કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ - ચિતીના-ન્નિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ઉથ્સન્ન યજ્ઞો વા એષ યદગ્નિઃ કિં-વાઁ-ઽહૈતસ્ય ક્રિયતે કિં-વાઁ ન યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય ક્રિયમાણસ્યા-ન્તર્યન્તિ પૂયતિ વા અસ્ય તદાશ્વિનીરુપ દધાત્યશ્વિનૌ વૈ દેવાના-મ્ભિષજૌ તાભ્યામેવાસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ પઞ્ચોપ દધાતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યાવાનેવ યજ્ઞસ્તસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોત્યૃતવ્યા ઉપ દધાત્યૃતૂના-ઙ્કૢપ્ત્યૈ [કૢપ્ત્યૈ, પઞ્ચોપ] 1
પઞ્ચોપ દધાતિ પઞ્ચ વા ઋતવો યાવન્ત એવર્તવસ્તાન્ કલ્પયતિ સમાનપ્રભૃતયો ભવન્તિ સમાનોદર્કાસ્તસ્મા-થ્સમાના ઋતવ એકેન પદેન વ્યાવર્તન્તે તસ્માદ્-ઋતવો વ્યાવર્તન્તે પ્રાણભૃત ઉપ દધાત્યૃતુષ્વેવ પ્રાણા-ન્દધાતિ તસ્મા-થ્સમાના-સ્સન્ત ઋતવો ન જીર્યન્ત્યથો પ્રજનયત્યેવૈનાનેષ વૈ વાયુર્ય-ત્પ્રાણો યદ્-ઋતવ્યા ઉપધાય પ્રાણભૃત [પ્રાણભૃતઃ, ઉપદધાતિ] 2
ઉપદધાતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂનનુ વાયુરા વરીવર્તિ વૃષ્ટિસનીરુપ દધાતિ વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદેકધોપદદ્ધ્યા-દેકમૃતું-વઁર્ષેદનુપરિહારગ્ં સાદયતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂન્. વર્ષતિ ય-ત્પ્રાણભૃત ઉપધાય વૃષ્ટિસનીરુપદધાતિ તસ્મા-દ્વાયુપ્રચ્યુતા દિવો વૃષ્ટિરીર્તે પશવો વૈ વયસ્યા નાનામનસઃ ખલુ વૈ પશવો નાનાવ્રતાસ્તે-ઽપ એવાભિ સમનસો [સમનસઃ, ય-ઙ્કામયેતા-] 3
ય-ઙ્કામયેતા-ઽપશુ-સ્સ્યાદિતિ વયસ્યાસ્તસ્યો-પધાયાપસ્યા ઉપ દદ્ધ્યા-દસં(2)જ્ઞાન-મેવાસ્મૈ પશુભિઃ કરોત્યપશુરેવ ભવતિ ય-ઙ્કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિત્ય-પસ્યાસ્તસ્યોપધાય વયસ્યા ઉપ દદ્ધ્યા-થ્સં(2)જ્ઞાનમેવાસ્મૈ પશુભિઃ કરોતિ પશુમાનેવ ભવતિ ચતસ્રઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ તસ્માચ્ચત્વારિ ચક્ષુષો રૂપાણિ દ્વે શુક્લે દ્વે કૃષ્ણે [કૃષ્ણે, મૂર્ધન્વતી-] 4
મૂર્ધન્વતી-ર્ભવન્તિ તસ્મા-ત્પુરસ્તાન્મૂર્ધા પઞ્ચ દક્ષિણાયાગ્ શ્રોણ્યામુપ દધાતિ પઞ્ચોત્તરસ્યા-ન્તસ્મા-ત્પશ્ચા-દ્વર્ષીયા-ન્પુરસ્તા-ત્પ્રવણઃ પશુર્બસ્તો વય ઇતિ દક્ષિણે-ઽગ્ંસ ઉપ દધાતિ વૃષ્ણિર્વય ઇત્યુત્તરે ઽગ્ંસાવેવ પ્રતિ દધાતિ વ્યાઘ્રો વય ઇતિ દક્ષિણે પક્ષ ઉપ દધાતિ સિગ્ંહો વય ઇત્યુત્તરે પક્ષયોરેવ વીર્ય-ન્દધાતિ પુરુષો વય ઇતિ મદ્ધ્યે તસ્મા-ત્પુરુષઃ પશૂનામધિપતિઃ ॥ 5 ॥
ઉથ્સન્ન યજ્ઞો વા એષ યદગ્નિઃ કિં-વાઁ-ઽહૈતસ્ય ક્રિયતે કિં-વાઁ ન યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય ક્રિયમાણસ્યા-ન્તર્યન્તિ પૂયતિ વા અસ્ય તદાશ્વિનીરુપ દધાત્યશ્વિનૌ વૈ દેવાના-મ્ભિષજૌ તાભ્યામેવાસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ પઞ્ચોપ દધાતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યાવાનેવ યજ્ઞસ્તસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોત્યૃતવ્યા ઉપ દધાત્યૃતૂના-ઙ્કૢપ્ત્યૈ [કૢપ્ત્યૈ, પઞ્ચોપ] 1
પઞ્ચોપ દધાતિ પઞ્ચ વા ઋતવો યાવન્ત એવર્તવસ્તાન્ કલ્પયતિ સમાનપ્રભૃતયો ભવન્તિ સમાનોદર્કાસ્તસ્મા-થ્સમાના ઋતવ એકેન પદેન વ્યાવર્તન્તે તસ્માદ્-ઋતવો વ્યાવર્તન્તે પ્રાણભૃત ઉપ દધાત્યૃતુષ્વેવ પ્રાણા-ન્દધાતિ તસ્મા-થ્સમાના-સ્સન્ત ઋતવો ન જીર્યન્ત્યથો પ્રજનયત્યેવૈનાનેષ વૈ વાયુર્ય-ત્પ્રાણો યદ્-ઋતવ્યા ઉપધાય પ્રાણભૃત [પ્રાણભૃતઃ, ઉપદધાતિ] 2
ઉપદધાતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂનનુ વાયુરા વરીવર્તિ વૃષ્ટિસનીરુપ દધાતિ વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદેકધોપદદ્ધ્યા-દેકમૃતું-વઁર્ષેદનુપરિહારગ્ં સાદયતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂન્. વર્ષતિ ય-ત્પ્રાણભૃત ઉપધાય વૃષ્ટિસનીરુપદધાતિ તસ્મા-દ્વાયુપ્રચ્યુતા દિવો વૃષ્ટિરીર્તે પશવો વૈ વયસ્યા નાનામનસઃ ખલુ વૈ પશવો નાનાવ્રતાસ્તે-ઽપ એવાભિ સમનસો [સમનસઃ, ય-ઙ્કામયેતા-] 3
ય-ઙ્કામયેતા-ઽપશુ-સ્સ્યાદિતિ વયસ્યાસ્તસ્યો-પધાયાપસ્યા ઉપ દદ્ધ્યા-દસં(2)જ્ઞાન-મેવાસ્મૈ પશુભિઃ કરોત્યપશુરેવ ભવતિ ય-ઙ્કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિત્ય-પસ્યાસ્તસ્યોપધાય વયસ્યા ઉપ દદ્ધ્યા-થ્સં(2)જ્ઞાનમેવાસ્મૈ પશુભિઃ કરોતિ પશુમાનેવ ભવતિ ચતસ્રઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ તસ્માચ્ચત્વારિ ચક્ષુષો રૂપાણિ દ્વે શુક્લે દ્વે કૃષ્ણે [કૃષ્ણે, મૂર્ધન્વતી-] 4
મૂર્ધન્વતી-ર્ભવન્તિ તસ્મા-ત્પુરસ્તાન્મૂર્ધા પઞ્ચ દક્ષિણાયાગ્ શ્રોણ્યામુપ દધાતિ પઞ્ચોત્તરસ્યા-ન્તસ્મા-ત્પશ્ચા-દ્વર્ષીયા-ન્પુરસ્તા-ત્પ્રવણઃ પશુર્બસ્તો વય ઇતિ દક્ષિણે-ઽગ્ંસ ઉપ દધાતિ વૃષ્ણિર્વય ઇત્યુત્તરે ઽગ્ંસાવેવ પ્રતિ દધાતિ વ્યાઘ્રો વય ઇતિ દક્ષિણે પક્ષ ઉપ દધાતિ સિગ્ંહો વય ઇત્યુત્તરે પક્ષયોરેવ વીર્ય-ન્દધાતિ પુરુષો વય ઇતિ મદ્ધ્યે તસ્મા-ત્પુરુષઃ પશૂનામધિપતિઃ ॥ 5 ॥
(કૢપ્ત્યા - ઉપધાય પ્રાણભૃતઃ-સમનસઃ-કૃષ્ણે-પુરુષો વય ઇતિ - પઞ્ચ ચ) (અ. 1)
ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામિતિ સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાતીન્દ્રાગ્નિભ્યાં-વાઁ ઇમૌ લોકૌ વિધૃતાવનયો-ર્લોકયો-ર્વિધૃત્યા અધૃતેવ વા એષા યન્મદ્ધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષમિવ વા એષેન્દ્રાગ્ની ઇત્યાહેન્દ્રાગ્ની વૈ દેવાનામોજો ભૃતાવોજસૈવૈના-મન્તરિક્ષે ચિનુતે ધૃત્યૈ સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાત્યન્તરિક્ષં-વૈઁ સ્વયમાતૃણ્ણા ઽન્તરિક્ષમેવોપ ધત્તે ઽશ્વમુપ [ધત્તે ઽશ્વમુપ, ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવા-] 6
ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવા-ઽસ્યા-ન્દધાત્યથો પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ પ્રજાપતિનૈવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સ્વયમાતૃણ્ણા ભવતિ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યા અથો સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ દેવાનાં-વૈઁ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁતા-ન્દિશ-સ્સમવ્લીયન્ત ત એતા દિશ્યા અપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત તાભિર્વૈ તે દિશો-ઽદૃગ્ંહન્ યદ્દિશ્યા ઉપદધાતિ દિશાં-વિઁધૃત્યૈ દશ પ્રાણભૃતઃ પુરસ્તાદુપ [પુરસ્તાદુપ, દધાતિ નવ વૈ પુરુષે] 7
દધાતિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા નાભિર્દશમી પ્રાણાનેવ પુરસ્તાદ્ધત્તે તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રાણા જ્યોતિષ્મતી-મુત્તમામુપ દધાતિ તસ્મા-ત્પ્રાણાનાં-વાઁગ્જ્યોતિરુત્તમા દશોપ દધાતિ દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાટ્ છન્દસા-ઞ્જ્યોતિર્જ્યોતિરેવ પુરસ્તાદ્ધત્તે તસ્મા-ત્પુરસ્તાજ્જ્યોતિરુપા ઽઽસ્મહે છન્દાગ્ંસિ પશુષ્વાજિમયુસ્તા-ન્બૃહત્યુદજય-ત્તસ્મા-દ્બાર્હતાઃ [તસ્મા-દ્બાર્હતાઃ, પશવ ઉચ્યન્તે મા] 8
પશવ ઉચ્યન્તે મા છન્દ ઇતિ દક્ષિણત ઉપ દધાતિ તસ્મા-દ્દક્ષિણા વૃતો માસાઃ પૃથિવી છન્દ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યા અગ્નિર્દેવતેત્યુત્તરત ઓજો વા અગ્નિરોજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો ઽભિપ્રયાયી જયતિ ષટ્ત્રિગ્ંશ-થ્સમ્પદ્યન્તે ષટ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે બૃહતી છન્દસાગ્ સ્વારાજ્ય-મ્પરીયાય યસ્યૈતા [યસ્યૈતાઃ, ઉપધીયન્તે ગચ્છતિ] 9
ઉપધીયન્તે ગચ્છતિ સ્વારાજ્યગ્ં સપ્ત વાલખિલ્યાઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ સપ્ત પશ્ચા-થ્સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણા દ્વાવવાઞ્ચૌ પ્રાણાનાગ્ં સવીર્યત્વાય મૂર્ધા-ઽસિ રાડિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યન્ત્રી રાડિતિ પશ્ચા-ત્પ્રાણાનેવાસ્મૈ સમીચો દધાતિ ॥ 10 ॥
ઇન્દ્રાગ્ની અવ્યથમાનામિતિ સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાતીન્દ્રાગ્નિભ્યાં-વાઁ ઇમૌ લોકૌ વિધૃતાવનયો-ર્લોકયો-ર્વિધૃત્યા અધૃતેવ વા એષા યન્મદ્ધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષમિવ વા એષેન્દ્રાગ્ની ઇત્યાહેન્દ્રાગ્ની વૈ દેવાનામોજો ભૃતાવોજસૈવૈના-મન્તરિક્ષે ચિનુતે ધૃત્યૈ સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાત્યન્તરિક્ષં-વૈઁ સ્વયમાતૃણ્ણા ઽન્તરિક્ષમેવોપ ધત્તે ઽશ્વમુપ [ધત્તે ઽશ્વમુપ, ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવા-] 6
ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવા-ઽસ્યા-ન્દધાત્યથો પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ પ્રજાપતિનૈવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સ્વયમાતૃણ્ણા ભવતિ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યા અથો સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ દેવાનાં-વૈઁ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁતા-ન્દિશ-સ્સમવ્લીયન્ત ત એતા દિશ્યા અપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત તાભિર્વૈ તે દિશો-ઽદૃગ્ંહન્ યદ્દિશ્યા ઉપદધાતિ દિશાં-વિઁધૃત્યૈ દશ પ્રાણભૃતઃ પુરસ્તાદુપ [પુરસ્તાદુપ, દધાતિ નવ વૈ પુરુષે] 7
દધાતિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા નાભિર્દશમી પ્રાણાનેવ પુરસ્તાદ્ધત્તે તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રાણા જ્યોતિષ્મતી-મુત્તમામુપ દધાતિ તસ્મા-ત્પ્રાણાનાં-વાઁગ્જ્યોતિરુત્તમા દશોપ દધાતિ દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાટ્ છન્દસા-ઞ્જ્યોતિર્જ્યોતિરેવ પુરસ્તાદ્ધત્તે તસ્મા-ત્પુરસ્તાજ્જ્યોતિરુપા ઽઽસ્મહે છન્દાગ્ંસિ પશુષ્વાજિમયુસ્તા-ન્બૃહત્યુદજય-ત્તસ્મા-દ્બાર્હતાઃ [તસ્મા-દ્બાર્હતાઃ, પશવ ઉચ્યન્તે મા] 8
પશવ ઉચ્યન્તે મા છન્દ ઇતિ દક્ષિણત ઉપ દધાતિ તસ્મા-દ્દક્ષિણા વૃતો માસાઃ પૃથિવી છન્દ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યા અગ્નિર્દેવતેત્યુત્તરત ઓજો વા અગ્નિરોજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો ઽભિપ્રયાયી જયતિ ષટ્ત્રિગ્ંશ-થ્સમ્પદ્યન્તે ષટ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે બૃહતી છન્દસાગ્ સ્વારાજ્ય-મ્પરીયાય યસ્યૈતા [યસ્યૈતાઃ, ઉપધીયન્તે ગચ્છતિ] 9
ઉપધીયન્તે ગચ્છતિ સ્વારાજ્યગ્ં સપ્ત વાલખિલ્યાઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ સપ્ત પશ્ચા-થ્સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણા દ્વાવવાઞ્ચૌ પ્રાણાનાગ્ં સવીર્યત્વાય મૂર્ધા-ઽસિ રાડિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યન્ત્રી રાડિતિ પશ્ચા-ત્પ્રાણાનેવાસ્મૈ સમીચો દધાતિ ॥ 10 ॥
(અશ્વમુપ-પુરસ્તાદુપ-બાર્હતા-એતા-શ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એતા અક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અપશ્ય-ન્તા અન્યથા ઽનૂચ્યા-ન્યથોપાદધત તદસુરા નાન્વવાય-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યદક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અન્યથા ઽનૂચ્યાન્યથોપ દધાતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યા-શુસ્ત્રિવૃદિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ ત્રિવૃ- [ત્રિવૃત્, યજ્ઞમુખમેવ] 11
-દ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ વ્યોમ સપ્તદશ ઇતિ દક્ષિણતો ઽન્નં-વૈઁ વ્યોમા-ઽન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યતે ધરુણ એકવિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા વા એકવિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ભાન્તઃ પઞ્ચદશ ઇત્યુત્તરત ઓજો વૈ ભાન્ત ઓજઃ પઞ્ચદશ ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો ઽભિપ્રયાયી જયતિ પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશ ઇતિ પુરસ્તા- [ઇતિ પુરસ્તાત્, ઉપ દધાતિ દ્વૌ] 12
-દુપ દધાતિ દ્વૌ ત્રિવૃતાવભિપૂર્વં-યઁજ્ઞમુખે વિ યાતયત્યભિવર્ત-સ્સવિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વાઁ અભિવર્તો-ઽન્નગ્ં સવિગ્ંશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યતે વર્ચો દ્વાવિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-દ્ય-દ્વિગ્ંશતિર્દ્વે તેન વિરાજૌ ય-દ્દ્વે પ્રતિષ્ઠા તેન વિરાજોરેવા-ભિપૂર્વમન્નાદ્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ તપો નવદશ ઇત્યુત્તરત સ્તસ્મા-થ્સવ્યો [ઇત્યુત્તરત સ્તસ્મા-થ્સવ્યઃ, હસ્તયો-] 13
હસ્તયો-સ્તપસ્વિતરો યોનિશ્ચતુર્વિગ્ંશ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી યજ્ઞમુખં-યઁજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તા-દ્વિયાતયતિ ગર્ભાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વૈઁ ગર્ભા અન્ન-મ્પઞ્ચવિગ્ંશોન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યત ઓજસ્ત્રિણવ ઇતિ પશ્ચાદિમે વૈ લોકાસ્ત્રિણવ એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિતિષ્ઠતિ સભંરણસ્ત્રયોવિગ્ંશ ઇ- [સભંરણસ્ત્રયોવિગ્ંશ ઇતિ, ઉત્તરત-] 14
-ત્યુત્તરત-સ્તસ્મા-થ્સવ્યો હસ્તયો-સ્સમ્ભાર્યતરઃ ક્રતુરેકત્રિગ્ંશ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ વાગ્વૈ ક્રતુર્યજ્ઞમુખં-વાઁગ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-ઞ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽસૌ વા આદિત્યો બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-મ્બ્રહ્મવર્ચસમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતરઃ પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ નાકઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ ઇત્યુત્તરત-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો નાકઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એતા અક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અપશ્ય-ન્તા અન્યથા ઽનૂચ્યા-ન્યથોપાદધત તદસુરા નાન્વવાય-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યદક્ષ્ણયાસ્તોમીયા અન્યથા ઽનૂચ્યાન્યથોપ દધાતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યા-શુસ્ત્રિવૃદિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ ત્રિવૃ- [ત્રિવૃત્, યજ્ઞમુખમેવ] 11
-દ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ વ્યોમ સપ્તદશ ઇતિ દક્ષિણતો ઽન્નં-વૈઁ વ્યોમા-ઽન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યતે ધરુણ એકવિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા વા એકવિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ભાન્તઃ પઞ્ચદશ ઇત્યુત્તરત ઓજો વૈ ભાન્ત ઓજઃ પઞ્ચદશ ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો ઽભિપ્રયાયી જયતિ પ્રતૂર્તિરષ્ટાદશ ઇતિ પુરસ્તા- [ઇતિ પુરસ્તાત્, ઉપ દધાતિ દ્વૌ] 12
-દુપ દધાતિ દ્વૌ ત્રિવૃતાવભિપૂર્વં-યઁજ્ઞમુખે વિ યાતયત્યભિવર્ત-સ્સવિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વાઁ અભિવર્તો-ઽન્નગ્ં સવિગ્ંશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યતે વર્ચો દ્વાવિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-દ્ય-દ્વિગ્ંશતિર્દ્વે તેન વિરાજૌ ય-દ્દ્વે પ્રતિષ્ઠા તેન વિરાજોરેવા-ભિપૂર્વમન્નાદ્યે પ્રતિતિષ્ઠતિ તપો નવદશ ઇત્યુત્તરત સ્તસ્મા-થ્સવ્યો [ઇત્યુત્તરત સ્તસ્મા-થ્સવ્યઃ, હસ્તયો-] 13
હસ્તયો-સ્તપસ્વિતરો યોનિશ્ચતુર્વિગ્ંશ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી યજ્ઞમુખં-યઁજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તા-દ્વિયાતયતિ ગર્ભાઃ પઞ્ચવિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વૈઁ ગર્ભા અન્ન-મ્પઞ્ચવિગ્ંશોન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેનાન્નમદ્યત ઓજસ્ત્રિણવ ઇતિ પશ્ચાદિમે વૈ લોકાસ્ત્રિણવ એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિતિષ્ઠતિ સભંરણસ્ત્રયોવિગ્ંશ ઇ- [સભંરણસ્ત્રયોવિગ્ંશ ઇતિ, ઉત્તરત-] 14
-ત્યુત્તરત-સ્તસ્મા-થ્સવ્યો હસ્તયો-સ્સમ્ભાર્યતરઃ ક્રતુરેકત્રિગ્ંશ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ વાગ્વૈ ક્રતુર્યજ્ઞમુખં-વાઁગ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-ઞ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશ ઇતિ દક્ષિણતો-ઽસૌ વા આદિત્યો બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપ-મ્બ્રહ્મવર્ચસમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતરઃ પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિગ્ંશ ઇતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ નાકઃ ષટ્ત્રિગ્ંશ ઇત્યુત્તરત-સ્સુવર્ગો વૈ લોકો નાકઃ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥
(વૈ ત્રિવૃ - દિતિ પુરસ્તાથ્ - સવ્ય - સ્ત્રયોવિગ્ંશ ઇતિ - સુવર્ગો વૈ - પઞ્ચ ચ) (અ. 3)
(આશુ - ર્વ્યોમ - ધરુણો - ભાન્તઃ - પ્રતૂર્તિર -ભિવર્તો - વર્ચ - સ્તપો - યોનિ - ર્ગર્ભા - ઓજઃ - સભંરણઃ - ક્રતુ - ર્બ્રદ્ધ્રસ્ય - પ્રતિષ્ઠા - નાકઃ - ષોડશ)
અગ્નેર્ભાગો-ઽસીતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વાઁ અગ્નિર્યજ્ઞમુખ-ન્દીક્ષા યજ્ઞમુખ-મ્બ્રહ્મ યજ્ઞમુખ-ન્ત્રિવૃ-દ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ નૃચક્ષસા-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણત-શ્શુશ્રુવાગ્ંસો વૈ નૃચક્ષસો-ઽન્ન-ન્ધાતા જાતાયૈવાસ્મા અન્નમપિ દધાતિ તસ્માજ્જાતો-ઽન્નમત્તિ જનિત્રગ્ગ્ સ્પૃતગ્ં સપ્તદશ-સ્સ્તોમ ઇત્યાહા-ઽન્નં-વૈઁ જનિત્ર- [જનિત્રમ્, અન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ] 16
-મન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ન્નમદ્યતે મિત્રસ્ય ભાગો-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રાણો વૈ મિત્રો-ઽપાનો વરુણઃ પ્રાણાપાનાવેવાસ્મિ-ન્દધાતિ દિવો વૃષ્ટિર્વાતા-સ્સ્પૃતા એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઇત્યાહ પ્રતિષ્ઠા વા એકવિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઇન્દ્રસ્ય ભાગો-ઽસીત્યુત્તરત ઓજો વા ઇન્દ્ર ઓજો વિષ્ણુરોજઃ ક્ષત્રમોજઃ પઞ્ચદશ [પઞ્ચદશઃ, ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે] 17
ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી જયતિ વસૂના-મ્ભાગો-ઽસીતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ વસવો યજ્ઞમુખગ્ં રુદ્રા યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશો યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયત્યાદિત્યાના-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વાઁ આદિત્યા અન્ન-મ્મરુતો-ઽન્ન-ઙ્ગર્ભા અન્ન-મ્પઞ્ચવિગ્ંશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ઽન્નમદ્યતે ઽદિત્યૈ ભાગો- [-ઽદિત્યૈ ભાગઃ, અસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા] 18
-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા વા અદિતિઃ પ્રતિષ્ઠા પૂષા પ્રતિષ્ઠા ત્રિણવઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ દેવસ્ય સવિતુર્ભાગો-ઽ સીત્યુત્તરતો બ્રહ્મ વૈ દેવ-સ્સવિતા બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ ચતુષ્ટોમો બ્રહ્મવર્ચસમેવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતર-સ્સાવિત્રવતી ભવતિ પ્રસૂત્યૈ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણાનામુદીચી સનિઃ પ્રસૂતા ધર્ત્રશ્ચતુષ્ટોમ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ ધર્ત્રો [ધર્ત્રઃ, યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુષ્ટોમો] 19
યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુષ્ટોમો યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ યાવાના-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણતો માસા વૈ યાવા અર્ધમાસા અયાવા-સ્તસ્મા-દ્દક્ષિણાવૃતો માસા અન્નં-વૈઁ યાવા અન્ન-મ્પ્રજા અન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ન્નમદ્યત ઋભૂણા-મ્ભાગો-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ વિવર્તો ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશ ઇત્યુત્તરતો-ઽનયોર્લોકયો-સ્સવીર્યત્વાય તસ્માદિમૌ લોકૌ સમાવ-દ્વીર્યૌ [સમાવ-દ્વીર્યૌ, યસ્ય મુખ્યવતીઃ] 20
યસ્ય મુખ્યવતીઃ પુરસ્તાદુપધીયન્તે મુખ્ય એવ ભવત્યા-ઽસ્ય મુખ્યો જાયતે યસ્યા-ન્નવતી - ર્દક્ષિણતો-ઽત્ત્યન્નમા-ઽસ્યાન્નાદો જાયતે યસ્ય પ્રતિષ્ઠાવતીઃ પશ્ચા-ત્પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યસ્યૌજસ્વતીરુત્તરત ઓજસ્વ્યેવ ભવત્યા-ઽસ્યૌજસ્વી જાયતે ઽર્કો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્યૈતદેવ સ્તોત્રમેતચ્છસ્ત્રં-યઁદેષા વિધા [વિધા, વિધીયતે-ઽર્ક એવ] 21
વિધીયતે-ઽર્ક એવ તદર્ક્યમનુ વિ ધીયતે ઽત્ત્યન્નમા-ઽસ્યાન્નાદો જાયતે યસ્યૈષા વિધા વિધીયતે ય ઉ ચૈનામેવં-વેઁદ સૃષ્ટીરુપ દધાતિ યથાસૃષ્ટમેવાવ રુન્ધે ન વા ઇદ-ન્દિવા ન નક્તમાસીદવ્યાવૃત્ત-ન્તે દેવા એતા વ્યુષ્ટીરપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત તતો વા ઇદં ઁવ્યૌચ્છ-દ્યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે વ્યેવાસ્મા ઉચ્છત્યથો તમ એવાપહતે ॥ 22 ॥
(આશુ - ર્વ્યોમ - ધરુણો - ભાન્તઃ - પ્રતૂર્તિર -ભિવર્તો - વર્ચ - સ્તપો - યોનિ - ર્ગર્ભા - ઓજઃ - સભંરણઃ - ક્રતુ - ર્બ્રદ્ધ્રસ્ય - પ્રતિષ્ઠા - નાકઃ - ષોડશ)
અગ્નેર્ભાગો-ઽસીતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વાઁ અગ્નિર્યજ્ઞમુખ-ન્દીક્ષા યજ્ઞમુખ-મ્બ્રહ્મ યજ્ઞમુખ-ન્ત્રિવૃ-દ્યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ નૃચક્ષસા-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણત-શ્શુશ્રુવાગ્ંસો વૈ નૃચક્ષસો-ઽન્ન-ન્ધાતા જાતાયૈવાસ્મા અન્નમપિ દધાતિ તસ્માજ્જાતો-ઽન્નમત્તિ જનિત્રગ્ગ્ સ્પૃતગ્ં સપ્તદશ-સ્સ્તોમ ઇત્યાહા-ઽન્નં-વૈઁ જનિત્ર- [જનિત્રમ્, અન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ] 16
-મન્નગ્ં સપ્તદશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ન્નમદ્યતે મિત્રસ્ય ભાગો-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રાણો વૈ મિત્રો-ઽપાનો વરુણઃ પ્રાણાપાનાવેવાસ્મિ-ન્દધાતિ દિવો વૃષ્ટિર્વાતા-સ્સ્પૃતા એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઇત્યાહ પ્રતિષ્ઠા વા એકવિગ્ંશઃ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઇન્દ્રસ્ય ભાગો-ઽસીત્યુત્તરત ઓજો વા ઇન્દ્ર ઓજો વિષ્ણુરોજઃ ક્ષત્રમોજઃ પઞ્ચદશ [પઞ્ચદશઃ, ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે] 17
ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી જયતિ વસૂના-મ્ભાગો-ઽસીતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ વસવો યજ્ઞમુખગ્ં રુદ્રા યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશો યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયત્યાદિત્યાના-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણતો-ઽન્નં-વાઁ આદિત્યા અન્ન-મ્મરુતો-ઽન્ન-ઙ્ગર્ભા અન્ન-મ્પઞ્ચવિગ્ંશો-ઽન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ઽન્નમદ્યતે ઽદિત્યૈ ભાગો- [-ઽદિત્યૈ ભાગઃ, અસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા] 18
-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠા વા અદિતિઃ પ્રતિષ્ઠા પૂષા પ્રતિષ્ઠા ત્રિણવઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ દેવસ્ય સવિતુર્ભાગો-ઽ સીત્યુત્તરતો બ્રહ્મ વૈ દેવ-સ્સવિતા બ્રહ્મ બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મ ચતુષ્ટોમો બ્રહ્મવર્ચસમેવોત્તરતો ધત્તે તસ્માદુત્તરો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતર-સ્સાવિત્રવતી ભવતિ પ્રસૂત્યૈ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણાનામુદીચી સનિઃ પ્રસૂતા ધર્ત્રશ્ચતુષ્ટોમ ઇતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ યજ્ઞમુખં-વૈઁ ધર્ત્રો [ધર્ત્રઃ, યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુષ્ટોમો] 19
યજ્ઞમુખ-ઞ્ચતુષ્ટોમો યજ્ઞમુખમેવ પુરસ્તાદ્વિ યાતયતિ યાવાના-મ્ભાગો-ઽસીતિ દક્ષિણતો માસા વૈ યાવા અર્ધમાસા અયાવા-સ્તસ્મા-દ્દક્ષિણાવૃતો માસા અન્નં-વૈઁ યાવા અન્ન-મ્પ્રજા અન્નમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણેના-ન્નમદ્યત ઋભૂણા-મ્ભાગો-ઽસીતિ પશ્ચા-ત્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ વિવર્તો ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશ ઇત્યુત્તરતો-ઽનયોર્લોકયો-સ્સવીર્યત્વાય તસ્માદિમૌ લોકૌ સમાવ-દ્વીર્યૌ [સમાવ-દ્વીર્યૌ, યસ્ય મુખ્યવતીઃ] 20
યસ્ય મુખ્યવતીઃ પુરસ્તાદુપધીયન્તે મુખ્ય એવ ભવત્યા-ઽસ્ય મુખ્યો જાયતે યસ્યા-ન્નવતી - ર્દક્ષિણતો-ઽત્ત્યન્નમા-ઽસ્યાન્નાદો જાયતે યસ્ય પ્રતિષ્ઠાવતીઃ પશ્ચા-ત્પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યસ્યૌજસ્વતીરુત્તરત ઓજસ્વ્યેવ ભવત્યા-ઽસ્યૌજસ્વી જાયતે ઽર્કો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્યૈતદેવ સ્તોત્રમેતચ્છસ્ત્રં-યઁદેષા વિધા [વિધા, વિધીયતે-ઽર્ક એવ] 21
વિધીયતે-ઽર્ક એવ તદર્ક્યમનુ વિ ધીયતે ઽત્ત્યન્નમા-ઽસ્યાન્નાદો જાયતે યસ્યૈષા વિધા વિધીયતે ય ઉ ચૈનામેવં-વેઁદ સૃષ્ટીરુપ દધાતિ યથાસૃષ્ટમેવાવ રુન્ધે ન વા ઇદ-ન્દિવા ન નક્તમાસીદવ્યાવૃત્ત-ન્તે દેવા એતા વ્યુષ્ટીરપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત તતો વા ઇદં ઁવ્યૌચ્છ-દ્યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે વ્યેવાસ્મા ઉચ્છત્યથો તમ એવાપહતે ॥ 22 ॥
(વૈ જનિત્રં - પઞ્ચદશો - ઽદિત્યૈ ભાગો - વૈ ધર્ત્રઃ - સમાવદ્વીર્યૈ-વિધા-તતો વા ઇદં - ચતુર્દશ ચ ) (અ. 4)
(અગ્ને - ર્નૃચક્ષસાં - જનિત્રં - મિત્ર - સ્યેન્દ્રસ્ય -વસૂના - માદિત્યાના - મદિત્યૈ - દેવસ્ય સવિતુઃ - સાવિત્રવતી - ધર્ત્રો - યાવાના-મૃભૂણાં - ઁવિવર્ત - શ્ચતુર્દશ)
અગ્ને જાતા-ન્પ્રણુદા ન-સ્સપત્નાનિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ જાતાનેવ ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્રણુદતે સહસા જાતાનિતિ પશ્ચાજ્જનિષ્યમાણાનેવ પ્રતિ નુદતે ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઇતિ દક્ષિણતો બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશો બ્રહ્મવર્ચસમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતર-ષ્ષોડશ-સ્સ્તોમ ઇત્યુત્તરત ઓજો વૈ ષોડશ ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્મા- [તસ્માત્, ઉત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી] 23
-દુત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી જયતિ વજ્રો વૈ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશો વજ્રઃ ષોડશો યદેતે ઇષ્ટકે ઉપદધાતિ જાતાગ્શ્ચૈવ જનિષ્યમાણાગ્શ્ચ ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્રણુદ્ય વજ્રમનુ પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ પુરીષવતી-મ્મદ્ધ્ય ઉપદધાતિ પુરીષં-વૈઁ મદ્ધ્યમાત્મન-સ્સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદૈતા વા અસપત્ના નામેષ્ટકા યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે [ઉપધીયન્તે, ના-ઽસ્ય] 24
ના-ઽસ્ય સપત્નો ભવતિ પશુર્વા એષ યદગ્નિર્વિરાજ ઉત્તમાયા-ઞ્ચિત્યામુપ દધાતિ વિરાજમેવોત્તમા-મ્પશુષુ દધાતિ તસ્મા-ત્પશુમાનુત્તમાં-વાઁચં-વઁદતિ દશદશોપ દધાતિ સવીર્યત્વાયા-ઽક્ષ્ણયોપ દધાતિ તસ્માદક્ષ્ણયા પશવો-ઽઙ્ગાનિ પ્રહરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યાનિ વૈ છન્દાગ્ંસિ સુવર્ગ્યાણ્યાસ-ન્તૈર્દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તેનર્ષયો- [-ઁલોકમાય-ન્તેનર્ષયઃ, અશ્રામ્ય-ન્તે તપો-ઽતપ્યન્ત] 25
-ઽશ્રામ્ય-ન્તે તપો-ઽતપ્યન્ત તાનિ તપસા-ઽપશ્ય-ન્તેભ્ય એતા ઇષ્ટકા નિરમિમતેવશ્છન્દો વરિવશ્છન્દ ઇતિ તા ઉપાદધત તાભિર્વૈ તે સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. યદેતા ઇષ્ટકા ઉપદધાતિ યાન્યેવ છન્દાગ્ંસિ સુવર્ગ્યાણિ તૈરેવ યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ યજ્ઞેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા-સ્સ્તોમ ભાગૈરેવા-ઽસૃજત ય- [-ઽસૃજત યત્, સ્તોમ ભાગા ઉપદધાતિ] 26
-થ્સ્તોમ ભાગા ઉપદધાતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે બૃહસ્પતિર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય તેજ-સ્સમભરદ્ય-થ્સ્તોમભાગા ય-થ્સ્તોમભાગા ઉપદધાતિ સતેજસમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે બૃહસ્પતિર્વા એતાં-યઁજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠામપશ્યદ્ય-થ્સ્તોમભાગા ય-થ્સ્તોમભાગા ઉપદધાતિ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સપ્તસપ્તોપ દધાતિ સવીર્યત્વાય તિસ્રો મદ્ધ્યે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 27 ॥
(અગ્ને - ર્નૃચક્ષસાં - જનિત્રં - મિત્ર - સ્યેન્દ્રસ્ય -વસૂના - માદિત્યાના - મદિત્યૈ - દેવસ્ય સવિતુઃ - સાવિત્રવતી - ધર્ત્રો - યાવાના-મૃભૂણાં - ઁવિવર્ત - શ્ચતુર્દશ)
અગ્ને જાતા-ન્પ્રણુદા ન-સ્સપત્નાનિતિ પુરસ્તાદુપ દધાતિ જાતાનેવ ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્રણુદતે સહસા જાતાનિતિ પશ્ચાજ્જનિષ્યમાણાનેવ પ્રતિ નુદતે ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશ-સ્સ્તોમ ઇતિ દક્ષિણતો બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશો બ્રહ્મવર્ચસમેવ દક્ષિણતો ધત્તે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધો બ્રહ્મવર્ચસિતર-ષ્ષોડશ-સ્સ્તોમ ઇત્યુત્તરત ઓજો વૈ ષોડશ ઓજ એવોત્તરતો ધત્તે તસ્મા- [તસ્માત્, ઉત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી] 23
-દુત્તરતો-ઽભિપ્રયાયી જયતિ વજ્રો વૈ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશો વજ્રઃ ષોડશો યદેતે ઇષ્ટકે ઉપદધાતિ જાતાગ્શ્ચૈવ જનિષ્યમાણાગ્શ્ચ ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્રણુદ્ય વજ્રમનુ પ્રહરતિ સ્તૃત્યૈ પુરીષવતી-મ્મદ્ધ્ય ઉપદધાતિ પુરીષં-વૈઁ મદ્ધ્યમાત્મન-સ્સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદૈતા વા અસપત્ના નામેષ્ટકા યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે [ઉપધીયન્તે, ના-ઽસ્ય] 24
ના-ઽસ્ય સપત્નો ભવતિ પશુર્વા એષ યદગ્નિર્વિરાજ ઉત્તમાયા-ઞ્ચિત્યામુપ દધાતિ વિરાજમેવોત્તમા-મ્પશુષુ દધાતિ તસ્મા-ત્પશુમાનુત્તમાં-વાઁચં-વઁદતિ દશદશોપ દધાતિ સવીર્યત્વાયા-ઽક્ષ્ણયોપ દધાતિ તસ્માદક્ષ્ણયા પશવો-ઽઙ્ગાનિ પ્રહરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યાનિ વૈ છન્દાગ્ંસિ સુવર્ગ્યાણ્યાસ-ન્તૈર્દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તેનર્ષયો- [-ઁલોકમાય-ન્તેનર્ષયઃ, અશ્રામ્ય-ન્તે તપો-ઽતપ્યન્ત] 25
-ઽશ્રામ્ય-ન્તે તપો-ઽતપ્યન્ત તાનિ તપસા-ઽપશ્ય-ન્તેભ્ય એતા ઇષ્ટકા નિરમિમતેવશ્છન્દો વરિવશ્છન્દ ઇતિ તા ઉપાદધત તાભિર્વૈ તે સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. યદેતા ઇષ્ટકા ઉપદધાતિ યાન્યેવ છન્દાગ્ંસિ સુવર્ગ્યાણિ તૈરેવ યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ યજ્ઞેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા-સ્સ્તોમ ભાગૈરેવા-ઽસૃજત ય- [-ઽસૃજત યત્, સ્તોમ ભાગા ઉપદધાતિ] 26
-થ્સ્તોમ ભાગા ઉપદધાતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે બૃહસ્પતિર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય તેજ-સ્સમભરદ્ય-થ્સ્તોમભાગા ય-થ્સ્તોમભાગા ઉપદધાતિ સતેજસમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે બૃહસ્પતિર્વા એતાં-યઁજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠામપશ્યદ્ય-થ્સ્તોમભાગા ય-થ્સ્તોમભાગા ઉપદધાતિ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ સપ્તસપ્તોપ દધાતિ સવીર્યત્વાય તિસ્રો મદ્ધ્યે પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 27 ॥
( ઉત્તરતો ધત્તે તસ્મા - દુપધીયન્ત - ઋષયો - ઽસૃજત યત્ - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
રશ્મિરિત્યેવા ઽઽદિત્યમસૃજત પ્રેતિરિતિ ધર્મમન્વિતિરિતિ દિવગ્ં સધિંરિત્યન્તરિક્ષ-મ્પ્રતિધિરિતિ પૃથિવીં-વિઁષ્ટમ્ભ ઇતિ વૃષ્ટિ-મ્પ્રવેત્યહરનુવેતિ રાત્રિમુશિગિતિ વસૂ-ન્પ્રકેત ઇતિ રુદ્રાન્-થ્સુદીતિરિત્યાદિત્યાનોજ ઇતિ પિતૄગ્સ્તન્તુરિતિ પ્રજાઃ પૃતનાષાડિતિ પશૂ-ન્રેવદિત્યો-ષધીરભિજિદસિ યુક્તગ્રાવે- [યુક્તગ્રાવા, ઇન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યેવ] 28
-ન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યેવ દક્ષિણતો વજ્ર-મ્પર્યૌહદભિજિત્યૈ તાઃ પ્રજા અપપ્રાણા અસૃજત તાસ્વધિપતિરસીત્યેવ પ્રાણમદધા-દ્યન્તેત્યપાનગ્ં સગ્ંસર્પ ઇતિ ચક્ષુર્વયોધા ઇતિ શ્રોત્ર-ન્તાઃ પ્રજાઃ પ્રાણતીરપાનતીઃ પશ્યન્તી-શ્શૃણ્વતીર્ન મિથુની અભવ-ન્તાસુ ત્રિવૃદસીત્યેવ મિથુનમદધા-ત્તાઃ પ્રજા મિથુની [ ] 29
ભવન્તીર્ન પ્રાજાયન્ત તા-સ્સગ્ંરોહો-ઽસિ નીરોહો-ઽસીત્યેવ પ્રા-ઽજનય-ત્તાઃ પ્રજાઃ પ્રજાતા ન પ્રત્યતિષ્ઠ-ન્તા વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીત્યેવૈષુ લોકેષુ પ્રત્યસ્થાપયદ્યદાહ વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીતિ પ્રજા એવ પ્રજાતા એષુ લોકેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સાત્મા-ઽન્તરિક્ષગ્ં રોહતિ સપ્રાણો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યવ્યર્ધુકઃ પ્રાણાપાનાભ્યા-મ્ભવતિ ય એવં-વેઁદ ॥ 30 ॥
રશ્મિરિત્યેવા ઽઽદિત્યમસૃજત પ્રેતિરિતિ ધર્મમન્વિતિરિતિ દિવગ્ં સધિંરિત્યન્તરિક્ષ-મ્પ્રતિધિરિતિ પૃથિવીં-વિઁષ્ટમ્ભ ઇતિ વૃષ્ટિ-મ્પ્રવેત્યહરનુવેતિ રાત્રિમુશિગિતિ વસૂ-ન્પ્રકેત ઇતિ રુદ્રાન્-થ્સુદીતિરિત્યાદિત્યાનોજ ઇતિ પિતૄગ્સ્તન્તુરિતિ પ્રજાઃ પૃતનાષાડિતિ પશૂ-ન્રેવદિત્યો-ષધીરભિજિદસિ યુક્તગ્રાવે- [યુક્તગ્રાવા, ઇન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યેવ] 28
-ન્દ્રાય ત્વેન્દ્ર-ઞ્જિન્વેત્યેવ દક્ષિણતો વજ્ર-મ્પર્યૌહદભિજિત્યૈ તાઃ પ્રજા અપપ્રાણા અસૃજત તાસ્વધિપતિરસીત્યેવ પ્રાણમદધા-દ્યન્તેત્યપાનગ્ં સગ્ંસર્પ ઇતિ ચક્ષુર્વયોધા ઇતિ શ્રોત્ર-ન્તાઃ પ્રજાઃ પ્રાણતીરપાનતીઃ પશ્યન્તી-શ્શૃણ્વતીર્ન મિથુની અભવ-ન્તાસુ ત્રિવૃદસીત્યેવ મિથુનમદધા-ત્તાઃ પ્રજા મિથુની [ ] 29
ભવન્તીર્ન પ્રાજાયન્ત તા-સ્સગ્ંરોહો-ઽસિ નીરોહો-ઽસીત્યેવ પ્રા-ઽજનય-ત્તાઃ પ્રજાઃ પ્રજાતા ન પ્રત્યતિષ્ઠ-ન્તા વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીત્યેવૈષુ લોકેષુ પ્રત્યસ્થાપયદ્યદાહ વસુકો-ઽસિ વેષશ્રિરસિ વસ્યષ્ટિરસીતિ પ્રજા એવ પ્રજાતા એષુ લોકેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સાત્મા-ઽન્તરિક્ષગ્ં રોહતિ સપ્રાણો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યવ્યર્ધુકઃ પ્રાણાપાનાભ્યા-મ્ભવતિ ય એવં-વેઁદ ॥ 30 ॥
(યુક્તગ્રાવા - પ્રજા મિથુન્ય - ન્તરિક્ષં - દ્વાદશ ચ) (અ. 6)
નાકસદ્ભિર્વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તન્નાકસદા-ન્નાકસત્ત્વં-યઁન્નાકસદ ઉપદધાતિ નાકસદ્ભિરેવ ત-દ્યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ સુવર્ગો વૈ લોકો નાકો યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે નાસ્મા અક-મ્ભવતિ યજમાનાયતનં-વૈઁ નાકસદો યન્નાકસદ ઉપદધાત્યાયતનમેવ ત-દ્યજમાનઃ કુરુતે પૃષ્ઠાનાં-વાઁ એત-ત્તેજ-સ્સમ્ભૃતં-યઁન્નાકસદો યન્નાકસદ [યન્નાકસદઃ, ઉપદધાતિ પૃષ્ઠાનામેવ] 31
ઉપદધાતિ પૃષ્ઠાનામેવ તેજો-ઽવ રુન્ધે પઞ્ચચોડા ઉપ દધાત્યફ્સરસ એવૈનમેતા ભૂતા અમુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ શેરે-ઽથો તનૂપાનીરેવૈતા યજમાનસ્ય ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્તમુપદધદ્ધ્યાયેદેતાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચતિ તાજગાર્તિમાર્ચ્છત્યુત્તરા નાકસદ્ભ્ય ઉપદધાતિ યથા જાયામાનીય ગૃહેષુ નિષાદયતિ તાદૃગેવ ત- [તાદૃગેવ તત્, પશ્ચા-ત્પ્રાચી-] 32
-ત્પશ્ચા-ત્પ્રાચી-મુત્તમામુપ દધાતિ તસ્મા-ત્પશ્ચા-ત્પ્રાચી પત્ન્યન્વાસ્તે સ્વયમાતૃણ્ણા-ઞ્ચ વિકર્ણી-ઞ્ચોત્તમે ઉપ દધાતિ પ્રાણો વૈ સ્વયમાતૃણ્ણા-ઽઽયુર્વિકર્ણી પ્રાણ-ઞ્ચૈવા-ઽઽયુશ્ચ પ્રાણાનામુત્તમૌ ધત્તે તસ્મા-ત્પ્રાણશ્ચા-ઽઽયુશ્ચ પ્રાણાનામુત્તમૌ નાન્યામુત્તરામિષ્ટકામુપ દદ્ધ્યા-દ્યદન્યામુત્તરા-મિષ્ટકા-મુપદદ્ધ્યા-ત્પશૂના- [-મુપદદ્ધ્યા-ત્પશૂનામ્, ચ યજમાનસ્ય ચ] 33
-ઞ્ચ યજમાનસ્ય ચ પ્રાણ-ઞ્ચા-ઽઽયુશ્ચાપિ દદ્ધ્યા-ત્તસ્માન્ના-ન્યોત્તરેષ્ટકોપધેયા સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાત્યસૌ વૈ સ્વયમાતૃણ્ણા- ઽમૂમેવોપ ધત્તે ઽશ્વમુપ ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવાસ્યા-ન્દધાત્યથો પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ પ્રજાપતિનૈવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સ્વયમાતૃણ્ણા ભવતિ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યા અથો સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ઽનુખ્યાત્યા એષા વૈ દેવાનાં-વિઁક્રાન્તિર્ય-દ્વિકર્ણી ય-દ્વિકર્ણીમુપદધાતિ દેવાનામેવ વિક્રાન્તિમનુ વિક્રમત ઉત્તરત ઉપદધાતિ તસ્માદુત્તરત ઉપચારો-ઽગ્નિ ર્વાયુમતી ભવતિ સમિદ્ધ્યૈ ॥ 34 ॥
નાકસદ્ભિર્વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તન્નાકસદા-ન્નાકસત્ત્વં-યઁન્નાકસદ ઉપદધાતિ નાકસદ્ભિરેવ ત-દ્યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ સુવર્ગો વૈ લોકો નાકો યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે નાસ્મા અક-મ્ભવતિ યજમાનાયતનં-વૈઁ નાકસદો યન્નાકસદ ઉપદધાત્યાયતનમેવ ત-દ્યજમાનઃ કુરુતે પૃષ્ઠાનાં-વાઁ એત-ત્તેજ-સ્સમ્ભૃતં-યઁન્નાકસદો યન્નાકસદ [યન્નાકસદઃ, ઉપદધાતિ પૃષ્ઠાનામેવ] 31
ઉપદધાતિ પૃષ્ઠાનામેવ તેજો-ઽવ રુન્ધે પઞ્ચચોડા ઉપ દધાત્યફ્સરસ એવૈનમેતા ભૂતા અમુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ શેરે-ઽથો તનૂપાનીરેવૈતા યજમાનસ્ય ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્તમુપદધદ્ધ્યાયેદેતાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચતિ તાજગાર્તિમાર્ચ્છત્યુત્તરા નાકસદ્ભ્ય ઉપદધાતિ યથા જાયામાનીય ગૃહેષુ નિષાદયતિ તાદૃગેવ ત- [તાદૃગેવ તત્, પશ્ચા-ત્પ્રાચી-] 32
-ત્પશ્ચા-ત્પ્રાચી-મુત્તમામુપ દધાતિ તસ્મા-ત્પશ્ચા-ત્પ્રાચી પત્ન્યન્વાસ્તે સ્વયમાતૃણ્ણા-ઞ્ચ વિકર્ણી-ઞ્ચોત્તમે ઉપ દધાતિ પ્રાણો વૈ સ્વયમાતૃણ્ણા-ઽઽયુર્વિકર્ણી પ્રાણ-ઞ્ચૈવા-ઽઽયુશ્ચ પ્રાણાનામુત્તમૌ ધત્તે તસ્મા-ત્પ્રાણશ્ચા-ઽઽયુશ્ચ પ્રાણાનામુત્તમૌ નાન્યામુત્તરામિષ્ટકામુપ દદ્ધ્યા-દ્યદન્યામુત્તરા-મિષ્ટકા-મુપદદ્ધ્યા-ત્પશૂના- [-મુપદદ્ધ્યા-ત્પશૂનામ્, ચ યજમાનસ્ય ચ] 33
-ઞ્ચ યજમાનસ્ય ચ પ્રાણ-ઞ્ચા-ઽઽયુશ્ચાપિ દદ્ધ્યા-ત્તસ્માન્ના-ન્યોત્તરેષ્ટકોપધેયા સ્વયમાતૃણ્ણામુપ દધાત્યસૌ વૈ સ્વયમાતૃણ્ણા- ઽમૂમેવોપ ધત્તે ઽશ્વમુપ ઘ્રાપયતિ પ્રાણમેવાસ્યા-ન્દધાત્યથો પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ પ્રજાપતિનૈવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સ્વયમાતૃણ્ણા ભવતિ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યા અથો સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ઽનુખ્યાત્યા એષા વૈ દેવાનાં-વિઁક્રાન્તિર્ય-દ્વિકર્ણી ય-દ્વિકર્ણીમુપદધાતિ દેવાનામેવ વિક્રાન્તિમનુ વિક્રમત ઉત્તરત ઉપદધાતિ તસ્માદુત્તરત ઉપચારો-ઽગ્નિ ર્વાયુમતી ભવતિ સમિદ્ધ્યૈ ॥ 34 ॥
(સમ્ભૃતં-યઁન્નાકસદો યન્નાકસદ - સ્તત્ - પશૂના-મેષા વૈ-દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
છન્દાગ્સ્યુપ દધાતિ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવાનાં-વાઁમ-મ્પશવો વામમેવ પશૂનવ રુન્ધ એતાગ્ં હ વૈ યજ્ઞસેન-શ્ચૈત્રિયાયણ-શ્ચિતિં-વિઁદા-ઞ્ચકાર તયા વૈ સ પશૂનવારુન્ધ યદેતામુપદધાતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ગાયત્રીઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ તેજો વૈ ગાયત્રી તેજ એવ [તેજ એવ, મુખતો ધત્તે] 35
મુખતો ધત્તે મૂર્ધન્વતીર્ભવન્તિ મૂર્ધાનમેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ ત્રિષ્ટુભ ઉપ દધાતીન્દ્રિયં-વૈઁ ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિયમેવ મદ્ધ્યતો ધત્તે જગતીરુપ દધાતિ જાગતા વૈ પશવઃ પશૂનેવાવ રુન્ધે ઽનુષ્ટુભ ઉપ દધાતિ પ્રાણા વા અનુષ્ટુપ્ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યૈ બૃહતીરુષ્ણિહાઃ પઙ્ક્તીરક્ષરપઙ્ક્તીરિતિ વિષુરૂપાણિ છન્દાગ્સ્યુપ દધાતિ વિષુરૂપા વૈ પશવઃ પશવ- [પશવઃ પશવઃ, છન્દાગ્ંસિ વિષુરૂપાનેવ] 36
-શ્છન્દાગ્ંસિ વિષુરૂપાનેવ પશૂનવ રુન્ધે વિષુરૂપમસ્ય ગૃહે દૃશ્યતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદા-ઽતિચ્છન્દસમુપ દધાત્યતિચ્છન્દા વૈ સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ સર્વેભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિશ્ચિનુતે વર્ષ્મ વા એષા છન્દસાં-યઁદતિચ્છન્દા યદતિચ્છન્દસ-મુપદધાતિ વર્ષ્મૈવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ દ્વિપદા ઉપ દધાતિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 37 ॥
છન્દાગ્સ્યુપ દધાતિ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવાનાં-વાઁમ-મ્પશવો વામમેવ પશૂનવ રુન્ધ એતાગ્ં હ વૈ યજ્ઞસેન-શ્ચૈત્રિયાયણ-શ્ચિતિં-વિઁદા-ઞ્ચકાર તયા વૈ સ પશૂનવારુન્ધ યદેતામુપદધાતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ગાયત્રીઃ પુરસ્તાદુપ દધાતિ તેજો વૈ ગાયત્રી તેજ એવ [તેજ એવ, મુખતો ધત્તે] 35
મુખતો ધત્તે મૂર્ધન્વતીર્ભવન્તિ મૂર્ધાનમેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ ત્રિષ્ટુભ ઉપ દધાતીન્દ્રિયં-વૈઁ ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિયમેવ મદ્ધ્યતો ધત્તે જગતીરુપ દધાતિ જાગતા વૈ પશવઃ પશૂનેવાવ રુન્ધે ઽનુષ્ટુભ ઉપ દધાતિ પ્રાણા વા અનુષ્ટુપ્ પ્રાણાનામુથ્સૃષ્ટ્યૈ બૃહતીરુષ્ણિહાઃ પઙ્ક્તીરક્ષરપઙ્ક્તીરિતિ વિષુરૂપાણિ છન્દાગ્સ્યુપ દધાતિ વિષુરૂપા વૈ પશવઃ પશવ- [પશવઃ પશવઃ, છન્દાગ્ંસિ વિષુરૂપાનેવ] 36
-શ્છન્દાગ્ંસિ વિષુરૂપાનેવ પશૂનવ રુન્ધે વિષુરૂપમસ્ય ગૃહે દૃશ્યતે યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદા-ઽતિચ્છન્દસમુપ દધાત્યતિચ્છન્દા વૈ સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ સર્વેભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિશ્ચિનુતે વર્ષ્મ વા એષા છન્દસાં-યઁદતિચ્છન્દા યદતિચ્છન્દસ-મુપદધાતિ વર્ષ્મૈવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ દ્વિપદા ઉપ દધાતિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 37 ॥
(તેજ એવ - પશવઃ પશવો - યજમાન - એકઞ્ચ) (અ. 8)
સર્વાભ્યો વૈ દેવતાભ્યો-ઽગ્નિશ્ચીયતે ય-થ્સયુજો નોપદદ્ધ્યા-દ્દેવતા અસ્યાગ્નિં-વૃઁઞ્જીરન્. ય-થ્સયુજ ઉપદધાત્યાત્મનૈવૈનગ્ં સયુજ-ઞ્ચિનુતે નાગ્નિના વ્યૃદ્ધ્યતે-ઽથો યથા પુરુષ-સ્સ્નાવભિ-સ્સન્તત એવમેવૈતાભિરગ્નિ-સ્સન્તતો ઽગ્નિના વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તા અમૂઃ કૃત્તિકા અભવન્ યસ્યૈતા ઉપ ધીયન્તે સુવર્ગમેવ [ ] 38
લોકમેતિ ગચ્છતિ પ્રકાશ-ઞ્ચિત્રમેવ ભવતિ મણ્ડલેષ્ટકા ઉપ દધાતીમે વૈ લોકા મણ્ડલેષ્ટકા ઇમે ખલુ વૈ લોકા દેવપુરા દેવપુરા એવ પ્રવિશતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યગ્નિ-ઞ્ચિક્યાનો વિશ્વજ્યોતિષ ઉપ દધાતીમાનેવૈતાભિ-ર્લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કુરુતે-ઽથો પ્રાણાનેવૈતા યજમાનસ્ય દાદ્ધ્રત્યેતા વૈ દેવતા-સ્સુવર્ગ્યાસ્તા એવા- -ન્વારભ્ય સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 39 ॥
સર્વાભ્યો વૈ દેવતાભ્યો-ઽગ્નિશ્ચીયતે ય-થ્સયુજો નોપદદ્ધ્યા-દ્દેવતા અસ્યાગ્નિં-વૃઁઞ્જીરન્. ય-થ્સયુજ ઉપદધાત્યાત્મનૈવૈનગ્ં સયુજ-ઞ્ચિનુતે નાગ્નિના વ્યૃદ્ધ્યતે-ઽથો યથા પુરુષ-સ્સ્નાવભિ-સ્સન્તત એવમેવૈતાભિરગ્નિ-સ્સન્તતો ઽગ્નિના વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તા અમૂઃ કૃત્તિકા અભવન્ યસ્યૈતા ઉપ ધીયન્તે સુવર્ગમેવ [ ] 38
લોકમેતિ ગચ્છતિ પ્રકાશ-ઞ્ચિત્રમેવ ભવતિ મણ્ડલેષ્ટકા ઉપ દધાતીમે વૈ લોકા મણ્ડલેષ્ટકા ઇમે ખલુ વૈ લોકા દેવપુરા દેવપુરા એવ પ્રવિશતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યગ્નિ-ઞ્ચિક્યાનો વિશ્વજ્યોતિષ ઉપ દધાતીમાનેવૈતાભિ-ર્લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કુરુતે-ઽથો પ્રાણાનેવૈતા યજમાનસ્ય દાદ્ધ્રત્યેતા વૈ દેવતા-સ્સુવર્ગ્યાસ્તા એવા- -ન્વારભ્ય સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 39 ॥
(સુવર્ગમેવ - તા એવ - ચત્વારિ ચ) (અ. 9)
વૃષ્ટિસનીરુપ દધાતિ વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદેકધોપદદ્ધ્યાદેકમૃતું-વઁર્ષેદનુપરિહારગ્ં સાદયતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂન્. વર્ષતિ પુરોવાતસનિ-રસીત્યાહૈતદ્વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપગ્ં રૂપેણૈવ વૃષ્ટિમવ રુન્ધે સંયાઁનીભિર્વૈ દેવા ઇમાન્ ઁલોકાન્-થ્સમયુસ્ત-થ્સંયાઁનીનાગ્ં સંયાઁનિત્વં-યઁ-થ્સંયાઁનીરુપદધાતિ યથા-ઽફ્સુ નાવા સંયાઁત્યેવ- [સંયાઁત્યેવમ્, એવૈતાભિ] 40
-મેવૈતાભિ ર્યજમાન ઇમાન્ ઁલોકાન્-થ્સં-યાઁતિ પ્લવો વા એષો-ઽગ્નેર્ય-થ્સંયાઁનીર્ય-થ્સંયાઁનીરુપદધાતિ પ્લવમેવૈતમગ્નય ઉપદધાત્યુત યસ્યૈતાસૂપહિતાસ્વાપો-ઽગ્નિગ્ં હરન્ત્યહૃત એવાસ્યા-ગ્નિરાદિત્યેષ્ટકા ઉપ દધાત્યાદિત્યા વા એત-મ્ભૂત્યૈ પ્રતિનુદન્તે યો-ઽલ-મ્ભૂત્યૈ સ-ન્ભૂતિ-ન્ન પ્રાપ્નોત્યાદિત્યા [પ્રાપ્નોત્યાદિત્યાઃ, એવૈન-મ્ભૂતિ-] 41
એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયન્ત્યસૌ વા એતસ્યા-ઽઽદિત્યો રુચમા દત્તે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા ન રોચતે યદાદિત્યેષ્ટકા ઉપદધાત્યસાવે-વાસ્મિન્નાદિત્યો રુચ-ન્દધાતિ યથા-ઽસૌ દેવાનાગ્ં રોચત એવમેવૈષ મનુષ્યાણાગ્ં રોચતે ઘૃતેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ ય-દ્ઘૃત-મ્પ્રિયેણૈવૈન-ન્ધામ્ના સમર્ધય- [સમર્ધયતિ, અથો] 42
-ત્યથો તેજસા ઽનુપરિહારગ્ં સાદય-ત્યપરિવર્ગ-મેવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ પ્રજાપતિરગ્નિમચિનુત સ યશસા વ્યાર્ધ્યત સ એતા યશોદા અપશ્ય-ત્તા ઉપાધત્ત તાભિર્વૈ સ યશ આત્મન્નધત્ત યદ્યશોદા ઉપદધાતિ યશ એવ તાભિર્યજમાન આત્મ-ન્ધત્તે પઞ્ચોપ દધાતિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષો યાવાનેવ પુરુષસ્તસ્મિન્ યશો દધાતિ ॥ 43 ॥
વૃષ્ટિસનીરુપ દધાતિ વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદેકધોપદદ્ધ્યાદેકમૃતું-વઁર્ષેદનુપરિહારગ્ં સાદયતિ તસ્મા-થ્સર્વાનૃતૂન્. વર્ષતિ પુરોવાતસનિ-રસીત્યાહૈતદ્વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપગ્ં રૂપેણૈવ વૃષ્ટિમવ રુન્ધે સંયાઁનીભિર્વૈ દેવા ઇમાન્ ઁલોકાન્-થ્સમયુસ્ત-થ્સંયાઁનીનાગ્ં સંયાઁનિત્વં-યઁ-થ્સંયાઁનીરુપદધાતિ યથા-ઽફ્સુ નાવા સંયાઁત્યેવ- [સંયાઁત્યેવમ્, એવૈતાભિ] 40
-મેવૈતાભિ ર્યજમાન ઇમાન્ ઁલોકાન્-થ્સં-યાઁતિ પ્લવો વા એષો-ઽગ્નેર્ય-થ્સંયાઁનીર્ય-થ્સંયાઁનીરુપદધાતિ પ્લવમેવૈતમગ્નય ઉપદધાત્યુત યસ્યૈતાસૂપહિતાસ્વાપો-ઽગ્નિગ્ં હરન્ત્યહૃત એવાસ્યા-ગ્નિરાદિત્યેષ્ટકા ઉપ દધાત્યાદિત્યા વા એત-મ્ભૂત્યૈ પ્રતિનુદન્તે યો-ઽલ-મ્ભૂત્યૈ સ-ન્ભૂતિ-ન્ન પ્રાપ્નોત્યાદિત્યા [પ્રાપ્નોત્યાદિત્યાઃ, એવૈન-મ્ભૂતિ-] 41
એવૈન-મ્ભૂતિ-ઙ્ગમયન્ત્યસૌ વા એતસ્યા-ઽઽદિત્યો રુચમા દત્તે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા ન રોચતે યદાદિત્યેષ્ટકા ઉપદધાત્યસાવે-વાસ્મિન્નાદિત્યો રુચ-ન્દધાતિ યથા-ઽસૌ દેવાનાગ્ં રોચત એવમેવૈષ મનુષ્યાણાગ્ં રોચતે ઘૃતેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ ય-દ્ઘૃત-મ્પ્રિયેણૈવૈન-ન્ધામ્ના સમર્ધય- [સમર્ધયતિ, અથો] 42
-ત્યથો તેજસા ઽનુપરિહારગ્ં સાદય-ત્યપરિવર્ગ-મેવાસ્મિ-ન્તેજો દધાતિ પ્રજાપતિરગ્નિમચિનુત સ યશસા વ્યાર્ધ્યત સ એતા યશોદા અપશ્ય-ત્તા ઉપાધત્ત તાભિર્વૈ સ યશ આત્મન્નધત્ત યદ્યશોદા ઉપદધાતિ યશ એવ તાભિર્યજમાન આત્મ-ન્ધત્તે પઞ્ચોપ દધાતિ પાઙ્ક્તઃ પુરુષો યાવાનેવ પુરુષસ્તસ્મિન્ યશો દધાતિ ॥ 43 ॥
(એવં - પ્રાપ્રોત્યાદિત્યા - અર્ધયત્યે - કાન્ન પઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 10)
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ કનીયાગ્ંસો દેવા આસ-ન્ભૂયાગ્ંસો-ઽસુરાસ્તે દેવા એતા ઇષ્ટકા અપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત ભૂયસ્કૃદસીત્યેવ ભૂયાગ્ંસો-ઽભવન્ વનસ્પતિભિ-રોષધીભિ-ર્વરિવસ્કૃદસીતી-મામજય-ન્પ્રાચ્યસીતિ પ્રાચી-ન્દિશમજયન્નૂર્ધ્વા ઽસીત્યમૂમજય-ન્નન્તરિક્ષસદસ્યન્તરિક્ષે સીદેત્ય-ન્તરિક્ષમજય-ન્તતો દેવા અભવ- [દેવા અભવન્ન્, પરા-ઽસુરા] 44
-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ભૂયાનેવ ભવત્યભીમાન્ ઁલોકાન્ જયતિ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યફ્સુષદસિ શ્યેનસદસીત્યાહૈતદ્વા અગ્ને રૂપગ્ં રૂપેણૈવાગ્નિમવ રુન્ધે પૃથિવ્યાસ્ત્વા દ્રવિણે સાદયામી-ત્યાહેમાનેવૈતાભિ-ર્લોકા-ન્દ્રવિણાવતઃ કુરુત આયુષ્યા ઉપ દધાત્યાયુરેવા- [ઉપ દધાત્યાયુરેવ, અસ્મિ-ન્દધાત્યગ્ને] 45
-ઽસ્મિ-ન્દધાત્યગ્ને યત્તે પરગ્ં હૃન્નામેત્યાહૈતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ પ્રિયમેવાસ્ય ધામોપા-ઽઽપ્નોતિ તાવેહિ સગ્ં રભાવહા ઇત્યાહ વ્યેવૈનેન પરિ ધત્તે પાઞ્ચજન્યેષ્વપ્યેદ્ધ્યગ્ન ઇત્યાહૈષ વા અગ્નિઃ પાઞ્ચજન્યો યઃ પઞ્ચચિતીક-સ્તસ્માદેવમાહર્તવ્યા ઉપ દધાત્યેતદ્વા ઋતૂના-મ્પ્રિય-ન્ધામ યદૃતવ્યા ઋતૂનામેવ પ્રિય-ન્ધામાવ રુન્ધે સુમેક ઇત્યાહ સંવઁથ્સરો વૈ સુમેકઃ સંવઁથ્સરસ્યૈવ પ્રિય-ન્ધામોપા-ઽઽપ્નોતિ ॥ 46 ॥
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્ કનીયાગ્ંસો દેવા આસ-ન્ભૂયાગ્ંસો-ઽસુરાસ્તે દેવા એતા ઇષ્ટકા અપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત ભૂયસ્કૃદસીત્યેવ ભૂયાગ્ંસો-ઽભવન્ વનસ્પતિભિ-રોષધીભિ-ર્વરિવસ્કૃદસીતી-મામજય-ન્પ્રાચ્યસીતિ પ્રાચી-ન્દિશમજયન્નૂર્ધ્વા ઽસીત્યમૂમજય-ન્નન્તરિક્ષસદસ્યન્તરિક્ષે સીદેત્ય-ન્તરિક્ષમજય-ન્તતો દેવા અભવ- [દેવા અભવન્ન્, પરા-ઽસુરા] 44
-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે ભૂયાનેવ ભવત્યભીમાન્ ઁલોકાન્ જયતિ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યફ્સુષદસિ શ્યેનસદસીત્યાહૈતદ્વા અગ્ને રૂપગ્ં રૂપેણૈવાગ્નિમવ રુન્ધે પૃથિવ્યાસ્ત્વા દ્રવિણે સાદયામી-ત્યાહેમાનેવૈતાભિ-ર્લોકા-ન્દ્રવિણાવતઃ કુરુત આયુષ્યા ઉપ દધાત્યાયુરેવા- [ઉપ દધાત્યાયુરેવ, અસ્મિ-ન્દધાત્યગ્ને] 45
-ઽસ્મિ-ન્દધાત્યગ્ને યત્તે પરગ્ં હૃન્નામેત્યાહૈતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ પ્રિયમેવાસ્ય ધામોપા-ઽઽપ્નોતિ તાવેહિ સગ્ં રભાવહા ઇત્યાહ વ્યેવૈનેન પરિ ધત્તે પાઞ્ચજન્યેષ્વપ્યેદ્ધ્યગ્ન ઇત્યાહૈષ વા અગ્નિઃ પાઞ્ચજન્યો યઃ પઞ્ચચિતીક-સ્તસ્માદેવમાહર્તવ્યા ઉપ દધાત્યેતદ્વા ઋતૂના-મ્પ્રિય-ન્ધામ યદૃતવ્યા ઋતૂનામેવ પ્રિય-ન્ધામાવ રુન્ધે સુમેક ઇત્યાહ સંવઁથ્સરો વૈ સુમેકઃ સંવઁથ્સરસ્યૈવ પ્રિય-ન્ધામોપા-ઽઽપ્નોતિ ॥ 46 ॥
(અભવ - ન્નાયુરેવ - ર્તવ્યા ઉપ - ષડ્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 11)
પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્ત-ત્પરા-ઽપત-ત્તદશ્વો-ઽભવ-દ્યદશ્વય-ત્તદશ્વસ્યાશ્વત્વ-ન્તદ્દેવા અશ્વમેધેનૈવ પ્રત્યદધુરેષ વૈ પ્રજાપતિગ્ં સર્વ-ઙ્કરોતિ યો-ઽશ્વમેધેન યજતે સર્વ એવ ભવતિ સર્વસ્ય વા એષા પ્રાયશ્ચિત્તિ-સ્સર્વસ્ય ભેષજગ્ં સર્વં-વાઁ એતેન પાપ્માન-ન્દેવા અતરન્નપિ વા એતેન બ્રહ્મહત્યા-મતરન્-થ્સર્વ-મ્પાપ્માન- [-મતરન્-થ્સર્વ-મ્પાપ્માનમ્, તરતિ તરતિ] 47
-ન્તરતિ તરતિ બ્રહ્મહત્યાં-યોઁ-ઽશ્વમેધેન યજતે ય ઉ ચૈનમેવં-વેઁદોત્તરં-વૈઁ ત-ત્પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્તસ્માદશ્વસ્યોત્તરતો-ઽવ દ્યન્તિ દક્ષિણતો-ઽન્યેષા-મ્પશૂનાં-વૈઁતસઃ કટો ભવત્યફ્સુયોનિર્વા અશ્વો-ઽફ્સુજો વેતસ-સ્સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો ભવતિ સરડ્ઢ વા અશ્વસ્ય સક્થ્યા-ઽવૃહ-ત્ત-દ્દેવાશ્ચતુષ્ટોમેનૈવ પ્રત્યદધુર્યચ્ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો ભવત્યશ્વસ્ય સર્વત્વાય ॥ 48 ॥
પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્ત-ત્પરા-ઽપત-ત્તદશ્વો-ઽભવ-દ્યદશ્વય-ત્તદશ્વસ્યાશ્વત્વ-ન્તદ્દેવા અશ્વમેધેનૈવ પ્રત્યદધુરેષ વૈ પ્રજાપતિગ્ં સર્વ-ઙ્કરોતિ યો-ઽશ્વમેધેન યજતે સર્વ એવ ભવતિ સર્વસ્ય વા એષા પ્રાયશ્ચિત્તિ-સ્સર્વસ્ય ભેષજગ્ં સર્વં-વાઁ એતેન પાપ્માન-ન્દેવા અતરન્નપિ વા એતેન બ્રહ્મહત્યા-મતરન્-થ્સર્વ-મ્પાપ્માન- [-મતરન્-થ્સર્વ-મ્પાપ્માનમ્, તરતિ તરતિ] 47
-ન્તરતિ તરતિ બ્રહ્મહત્યાં-યોઁ-ઽશ્વમેધેન યજતે ય ઉ ચૈનમેવં-વેઁદોત્તરં-વૈઁ ત-ત્પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્તસ્માદશ્વસ્યોત્તરતો-ઽવ દ્યન્તિ દક્ષિણતો-ઽન્યેષા-મ્પશૂનાં-વૈઁતસઃ કટો ભવત્યફ્સુયોનિર્વા અશ્વો-ઽફ્સુજો વેતસ-સ્સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો ભવતિ સરડ્ઢ વા અશ્વસ્ય સક્થ્યા-ઽવૃહ-ત્ત-દ્દેવાશ્ચતુષ્ટોમેનૈવ પ્રત્યદધુર્યચ્ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમો ભવત્યશ્વસ્ય સર્વત્વાય ॥ 48 ॥
(સર્વમ પાપ્માન - મવૃહ-દ્- દ્વાદશ ચ) (અ. 12)
(ઉથ્સન્નયજ્ઞ - ઇન્દ્રાગ્ની - દેવા વા અક્ષ્ણયાસ્તોમીયા - અગ્નેર્ભાગો - ઽસ્યગ્ને જાતાન્ - રશ્મિરિતિ - નાકસદ્ભિઃ -છન્દાગ્ંસિ - સર્વાભ્યો - વૃષ્ટિસની - ર્દેવાસુરાઃ કનીયાગ્ંસઃ - પ્રજાપતેરક્ષિ - દ્વાદશ )
(ઉથ્સન્નયજ્ઞો - દેવા વૈ - યસ્ય મુખ્યવતી - ર્નાકસદ્ભિરે - વૈ તાભિર - ષ્ટાચત્વારિગ્ંશત્)
(ઉથ્સન્નયજ્ઞ, સ્સર્વત્વાય)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥