కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్నః - చితీనా-న్నిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
ఉథ్సన్న యజ్ఞో వా ఏష యదగ్నిః కిం-వాఁ-ఽహైతస్య క్రియతే కిం-వాఁ న యద్వై యజ్ఞస్య క్రియమాణస్యా-న్తర్యన్తి పూయతి వా అస్య తదాశ్వినీరుప దధాత్యశ్వినౌ వై దేవానా-మ్భిషజౌ తాభ్యామేవాస్మై భేషజ-ఙ్కరోతి పఞ్చోప దధాతి పాఙ్క్తో యజ్ఞో యావానేవ యజ్ఞస్తస్మై భేషజ-ఙ్కరోత్యృతవ్యా ఉప దధాత్యృతూనా-ఙ్కౢప్త్యై [కౢప్త్యై, పఞ్చోప] 1
పఞ్చోప దధాతి పఞ్చ వా ఋతవో యావన్త ఏవర్తవస్తాన్ కల్పయతి సమానప్రభృతయో భవన్తి సమానోదర్కాస్తస్మా-థ్సమానా ఋతవ ఏకేన పదేన వ్యావర్తన్తే తస్మాద్-ఋతవో వ్యావర్తన్తే ప్రాణభృత ఉప దధాత్యృతుష్వేవ ప్రాణా-న్దధాతి తస్మా-థ్సమానా-స్సన్త ఋతవో న జీర్యన్త్యథో ప్రజనయత్యేవైనానేష వై వాయుర్య-త్ప్రాణో యద్-ఋతవ్యా ఉపధాయ ప్రాణభృత [ప్రాణభృతః, ఉపదధాతి] 2
ఉపదధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూనను వాయురా వరీవర్తి వృష్టిసనీరుప దధాతి వృష్టిమేవావ రున్ధే యదేకధోపదద్ధ్యా-దేకమృతుం-వఁర్షేదనుపరిహారగ్ం సాదయతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-త్ప్రాణభృత ఉపధాయ వృష్టిసనీరుపదధాతి తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే పశవో వై వయస్యా నానామనసః ఖలు వై పశవో నానావ్రతాస్తే-ఽప ఏవాభి సమనసో [సమనసః, య-ఙ్కామయేతా-] 3
య-ఙ్కామయేతా-ఽపశు-స్స్యాదితి వయస్యాస్తస్యో-పధాయాపస్యా ఉప దద్ధ్యా-దసం(2)జ్ఞాన-మేవాస్మై పశుభిః కరోత్యపశురేవ భవతి య-ఙ్కామయేత పశుమాన్-థ్స్యాదిత్య-పస్యాస్తస్యోపధాయ వయస్యా ఉప దద్ధ్యా-థ్సం(2)జ్ఞానమేవాస్మై పశుభిః కరోతి పశుమానేవ భవతి చతస్రః పురస్తాదుప దధాతి తస్మాచ్చత్వారి చక్షుషో రూపాణి ద్వే శుక్లే ద్వే కృష్ణే [కృష్ణే, మూర్ధన్వతీ-] 4
మూర్ధన్వతీ-ర్భవన్తి తస్మా-త్పురస్తాన్మూర్ధా పఞ్చ దక్షిణాయాగ్ శ్రోణ్యాముప దధాతి పఞ్చోత్తరస్యా-న్తస్మా-త్పశ్చా-ద్వర్షీయా-న్పురస్తా-త్ప్రవణః పశుర్బస్తో వయ ఇతి దక్షిణే-ఽగ్ంస ఉప దధాతి వృష్ణిర్వయ ఇత్యుత్తరే ఽగ్ంసావేవ ప్రతి దధాతి వ్యాఘ్రో వయ ఇతి దక్షిణే పక్ష ఉప దధాతి సిగ్ంహో వయ ఇత్యుత్తరే పక్షయోరేవ వీర్య-న్దధాతి పురుషో వయ ఇతి మద్ధ్యే తస్మా-త్పురుషః పశూనామధిపతిః ॥ 5 ॥
ఉథ్సన్న యజ్ఞో వా ఏష యదగ్నిః కిం-వాఁ-ఽహైతస్య క్రియతే కిం-వాఁ న యద్వై యజ్ఞస్య క్రియమాణస్యా-న్తర్యన్తి పూయతి వా అస్య తదాశ్వినీరుప దధాత్యశ్వినౌ వై దేవానా-మ్భిషజౌ తాభ్యామేవాస్మై భేషజ-ఙ్కరోతి పఞ్చోప దధాతి పాఙ్క్తో యజ్ఞో యావానేవ యజ్ఞస్తస్మై భేషజ-ఙ్కరోత్యృతవ్యా ఉప దధాత్యృతూనా-ఙ్కౢప్త్యై [కౢప్త్యై, పఞ్చోప] 1
పఞ్చోప దధాతి పఞ్చ వా ఋతవో యావన్త ఏవర్తవస్తాన్ కల్పయతి సమానప్రభృతయో భవన్తి సమానోదర్కాస్తస్మా-థ్సమానా ఋతవ ఏకేన పదేన వ్యావర్తన్తే తస్మాద్-ఋతవో వ్యావర్తన్తే ప్రాణభృత ఉప దధాత్యృతుష్వేవ ప్రాణా-న్దధాతి తస్మా-థ్సమానా-స్సన్త ఋతవో న జీర్యన్త్యథో ప్రజనయత్యేవైనానేష వై వాయుర్య-త్ప్రాణో యద్-ఋతవ్యా ఉపధాయ ప్రాణభృత [ప్రాణభృతః, ఉపదధాతి] 2
ఉపదధాతి తస్మా-థ్సర్వానృతూనను వాయురా వరీవర్తి వృష్టిసనీరుప దధాతి వృష్టిమేవావ రున్ధే యదేకధోపదద్ధ్యా-దేకమృతుం-వఁర్షేదనుపరిహారగ్ం సాదయతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి య-త్ప్రాణభృత ఉపధాయ వృష్టిసనీరుపదధాతి తస్మా-ద్వాయుప్రచ్యుతా దివో వృష్టిరీర్తే పశవో వై వయస్యా నానామనసః ఖలు వై పశవో నానావ్రతాస్తే-ఽప ఏవాభి సమనసో [సమనసః, య-ఙ్కామయేతా-] 3
య-ఙ్కామయేతా-ఽపశు-స్స్యాదితి వయస్యాస్తస్యో-పధాయాపస్యా ఉప దద్ధ్యా-దసం(2)జ్ఞాన-మేవాస్మై పశుభిః కరోత్యపశురేవ భవతి య-ఙ్కామయేత పశుమాన్-థ్స్యాదిత్య-పస్యాస్తస్యోపధాయ వయస్యా ఉప దద్ధ్యా-థ్సం(2)జ్ఞానమేవాస్మై పశుభిః కరోతి పశుమానేవ భవతి చతస్రః పురస్తాదుప దధాతి తస్మాచ్చత్వారి చక్షుషో రూపాణి ద్వే శుక్లే ద్వే కృష్ణే [కృష్ణే, మూర్ధన్వతీ-] 4
మూర్ధన్వతీ-ర్భవన్తి తస్మా-త్పురస్తాన్మూర్ధా పఞ్చ దక్షిణాయాగ్ శ్రోణ్యాముప దధాతి పఞ్చోత్తరస్యా-న్తస్మా-త్పశ్చా-ద్వర్షీయా-న్పురస్తా-త్ప్రవణః పశుర్బస్తో వయ ఇతి దక్షిణే-ఽగ్ంస ఉప దధాతి వృష్ణిర్వయ ఇత్యుత్తరే ఽగ్ంసావేవ ప్రతి దధాతి వ్యాఘ్రో వయ ఇతి దక్షిణే పక్ష ఉప దధాతి సిగ్ంహో వయ ఇత్యుత్తరే పక్షయోరేవ వీర్య-న్దధాతి పురుషో వయ ఇతి మద్ధ్యే తస్మా-త్పురుషః పశూనామధిపతిః ॥ 5 ॥
(కౢప్త్యా - ఉపధాయ ప్రాణభృతః-సమనసః-కృష్ణే-పురుషో వయ ఇతి - పఞ్చ చ) (అ. 1)
ఇన్ద్రాగ్నీ అవ్యథమానామితి స్వయమాతృణ్ణాముప దధాతీన్ద్రాగ్నిభ్యాం-వాఁ ఇమౌ లోకౌ విధృతావనయో-ర్లోకయో-ర్విధృత్యా అధృతేవ వా ఏషా యన్మద్ధ్యమా చితిరన్తరిక్షమివ వా ఏషేన్ద్రాగ్నీ ఇత్యాహేన్ద్రాగ్నీ వై దేవానామోజో భృతావోజసైవైనా-మన్తరిక్షే చినుతే ధృత్యై స్వయమాతృణ్ణాముప దధాత్యన్తరిక్షం-వైఁ స్వయమాతృణ్ణా ఽన్తరిక్షమేవోప ధత్తే ఽశ్వముప [ధత్తే ఽశ్వముప, ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవా-] 6
ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవా-ఽస్యా-న్దధాత్యథో ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రజాపతినైవాగ్ని-ఞ్చినుతే స్వయమాతృణ్ణా భవతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యా అథో సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై దేవానాం-వైఁ సువర్గం-లోఁకం-యఁతా-న్దిశ-స్సమవ్లీయన్త త ఏతా దిశ్యా అపశ్య-న్తా ఉపాదధత తాభిర్వై తే దిశో-ఽదృగ్ంహన్ యద్దిశ్యా ఉపదధాతి దిశాం-విఁధృత్యై దశ ప్రాణభృతః పురస్తాదుప [పురస్తాదుప, దధాతి నవ వై పురుషే] 7
దధాతి నవ వై పురుషే ప్రాణా నాభిర్దశమీ ప్రాణానేవ పురస్తాద్ధత్తే తస్మా-త్పురస్తా-త్ప్రాణా జ్యోతిష్మతీ-ముత్తమాముప దధాతి తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగ్జ్యోతిరుత్తమా దశోప దధాతి దశాక్షరా విరా-డ్విరాట్ ఛన్దసా-ఞ్జ్యోతిర్జ్యోతిరేవ పురస్తాద్ధత్తే తస్మా-త్పురస్తాజ్జ్యోతిరుపా ఽఽస్మహే ఛన్దాగ్ంసి పశుష్వాజిమయుస్తా-న్బృహత్యుదజయ-త్తస్మా-ద్బార్హతాః [తస్మా-ద్బార్హతాః, పశవ ఉచ్యన్తే మా] 8
పశవ ఉచ్యన్తే మా ఛన్ద ఇతి దక్షిణత ఉప దధాతి తస్మా-ద్దక్షిణా వృతో మాసాః పృథివీ ఛన్ద ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యా అగ్నిర్దేవతేత్యుత్తరత ఓజో వా అగ్నిరోజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో ఽభిప్రయాయీ జయతి షట్త్రిగ్ంశ-థ్సమ్పద్యన్తే షట్త్రిగ్ంశదక్షరా బృహతీ బార్హతాః పశవో బృహత్యైవాస్మై పశూనవ రున్ధే బృహతీ ఛన్దసాగ్ స్వారాజ్య-మ్పరీయాయ యస్యైతా [యస్యైతాః, ఉపధీయన్తే గచ్ఛతి] 9
ఉపధీయన్తే గచ్ఛతి స్వారాజ్యగ్ం సప్త వాలఖిల్యాః పురస్తాదుప దధాతి సప్త పశ్చా-థ్సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణా ద్వావవాఞ్చౌ ప్రాణానాగ్ం సవీర్యత్వాయ మూర్ధా-ఽసి రాడితి పురస్తాదుప దధాతి యన్త్రీ రాడితి పశ్చా-త్ప్రాణానేవాస్మై సమీచో దధాతి ॥ 10 ॥
ఇన్ద్రాగ్నీ అవ్యథమానామితి స్వయమాతృణ్ణాముప దధాతీన్ద్రాగ్నిభ్యాం-వాఁ ఇమౌ లోకౌ విధృతావనయో-ర్లోకయో-ర్విధృత్యా అధృతేవ వా ఏషా యన్మద్ధ్యమా చితిరన్తరిక్షమివ వా ఏషేన్ద్రాగ్నీ ఇత్యాహేన్ద్రాగ్నీ వై దేవానామోజో భృతావోజసైవైనా-మన్తరిక్షే చినుతే ధృత్యై స్వయమాతృణ్ణాముప దధాత్యన్తరిక్షం-వైఁ స్వయమాతృణ్ణా ఽన్తరిక్షమేవోప ధత్తే ఽశ్వముప [ధత్తే ఽశ్వముప, ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవా-] 6
ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవా-ఽస్యా-న్దధాత్యథో ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రజాపతినైవాగ్ని-ఞ్చినుతే స్వయమాతృణ్ణా భవతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యా అథో సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై దేవానాం-వైఁ సువర్గం-లోఁకం-యఁతా-న్దిశ-స్సమవ్లీయన్త త ఏతా దిశ్యా అపశ్య-న్తా ఉపాదధత తాభిర్వై తే దిశో-ఽదృగ్ంహన్ యద్దిశ్యా ఉపదధాతి దిశాం-విఁధృత్యై దశ ప్రాణభృతః పురస్తాదుప [పురస్తాదుప, దధాతి నవ వై పురుషే] 7
దధాతి నవ వై పురుషే ప్రాణా నాభిర్దశమీ ప్రాణానేవ పురస్తాద్ధత్తే తస్మా-త్పురస్తా-త్ప్రాణా జ్యోతిష్మతీ-ముత్తమాముప దధాతి తస్మా-త్ప్రాణానాం-వాఁగ్జ్యోతిరుత్తమా దశోప దధాతి దశాక్షరా విరా-డ్విరాట్ ఛన్దసా-ఞ్జ్యోతిర్జ్యోతిరేవ పురస్తాద్ధత్తే తస్మా-త్పురస్తాజ్జ్యోతిరుపా ఽఽస్మహే ఛన్దాగ్ంసి పశుష్వాజిమయుస్తా-న్బృహత్యుదజయ-త్తస్మా-ద్బార్హతాః [తస్మా-ద్బార్హతాః, పశవ ఉచ్యన్తే మా] 8
పశవ ఉచ్యన్తే మా ఛన్ద ఇతి దక్షిణత ఉప దధాతి తస్మా-ద్దక్షిణా వృతో మాసాః పృథివీ ఛన్ద ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యా అగ్నిర్దేవతేత్యుత్తరత ఓజో వా అగ్నిరోజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో ఽభిప్రయాయీ జయతి షట్త్రిగ్ంశ-థ్సమ్పద్యన్తే షట్త్రిగ్ంశదక్షరా బృహతీ బార్హతాః పశవో బృహత్యైవాస్మై పశూనవ రున్ధే బృహతీ ఛన్దసాగ్ స్వారాజ్య-మ్పరీయాయ యస్యైతా [యస్యైతాః, ఉపధీయన్తే గచ్ఛతి] 9
ఉపధీయన్తే గచ్ఛతి స్వారాజ్యగ్ం సప్త వాలఖిల్యాః పురస్తాదుప దధాతి సప్త పశ్చా-థ్సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణా ద్వావవాఞ్చౌ ప్రాణానాగ్ం సవీర్యత్వాయ మూర్ధా-ఽసి రాడితి పురస్తాదుప దధాతి యన్త్రీ రాడితి పశ్చా-త్ప్రాణానేవాస్మై సమీచో దధాతి ॥ 10 ॥
(అశ్వముప-పురస్తాదుప-బార్హతా-ఏతా-శ్చతుస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
దేవా వై య-ద్యజ్ఞే ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఏతా అక్ష్ణయాస్తోమీయా అపశ్య-న్తా అన్యథా ఽనూచ్యా-న్యథోపాదధత తదసురా నాన్వవాయ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా యదక్ష్ణయాస్తోమీయా అన్యథా ఽనూచ్యాన్యథోప దధాతి భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యా-శుస్త్రివృదితి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ త్రివృ- [త్రివృత్, యజ్ఞముఖమేవ] 11
-ద్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి వ్యోమ సప్తదశ ఇతి దక్షిణతో ఽన్నం-వైఁ వ్యోమా-ఽన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యతే ధరుణ ఏకవిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా వా ఏకవిగ్ంశః ప్రతిష్ఠిత్యై భాన్తః పఞ్చదశ ఇత్యుత్తరత ఓజో వై భాన్త ఓజః పఞ్చదశ ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో ఽభిప్రయాయీ జయతి ప్రతూర్తిరష్టాదశ ఇతి పురస్తా- [ఇతి పురస్తాత్, ఉప దధాతి ద్వౌ] 12
-దుప దధాతి ద్వౌ త్రివృతావభిపూర్వం-యఁజ్ఞముఖే వి యాతయత్యభివర్త-స్సవిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వాఁ అభివర్తో-ఽన్నగ్ం సవిగ్ంశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యతే వర్చో ద్వావిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-ద్య-ద్విగ్ంశతిర్ద్వే తేన విరాజౌ య-ద్ద్వే ప్రతిష్ఠా తేన విరాజోరేవా-భిపూర్వమన్నాద్యే ప్రతితిష్ఠతి తపో నవదశ ఇత్యుత్తరత స్తస్మా-థ్సవ్యో [ఇత్యుత్తరత స్తస్మా-థ్సవ్యః, హస్తయో-] 13
హస్తయో-స్తపస్వితరో యోనిశ్చతుర్విగ్ంశ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి చతుర్విగ్ంశత్యక్షరా గాయత్రీ గాయత్రీ యజ్ఞముఖం-యఁజ్ఞముఖమేవ పురస్తా-ద్వియాతయతి గర్భాః పఞ్చవిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వైఁ గర్భా అన్న-మ్పఞ్చవిగ్ంశోన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యత ఓజస్త్రిణవ ఇతి పశ్చాదిమే వై లోకాస్త్రిణవ ఏష్వేవ లోకేషు ప్రతితిష్ఠతి సభంరణస్త్రయోవిగ్ంశ ఇ- [సభంరణస్త్రయోవిగ్ంశ ఇతి, ఉత్తరత-] 14
-త్యుత్తరత-స్తస్మా-థ్సవ్యో హస్తయో-స్సమ్భార్యతరః క్రతురేకత్రిగ్ంశ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి వాగ్వై క్రతుర్యజ్ఞముఖం-వాఁగ్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి బ్రద్ధ్నస్య విష్టప-ఞ్చతుస్త్రిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽసౌ వా ఆదిత్యో బ్రద్ధ్నస్య విష్టప-మ్బ్రహ్మవర్చసమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితరః ప్రతిష్ఠా త్రయస్త్రిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యై నాకః షట్త్రిగ్ంశ ఇత్యుత్తరత-స్సువర్గో వై లోకో నాకః సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ 15 ॥
దేవా వై య-ద్యజ్ఞే ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఏతా అక్ష్ణయాస్తోమీయా అపశ్య-న్తా అన్యథా ఽనూచ్యా-న్యథోపాదధత తదసురా నాన్వవాయ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా యదక్ష్ణయాస్తోమీయా అన్యథా ఽనూచ్యాన్యథోప దధాతి భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యా-శుస్త్రివృదితి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ త్రివృ- [త్రివృత్, యజ్ఞముఖమేవ] 11
-ద్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి వ్యోమ సప్తదశ ఇతి దక్షిణతో ఽన్నం-వైఁ వ్యోమా-ఽన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యతే ధరుణ ఏకవిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా వా ఏకవిగ్ంశః ప్రతిష్ఠిత్యై భాన్తః పఞ్చదశ ఇత్యుత్తరత ఓజో వై భాన్త ఓజః పఞ్చదశ ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో ఽభిప్రయాయీ జయతి ప్రతూర్తిరష్టాదశ ఇతి పురస్తా- [ఇతి పురస్తాత్, ఉప దధాతి ద్వౌ] 12
-దుప దధాతి ద్వౌ త్రివృతావభిపూర్వం-యఁజ్ఞముఖే వి యాతయత్యభివర్త-స్సవిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వాఁ అభివర్తో-ఽన్నగ్ం సవిగ్ంశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యతే వర్చో ద్వావిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-ద్య-ద్విగ్ంశతిర్ద్వే తేన విరాజౌ య-ద్ద్వే ప్రతిష్ఠా తేన విరాజోరేవా-భిపూర్వమన్నాద్యే ప్రతితిష్ఠతి తపో నవదశ ఇత్యుత్తరత స్తస్మా-థ్సవ్యో [ఇత్యుత్తరత స్తస్మా-థ్సవ్యః, హస్తయో-] 13
హస్తయో-స్తపస్వితరో యోనిశ్చతుర్విగ్ంశ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి చతుర్విగ్ంశత్యక్షరా గాయత్రీ గాయత్రీ యజ్ఞముఖం-యఁజ్ఞముఖమేవ పురస్తా-ద్వియాతయతి గర్భాః పఞ్చవిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వైఁ గర్భా అన్న-మ్పఞ్చవిగ్ంశోన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనాన్నమద్యత ఓజస్త్రిణవ ఇతి పశ్చాదిమే వై లోకాస్త్రిణవ ఏష్వేవ లోకేషు ప్రతితిష్ఠతి సభంరణస్త్రయోవిగ్ంశ ఇ- [సభంరణస్త్రయోవిగ్ంశ ఇతి, ఉత్తరత-] 14
-త్యుత్తరత-స్తస్మా-థ్సవ్యో హస్తయో-స్సమ్భార్యతరః క్రతురేకత్రిగ్ంశ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి వాగ్వై క్రతుర్యజ్ఞముఖం-వాఁగ్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి బ్రద్ధ్నస్య విష్టప-ఞ్చతుస్త్రిగ్ంశ ఇతి దక్షిణతో-ఽసౌ వా ఆదిత్యో బ్రద్ధ్నస్య విష్టప-మ్బ్రహ్మవర్చసమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితరః ప్రతిష్ఠా త్రయస్త్రిగ్ంశ ఇతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యై నాకః షట్త్రిగ్ంశ ఇత్యుత్తరత-స్సువర్గో వై లోకో నాకః సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ 15 ॥
(వై త్రివృ - దితి పురస్తాథ్ - సవ్య - స్త్రయోవిగ్ంశ ఇతి - సువర్గో వై - పఞ్చ చ) (అ. 3)
(ఆశు - ర్వ్యోమ - ధరుణో - భాన్తః - ప్రతూర్తిర -భివర్తో - వర్చ - స్తపో - యోని - ర్గర్భా - ఓజః - సభంరణః - క్రతు - ర్బ్రద్ధ్రస్య - ప్రతిష్ఠా - నాకః - షోడశ)
అగ్నేర్భాగో-ఽసీతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వాఁ అగ్నిర్యజ్ఞముఖ-న్దీక్షా యజ్ఞముఖ-మ్బ్రహ్మ యజ్ఞముఖ-న్త్రివృ-ద్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి నృచక్షసా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణత-శ్శుశ్రువాగ్ంసో వై నృచక్షసో-ఽన్న-న్ధాతా జాతాయైవాస్మా అన్నమపి దధాతి తస్మాజ్జాతో-ఽన్నమత్తి జనిత్రగ్గ్ స్పృతగ్ం సప్తదశ-స్స్తోమ ఇత్యాహా-ఽన్నం-వైఁ జనిత్ర- [జనిత్రమ్, అన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ] 16
-మన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-న్నమద్యతే మిత్రస్య భాగో-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రాణో వై మిత్రో-ఽపానో వరుణః ప్రాణాపానావేవాస్మి-న్దధాతి దివో వృష్టిర్వాతా-స్స్పృతా ఏకవిగ్ంశ-స్స్తోమ ఇత్యాహ ప్రతిష్ఠా వా ఏకవిగ్ంశః ప్రతిష్ఠిత్యా ఇన్ద్రస్య భాగో-ఽసీత్యుత్తరత ఓజో వా ఇన్ద్ర ఓజో విష్ణురోజః క్షత్రమోజః పఞ్చదశ [పఞ్చదశః, ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే] 17
ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ జయతి వసూనా-మ్భాగో-ఽసీతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ వసవో యజ్ఞముఖగ్ం రుద్రా యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుర్విగ్ంశో యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయత్యాదిత్యానా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వాఁ ఆదిత్యా అన్న-మ్మరుతో-ఽన్న-ఙ్గర్భా అన్న-మ్పఞ్చవిగ్ంశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-ఽన్నమద్యతే ఽదిత్యై భాగో- [-ఽదిత్యై భాగః, అసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా] 18
-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా వా అదితిః ప్రతిష్ఠా పూషా ప్రతిష్ఠా త్రిణవః ప్రతిష్ఠిత్యై దేవస్య సవితుర్భాగో-ఽ సీత్యుత్తరతో బ్రహ్మ వై దేవ-స్సవితా బ్రహ్మ బృహస్పతిర్బ్రహ్మ చతుష్టోమో బ్రహ్మవర్చసమేవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితర-స్సావిత్రవతీ భవతి ప్రసూత్యై తస్మా-ద్బ్రాహ్మణానాముదీచీ సనిః ప్రసూతా ధర్త్రశ్చతుష్టోమ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ ధర్త్రో [ధర్త్రః, యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుష్టోమో] 19
యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుష్టోమో యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి యావానా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణతో మాసా వై యావా అర్ధమాసా అయావా-స్తస్మా-ద్దక్షిణావృతో మాసా అన్నం-వైఁ యావా అన్న-మ్ప్రజా అన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-న్నమద్యత ఋభూణా-మ్భాగో-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యై వివర్తో ఽష్టాచత్వారిగ్ంశ ఇత్యుత్తరతో-ఽనయోర్లోకయో-స్సవీర్యత్వాయ తస్మాదిమౌ లోకౌ సమావ-ద్వీర్యౌ [సమావ-ద్వీర్యౌ, యస్య ముఖ్యవతీః] 20
యస్య ముఖ్యవతీః పురస్తాదుపధీయన్తే ముఖ్య ఏవ భవత్యా-ఽస్య ముఖ్యో జాయతే యస్యా-న్నవతీ - ర్దక్షిణతో-ఽత్త్యన్నమా-ఽస్యాన్నాదో జాయతే యస్య ప్రతిష్ఠావతీః పశ్చా-త్ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యస్యౌజస్వతీరుత్తరత ఓజస్వ్యేవ భవత్యా-ఽస్యౌజస్వీ జాయతే ఽర్కో వా ఏష యదగ్నిస్తస్యైతదేవ స్తోత్రమేతచ్ఛస్త్రం-యఁదేషా విధా [విధా, విధీయతే-ఽర్క ఏవ] 21
విధీయతే-ఽర్క ఏవ తదర్క్యమను వి ధీయతే ఽత్త్యన్నమా-ఽస్యాన్నాదో జాయతే యస్యైషా విధా విధీయతే య ఉ చైనామేవం-వేఁద సృష్టీరుప దధాతి యథాసృష్టమేవావ రున్ధే న వా ఇద-న్దివా న నక్తమాసీదవ్యావృత్త-న్తే దేవా ఏతా వ్యుష్టీరపశ్య-న్తా ఉపాదధత తతో వా ఇదం ఁవ్యౌచ్ఛ-ద్యస్యైతా ఉపధీయన్తే వ్యేవాస్మా ఉచ్ఛత్యథో తమ ఏవాపహతే ॥ 22 ॥
(ఆశు - ర్వ్యోమ - ధరుణో - భాన్తః - ప్రతూర్తిర -భివర్తో - వర్చ - స్తపో - యోని - ర్గర్భా - ఓజః - సభంరణః - క్రతు - ర్బ్రద్ధ్రస్య - ప్రతిష్ఠా - నాకః - షోడశ)
అగ్నేర్భాగో-ఽసీతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వాఁ అగ్నిర్యజ్ఞముఖ-న్దీక్షా యజ్ఞముఖ-మ్బ్రహ్మ యజ్ఞముఖ-న్త్రివృ-ద్యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి నృచక్షసా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణత-శ్శుశ్రువాగ్ంసో వై నృచక్షసో-ఽన్న-న్ధాతా జాతాయైవాస్మా అన్నమపి దధాతి తస్మాజ్జాతో-ఽన్నమత్తి జనిత్రగ్గ్ స్పృతగ్ం సప్తదశ-స్స్తోమ ఇత్యాహా-ఽన్నం-వైఁ జనిత్ర- [జనిత్రమ్, అన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ] 16
-మన్నగ్ం సప్తదశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-న్నమద్యతే మిత్రస్య భాగో-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రాణో వై మిత్రో-ఽపానో వరుణః ప్రాణాపానావేవాస్మి-న్దధాతి దివో వృష్టిర్వాతా-స్స్పృతా ఏకవిగ్ంశ-స్స్తోమ ఇత్యాహ ప్రతిష్ఠా వా ఏకవిగ్ంశః ప్రతిష్ఠిత్యా ఇన్ద్రస్య భాగో-ఽసీత్యుత్తరత ఓజో వా ఇన్ద్ర ఓజో విష్ణురోజః క్షత్రమోజః పఞ్చదశ [పఞ్చదశః, ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే] 17
ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ జయతి వసూనా-మ్భాగో-ఽసీతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ వసవో యజ్ఞముఖగ్ం రుద్రా యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుర్విగ్ంశో యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయత్యాదిత్యానా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణతో-ఽన్నం-వాఁ ఆదిత్యా అన్న-మ్మరుతో-ఽన్న-ఙ్గర్భా అన్న-మ్పఞ్చవిగ్ంశో-ఽన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-ఽన్నమద్యతే ఽదిత్యై భాగో- [-ఽదిత్యై భాగః, అసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా] 18
-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠా వా అదితిః ప్రతిష్ఠా పూషా ప్రతిష్ఠా త్రిణవః ప్రతిష్ఠిత్యై దేవస్య సవితుర్భాగో-ఽ సీత్యుత్తరతో బ్రహ్మ వై దేవ-స్సవితా బ్రహ్మ బృహస్పతిర్బ్రహ్మ చతుష్టోమో బ్రహ్మవర్చసమేవోత్తరతో ధత్తే తస్మాదుత్తరో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితర-స్సావిత్రవతీ భవతి ప్రసూత్యై తస్మా-ద్బ్రాహ్మణానాముదీచీ సనిః ప్రసూతా ధర్త్రశ్చతుష్టోమ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి యజ్ఞముఖం-వైఁ ధర్త్రో [ధర్త్రః, యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుష్టోమో] 19
యజ్ఞముఖ-ఞ్చతుష్టోమో యజ్ఞముఖమేవ పురస్తాద్వి యాతయతి యావానా-మ్భాగో-ఽసీతి దక్షిణతో మాసా వై యావా అర్ధమాసా అయావా-స్తస్మా-ద్దక్షిణావృతో మాసా అన్నం-వైఁ యావా అన్న-మ్ప్రజా అన్నమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణేనా-న్నమద్యత ఋభూణా-మ్భాగో-ఽసీతి పశ్చా-త్ప్రతిష్ఠిత్యై వివర్తో ఽష్టాచత్వారిగ్ంశ ఇత్యుత్తరతో-ఽనయోర్లోకయో-స్సవీర్యత్వాయ తస్మాదిమౌ లోకౌ సమావ-ద్వీర్యౌ [సమావ-ద్వీర్యౌ, యస్య ముఖ్యవతీః] 20
యస్య ముఖ్యవతీః పురస్తాదుపధీయన్తే ముఖ్య ఏవ భవత్యా-ఽస్య ముఖ్యో జాయతే యస్యా-న్నవతీ - ర్దక్షిణతో-ఽత్త్యన్నమా-ఽస్యాన్నాదో జాయతే యస్య ప్రతిష్ఠావతీః పశ్చా-త్ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యస్యౌజస్వతీరుత్తరత ఓజస్వ్యేవ భవత్యా-ఽస్యౌజస్వీ జాయతే ఽర్కో వా ఏష యదగ్నిస్తస్యైతదేవ స్తోత్రమేతచ్ఛస్త్రం-యఁదేషా విధా [విధా, విధీయతే-ఽర్క ఏవ] 21
విధీయతే-ఽర్క ఏవ తదర్క్యమను వి ధీయతే ఽత్త్యన్నమా-ఽస్యాన్నాదో జాయతే యస్యైషా విధా విధీయతే య ఉ చైనామేవం-వేఁద సృష్టీరుప దధాతి యథాసృష్టమేవావ రున్ధే న వా ఇద-న్దివా న నక్తమాసీదవ్యావృత్త-న్తే దేవా ఏతా వ్యుష్టీరపశ్య-న్తా ఉపాదధత తతో వా ఇదం ఁవ్యౌచ్ఛ-ద్యస్యైతా ఉపధీయన్తే వ్యేవాస్మా ఉచ్ఛత్యథో తమ ఏవాపహతే ॥ 22 ॥
(వై జనిత్రం - పఞ్చదశో - ఽదిత్యై భాగో - వై ధర్త్రః - సమావద్వీర్యై-విధా-తతో వా ఇదం - చతుర్దశ చ ) (అ. 4)
(అగ్నే - ర్నృచక్షసాం - జనిత్రం - మిత్ర - స్యేన్ద్రస్య -వసూనా - మాదిత్యానా - మదిత్యై - దేవస్య సవితుః - సావిత్రవతీ - ధర్త్రో - యావానా-మృభూణాం - ఁవివర్త - శ్చతుర్దశ)
అగ్నే జాతా-న్ప్రణుదా న-స్సపత్నానితి పురస్తాదుప దధాతి జాతానేవ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుదతే సహసా జాతానితి పశ్చాజ్జనిష్యమాణానేవ ప్రతి నుదతే చతుశ్చత్వారిగ్ంశ-స్స్తోమ ఇతి దక్షిణతో బ్రహ్మవర్చసం-వైఁ చతుశ్చత్వారిగ్ంశో బ్రహ్మవర్చసమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితర-ష్షోడశ-స్స్తోమ ఇత్యుత్తరత ఓజో వై షోడశ ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మా- [తస్మాత్, ఉత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ] 23
-దుత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ జయతి వజ్రో వై చతుశ్చత్వారిగ్ంశో వజ్రః షోడశో యదేతే ఇష్టకే ఉపదధాతి జాతాగ్శ్చైవ జనిష్యమాణాగ్శ్చ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుద్య వజ్రమను ప్రహరతి స్తృత్యై పురీషవతీ-మ్మద్ధ్య ఉపదధాతి పురీషం-వైఁ మద్ధ్యమాత్మన-స్సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁదైతా వా అసపత్నా నామేష్టకా యస్యైతా ఉపధీయన్తే [ఉపధీయన్తే, నా-ఽస్య] 24
నా-ఽస్య సపత్నో భవతి పశుర్వా ఏష యదగ్నిర్విరాజ ఉత్తమాయా-ఞ్చిత్యాముప దధాతి విరాజమేవోత్తమా-మ్పశుషు దధాతి తస్మా-త్పశుమానుత్తమాం-వాఁచం-వఁదతి దశదశోప దధాతి సవీర్యత్వాయా-ఽక్ష్ణయోప దధాతి తస్మాదక్ష్ణయా పశవో-ఽఙ్గాని ప్రహరన్తి ప్రతిష్ఠిత్యై యాని వై ఛన్దాగ్ంసి సువర్గ్యాణ్యాస-న్తైర్దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తేనర్షయో- [-ఁలోకమాయ-న్తేనర్షయః, అశ్రామ్య-న్తే తపో-ఽతప్యన్త] 25
-ఽశ్రామ్య-న్తే తపో-ఽతప్యన్త తాని తపసా-ఽపశ్య-న్తేభ్య ఏతా ఇష్టకా నిరమిమతేవశ్ఛన్దో వరివశ్ఛన్ద ఇతి తా ఉపాదధత తాభిర్వై తే సువర్గం-లోఁకమాయన్. యదేతా ఇష్టకా ఉపదధాతి యాన్యేవ ఛన్దాగ్ంసి సువర్గ్యాణి తైరేవ యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి యజ్ఞేన వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత తా-స్స్తోమ భాగైరేవా-ఽసృజత య- [-ఽసృజత యత్, స్తోమ భాగా ఉపదధాతి] 26
-థ్స్తోమ భాగా ఉపదధాతి ప్రజా ఏవ త-ద్యజమాన-స్సృజతే బృహస్పతిర్వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య తేజ-స్సమభరద్య-థ్స్తోమభాగా య-థ్స్తోమభాగా ఉపదధాతి సతేజసమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే బృహస్పతిర్వా ఏతాం-యఁజ్ఞస్య ప్రతిష్ఠామపశ్యద్య-థ్స్తోమభాగా య-థ్స్తోమభాగా ఉపదధాతి యజ్ఞస్య ప్రతిష్ఠిత్యై సప్తసప్తోప దధాతి సవీర్యత్వాయ తిస్రో మద్ధ్యే ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 27 ॥
(అగ్నే - ర్నృచక్షసాం - జనిత్రం - మిత్ర - స్యేన్ద్రస్య -వసూనా - మాదిత్యానా - మదిత్యై - దేవస్య సవితుః - సావిత్రవతీ - ధర్త్రో - యావానా-మృభూణాం - ఁవివర్త - శ్చతుర్దశ)
అగ్నే జాతా-న్ప్రణుదా న-స్సపత్నానితి పురస్తాదుప దధాతి జాతానేవ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుదతే సహసా జాతానితి పశ్చాజ్జనిష్యమాణానేవ ప్రతి నుదతే చతుశ్చత్వారిగ్ంశ-స్స్తోమ ఇతి దక్షిణతో బ్రహ్మవర్చసం-వైఁ చతుశ్చత్వారిగ్ంశో బ్రహ్మవర్చసమేవ దక్షిణతో ధత్తే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధో బ్రహ్మవర్చసితర-ష్షోడశ-స్స్తోమ ఇత్యుత్తరత ఓజో వై షోడశ ఓజ ఏవోత్తరతో ధత్తే తస్మా- [తస్మాత్, ఉత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ] 23
-దుత్తరతో-ఽభిప్రయాయీ జయతి వజ్రో వై చతుశ్చత్వారిగ్ంశో వజ్రః షోడశో యదేతే ఇష్టకే ఉపదధాతి జాతాగ్శ్చైవ జనిష్యమాణాగ్శ్చ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుద్య వజ్రమను ప్రహరతి స్తృత్యై పురీషవతీ-మ్మద్ధ్య ఉపదధాతి పురీషం-వైఁ మద్ధ్యమాత్మన-స్సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁదైతా వా అసపత్నా నామేష్టకా యస్యైతా ఉపధీయన్తే [ఉపధీయన్తే, నా-ఽస్య] 24
నా-ఽస్య సపత్నో భవతి పశుర్వా ఏష యదగ్నిర్విరాజ ఉత్తమాయా-ఞ్చిత్యాముప దధాతి విరాజమేవోత్తమా-మ్పశుషు దధాతి తస్మా-త్పశుమానుత్తమాం-వాఁచం-వఁదతి దశదశోప దధాతి సవీర్యత్వాయా-ఽక్ష్ణయోప దధాతి తస్మాదక్ష్ణయా పశవో-ఽఙ్గాని ప్రహరన్తి ప్రతిష్ఠిత్యై యాని వై ఛన్దాగ్ంసి సువర్గ్యాణ్యాస-న్తైర్దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తేనర్షయో- [-ఁలోకమాయ-న్తేనర్షయః, అశ్రామ్య-న్తే తపో-ఽతప్యన్త] 25
-ఽశ్రామ్య-న్తే తపో-ఽతప్యన్త తాని తపసా-ఽపశ్య-న్తేభ్య ఏతా ఇష్టకా నిరమిమతేవశ్ఛన్దో వరివశ్ఛన్ద ఇతి తా ఉపాదధత తాభిర్వై తే సువర్గం-లోఁకమాయన్. యదేతా ఇష్టకా ఉపదధాతి యాన్యేవ ఛన్దాగ్ంసి సువర్గ్యాణి తైరేవ యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి యజ్ఞేన వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత తా-స్స్తోమ భాగైరేవా-ఽసృజత య- [-ఽసృజత యత్, స్తోమ భాగా ఉపదధాతి] 26
-థ్స్తోమ భాగా ఉపదధాతి ప్రజా ఏవ త-ద్యజమాన-స్సృజతే బృహస్పతిర్వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య తేజ-స్సమభరద్య-థ్స్తోమభాగా య-థ్స్తోమభాగా ఉపదధాతి సతేజసమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే బృహస్పతిర్వా ఏతాం-యఁజ్ఞస్య ప్రతిష్ఠామపశ్యద్య-థ్స్తోమభాగా య-థ్స్తోమభాగా ఉపదధాతి యజ్ఞస్య ప్రతిష్ఠిత్యై సప్తసప్తోప దధాతి సవీర్యత్వాయ తిస్రో మద్ధ్యే ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 27 ॥
( ఉత్తరతో ధత్తే తస్మా - దుపధీయన్త - ఋషయో - ఽసృజత యత్ - త్రిచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
రశ్మిరిత్యేవా ఽఽదిత్యమసృజత ప్రేతిరితి ధర్మమన్వితిరితి దివగ్ం సధింరిత్యన్తరిక్ష-మ్ప్రతిధిరితి పృథివీం-విఁష్టమ్భ ఇతి వృష్టి-మ్ప్రవేత్యహరనువేతి రాత్రిముశిగితి వసూ-న్ప్రకేత ఇతి రుద్రాన్-థ్సుదీతిరిత్యాదిత్యానోజ ఇతి పితౄగ్స్తన్తురితి ప్రజాః పృతనాషాడితి పశూ-న్రేవదిత్యో-షధీరభిజిదసి యుక్తగ్రావే- [యుక్తగ్రావా, ఇన్ద్రాయ త్వేన్ద్ర-ఞ్జిన్వేత్యేవ] 28
-న్ద్రాయ త్వేన్ద్ర-ఞ్జిన్వేత్యేవ దక్షిణతో వజ్ర-మ్పర్యౌహదభిజిత్యై తాః ప్రజా అపప్రాణా అసృజత తాస్వధిపతిరసీత్యేవ ప్రాణమదధా-ద్యన్తేత్యపానగ్ం సగ్ంసర్ప ఇతి చక్షుర్వయోధా ఇతి శ్రోత్ర-న్తాః ప్రజాః ప్రాణతీరపానతీః పశ్యన్తీ-శ్శృణ్వతీర్న మిథునీ అభవ-న్తాసు త్రివృదసీత్యేవ మిథునమదధా-త్తాః ప్రజా మిథునీ [ ] 29
భవన్తీర్న ప్రాజాయన్త తా-స్సగ్ంరోహో-ఽసి నీరోహో-ఽసీత్యేవ ప్రా-ఽజనయ-త్తాః ప్రజాః ప్రజాతా న ప్రత్యతిష్ఠ-న్తా వసుకో-ఽసి వేషశ్రిరసి వస్యష్టిరసీత్యేవైషు లోకేషు ప్రత్యస్థాపయద్యదాహ వసుకో-ఽసి వేషశ్రిరసి వస్యష్టిరసీతి ప్రజా ఏవ ప్రజాతా ఏషు లోకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి సాత్మా-ఽన్తరిక్షగ్ం రోహతి సప్రాణో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే ప్రతి తిష్ఠత్యవ్యర్ధుకః ప్రాణాపానాభ్యా-మ్భవతి య ఏవం-వేఁద ॥ 30 ॥
రశ్మిరిత్యేవా ఽఽదిత్యమసృజత ప్రేతిరితి ధర్మమన్వితిరితి దివగ్ం సధింరిత్యన్తరిక్ష-మ్ప్రతిధిరితి పృథివీం-విఁష్టమ్భ ఇతి వృష్టి-మ్ప్రవేత్యహరనువేతి రాత్రిముశిగితి వసూ-న్ప్రకేత ఇతి రుద్రాన్-థ్సుదీతిరిత్యాదిత్యానోజ ఇతి పితౄగ్స్తన్తురితి ప్రజాః పృతనాషాడితి పశూ-న్రేవదిత్యో-షధీరభిజిదసి యుక్తగ్రావే- [యుక్తగ్రావా, ఇన్ద్రాయ త్వేన్ద్ర-ఞ్జిన్వేత్యేవ] 28
-న్ద్రాయ త్వేన్ద్ర-ఞ్జిన్వేత్యేవ దక్షిణతో వజ్ర-మ్పర్యౌహదభిజిత్యై తాః ప్రజా అపప్రాణా అసృజత తాస్వధిపతిరసీత్యేవ ప్రాణమదధా-ద్యన్తేత్యపానగ్ం సగ్ంసర్ప ఇతి చక్షుర్వయోధా ఇతి శ్రోత్ర-న్తాః ప్రజాః ప్రాణతీరపానతీః పశ్యన్తీ-శ్శృణ్వతీర్న మిథునీ అభవ-న్తాసు త్రివృదసీత్యేవ మిథునమదధా-త్తాః ప్రజా మిథునీ [ ] 29
భవన్తీర్న ప్రాజాయన్త తా-స్సగ్ంరోహో-ఽసి నీరోహో-ఽసీత్యేవ ప్రా-ఽజనయ-త్తాః ప్రజాః ప్రజాతా న ప్రత్యతిష్ఠ-న్తా వసుకో-ఽసి వేషశ్రిరసి వస్యష్టిరసీత్యేవైషు లోకేషు ప్రత్యస్థాపయద్యదాహ వసుకో-ఽసి వేషశ్రిరసి వస్యష్టిరసీతి ప్రజా ఏవ ప్రజాతా ఏషు లోకేషు ప్రతిష్ఠాపయతి సాత్మా-ఽన్తరిక్షగ్ం రోహతి సప్రాణో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే ప్రతి తిష్ఠత్యవ్యర్ధుకః ప్రాణాపానాభ్యా-మ్భవతి య ఏవం-వేఁద ॥ 30 ॥
(యుక్తగ్రావా - ప్రజా మిథున్య - న్తరిక్షం - ద్వాదశ చ) (అ. 6)
నాకసద్భిర్వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తన్నాకసదా-న్నాకసత్త్వం-యఁన్నాకసద ఉపదధాతి నాకసద్భిరేవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి సువర్గో వై లోకో నాకో యస్యైతా ఉపధీయన్తే నాస్మా అక-మ్భవతి యజమానాయతనం-వైఁ నాకసదో యన్నాకసద ఉపదధాత్యాయతనమేవ త-ద్యజమానః కురుతే పృష్ఠానాం-వాఁ ఏత-త్తేజ-స్సమ్భృతం-యఁన్నాకసదో యన్నాకసద [యన్నాకసదః, ఉపదధాతి పృష్ఠానామేవ] 31
ఉపదధాతి పృష్ఠానామేవ తేజో-ఽవ రున్ధే పఞ్చచోడా ఉప దధాత్యఫ్సరస ఏవైనమేతా భూతా అముష్మిన్ ఁలోక ఉప శేరే-ఽథో తనూపానీరేవైతా యజమానస్య య-న్ద్విష్యా-త్తముపదధద్ధ్యాయేదేతాభ్య ఏవైన-న్దేవతాభ్య ఆ వృశ్చతి తాజగార్తిమార్చ్ఛత్యుత్తరా నాకసద్భ్య ఉపదధాతి యథా జాయామానీయ గృహేషు నిషాదయతి తాదృగేవ త- [తాదృగేవ తత్, పశ్చా-త్ప్రాచీ-] 32
-త్పశ్చా-త్ప్రాచీ-ముత్తమాముప దధాతి తస్మా-త్పశ్చా-త్ప్రాచీ పత్న్యన్వాస్తే స్వయమాతృణ్ణా-ఞ్చ వికర్ణీ-ఞ్చోత్తమే ఉప దధాతి ప్రాణో వై స్వయమాతృణ్ణా-ఽఽయుర్వికర్ణీ ప్రాణ-ఞ్చైవా-ఽఽయుశ్చ ప్రాణానాముత్తమౌ ధత్తే తస్మా-త్ప్రాణశ్చా-ఽఽయుశ్చ ప్రాణానాముత్తమౌ నాన్యాముత్తరామిష్టకాముప దద్ధ్యా-ద్యదన్యాముత్తరా-మిష్టకా-ముపదద్ధ్యా-త్పశూనా- [-ముపదద్ధ్యా-త్పశూనామ్, చ యజమానస్య చ] 33
-ఞ్చ యజమానస్య చ ప్రాణ-ఞ్చా-ఽఽయుశ్చాపి దద్ధ్యా-త్తస్మాన్నా-న్యోత్తరేష్టకోపధేయా స్వయమాతృణ్ణాముప దధాత్యసౌ వై స్వయమాతృణ్ణా- ఽమూమేవోప ధత్తే ఽశ్వముప ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవాస్యా-న్దధాత్యథో ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రజాపతినైవాగ్ని-ఞ్చినుతే స్వయమాతృణ్ణా భవతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యా అథో సువర్గస్య లోకస్యా-ఽనుఖ్యాత్యా ఏషా వై దేవానాం-విఁక్రాన్తిర్య-ద్వికర్ణీ య-ద్వికర్ణీముపదధాతి దేవానామేవ విక్రాన్తిమను విక్రమత ఉత్తరత ఉపదధాతి తస్మాదుత్తరత ఉపచారో-ఽగ్ని ర్వాయుమతీ భవతి సమిద్ధ్యై ॥ 34 ॥
నాకసద్భిర్వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తన్నాకసదా-న్నాకసత్త్వం-యఁన్నాకసద ఉపదధాతి నాకసద్భిరేవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి సువర్గో వై లోకో నాకో యస్యైతా ఉపధీయన్తే నాస్మా అక-మ్భవతి యజమానాయతనం-వైఁ నాకసదో యన్నాకసద ఉపదధాత్యాయతనమేవ త-ద్యజమానః కురుతే పృష్ఠానాం-వాఁ ఏత-త్తేజ-స్సమ్భృతం-యఁన్నాకసదో యన్నాకసద [యన్నాకసదః, ఉపదధాతి పృష్ఠానామేవ] 31
ఉపదధాతి పృష్ఠానామేవ తేజో-ఽవ రున్ధే పఞ్చచోడా ఉప దధాత్యఫ్సరస ఏవైనమేతా భూతా అముష్మిన్ ఁలోక ఉప శేరే-ఽథో తనూపానీరేవైతా యజమానస్య య-న్ద్విష్యా-త్తముపదధద్ధ్యాయేదేతాభ్య ఏవైన-న్దేవతాభ్య ఆ వృశ్చతి తాజగార్తిమార్చ్ఛత్యుత్తరా నాకసద్భ్య ఉపదధాతి యథా జాయామానీయ గృహేషు నిషాదయతి తాదృగేవ త- [తాదృగేవ తత్, పశ్చా-త్ప్రాచీ-] 32
-త్పశ్చా-త్ప్రాచీ-ముత్తమాముప దధాతి తస్మా-త్పశ్చా-త్ప్రాచీ పత్న్యన్వాస్తే స్వయమాతృణ్ణా-ఞ్చ వికర్ణీ-ఞ్చోత్తమే ఉప దధాతి ప్రాణో వై స్వయమాతృణ్ణా-ఽఽయుర్వికర్ణీ ప్రాణ-ఞ్చైవా-ఽఽయుశ్చ ప్రాణానాముత్తమౌ ధత్తే తస్మా-త్ప్రాణశ్చా-ఽఽయుశ్చ ప్రాణానాముత్తమౌ నాన్యాముత్తరామిష్టకాముప దద్ధ్యా-ద్యదన్యాముత్తరా-మిష్టకా-ముపదద్ధ్యా-త్పశూనా- [-ముపదద్ధ్యా-త్పశూనామ్, చ యజమానస్య చ] 33
-ఞ్చ యజమానస్య చ ప్రాణ-ఞ్చా-ఽఽయుశ్చాపి దద్ధ్యా-త్తస్మాన్నా-న్యోత్తరేష్టకోపధేయా స్వయమాతృణ్ణాముప దధాత్యసౌ వై స్వయమాతృణ్ణా- ఽమూమేవోప ధత్తే ఽశ్వముప ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవాస్యా-న్దధాత్యథో ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రజాపతినైవాగ్ని-ఞ్చినుతే స్వయమాతృణ్ణా భవతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యా అథో సువర్గస్య లోకస్యా-ఽనుఖ్యాత్యా ఏషా వై దేవానాం-విఁక్రాన్తిర్య-ద్వికర్ణీ య-ద్వికర్ణీముపదధాతి దేవానామేవ విక్రాన్తిమను విక్రమత ఉత్తరత ఉపదధాతి తస్మాదుత్తరత ఉపచారో-ఽగ్ని ర్వాయుమతీ భవతి సమిద్ధ్యై ॥ 34 ॥
(సమ్భృతం-యఁన్నాకసదో యన్నాకసద - స్తత్ - పశూనా-మేషా వై-ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
ఛన్దాగ్స్యుప దధాతి పశవో వై ఛన్దాగ్ంసి పశూనేవావ రున్ధే ఛన్దాగ్ంసి వై దేవానాం-వాఁమ-మ్పశవో వామమేవ పశూనవ రున్ధ ఏతాగ్ం హ వై యజ్ఞసేన-శ్చైత్రియాయణ-శ్చితిం-విఁదా-ఞ్చకార తయా వై స పశూనవారున్ధ యదేతాముపదధాతి పశూనేవావ రున్ధే గాయత్రీః పురస్తాదుప దధాతి తేజో వై గాయత్రీ తేజ ఏవ [తేజ ఏవ, ముఖతో ధత్తే] 35
ముఖతో ధత్తే మూర్ధన్వతీర్భవన్తి మూర్ధానమేవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి త్రిష్టుభ ఉప దధాతీన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టుగిన్ద్రియమేవ మద్ధ్యతో ధత్తే జగతీరుప దధాతి జాగతా వై పశవః పశూనేవావ రున్ధే ఽనుష్టుభ ఉప దధాతి ప్రాణా వా అనుష్టుప్ ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యై బృహతీరుష్ణిహాః పఙ్క్తీరక్షరపఙ్క్తీరితి విషురూపాణి ఛన్దాగ్స్యుప దధాతి విషురూపా వై పశవః పశవ- [పశవః పశవః, ఛన్దాగ్ంసి విషురూపానేవ] 36
-శ్ఛన్దాగ్ంసి విషురూపానేవ పశూనవ రున్ధే విషురూపమస్య గృహే దృశ్యతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁదా-ఽతిచ్ఛన్దసముప దధాత్యతిచ్ఛన్దా వై సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి సర్వేభిరేవైన-ఞ్ఛన్దోభిశ్చినుతే వర్ష్మ వా ఏషా ఛన్దసాం-యఁదతిచ్ఛన్దా యదతిచ్ఛన్దస-ముపదధాతి వర్ష్మైవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి ద్విపదా ఉప దధాతి ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 37 ॥
ఛన్దాగ్స్యుప దధాతి పశవో వై ఛన్దాగ్ంసి పశూనేవావ రున్ధే ఛన్దాగ్ంసి వై దేవానాం-వాఁమ-మ్పశవో వామమేవ పశూనవ రున్ధ ఏతాగ్ం హ వై యజ్ఞసేన-శ్చైత్రియాయణ-శ్చితిం-విఁదా-ఞ్చకార తయా వై స పశూనవారున్ధ యదేతాముపదధాతి పశూనేవావ రున్ధే గాయత్రీః పురస్తాదుప దధాతి తేజో వై గాయత్రీ తేజ ఏవ [తేజ ఏవ, ముఖతో ధత్తే] 35
ముఖతో ధత్తే మూర్ధన్వతీర్భవన్తి మూర్ధానమేవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి త్రిష్టుభ ఉప దధాతీన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టుగిన్ద్రియమేవ మద్ధ్యతో ధత్తే జగతీరుప దధాతి జాగతా వై పశవః పశూనేవావ రున్ధే ఽనుష్టుభ ఉప దధాతి ప్రాణా వా అనుష్టుప్ ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యై బృహతీరుష్ణిహాః పఙ్క్తీరక్షరపఙ్క్తీరితి విషురూపాణి ఛన్దాగ్స్యుప దధాతి విషురూపా వై పశవః పశవ- [పశవః పశవః, ఛన్దాగ్ంసి విషురూపానేవ] 36
-శ్ఛన్దాగ్ంసి విషురూపానేవ పశూనవ రున్ధే విషురూపమస్య గృహే దృశ్యతే యస్యైతా ఉపధీయన్తే య ఉ చైనా ఏవం-వేఁదా-ఽతిచ్ఛన్దసముప దధాత్యతిచ్ఛన్దా వై సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి సర్వేభిరేవైన-ఞ్ఛన్దోభిశ్చినుతే వర్ష్మ వా ఏషా ఛన్దసాం-యఁదతిచ్ఛన్దా యదతిచ్ఛన్దస-ముపదధాతి వర్ష్మైవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి ద్విపదా ఉప దధాతి ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 37 ॥
(తేజ ఏవ - పశవః పశవో - యజమాన - ఏకఞ్చ) (అ. 8)
సర్వాభ్యో వై దేవతాభ్యో-ఽగ్నిశ్చీయతే య-థ్సయుజో నోపదద్ధ్యా-ద్దేవతా అస్యాగ్నిం-వృఁఞ్జీరన్. య-థ్సయుజ ఉపదధాత్యాత్మనైవైనగ్ం సయుజ-ఞ్చినుతే నాగ్నినా వ్యృద్ధ్యతే-ఽథో యథా పురుష-స్స్నావభి-స్సన్తత ఏవమేవైతాభిరగ్ని-స్సన్తతో ఽగ్నినా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తా అమూః కృత్తికా అభవన్ యస్యైతా ఉప ధీయన్తే సువర్గమేవ [ ] 38
లోకమేతి గచ్ఛతి ప్రకాశ-ఞ్చిత్రమేవ భవతి మణ్డలేష్టకా ఉప దధాతీమే వై లోకా మణ్డలేష్టకా ఇమే ఖలు వై లోకా దేవపురా దేవపురా ఏవ ప్రవిశతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యగ్ని-ఞ్చిక్యానో విశ్వజ్యోతిష ఉప దధాతీమానేవైతాభి-ర్లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కురుతే-ఽథో ప్రాణానేవైతా యజమానస్య దాద్ధ్రత్యేతా వై దేవతా-స్సువర్గ్యాస్తా ఏవా- -న్వారభ్య సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ 39 ॥
సర్వాభ్యో వై దేవతాభ్యో-ఽగ్నిశ్చీయతే య-థ్సయుజో నోపదద్ధ్యా-ద్దేవతా అస్యాగ్నిం-వృఁఞ్జీరన్. య-థ్సయుజ ఉపదధాత్యాత్మనైవైనగ్ం సయుజ-ఞ్చినుతే నాగ్నినా వ్యృద్ధ్యతే-ఽథో యథా పురుష-స్స్నావభి-స్సన్తత ఏవమేవైతాభిరగ్ని-స్సన్తతో ఽగ్నినా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయ-న్తా అమూః కృత్తికా అభవన్ యస్యైతా ఉప ధీయన్తే సువర్గమేవ [ ] 38
లోకమేతి గచ్ఛతి ప్రకాశ-ఞ్చిత్రమేవ భవతి మణ్డలేష్టకా ఉప దధాతీమే వై లోకా మణ్డలేష్టకా ఇమే ఖలు వై లోకా దేవపురా దేవపురా ఏవ ప్రవిశతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యగ్ని-ఞ్చిక్యానో విశ్వజ్యోతిష ఉప దధాతీమానేవైతాభి-ర్లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కురుతే-ఽథో ప్రాణానేవైతా యజమానస్య దాద్ధ్రత్యేతా వై దేవతా-స్సువర్గ్యాస్తా ఏవా- -న్వారభ్య సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ 39 ॥
(సువర్గమేవ - తా ఏవ - చత్వారి చ) (అ. 9)
వృష్టిసనీరుప దధాతి వృష్టిమేవావ రున్ధే యదేకధోపదద్ధ్యాదేకమృతుం-వఁర్షేదనుపరిహారగ్ం సాదయతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి పురోవాతసని-రసీత్యాహైతద్వై వృష్ట్యై రూపగ్ం రూపేణైవ వృష్టిమవ రున్ధే సంయాఁనీభిర్వై దేవా ఇమాన్ ఁలోకాన్-థ్సమయుస్త-థ్సంయాఁనీనాగ్ం సంయాఁనిత్వం-యఁ-థ్సంయాఁనీరుపదధాతి యథా-ఽఫ్సు నావా సంయాఁత్యేవ- [సంయాఁత్యేవమ్, ఏవైతాభి] 40
-మేవైతాభి ర్యజమాన ఇమాన్ ఁలోకాన్-థ్సం-యాఁతి ప్లవో వా ఏషో-ఽగ్నేర్య-థ్సంయాఁనీర్య-థ్సంయాఁనీరుపదధాతి ప్లవమేవైతమగ్నయ ఉపదధాత్యుత యస్యైతాసూపహితాస్వాపో-ఽగ్నిగ్ం హరన్త్యహృత ఏవాస్యా-గ్నిరాదిత్యేష్టకా ఉప దధాత్యాదిత్యా వా ఏత-మ్భూత్యై ప్రతినుదన్తే యో-ఽల-మ్భూత్యై స-న్భూతి-న్న ప్రాప్నోత్యాదిత్యా [ప్రాప్నోత్యాదిత్యాః, ఏవైన-మ్భూతి-] 41
ఏవైన-మ్భూతి-ఙ్గమయన్త్యసౌ వా ఏతస్యా-ఽఽదిత్యో రుచమా దత్తే యో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా న రోచతే యదాదిత్యేష్టకా ఉపదధాత్యసావే-వాస్మిన్నాదిత్యో రుచ-న్దధాతి యథా-ఽసౌ దేవానాగ్ం రోచత ఏవమేవైష మనుష్యాణాగ్ం రోచతే ఘృతేష్టకా ఉప దధాత్యేతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ య-ద్ఘృత-మ్ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా సమర్ధయ- [సమర్ధయతి, అథో] 42
-త్యథో తేజసా ఽనుపరిహారగ్ం సాదయ-త్యపరివర్గ-మేవాస్మి-న్తేజో దధాతి ప్రజాపతిరగ్నిమచినుత స యశసా వ్యార్ధ్యత స ఏతా యశోదా అపశ్య-త్తా ఉపాధత్త తాభిర్వై స యశ ఆత్మన్నధత్త యద్యశోదా ఉపదధాతి యశ ఏవ తాభిర్యజమాన ఆత్మ-న్ధత్తే పఞ్చోప దధాతి పాఙ్క్తః పురుషో యావానేవ పురుషస్తస్మిన్ యశో దధాతి ॥ 43 ॥
వృష్టిసనీరుప దధాతి వృష్టిమేవావ రున్ధే యదేకధోపదద్ధ్యాదేకమృతుం-వఁర్షేదనుపరిహారగ్ం సాదయతి తస్మా-థ్సర్వానృతూన్. వర్షతి పురోవాతసని-రసీత్యాహైతద్వై వృష్ట్యై రూపగ్ం రూపేణైవ వృష్టిమవ రున్ధే సంయాఁనీభిర్వై దేవా ఇమాన్ ఁలోకాన్-థ్సమయుస్త-థ్సంయాఁనీనాగ్ం సంయాఁనిత్వం-యఁ-థ్సంయాఁనీరుపదధాతి యథా-ఽఫ్సు నావా సంయాఁత్యేవ- [సంయాఁత్యేవమ్, ఏవైతాభి] 40
-మేవైతాభి ర్యజమాన ఇమాన్ ఁలోకాన్-థ్సం-యాఁతి ప్లవో వా ఏషో-ఽగ్నేర్య-థ్సంయాఁనీర్య-థ్సంయాఁనీరుపదధాతి ప్లవమేవైతమగ్నయ ఉపదధాత్యుత యస్యైతాసూపహితాస్వాపో-ఽగ్నిగ్ం హరన్త్యహృత ఏవాస్యా-గ్నిరాదిత్యేష్టకా ఉప దధాత్యాదిత్యా వా ఏత-మ్భూత్యై ప్రతినుదన్తే యో-ఽల-మ్భూత్యై స-న్భూతి-న్న ప్రాప్నోత్యాదిత్యా [ప్రాప్నోత్యాదిత్యాః, ఏవైన-మ్భూతి-] 41
ఏవైన-మ్భూతి-ఙ్గమయన్త్యసౌ వా ఏతస్యా-ఽఽదిత్యో రుచమా దత్తే యో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా న రోచతే యదాదిత్యేష్టకా ఉపదధాత్యసావే-వాస్మిన్నాదిత్యో రుచ-న్దధాతి యథా-ఽసౌ దేవానాగ్ం రోచత ఏవమేవైష మనుష్యాణాగ్ం రోచతే ఘృతేష్టకా ఉప దధాత్యేతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ య-ద్ఘృత-మ్ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా సమర్ధయ- [సమర్ధయతి, అథో] 42
-త్యథో తేజసా ఽనుపరిహారగ్ం సాదయ-త్యపరివర్గ-మేవాస్మి-న్తేజో దధాతి ప్రజాపతిరగ్నిమచినుత స యశసా వ్యార్ధ్యత స ఏతా యశోదా అపశ్య-త్తా ఉపాధత్త తాభిర్వై స యశ ఆత్మన్నధత్త యద్యశోదా ఉపదధాతి యశ ఏవ తాభిర్యజమాన ఆత్మ-న్ధత్తే పఞ్చోప దధాతి పాఙ్క్తః పురుషో యావానేవ పురుషస్తస్మిన్ యశో దధాతి ॥ 43 ॥
(ఏవం - ప్రాప్రోత్యాదిత్యా - అర్ధయత్యే - కాన్న పఞ్చాశచ్చ) (అ. 10)
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్ కనీయాగ్ంసో దేవా ఆస-న్భూయాగ్ంసో-ఽసురాస్తే దేవా ఏతా ఇష్టకా అపశ్య-న్తా ఉపాదధత భూయస్కృదసీత్యేవ భూయాగ్ంసో-ఽభవన్ వనస్పతిభి-రోషధీభి-ర్వరివస్కృదసీతీ-మామజయ-న్ప్రాచ్యసీతి ప్రాచీ-న్దిశమజయన్నూర్ధ్వా ఽసీత్యమూమజయ-న్నన్తరిక్షసదస్యన్తరిక్షే సీదేత్య-న్తరిక్షమజయ-న్తతో దేవా అభవ- [దేవా అభవన్న్, పరా-ఽసురా] 44
-న్పరా-ఽసురా యస్యైతా ఉపధీయన్తే భూయానేవ భవత్యభీమాన్ ఁలోకాన్ జయతి భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యఫ్సుషదసి శ్యేనసదసీత్యాహైతద్వా అగ్నే రూపగ్ం రూపేణైవాగ్నిమవ రున్ధే పృథివ్యాస్త్వా ద్రవిణే సాదయామీ-త్యాహేమానేవైతాభి-ర్లోకా-న్ద్రవిణావతః కురుత ఆయుష్యా ఉప దధాత్యాయురేవా- [ఉప దధాత్యాయురేవ, అస్మి-న్దధాత్యగ్నే] 45
-ఽస్మి-న్దధాత్యగ్నే యత్తే పరగ్ం హృన్నామేత్యాహైతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ ప్రియమేవాస్య ధామోపా-ఽఽప్నోతి తావేహి సగ్ం రభావహా ఇత్యాహ వ్యేవైనేన పరి ధత్తే పాఞ్చజన్యేష్వప్యేద్ధ్యగ్న ఇత్యాహైష వా అగ్నిః పాఞ్చజన్యో యః పఞ్చచితీక-స్తస్మాదేవమాహర్తవ్యా ఉప దధాత్యేతద్వా ఋతూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ యదృతవ్యా ఋతూనామేవ ప్రియ-న్ధామావ రున్ధే సుమేక ఇత్యాహ సంవఁథ్సరో వై సుమేకః సంవఁథ్సరస్యైవ ప్రియ-న్ధామోపా-ఽఽప్నోతి ॥ 46 ॥
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్ కనీయాగ్ంసో దేవా ఆస-న్భూయాగ్ంసో-ఽసురాస్తే దేవా ఏతా ఇష్టకా అపశ్య-న్తా ఉపాదధత భూయస్కృదసీత్యేవ భూయాగ్ంసో-ఽభవన్ వనస్పతిభి-రోషధీభి-ర్వరివస్కృదసీతీ-మామజయ-న్ప్రాచ్యసీతి ప్రాచీ-న్దిశమజయన్నూర్ధ్వా ఽసీత్యమూమజయ-న్నన్తరిక్షసదస్యన్తరిక్షే సీదేత్య-న్తరిక్షమజయ-న్తతో దేవా అభవ- [దేవా అభవన్న్, పరా-ఽసురా] 44
-న్పరా-ఽసురా యస్యైతా ఉపధీయన్తే భూయానేవ భవత్యభీమాన్ ఁలోకాన్ జయతి భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవత్యఫ్సుషదసి శ్యేనసదసీత్యాహైతద్వా అగ్నే రూపగ్ం రూపేణైవాగ్నిమవ రున్ధే పృథివ్యాస్త్వా ద్రవిణే సాదయామీ-త్యాహేమానేవైతాభి-ర్లోకా-న్ద్రవిణావతః కురుత ఆయుష్యా ఉప దధాత్యాయురేవా- [ఉప దధాత్యాయురేవ, అస్మి-న్దధాత్యగ్నే] 45
-ఽస్మి-న్దధాత్యగ్నే యత్తే పరగ్ం హృన్నామేత్యాహైతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ ప్రియమేవాస్య ధామోపా-ఽఽప్నోతి తావేహి సగ్ం రభావహా ఇత్యాహ వ్యేవైనేన పరి ధత్తే పాఞ్చజన్యేష్వప్యేద్ధ్యగ్న ఇత్యాహైష వా అగ్నిః పాఞ్చజన్యో యః పఞ్చచితీక-స్తస్మాదేవమాహర్తవ్యా ఉప దధాత్యేతద్వా ఋతూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ యదృతవ్యా ఋతూనామేవ ప్రియ-న్ధామావ రున్ధే సుమేక ఇత్యాహ సంవఁథ్సరో వై సుమేకః సంవఁథ్సరస్యైవ ప్రియ-న్ధామోపా-ఽఽప్నోతి ॥ 46 ॥
(అభవ - న్నాయురేవ - ర్తవ్యా ఉప - షడ్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 11)
ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయ-త్త-త్పరా-ఽపత-త్తదశ్వో-ఽభవ-ద్యదశ్వయ-త్తదశ్వస్యాశ్వత్వ-న్తద్దేవా అశ్వమేధేనైవ ప్రత్యదధురేష వై ప్రజాపతిగ్ం సర్వ-ఙ్కరోతి యో-ఽశ్వమేధేన యజతే సర్వ ఏవ భవతి సర్వస్య వా ఏషా ప్రాయశ్చిత్తి-స్సర్వస్య భేషజగ్ం సర్వం-వాఁ ఏతేన పాప్మాన-న్దేవా అతరన్నపి వా ఏతేన బ్రహ్మహత్యా-మతరన్-థ్సర్వ-మ్పాప్మాన- [-మతరన్-థ్సర్వ-మ్పాప్మానమ్, తరతి తరతి] 47
-న్తరతి తరతి బ్రహ్మహత్యాం-యోఁ-ఽశ్వమేధేన యజతే య ఉ చైనమేవం-వేఁదోత్తరం-వైఁ త-త్ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయ-త్తస్మాదశ్వస్యోత్తరతో-ఽవ ద్యన్తి దక్షిణతో-ఽన్యేషా-మ్పశూనాం-వైఁతసః కటో భవత్యఫ్సుయోనిర్వా అశ్వో-ఽఫ్సుజో వేతస-స్స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ ప్రతిష్ఠాపయతి చతుష్టోమ-స్స్తోమో భవతి సరడ్ఢ వా అశ్వస్య సక్థ్యా-ఽవృహ-త్త-ద్దేవాశ్చతుష్టోమేనైవ ప్రత్యదధుర్యచ్చతుష్టోమ-స్స్తోమో భవత్యశ్వస్య సర్వత్వాయ ॥ 48 ॥
ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయ-త్త-త్పరా-ఽపత-త్తదశ్వో-ఽభవ-ద్యదశ్వయ-త్తదశ్వస్యాశ్వత్వ-న్తద్దేవా అశ్వమేధేనైవ ప్రత్యదధురేష వై ప్రజాపతిగ్ం సర్వ-ఙ్కరోతి యో-ఽశ్వమేధేన యజతే సర్వ ఏవ భవతి సర్వస్య వా ఏషా ప్రాయశ్చిత్తి-స్సర్వస్య భేషజగ్ం సర్వం-వాఁ ఏతేన పాప్మాన-న్దేవా అతరన్నపి వా ఏతేన బ్రహ్మహత్యా-మతరన్-థ్సర్వ-మ్పాప్మాన- [-మతరన్-థ్సర్వ-మ్పాప్మానమ్, తరతి తరతి] 47
-న్తరతి తరతి బ్రహ్మహత్యాం-యోఁ-ఽశ్వమేధేన యజతే య ఉ చైనమేవం-వేఁదోత్తరం-వైఁ త-త్ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయ-త్తస్మాదశ్వస్యోత్తరతో-ఽవ ద్యన్తి దక్షిణతో-ఽన్యేషా-మ్పశూనాం-వైఁతసః కటో భవత్యఫ్సుయోనిర్వా అశ్వో-ఽఫ్సుజో వేతస-స్స్వ ఏవైనం-యోఁనౌ ప్రతిష్ఠాపయతి చతుష్టోమ-స్స్తోమో భవతి సరడ్ఢ వా అశ్వస్య సక్థ్యా-ఽవృహ-త్త-ద్దేవాశ్చతుష్టోమేనైవ ప్రత్యదధుర్యచ్చతుష్టోమ-స్స్తోమో భవత్యశ్వస్య సర్వత్వాయ ॥ 48 ॥
(సర్వమ పాప్మాన - మవృహ-ద్- ద్వాదశ చ) (అ. 12)
(ఉథ్సన్నయజ్ఞ - ఇన్ద్రాగ్నీ - దేవా వా అక్ష్ణయాస్తోమీయా - అగ్నేర్భాగో - ఽస్యగ్నే జాతాన్ - రశ్మిరితి - నాకసద్భిః -ఛన్దాగ్ంసి - సర్వాభ్యో - వృష్టిసనీ - ర్దేవాసురాః కనీయాగ్ంసః - ప్రజాపతేరక్షి - ద్వాదశ )
(ఉథ్సన్నయజ్ఞో - దేవా వై - యస్య ముఖ్యవతీ - ర్నాకసద్భిరే - వై తాభిర - ష్టాచత్వారిగ్ంశత్)
(ఉథ్సన్నయజ్ఞ, స్సర్వత్వాయ)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥