Lord Agni

5.3 - uthsannayajñno vā eṣa yadagniḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Uthsannayajno Va Esha Yadagnih in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita

This text is a significant portion of the fifth Kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita, focusing on the sophisticated rituals of Agni-chayana. It explores the symbolic and metaphysical dimensions of the sacrificial fire, elucidating how the ritual process acts as a medicinal and restorative force for the performer. By invoking the Ashvini Kumaras, the divine physicians, this section emphasizes the healing nature of Vedic sacrifice. Chanting or studying these mantras is considered vital for scholars of Vedic traditions to ensure cosmic order, spiritual purification, and the successful completion of foundational sacrificial rites.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - citīnā-nnirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
uthsanna yajño vā eṣa yadagniḥ kiṃ-vā~-'haitasya̭ kriyate kiṃ-vā~ na yadvai yajñasya̭ kriyamā̭ṇasyā-ntaryanti pūya̭ti vā a̭sya tadāśvinīrupa̭ dadhātyaśvinau vai devānā-mbhiṣajau tābhyā̭mevāsmai̭ bheṣaja-ṅka̭roti pañcopa̭ dadhāti pāṅkto̭ yajño yāvā̭neva yajñastasmai̭ bheṣaja-ṅka̭rotyṛtavyā̭ upa̭ dadhātyṛtūnā-ṅkḷptyai [kḷptyai, pañcopa̭] 1
pañcopa̭ dadhāti pañca vā ṛtavo yāva̭nta evartavastān ka̭lpayati samānapra̭bhṛtayo bhavanti samānoda̭rkāstasmā-thsamānā ṛtava ekḙna padena vyāva̭rtante tasmā̭d-ṛtavo vyāva̭rtante prāṇabhṛta upa̭ dadhātyṛtuṣveva prāṇā-nda̭dhāti tasmā-thsamānā-ssanta̭ ṛtavo na jīryantyatho praja̭nayatyevainā̭neṣa vai vāyurya-tprāṇo yad-ṛ̭tavyā̭ upadhāya̭ prāṇabhṛta̭ [prāṇabhṛtaḥ̭, upadadhā̭ti] 2
upadadhā̭ti tasmā-thsarvā̭nṛtūnanṷ vāyurā va̭rīvarti vṛṣṭisanīrupa̭ dadhāti vṛṣṭi̭mevāva̭ rundhe yadḙkadhopa̭daddhyā-deka̭mṛtuṃ-va~̭rṣedanuparihāragṃ̭ sādayati tasmā-thsarvā̭nṛtūn. va̭rṣati ya-tprā̭ṇabhṛta̭ upadhāya̭ vṛṣṭisanī̭rupadadhā̭ti tasmā-dvāyupra̭cyutā divo vṛṣṭi̭rīrte paśavo vai va̭yasyā̭ nānā̭manasaḥ khalu vai paśavo nānāvratāstḙ-'pa evābhi sama̭naso [sama̭nasaḥ, ya-ṅkāmayḙtā-] 3
ya-ṅkāmayḙtā-'paśu-ssyāditi̭ vayasyāstasyo̭-padhāyā̭pasyā̭ upa̭ daddhyā-dasaṃ(2)jñāna-mevāsmai̭ paśubhiḥ̭ karotyapaśureva bha̭vati ya-ṅkāmayḙta paśumān-thsyāditya̭-pasyāstasyo̭padhāya̭ vayasyā̭ upa̭ daddhyā-thsaṃ(2)jñāna̭mevāsmai̭ paśubhiḥ̭ karoti paśumāneva bha̭vati cata̭sraḥ purastādupa̭ dadhāti tasmāccatvāri cakṣṷṣo rūpāṇi dve śukle dve kṛṣṇe [kṛṣṇe, mūrdhanvatī-] 4
mūrdhanvatī-rbhavanti tasmā-tpurastānmūrdhā pañca dakṣi̭ṇāyāg śroṇyāmupa̭ dadhāti pañcotta̭rasyā-ntasmā-tpaścā-dvarṣī̭yā-npurastā-tpravaṇaḥ paśurbasto vaya iti dakṣiṇe-'gṃsa upa̭ dadhāti vṛṣṇirvaya ityuttare 'gṃsā̭veva prati̭ dadhāti vyāghro vaya iti dakṣi̭ṇe pakṣa upa̭ dadhāti sigṃho vaya ityutta̭re pakṣayo̭reva vīrya̭-ndadhāti purṷṣo vaya iti maddhye tasmā-tpurṷṣaḥ paśūnāmadhi̭patiḥ || 5 ||
(kḷptyā̭ - upadhāya̭ prāṇabhṛtaḥ-sama̭nasaḥ-kṛṣṇe-purṷṣo vaya iti - pañca̭ ca) (a. 1)
indrāgnī avya̭thamānāmiti̭ svayamātṛṇṇāmupa̭ dadhātīndrāgnibhyāṃ-vā~ imau lokau vidhṛ̭tāvanayo-rlokayo-rvidhṛ̭tyā adhṛ̭teva vā eṣā yanma̭ddhyamā citi̭rantari̭kṣamiva vā eṣendrāgnī ityā̭hendrāgnī vai devānā̭mojo bhṛtāvoja̭saivainā̭-mantari̭kṣe cinute dhṛtyai svayamātṛṇṇāmupa̭ dadhātyantari̭kṣaṃ-vai~ sva̭yamātṛṇṇā 'ntari̭kṣamevopa̭ dhatte 'śvamupa̭ [dhatte 'śvamupa̭, ghrāpayati prāṇamevā-] 6
ghrāpayati prāṇamevā-'syā-ndadhātyatho prājāpatyo vā aśvaḥ̭ prajāpa̭tinaivāgni-ñci̭nute svayamātṛṇṇā bha̭vati prāṇānāmuthsṛ̭ṣṭyā atho̭ suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai devānāṃ-vai~ sṷvargaṃ-lo~kaṃ-ya~tā-ndiśa-ssama̭vlīyanta ta etā diśyā̭ apaśya-ntā upā̭dadhata tābhirvai te diśo̭-'dṛgṃhan yaddiśyā̭ upadadhā̭ti diśāṃ-vi~dhṛ̭tyai daśa̭ prāṇabhṛtaḥ̭ purastādupa̭ [purastādupa̭, dadhāti nava vai purṷṣe] 7
dadhāti nava vai purṷṣe prāṇā nābhi̭rdaśamī prāṇāneva purastāddhatte tasmā-tpurastā-tprāṇā jyoti̭ṣmatī-muttamāmupa̭ dadhāti tasmā-tprāṇānāṃ-vā~gjyoti̭ruttamā daśopa̭ dadhāti daśākṣarā virā-ḍvirāṭ chanda̭sā-ñjyotirjyoti̭reva purastāddhatte tasmā-tpurastājjyotirupā ''smahe chandāgṃ̭si paśuṣvājima̭yustā-nbṛ̭hatyuda̭jaya-ttasmā-dbārha̭tāḥ [tasmā-dbārha̭tāḥ, paśava̭ ucyante mā] 8
paśava̭ ucyante mā chanda iti̭ dakṣiṇata upa̭ dadhāti tasmā-ddakṣiṇā vṛ̭to māsāḥ pṛthivī chanda iti̭ paścā-tprati̭ṣṭhityā agnirdevatetyṷttarata ojo vā agniroja̭ evotta̭rato dha̭tte tasmā̭duttarato 'bhiprayāyī ja̭yati ṣaṭtrigṃ̭śa-thsampa̭dyante ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛhatī bārha̭tāḥ paśavo̭ bṛhatyaivāsmai̭ paśūnava̭ rundhe bṛhatī chanda̭sāg svārājya-mparī̭yāya yasyaitā [yasyaitāḥ, ṷpadhīyante gaccha̭ti] 9
ṷpadhīyante gaccha̭ti svārājyagṃ sapta vāla̭khilyāḥ purastādupa̭ dadhāti sapta paścā-thsapta vai śī̭rṣaṇyāḥ prāṇā dvāvavāñcau prāṇānāgṃ̭ savīryatvāya̭ mūrdhā-'si rāḍiti̭ purastādupa̭ dadhāti yantrī rāḍiti̭ paścā-tprāṇānevāsmai̭ samīco̭ dadhāti || 10 ||
(aśvamupa̭-purastādupa-bārha̭tā-etā-ścatṷstrigṃśacca) (a. 2)
devā vai ya-dyajñe 'kṷrvata tadasṷrā akurvata te devā etā a̭kṣṇayāstomīyā̭ apaśya-ntā anyathā 'nūcyā-nyathopā̭dadhata tadasṷrā nānvavā̭ya-ntato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā yada̭kṣṇayāstomīyā̭ anyathā 'nūcyānyatho̭pa dadhā̭ti bhrātṛ̭vyābhibhūtyai bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavatyā-śustrivṛditi̭ purastādupa̭ dadhāti yajñamukhaṃ-vai~ trivṛ- [trivṛt, yajñamukhameva] 11
-dya̭jñamukhameva purastādvi yā̭tayati vyo̭ma saptadaśa iti̭ dakṣiṇato 'nnaṃ-vai~ vyo̭mā-'nnagṃ̭ saptadaśo-'nna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenānna̭madyate dharuṇa̭ ekavigṃśa iti̭ paścā-tpra̭tiṣṭhā vā ḙkavigṃśaḥ prati̭ṣṭhityai bhāntaḥ pa̭ñcadaśa ityṷttarata ojo vai bhānta ojaḥ̭ pañcadaśa oja̭ evotta̭rato dha̭tte tasmā̭duttarato 'bhiprayāyī ja̭yati pratūrtiraṣṭādaśa iti̭ purastā- [iti̭ purastāt, upa̭ dadhāti dvau] 12
-dupa̭ dadhāti dvau trivṛtā̭vabhipūrvaṃ-ya~̭jñamukhe vi yā̭tayatyabhivarta-ssa̭vigṃśa iti̭ dakṣiṇato-'nnaṃ-vā~ a̭bhivarto-'nnagṃ̭ savigṃśo-'nna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenānna̭madyate varco dvāvigṃśa iti̭ paścā-dya-dvigṃ̭śatirdve tena̭ virājau ya-ddve pra̭tiṣṭhā tena̭ virājo̭revā-bhi̭pūrvamannādye prati̭tiṣṭhati tapo̭ navadaśa ityṷttarata stasmā-thsavyo [ityṷttarata stasmā-thsavyaḥ, hasta̭yo-] 13
hasta̭yo-stapasvita̭ro yoni̭ścaturvigṃśa iti̭ purastādupa̭ dadhāti catṷrvigṃśatyakṣarā gāyatrī gā̭yatrī ya̭jñamukhaṃ-ya~̭jñamukhameva purastā-dviyā̭tayati garbhāḥ pañcavigṃśa iti̭ dakṣiṇato-'nnaṃ-vai~ garbhā anna̭-mpañcavigṃśonna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenānna̭madyata oja̭striṇava iti̭ paścādime vai lokāstri̭ṇava eṣvḙva lokeṣu prati̭tiṣṭhati sabhaṃra̭ṇastrayovigṃśa i- [sabhaṃra̭ṇastrayovigṃśa iti̭, uttarata-] 14
-tyṷttarata-stasmā-thsavyo hasta̭yo-ssambhārya̭taraḥ kratṷrekatrigṃśa iti̭ purastādupa̭ dadhāti vāgvai kratṷryajñamukhaṃ-vā~gya̭jñamukhameva purastādvi yā̭tayati braddhnasya̭ viṣṭapa̭-ñcatustrigṃśa iti̭ dakṣiṇato̭-'sau vā ā̭dityo braddhnasya̭ viṣṭapa̭-mbrahmavarcasameva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣiṇo-'rdho brahmavarcasita̭raḥ pratiṣṭhā tra̭yastrigṃśa iti̭ paścā-tprati̭ṣṭhityai nākaḥ̭ ṣaṭtrigṃśa ityṷttarata-ssṷvargo vai loko nākaḥ̭ suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 15 ||
(vai trivṛ - diti̭ purastāth - savya - stra̭yovigṃśa iti̭ - suvargo vai - pañca̭ ca) (a. 3)
(āśu - rvyo̭ma - dharuṇo̭ - bhāntaḥ - pratūrtira -bhivarto - varca - stapo - yoni - rgarbhā - ojaḥ̭ - sabhaṃra̭ṇaḥ - kratṷ - rbraddhrasya̭ - pratiṣṭhā - nākaḥ - ṣoḍa̭śa)
agnerbhāgo̭-'sīti̭ purastādupa̭ dadhāti yajñamukhaṃ-vā~ agnirya̭jñamukha-ndīkṣā ya̭jñamukha-mbrahma̭ yajñamukha-ntrivṛ-dya̭jñamukhameva purastādvi yā̭tayati nṛcakṣa̭sā-mbhāgo̭-'sīti̭ dakṣiṇata-śśṷśruvāgṃso vai nṛcakṣaso-'nna̭-ndhātā jātāyaivāsmā annamapi̭ dadhāti tasmājjāto-'nna̭matti janitragg̭ spṛtagṃ sa̭ptadaśa-sstoma ityāhā-'nnaṃ-vai~ janitra- [janitram, annagṃ̭ saptadaśo-'nna̭meva] 16
-mannagṃ̭ saptadaśo-'nna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenā-nna̭madyate mitrasya̭ bhāgo̭-'sīti̭ paścā-tprāṇo vai mitro̭-'pāno varṷṇaḥ prāṇāpānāvevāsmi̭-ndadhāti divo vṛṣṭirvātā-sspṛtā ḙkavigṃśa-sstoma ityā̭ha pratiṣṭhā vā ḙkavigṃśaḥ prati̭ṣṭhityā indra̭sya bhāgo̭-'sītyṷttarata ojo vā indra ojo viṣṇurojaḥ̭ kṣatramojaḥ̭ pañcadaśa [pañcadaśaḥ, oja̭ evotta̭rato dha̭tte] 17
oja̭ evotta̭rato dha̭tte tasmā̭duttarato-'bhiprayāyī ja̭yati vasṷ̄nā-mbhāgo̭-'sīti̭ purastādupa̭ dadhāti yajñamukhaṃ-vai~ vasa̭vo yajñamukhagṃ rudrā ya̭jñamukha-ñca̭turvigṃśo ya̭jñamukhameva purastādvi yā̭tayatyādityānā-mbhāgo̭-'sīti̭ dakṣiṇato-'nnaṃ-vā~ ā̭dityā anna̭-mmaruto-'nna-ṅgarbhā anna̭-mpañcavigṃśo-'nna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenā-'nna̭madyate 'di̭tyai bhāgo̭- [-'di̭tyai bhāgaḥ, asīti̭ paścā-tpra̭tiṣṭhā] 18
-'sīti̭ paścā-tpra̭tiṣṭhā vā adi̭tiḥ pratiṣṭhā pūṣā pra̭tiṣṭhā tri̭ṇavaḥ prati̭ṣṭhityai devasya̭ saviturbhāgo̭-' sītyṷttarato brahma vai deva-ssa̭vitā brahma bṛhaspatirbrahma̭ catuṣṭomo bra̭hmavarcasamevotta̭rato dha̭tte tasmāduttaro-'rdho brahmavarcasita̭ra-ssāvitrava̭tī bhavati prasūtyai tasmā-dbrāhmaṇānāmudī̭cī saniḥ prasṷ̄tā dhartraśca̭tuṣṭoma iti̭ purastādupa̭ dadhāti yajñamukhaṃ-vai~ dhartro [dhartraḥ, yajñamukha-ñca̭tuṣṭomo] 19
ya̭jñamukha-ñca̭tuṣṭomo ya̭jñamukhameva purastādvi yā̭tayati yāvā̭nā-mbhāgo̭-'sīti̭ dakṣiṇato māsā vai yāvā̭ ardhamāsā ayā̭vā-stasmā-ddakṣiṇāvṛ̭to māsā annaṃ-vai~ yāvā anna̭-mprajā anna̭meva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣi̭ṇenā-nna̭madyata ṛbhūṇā-mbhāgo̭-'sīti̭ paścā-tprati̭ṣṭhityai vivarto 'ṣṭācatvārigṃśa ityṷttarato̭-'nayorlokayo-ssavīryatvāya tasmā̭dimau lokau samāva̭-dvīryau [samāva̭-dvīryau, yasya mukhya̭vatīḥ] 20
yasya mukhya̭vatīḥ purastā̭dupadhīyante mukhya̭ eva bha̭vatyā-'sya mukhyo̭ jāyate yasyā-nna̭vatī - rdakṣiṇato-'ttyannamā-'syānnādo jā̭yate yasya̭ pratiṣṭhāva̭tīḥ paścā-tpratyeva ti̭ṣṭhati yasyauja̭svatīruttarata o̭jasvyḙva bha̭vatyā-'syaṷjasvī jā̭yate 'rko vā eṣa yadagnistasyaitadeva stotrametacchastraṃ-ya~deṣā vidhā [vidhā, vidhīyate-'rka eva] 21
vi̭dhīyate-'rka eva tadarkya̭manu vi dhī̭yate 'ttyannamā-'syānnādo jā̭yate yasyaiṣā vidhā vi̭dhīyate ya ṷ caināmevaṃ-ve~da sṛṣṭīrupa̭ dadhāti yathāsṛṣṭamevāva̭ rundhe na vā ida-ndivā na nakta̭māsīdavyā̭vṛtta-nte devā etā vyṷṣṭīrapaśya-ntā upā̭dadhata tato vā idaṃ ~vyauccha-dyasyaitā ṷpadhīyante vyḙvāsmā̭ ucchatyatho tama̭ evāpa̭hate || 22 ||
(vai janitraṃ̭ - pañcadaśo - 'di̭tyai bhāgo - vai dhartraḥ - samāva̭dvīryai-vidhā-tato vā idaṃ - catṷrdaśa ca ) (a. 4)
(agne - rnṛcakṣa̭sāṃ - janitraṃ̭ - mitra - syendra̭sya -vasṷ̄nā - mādityānā - madi̭tyai - devasya̭ savituḥ - sā̭vitrava̭tī - dhartro - yāvā̭nā-mṛbhūṇāṃ - ~vi̭varta - ścatṷrdaśa)
agnḙ jātā-npraṇṷdā na-ssapatnāniti̭ purastādupa̭ dadhāti jātāneva bhrātṛ̭vyā-npraṇṷdate saha̭sā jātāniti̭ paścājja̭niṣyamā̭ṇāneva prati̭ nudate catuścatvārigṃśa-sstoma iti̭ dakṣiṇato bra̭hmavarcasaṃ-vai~ ca̭tuścatvārigṃśo bra̭hmavarcasameva da̭kṣiṇato dha̭tte tasmā-ddakṣiṇo-'rdho brahmavarcasita̭ra-ṣṣoḍaśa-sstoma ityṷttarata ojo vai ṣo̭ḍaśa oja̭ evotta̭rato dha̭tte tasmā̭- [tasmāt, uttarato-'bhiprayāyī] 23
-duttarato-'bhiprayāyī ja̭yati vajro vai ca̭tuścatvārigṃśo vajraḥ̭ ṣoḍaśo yadete iṣṭa̭ke upadadhā̭ti jātāgścaiva ja̭niṣyamā̭ṇāgśca bhrātṛ̭vyā-npraṇudya vajramanu praha̭rati stṛtyai purī̭ṣavatī-mmaddhya upa̭dadhāti purī̭ṣaṃ-vai~ maddhya̭mātmana-ssātmā̭namevāgni-ñci̭nute sātmā-'muṣmi̭n ~loke bha̭vati ya evaṃ-ve~daitā vā a̭sapatnā nāmeṣṭa̭kā yasyaitā ṷpadhīyante [ṷpadhīyante, nā-'sya̭] 24
nā-'sya̭ sapatno̭ bhavati paśurvā eṣa yadagnirvirāja̭ uttamāyā-ñcityāmupa̭ dadhāti virāja̭mevottamā-mpaśuṣṷ dadhāti tasmā-tpaśumānṷttamāṃ-vā~caṃ̭-va~dati daśa̭daśopa̭ dadhāti savīryatvāyā-'kṣṇayopa̭ dadhāti tasmā̭dakṣṇayā paśavo-'ṅgā̭ni praha̭ranti prati̭ṣṭhityai yāni vai chandāgṃ̭si suvargyāṇyāsa-ntairdevā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-ntenarṣa̭yo- [-~lokamā̭ya-ntenarṣa̭yaḥ, aśrāmya-nte tapo̭-'tapyanta] 25
-'śrāmya-nte tapo̭-'tapyanta tāni tapa̭sā-'paśya-ntebhya̭ etā iṣṭa̭kā nira̭mimatevaśchando vari̭vaśchanda iti tā upā̭dadhata tābhirvai te sṷvargaṃ-lo~kamā̭yan. yadetā iṣṭa̭kā upadadhā̭ti yānyeva chandāgṃ̭si suvargyā̭ṇi taireva yaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti yajñena vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata tā-sstoma̭ bhāgairevā-'sṛ̭jata ya- [-'sṛ̭jata yat, stoma̭ bhāgā upadadhā̭ti] 26
-thstoma̭ bhāgā upadadhā̭ti prajā eva ta-dyaja̭māna-ssṛjate bṛhaspatirvā eta-dyajñasya teja-ssama̭bharadya-thstoma̭bhāgā ya-thstoma̭bhāgā upadadhā̭ti satḙjasamevāgni-ñci̭nute bṛhaspatirvā etāṃ-ya~jñasya̭ pratiṣṭhāma̭paśyadya-thstoma̭bhāgā ya-thstoma̭bhāgā upadadhā̭ti yajñasya prati̭ṣṭhityai saptasaptopa̭ dadhāti savīryatvāya̭ tisro maddhye prati̭ṣṭhityai || 27 ||
( uttarato dha̭tte tasmā̭ - dupadhīyanta - ṛṣa̭yo - 'sṛjata yat - trica̭tvārigṃśacca) (a. 5)
raśmirityevā ''dityama̭sṛjata pretiriti dharmamanvi̭tiriti divagṃ̭ sadhiṃrityantari̭kṣa-mpratidhiriti̭ pṛthivīṃ-vi~̭ṣṭambha iti vṛṣṭi̭-mpravetyaha̭ranuveti rātri̭muśigiti vasū-npraketa iti̭ rudrān-thsṷdītirityā̭dityānoja iti̭ pitṝgstanturiti̭ prajāḥ pṛ̭tanāṣāḍiti̭ paśū-nrevadityo-ṣa̭dhīrabhijida̭si yuktagrāve- [yuktagrā̭vā, indrā̭ya tvendra̭-ñjinvetyeva] 28
-ndrā̭ya tvendra̭-ñjinvetyeva da̭kṣiṇato vajra-mparyaṷhadabhiji̭tyai tāḥ prajā apa̭prāṇā asṛjata tāsvadhi̭patirasītyeva prāṇama̭dadhā-dyantetya̭pānagṃ sagṃsarpa iti cakṣṷrvayodhā iti śrotra-ntāḥ prajāḥ prā̭ṇatīra̭pānatīḥ paśya̭ntī-śśṛṇvatīrna mi̭thunī a̭bhava-ntāsṷ trivṛdasītyeva mi̭thunama̭dadhā-ttāḥ prajā mi̭thunī [ ] 29
bhava̭ntīrna prājā̭yanta tā-ssagṃ̭roho̭-'si nīroho̭-'sītyeva prā-'ja̭naya-ttāḥ prajāḥ prajā̭tā na pratya̭tiṣṭha-ntā va̭suko̭-'si veṣa̭śrirasi vasya̭ṣṭirasītyevaiṣu lokeṣu pratya̭sthāpayadyadāha̭ vasuko̭-'si veṣa̭śrirasi vasya̭ṣṭirasīti̭ prajā eva prajā̭tā eṣu lokeṣu prati̭ṣṭhāpayati sātmā-'ntari̭kṣagṃ rohati saprā̭ṇo-'muṣmi̭n ~loke prati̭ tiṣṭhatyavya̭rdhukaḥ prāṇāpānābhyā-mbhavati ya evaṃ-ve~da̭ || 30 ||
(yuktagrā̭vā - prajā mi̭thunya̭ - ntari̭kṣaṃ - dvāda̭śa ca) (a. 6)
nākasadbhirvai devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-ntannā̭kasadā-nnākasattvaṃ-ya~nnā̭kasada̭ upadadhā̭ti nākasadbhi̭reva ta-dyaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti suvargo vai loko nāko yasyaitā ṷpadhīyante nāsmā aka̭-mbhavati yajamānāyatanaṃ-vai~ nā̭kasado yannā̭kasada̭ upadadhātyāyata̭nameva ta-dyaja̭mānaḥ kurute pṛṣṭhānāṃ-vā~ eta-tteja-ssambhṛ̭taṃ-ya~nnā̭kasado yannā̭kasada̭ [yannā̭kasadaḥ̭, upadadhā̭ti pṛṣṭhānā̭meva] 31
upadadhā̭ti pṛṣṭhānā̭meva tejo-'va̭ rundhe pañcacoḍā upa̭ dadhātyaphsarasa̭ evaina̭metā bhūtā amuṣmi̭n ~loka upa̭ śere-'tho̭ tanūpānī̭revaitā yaja̭mānasya ya-ndviṣyā-ttamṷpadadha̭ddhyāyedetābhya̭ evaina̭-ndevatābhya ā vṛ̭ścati tājagārtimārcchatyutta̭rā nākasadbhya upa̭dadhāti yathā̭ jāyāmānīya̭ gṛheṣṷ niṣādaya̭ti tādṛgeva ta- [tādṛgeva tat, paścā-tprācī̭-] 32
-tpaścā-tprācī̭-muttamāmupa̭ dadhāti tasmā-tpaścā-tprācī patnyanvāste svayamātṛṇṇā-ñca̭ vikarṇī-ñcottame upa̭ dadhāti prāṇo vai sva̭yamātṛṇṇā-''yṷrvikarṇī prāṇa-ñcaivā-''yṷśca prāṇānā̭muttamau dha̭tte tasmā-tprāṇaścā-''yṷśca prāṇānā̭muttamau nānyāmutta̭rāmiṣṭa̭kāmupa̭ daddhyā-dyadanyāmutta̭rā-miṣṭa̭kā-mupadaddhyā-tpa̭śūnā- [-mupadaddhyā-tpa̭śūnām, ca yaja̭mānasya ca] 33
-ñca yaja̭mānasya ca prāṇa-ñcā-''yuścāpi̭ daddhyā-ttasmānnā-nyottareṣṭa̭kopadheyā svayamātṛṇṇāmupa̭ dadhātyasau vai sva̭yamātṛṇṇā- 'mūmevopa̭ dhatte 'śvamupa̭ ghrāpayati prāṇamevāsyā-ndadhātyatho prājāpatyo vā aśvaḥ̭ prajāpa̭tinaivāgni-ñci̭nute svayamātṛṇṇā bha̭vati prāṇānāmuthsṛ̭ṣṭyā atho̭ suvargasya̭ lokasyā-'nṷkhyātyā eṣā vai devānāṃ-vi~krāntirya-dvi̭karṇī ya-dvi̭karṇīmṷpadadhā̭ti devānā̭meva vikrāntimanu vikra̭mata uttarata upa̭dadhāti tasmā̭duttarata ṷpacāro-'gni rvā̭yumatī̭ bhavati sami̭ddhyai || 34 ||
(sambhṛ̭taṃ-ya~nnā̭kasado yannā̭kasada - stat - pa̭śūnā-meṣā vai-dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)
chandāgsyupa̭ dadhāti paśavo vai chandāgṃ̭si paśūnevāva̭ rundhe chandāgṃ̭si vai devānāṃ-vā~ma-mpaśavo̭ vāmameva paśūnava̭ rundha etāgṃ ha vai yajñasḙna-ścaitriyāyaṇa-ścitiṃ̭-vi~dā-ñca̭kāra tayā vai sa paśūnavā̭rundha yadetāmṷpadadhā̭ti paśūnevāva̭ rundhe gāyatrīḥ purastādupa̭ dadhāti tejo vai gā̭yatrī teja̭ eva [teja̭ eva, mukhato dha̭tte] 35
mṷkhato dha̭tte mūrdhanvatīrbhavanti mūrdhāna̭mevainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti triṣṭubha upa̭ dadhātīndriyaṃ-vai~ triṣṭugi̭ndriyameva ma̭ddhyato dha̭tte jaga̭tīrupa̭ dadhāti jāga̭tā vai paśavaḥ̭ paśūnevāva̭ rundhe 'nuṣṭubha upa̭ dadhāti prāṇā vā a̭nuṣṭup prāṇānāmuthsṛ̭ṣṭyai bṛhatīruṣṇihāḥ paṅktīrakṣara̭paṅktīriti viṣṷrūpāṇi chandāgsyupa̭ dadhāti viṣṷrūpā vai paśavaḥ̭ paśava- [paśavaḥ̭ paśavaḥ̭, chandāgṃ̭si viṣṷrūpāneva] 36
-śchandāgṃ̭si viṣṷrūpāneva paśūnava̭ rundhe viṣṷrūpamasya gṛhe dṛ̭śyate yasyaitā ṷpadhīyante ya ṷ cainā evaṃ-ve~dā-'ti̭cchandasamupa̭ dadhātyati̭cchandā vai sarvā̭ṇi chandāgṃ̭si sarvḙbhirevaina-ñchando̭bhiścinute varṣma vā eṣā chanda̭sāṃ-ya~dati̭cchandā yadati̭cchandasa-mupadadhā̭ti varṣmaivainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti dvipadā upa̭ dadhāti dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai || 37 ||
(teja̭ eva - paśavaḥ̭ paśavo - yaja̭māna - eka̭ñca) (a. 8)
sarvābhyo vai devatābhyo-'gniścī̭yate ya-thsayujo nopa̭daddhyā-ddevatā̭ asyāgniṃ-vṛ~̭ñjīran. ya-thsayuja̭ upadadhātyātmanaivainagṃ̭ sayuja̭-ñcinute nāgninā vyṛ̭ddhyate-'tho yathā purṷṣa-ssnāva̭bhi-ssanta̭ta evamevaitābhi̭ragni-ssanta̭to 'gninā vai devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-ntā amūḥ kṛtti̭kā abhavan yasyaitā ṷpa dhīyantḙ suvargameva [ ] 38
lokamḙti gaccha̭ti prakāśa-ñcitrameva bha̭vati maṇḍaleṣṭakā upa̭ dadhātīme vai lokā ma̭ṇḍaleṣṭakā ime khalu vai lokā dḙvapurā dḙvapurā eva pravi̭śati nā-''rtimārccha̭tyagni-ñci̭kyāno viśvajyo̭tiṣa upa̭ dadhātīmānevaitābhi-̭rlokān jyoti̭ṣmataḥ kurute-'tho prāṇānevaitā yaja̭mānasya dāddhratyetā vai devatā-ssuvargyāstā evā- -nvārabhya̭ suvargaṃ-lo~kamḙti || 39 ||
(suvargameva - tā eva - catvāri̭ ca) (a. 9)
vṛṣṭisanīrupa̭ dadhāti vṛṣṭi̭mevāva̭ rundhe yadḙkadhopa̭daddhyādeka̭mṛtuṃ-va~̭rṣedanuparihāragṃ̭ sādayati tasmā-thsarvā̭nṛtūn. va̭rṣati purovātasani̭-rasītyā̭haitadvai vṛṣṭyai̭ rūpagṃ rūpeṇaiva vṛṣṭimava̭ rundhe saṃyā~nī̭bhirvai devā imān ~lokān-thsama̭yusta-thsaṃyā~nī̭nāgṃ saṃyā~nitvaṃ-ya~-thsaṃyā~nī̭rupadadhā̭ti yathā-'phsu nāvā saṃyā~tyeva- [saṃyā~tyevam, evaitābhi] 40
-mevaitābhi ryaja̭māna imān ~lokān-thsaṃ-yā~̭ti plavo vā eṣo-'gnerya-thsaṃyā~nīrya-thsaṃyā~nī̭rupadadhā̭ti plavamevaitamagnaya upa̭dadhātyuta yasyaitāsūpa̭hitāsvāpo-'gnigṃ harantyahṛ̭ta evāsyā-gnirā̭dityeṣṭakā upa̭ dadhātyādityā vā eta-mbhūtyai prati̭nudante yo-'la-mbhūtyai sa-nbhūti-nna prāpnotyā̭dityā [prāpnotyā̭dityāḥ, evaina-mbhūti̭-] 41
evaina-mbhūti̭-ṅgamayantyasau vā etasyā̭-''dityo rucamā da̭tte yo-'gni-ñcitvā na roca̭te yadā̭dityeṣṭakā ṷpadadhātyasāve-vāsmi̭nnādityo ruca̭-ndadhāti yathā-'sau devānāgṃ roca̭ta evamevaiṣa ma̭nuṣyā̭ṇāgṃ rocate ghṛteṣṭakā upa̭ dadhātyetadvā agneḥ priya-ndhāma ya-dghṛta-mpriyeṇaivaina-ndhāmnā sama̭rdhaya- [sama̭rdhayati, atho] 42
-tyatho teja̭sā 'nuparihāragṃ̭ sādaya-tyapa̭rivarga-mevāsmi-ntejo̭ dadhāti prajāpa̭tiragnima̭cinuta sa yaśa̭sā vyārdhyata sa etā ya̭śodā a̭paśya-ttā upā̭dhatta tābhirvai sa yaśa̭ ātmanna̭dhatta yadya̭śodā ṷpadadhā̭ti yaśa̭ eva tābhiryaja̭māna ātma-ndha̭tte pañcopa̭ dadhāti pāṅktaḥ purṷṣo yāvā̭neva purṷṣastasmin yaśo̭ dadhāti || 43 ||
(evaṃ - prāprotyā̭dityā - a̭rdhayatye - kānna pa̭ñcāśacca̭) (a. 10)
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsan kanī̭yāgṃso devā āsa-nbhūyāgṃso-'sṷrāste devā etā iṣṭa̭kā apaśya-ntā upā̭dadhata bhūyaskṛdasītyeva bhūyāgṃ̭so-'bhavan vanaspati̭bhi-roṣa̭dhībhi-rvarivaskṛdasītī-māma̭jaya-nprācyasīti prācī-ndiśa̭majayannūrdhvā 'sītyamūma̭jaya-nnantarikṣasada̭syantari̭kṣe sīdetya-ntari̭kṣamajaya-ntato̭ devā abha̭va- [devā abha̭vann, parā-'sṷrā] 44
-nparā-'sṷrā yasyaitā ṷpadhīyante bhūyā̭neva bha̭vatyabhīmān ~lokān ja̭yati bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavatyaphsuṣada̭si śyenasadasītyā̭haitadvā agne rūpagṃ rūpeṇaivāgnimava̭ rundhe pṛthivyāstvā dravi̭ṇe sādayāmī-tyā̭hemānevaitābhi̭-rlokā-ndravi̭ṇāvataḥ kuruta āyuṣyā̭ upa̭ dadhātyāyṷrevā- [upa̭ dadhātyāyṷreva, asmi-ndadhātyagne] 45
-'smi̭-ndadhātyagne yatte paragṃ hṛnnāmetyā̭haitadvā agneḥ priya-ndhāma̭ priyamevāsya dhāmopā-''pnoti tāvehi sagṃ ra̭bhāvahā ityā̭ha vyḙvainḙna pari̭ dhatte pāñca̭janyeṣvapyeddhyagna ityā̭haiṣa vā agniḥ pāñca̭janyo yaḥ pañca̭citīka-stasmā̭devamā̭hartavyā̭ upa̭ dadhātyetadvā ṛ̭tūnā-mpriya-ndhāma yadṛ̭tavyā̭ ṛtūnāmeva priya-ndhāmāva̭ rundhe sumeka ityā̭ha saṃva~thsaro vai sumekaḥ̭ saṃva~thsarasyaiva priya-ndhāmopā-''pnoti || 46 ||
(abha̭va - nnāyṷreva - rtavyā̭ upa - ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 11)
prajāpa̭terakṣya̭śvaya-tta-tparā̭-'pata-ttadaśvo̭-'bhava-dyadaśva̭ya-ttadaśva̭syāśvatva-ntaddevā a̭śvamedhenaiva pratya̭dadhureṣa vai prajāpa̭tigṃ sarva̭-ṅkaroti yo-'śvamedhena yaja̭te sarva̭ eva bha̭vati sarva̭sya vā eṣā prāya̭ścitti-ssarva̭sya bheṣajagṃ sarvaṃ-vā~ etena̭ pāpmāna̭-ndevā a̭tarannapi vā etena̭ brahmahatyā-ma̭taran-thsarva̭-mpāpmāna̭- [-ma̭taran-thsarva̭-mpāpmānam, tarati tara̭ti] 47
-ntarati tara̭ti brahmahatyāṃ-yo~-'śvamedhena yaja̭te ya ṷ cainamevaṃ-ve~dotta̭raṃ-vai~ ta-tprajāpa̭terakṣya̭śvaya-ttasmādaśva̭syottarato-'va̭ dyanti dakṣiṇato-'nyeṣā-mpaśūnāṃ-vai~̭tasaḥ kaṭo̭ bhavatyaphsuyo̭nirvā aśvo-'phsujo vḙtasa-ssva evainaṃ-yo~nau prati̭ṣṭhāpayati catuṣṭoma-sstomo̭ bhavati saraḍḍha vā aśva̭sya sakthyā-'vṛ̭ha-tta-ddevāśca̭tuṣṭomenaiva pratya̭dadhuryacca̭tuṣṭoma-sstomo bhavatyaśva̭sya sarvatvāya̭ || 48 ||
(sarva̭ma pāpmāna̭ - mavṛha-d- dvāda̭śa ca) (a. 12) (uthsannayajña - indrāgnī - devā vā a̭kṣṇayāstomīyā̭ - agnerbhāgo - 'syagnḙ jātān - raśmiriti̭ - nākasadbhiḥ -chandāgṃ̭si - sarvābhyo - vṛṣṭisanī - rdevāsurāḥ kanī̭yāgṃsaḥ - prajāpa̭terakṣi - dvāda̭śa ) (uthsannayajño - devā vai - yasya mukhya̭vatī - rnākasadbhi̭re - vai tābhi̭ra - ṣṭāca̭tvārigṃśat) (uthsannayajña, ssa̭rvatvāya̭) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More