ ആ പൃണേ- [ആ പൃണ, ഇത്യാഹ] 37
-ത്യാഹ തസ്മാദഗ്നി-സ്സര്വാ ദിശോ-ഽനു വിഭാത്യുത്തിഷ്ഠ ബൃഹതീ ഭവോര്ധ്വാ തിഷ്ഠ ധ്രുവാ ത്വമിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അസുര്യ-മ്പാത്രമനാച്ഛൃണ്ണമാ-ച്ഛൃണത്തി ദേവത്രാ-ഽകരജക്ഷീരേണാ-ഽഽച്ഛൃണത്തി പരമം-വാഁ ഏത-ത്പയോ യദജക്ഷീര-മ്പരമേണൈവൈനാ-മ്പയസാ-ഽഽച്ഛൃണത്തി യജുഷാ വ്യാവൃത്ത്യൈ ഛന്ദോഭിരാ ച്ഛൃണത്തി ഛന്ദോഭിര്വാ ഏഷാ ക്രിയതേ ഛന്ദോഭിരേവ ഛന്ദാഗ്സ്യാ ച്ഛൃണത്തി ॥ 38 ॥

(ആഹ ദേവാനാം - ഁവൈ പത്നീഃ - പൃണൈ - ഷാ - ഷട് ച) (അ. 7)
ഏകവിഗ്ംശത്യാ മാഷൈഃ പുരുഷശീര്ഷ-മച്ഛൈത്യമേദ്ധ്യാ വൈ മാഷാ അമേദ്ധ്യ-മ്പുരുഷശീര്ഷ-മമേദ്ധ്യൈരേവാ-സ്യാ-മേദ്ധ്യ-ന്നിരവദായ മേദ്ധ്യ-ങ്കൃത്വാ ഽഽഹരത്യേകവിഗ്ംശതി-ര്ഭവന്ത്യേകവിഗ്ംശോ വൈ പുരുഷഃ പുരുഷസ്യാ-ഽഽപ്ത്യൈ വ്യൃദ്ധം-വാഁ ഏത-ത്പ്രാണൈരമേദ്ധ്യം-യഁ-ത്പുരുഷശീര്ഷഗ്ം സപ്തധാ വിതൃണ്ണാം-വഁല്മീകവപാ-മ്പ്രതി നി ദധാതി സപ്ത വൈ ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ പ്രാണൈരേവൈന-ഥ്സമര്ധയതി മേദ്ധ്യത്വായ യാവന്തോ [യാവന്തഃ, വൈ മൃത്യുബന്ധവ-] 39
വൈ മൃത്യുബന്ധവ-സ്തേഷാം-യഁമ ആധിപത്യ-മ്പരീയായ യമഗാഥാഭിഃ പരിഗായതി യമാദേവൈന-ദ്വൃങ്ക്തേ തിസൃഭിഃ പരിഗായതി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഭ്യ ഏവൈനല്ലോകേഭ്യോ വൃങ്ക്തേ തസ്മാ-ദ്ഗായതേ ന ദേയ-ങ്ഗാഥാ ഹി ത-ദ്വൃങ്ക്തേ ഽഗ്നിഭ്യഃ പശൂനാ ലഭതേ കാമാ വാ അഗ്നയഃ കാമാനേവാവ രുന്ധേ യ-ത്പശൂ-ന്നാ-ഽഽലഭേതാ-ഽനവരുദ്ധാ അസ്യ [ ] 40
പശവഃ സ്യുര്യ-ത്പര്യഗ്നികൃതാനു-ഥ്സൃജേ-ദ്യജ്ഞവേശസ-ങ്കുര്യാ-ദ്യ-ഥ്സഗ്ഗ്സ്ഥാപയേ-ദ്യാതയാമാനി ശീര്ഷാണി സ്യുര്യ-ത്പശൂനാലഭതേ തേനൈവ പശൂനവ രുന്ധേ യ-ത്പര്യഗ്നികൃതാനു-ഥ്സൃജതി ശീര്ഷ്ണാ-മയാതയാമത്വായ പ്രാജാപത്യേന സഗ്ഗ് സ്ഥാപയതി യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിര്യജ്ഞ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത സ രിരിചാനോ-ഽമന്യത സ ഏതാ ആപ്രീരപശ്യ-ത്താഭിര്വൈ സ മുഖത [സ മുഖതഃ, ആത്മാനമാ ഽപ്രീണീത] 41
ആത്മാനമാ ഽപ്രീണീത യദേതാ ആപ്രിയോ ഭവന്തി യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതി-ര്യജ്ഞമേവൈതാഭിര്മുഖത ആ പ്രീണാത്യ-പരിമിതഛന്ദസോ ഭവന്ത്യപരിമിതഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യാ ഊനാതിരിക്താ മിഥുനാഃ പ്രജാത്യൈ ലോമശം-വൈഁ നാമൈതച്ഛന്ദഃ പ്രജാപതേഃ പശവോ ലോമശാഃ പശൂനേവാ-ഽവ രുന്ധേ സര്വാണി വാ ഏതാ രൂപാണി സര്വാണി രൂപാണ്യഗ്നൌ ചിത്യേ ക്രിയന്തേ തസ്മാദേതാ അഗ്നേശ്ചിത്യസ്യ [അഗ്നേശ്ചിത്യസ്യ, ഭവന്ത്യേകവിഗ്ം ശതിഗ്ം] 42
ഭവന്ത്യേകവിഗ്ം ശതിഗ്ം സാമിധേനീരന്വാഹ രുഗ്വാ ഏകവിഗ്ംശോ രുചമേവ ഗച്ഛത്യഥോ പ്രതിഷ്ഠാമേവ പ്രതിഷ്ഠാ ഹ്യേകവിഗ്ംശ-ശ്ചതുര്വിഗ്ംശതിമന്വാഹ ചതുര്വിഗ്ംശതിരര്ധമാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ-ഽഗ്നിര്വൈശ്വാനര-സ്സാക്ഷാദേവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ പരാചീരന്വാഹ പരാങിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോക-സ്സമാസ്ത്വാ-ഽഗ്ന ഋതവോ വര്ധയന്ത്വിത്യാഹ സമാഭിരേവാ-ഽഗ്നിം-വഁര്ധയ- [-ഽഗ്നിം-വഁര്ധയതി, ഋതുഭിഃ സംവഁഥ്സരം-വിഁശ്വാ] 43
-ത്യൃതുഭിഃ സംവഁഥ്സരം-വിഁശ്വാ ആ ഭാഹി പ്രദിശഃ പൃഥിവ്യാ ഇത്യാഹ തസ്മാദഗ്നി-സ്സര്വാ ദിശോ-ഽനു വിഭാതി പ്രത്യൌഹതാമശ്വിനാ മൃത്യുമസ്മാദിത്യാഹ മൃത്യുമേവാ-ഽസ്മാദപ നുദത്യുദ്വയ-ന്തമസസ്പരീത്യാഹ പാപ്മാ വൈ തമഃ പാപ്മാനമേവാസ്മാദപ ഹന്ത്യഗന്മ ജ്യോതിരുത്തമ-മിത്യാഹാ-ഽസൌ വാ ആദിത്യോ ജ്യോതിരുത്തമ-മാദിത്യസ്യൈവ സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ന സംവഁഥ്സരസ്തിഷ്ഠതി നാസ്യ ശ്രീസ്തിഷ്ഠതി യസ്യൈതാഃ ക്രിയന്തേ ജ്യോതിഷ്മതീ-മുത്തമാമന്വാഹ ജ്യോതിരേവാസ്മാ ഉപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാനുഖ്യാത്യൈ ॥ 44 ॥

(യാവന്തോ - ഽസ്യ - മുഖത - ശ്ചിത്യസ്യ - വര്ധയ - ത്യാദിത്യോ - ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 8)
ഷഡ്ഭിര്ദീക്ഷയതി ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈന-ന്ദീക്ഷയതി സപ്തഭിര്ദീക്ഷയതി സപ്ത ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവൈന-ന്ദീക്ഷയതി വിശ്വേ ദേവസ്യ നേതുരിത്യ-നുഷ്ടുഭോത്തമയാ ജുഹോതി വാഗ്വാ അനുഷ്ടു-പ്തസ്മാ-ത്പ്രാണാനാം-വാഁഗുത്തമൈ- കസ്മാദക്ഷരാദനാപ്ത-മ്പ്രഥമ-മ്പദ-ന്തസ്മാ-ദ്യ-ദ്വാചോ-ഽനാപ്ത-ന്തന്മനുഷ്യാ ഉപ ജീവന്തി പൂര്ണയാ ജുഹോതി പൂര്ണ ഇവ ഹി പ്രജാപതിഃ [പ്രജാപതിഃ, പ്രജാപതേരാപത്യൈ] 45
പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ ന്യൂനയാ ജുഹോതി ന്യൂനാദ്ധി പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത പ്രജാനാഗ്ം സൃഷ്ട്യൈ യദര്ചിഷി പ്രവൃഞ്ജ്യാ-ദ്ഭൂതമവ രുന്ധീത യദങ്ഗാരേഷു ഭവിഷ്യദങ്ഗാരേഷു പ്രവൃണക്തി ഭവിഷ്യ ദേവാവ രുന്ധേ ഭവിഷ്യദ്ധി ഭൂയോ ഭൂതാ-ദ്ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രവൃണക്തി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ബ്രഹ്മണാ വാ ഏഷാ യജുഷാ സമ്ഭൃതാ യദുഖാ സാ യദ്ഭിദ്യേതാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛേ- [-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛേത്, യജമാനോ] 46
-ദ്യജമാനോ ഹന്യേതാ-ഽസ്യ യജ്ഞോ മിത്രൈതാമുഖാ-ന്തപേത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ മിത്രോ ബ്രഹ്മന്നേവൈനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛതി യജമാനോ നാസ്യ യജ്ഞോ ഹന്യതേ യദി ഭിദ്യേത തൈരേവ കപാലൈ-സ്സഗ്ം സൃജേ-ഥ്സൈവ തതഃ പ്രായശ്ചിത്തിര്യോ ഗതശ്രീ-സ്സ്യാന്മഥിത്വാ തസ്യാവ ദദ്ധ്യാ-ദ്ഭൂതോ വാ ഏഷ സ സ്വാ- [ഏഷ സ സ്വാമ്, ദേവതാമുപൈതി] 47
-ന്ദേവതാമുപൈതി യോ ഭൂതികാമ-സ്സ്യാദ്യ ഉഖായൈ സമ്ഭവേ-ഥ്സ ഏവ തസ്യ സ്യാദതോ ഹ്യേഷ സമ്ഭവത്യേഷ വൈ സ്വയമ്ഭൂര്നാമ ഭവത്യേവ യ-ങ്കാമയേത ഭ്രാതൃവ്യമസ്മൈ ജനയേയമിത്യ-ന്യതസ്തസ്യാ-ഽഽഹൃത്യാ-ഽവ ദദ്ധ്യാ-ഥ്സാക്ഷാദേവാസ്മൈ ഭ്രാതൃവ്യ-ഞ്ജനയത്യമ്ബരീഷാദന്ന കാമസ്യാവ ദദ്ധ്യാദമ്ബരീഷേ വാ അന്ന-മ്ഭ്രിയതേ സയോന്യേവാന്ന- [സയോന്യേവാന്നമ്, അവ രുന്ധേ] 48
-മവ രുന്ധേ മുഞ്ജാനവ ദധാത്യൂര്ഗ്വൈ മുഞ്ജാ ഊര്ജമേവാസ്മാ അപി ദധാത്യഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത സ ക്രുമുക-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ത്ക്രുമുകമവ ദധാതി യദേവാസ്യ തത്ര ന്യക്ത-ന്ത ദേവാവ രുന്ധ ആജ്യേന സം-യൌഁത്യേതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ യദാജ്യ-മ്പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയത്യഥോ തേജസാ [തേജസാ, വൈ കകന്തീമാ ദധാതി] 49
വൈ കങ്കതീമാ ദധാതി ഭാ ഏവാവ രുന്ധേ ശമീമയീമാ ദധാതി ശാന്ത്യൈ സീദ ത്വ-മ്മാതുരസ്യാ ഉപസ്ഥ ഇതി തിസൃഭിര്ജാതമുപ തിഷ്ഠതേ ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷ്വേവ ലോകേഷ്വാവിദ-ങ്ഗച്ഛത്യഥോ പ്രാണാനേവാ-ഽഽത്മ-ന്ധത്തേ ॥ 50 ॥

( പ്രജാപതി--ര് ഋച്ഛേഥ് - സ്വാ - മേവാന്നം - തേജസാ - ചതുസ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
ന ഹ സ്മ വൈ പുരാ-ഽഗ്നിരപരശുവൃക്ണ-ന്ദഹതി തദസ്മൈ പ്രയോഗ ഏവര്ഷിരസ്വദയ-ദ്യദഗ്നേ യാനി കാനി ചേതി സമിധമാ ദധാത്യപരശുവൃക്ണ-മേവാസ്മൈ സ്വദയതി സര്വമസ്മൈ സ്വദതേ യ ഏവം-വേഁദൌദുമ്ബരീമാ ദധാത്യൂര്ഗ്വാ ഉദുമ്ബര ഊര്ജമേവാസ്മാ അപി ദധാതി പ്രജാപതിരഗ്നി-മസൃജത തഗ്ം സൃഷ്ടഗ്ം രക്ഷാഗ്- [സൃഷ്ടഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി, അജിഘാഗ്ംസന്ഥ്സ ഏത-] 51
-സ്യജിഘാഗ്ംസന്ഥ്സ ഏത-ദ്രാക്ഷോഘ്നമപശ്യ-ത്തേന വൈ സരക്ഷാഗ്സ്യപാ-ഽഹത യ-ദ്രാക്ഷോഘ്ന-മ്ഭവത്യഗ്നേരേവ തേന ജാതാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്ത്യാശ്വത്ഥീമാ ദധാത്യശ്വത്ഥോ വൈ വനസ്പതീനാഗ്ം സപത്നസാഹോ വിജിത്യൈ വൈകങ്കതീമാ ദധാതി ഭാ ഏവാവ രുന്ധേ ശമീമയീമാ ദധാതി ശാന്ത്യൈ സഗ്ംശിത-മ്മേ ബ്രഹ്മോദേഷാ-മ്ബാഹൂ അതിരമിത്യുത്തമേ ഔദുമ്ബരീ [ഔദുമ്ബരീ, വാചയതി ബ്രഹ്മണൈവ] 52
വാചയതി ബ്രഹ്മണൈവ ക്ഷത്രഗ്ം സഗ്ഗ് ശ്യതി ക്ഷത്രേണ ബ്രഹ്മ തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണോ രാജന്യവാനത്യന്യ-മ്ബ്രാഹ്മണ-ന്തസ്മാ-ദ്രാജന്യോ ബ്രാഹ്മണവാനത്യന്യഗ്ം രാജന്യ-മ്മൃത്യുര്വാ ഏഷ യദഗ്നിരമൃതഗ്ം ഹിരണ്യഗ്ം രുക്മമന്തര-മ്പ്രതിമുഞ്ചതേ ഽമൃതമേവ മൃത്യോരന്തര്ധത്ത ഏകവിഗ്ംശതിനിര്ബാധോ ഭവത്യേകവിഗ്ംശതിര്വൈ ദേവലോകാ ദ്വാദശ മാസാഃ പഞ്ചര്തവസ്ത്രയ ഇമേ ലോകാ അസാവാദിത്യ [അസാവാദിത്യഃ, ഏകവിഗ്ംശ ഏതാവന്തോ വൈ] 53
ഏകവിഗ്ംശ ഏതാവന്തോ വൈ ദേവലോകാസ്തേഭ്യ ഏവ ഭ്രാതൃവ്യമന്തരേതി നിര്ബാധൈര്വൈ ദേവാ അസുരാ-ന്നിര്ബാധേ-ഽകുര്വത തന്നിര്ബാധാനാ-ന്നിര്ബാധത്വ-ന്നിര്ബാധീ ഭവതി ഭ്രാതൃവ്യാനേവ നിര്ബാധേ കുരുതേ സാവിത്രിയാ പ്രതിമുഞ്ചതേ പ്രസൂത്യൈ നക്തോഷാസേത്യുത്തരയാ ഽഹോരാത്രാഭ്യാമേവൈന-മുദ്യച്ഛതേ ദേവാ അഗ്നി-ന്ധാരയ-ന്ദ്രവിണോദാ ഇത്യാഹ പ്രാണാ വൈ ദേവാ ദ്രവിണോദാ അഹോരാത്രാഭ്യാമേവൈനമുദ്യത്യ [ ] 54
പ്രാണൈര്ദാധാരാ ഽഽസീനഃ പ്രതിമുഞ്ചതേ തസ്മാദാസീനാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ കൃഷ്ണാജിനമുത്തര-ന്തേജോ വൈ ഹിരണ്യ-മ്ബ്രഹ്മ കൃഷ്ണാജിന-ന്തേജസാ ചൈവൈന-മ്ബ്രഹ്മണാ ചോഭയതഃ പരിഗൃഹ്ണാതി ഷഡുദ്യാമഗ്ം ശിക്യ-മ്ഭവതി ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈന-മുദ്യച്ഛതേ യ-ദ്ദ്വാദശോദ്യാമഗ്ം സംവഁഥ്സരേണൈവ മൌഞ്ജ-മ്ഭവത്യൂര്ഗ്വൈ മുഞ്ജാ ഊര്ജൈവൈനഗ്ം സ മര്ധയതി സുപര്ണോ-ഽസി ഗരുത്മാനിത്യവേക്ഷതേ രൂപമേവാസ്യൈതന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ദിവ-ങ്ഗച്ഛ സുവഃ പതേത്യാഹ സുവര്ഗമേവൈനം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ॥ 55 ॥

(രക്ഷാഗ്സ്യൌ - ദുബംരി - ആദിത്യ - ഉദ്യത്യ - സം - ചതുര്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 10)
സമിദ്ധോ അഞ്ജന് കൃദര-മ്മതീനാ-ങ്ഘൃതമഗ്നേ മധുമ-ത്പിന്വമാനഃ । വാജീ വഹന് വാജിന-ഞ്ജാതവേദോ ദേവാനാം-വഁക്ഷി പ്രിയമാ സധസ്ഥമ് ॥ ഘൃതേനാഞ്ജന്ഥ്സ-മ്പഥോ ദേവയാനാ-ന്പ്രജാനന് വാജ്യപ്യേതു ദേവാന് । അനു ത്വാ സപ്തേ പ്രദിശഃ സചന്താഗ് സ്വധാമസ്മൈ യജമാനായ ധേഹി ॥ ഈഡ്യശ്ചാസി വന്ദ്യശ്ച വാജിന്നാശുശ്ചാസി മേദ്ധ്യശ്ച സപ്തേ । അഗ്നിഷ്ട്വാ [അഗ്നിഷ്ട്വാ, ദേവൈര്വസുഭി-സ്സജോഷാഃ] 56
ദേവൈര്വസുഭി-സ്സജോഷാഃ പ്രീതം-വഁഹ്നിം-വഁഹതു ജാതവേദാഃ ॥ സ്തീര്ണ-മ്ബര്ഹി-സ്സുഷ്ടരീമാ ജുഷാണോരു പൃഥു പ്രഥമാന-മ്പൃഥിവ്യാമ് । ദേവേഭിര്യുക്തമദിതി-സ്സജോഷാ-സ്സ്യോന-ങ്കൃണ്വാനാ സുവിതേ ദധാതു ॥ ഏതാ ഉ വ-സ്സുഭഗാ വിശ്വരൂപാ വിപക്ഷോഭി-ശ്ശ്രയമാണാ ഉദാതൈഃ । ഋഷ്വാ-സ്സതീഃ കവഷ-ശ്ശുമ്ഭമാനാ ദ്വാരോ ദേവീ-സ്സുപ്രായണാ ഭവന്തു ॥ അന്തരാ മിത്രാവരുണാ ചരന്തീ മുഖം-യഁജ്ഞാനാമഭി സംവിഁദാനേ । ഉഷാസാ വാഗ്ം [ഉഷാസാ വാമ്, സുഹിരണ്യേ സുശില്പേ] 57
സുഹിരണ്യേ സുശില്പേ ഋതസ്യ യോനാവിഹ സാദയാമി ॥ പ്രഥമാ വാഗ്ം സരഥിനാ സുവര്ണാ ദേവൌ പശ്യന്തൌ ഭുവനാനി വിശ്വാ । അപിപ്രയ-ഞ്ചോദനാ വാ-മ്മിമാനാ ഹോതാരാ ജ്യോതിഃ പ്രദിശാ ദിശന്താ ॥ ആദിത്യൈര്നോ ഭാരതീ വഷ്ടു യജ്ഞഗ്ം സരസ്വതീ സഹ രുദ്രൈര്ന ആവീത് । ഇഡോപഹൂതാ വസുഭി-സ്സജോഷാ യജ്ഞ-ന്നോ ദേവീരമൃതേഷു ധത്ത ॥ ത്വഷ്ടാ വീര-ന്ദേവകാമ-ഞ്ജജാന ത്വഷ്ടുരര്വാ ജായത ആശുരശ്വഃ । 58
ത്വഷ്ടേദം-വിഁശ്വ-മ്ഭുവന-ഞ്ജജാന ബഹോഃ കര്താരമിഹ യക്ഷി ഹോതഃ ॥ അശ്വോ ഘൃതേന ത്മന്യാ സമക്ത ഉപ ദേവാഗ്ം ഋതുശഃ പാഥ ഏതു । വനസ്പതി-ര്ദേവലോക-മ്പ്രജാനന്നഗ്നിനാ ഹവ്യാ സ്വദിതാനി വക്ഷത് ॥ പ്രജാപതേസ്തപസാ വാവൃധാന-സ്സദ്യോ ജാതോ ദധിഷേ യജ്ഞമഗ്നേ । സ്വാഹാകൃതേന ഹവിഷാ പുരോഗാ യാഹി സാദ്ധ്യാ ഹവിരദന്തു ദേവാഃ ॥ 59 ॥