કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - વાયવ્યપશ્વાદ્યાન-ન્નિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
યદેકેન સગ્ગ્ સ્થાપયતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા અવિચ્છેદાયૈન્દ્રાઃ પશવો યે મુષ્કરા યદૈન્દ્રા-સ્સન્તો-ઽગ્નિભ્ય આલભ્યન્તે દેવતાભ્ય-સ્સમદ-ન્દધાત્યાગ્નેયી-સ્ત્રિષ્ટુભો યાજ્યાનુવાક્યાઃ કુર્યા-દ્યદાગ્નેયીસ્તેના ઽઽગ્નેયા ય-ત્ત્રિષ્ટુભ-સ્તેનૈન્દ્રા-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ન દેવતાભ્ય-સ્સમદ-ન્દધાતિ વાયવે નિયુત્વતે તૂપરમા લભતે તેજો-ઽગ્નેર્વાયુસ્તેજસ એષ આ લભ્યતે તસ્મા-દ્યદ્રિયઙ્ વાયુ- [વાયુઃ, વાતિ] 1
-ર્વાતિ તદ્રિયઙ્ઙ-ગ્નિ-ર્દહતિ સ્વમેવ ત-ત્તેજો-ઽન્વેતિ યન્ન નિયુત્વતે સ્યાદુન્માદ્યે-દ્યજમાનો નિયુત્વતે ભવતિ યજમાનસ્યા-ઽનુન્માદાય વાયુમતી શ્વેતવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવત-સ્સતેજસ્ત્વાય હિરણ્યગર્ભ-સ્સમવર્તતાગ્ર ઇત્યાઘારમા ઘારયતિ પ્રજાપતિર્વૈ હિરણ્યગર્ભઃ પ્રજાપતે-રનુરૂપત્વાય સર્વાણિ વા એષ રૂપાણિ પશૂના-મ્પ્રત્યા લભ્યતે યચ્છ્મશ્રુણસ્ત- [યચ્છ્મશ્રુણસ્તત્, પુરુષાણાગ્ં] 2
-ત્પુરુષાણાગ્ં રૂપં-યઁ-ત્તૂપરસ્ત-દશ્વાનાં-યઁદન્યતોદ-ન્ત-દ્ગવાં-યઁદવ્યા ઇવ શફાસ્તદવીનાં-યઁદજસ્તદજાનાં-વાઁયુર્વૈ પશૂના-મ્પ્રિય-ન્ધામ ય-દ્વાયવ્યો ભવત્યેત-મેવૈનમભિ સઞ્જાનાનાઃ પશવ ઉપ તિષ્ઠન્તે વાયવ્યઃ કાર્યા(3)ઃ પ્રાજાપત્યા(3) ઇત્યાહુ-ર્ય-દ્વાયવ્ય-ઙ્કુર્યા-ત્પ્રજાપતે-રિયાદ્ય-ત્પ્રાજાપત્ય-ઙ્કુર્યા-દ્વાયો- [-દ્વાયોઃ, ઇયાદ્ય-] 3
-રિયાદ્ય-દ્વાયવ્યઃ પશુર્ભવતિ તેન વાયોર્નૈતિ ય-ત્પ્રાજાપત્યઃ પુરોડાશો ભવતિ તેન પ્રજાપતેર્નૈતિ ય-દ્દ્વાદશકપાલસ્તેન વૈશ્વાનરાન્નૈત્યાગ્ના વૈષ્ણવમેકાદશ-કપાલ-ન્નિર્વપતિ દીક્ષિષ્યમાણો--ઽગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચા-ઽઽ રભતે-ઽગ્નિરવમો દેવતાનાં-વિઁષ્ણુઃ પરમો યદાગ્ના-વૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ દેવતા [દેવતાઃ, એવોભયતઃ] 4
એવોભયતઃ પરિગૃહ્ય યજમાનો-ઽવ રુન્ધે પુરોડાશેન વૈ દેવા અમુષ્મિન્ ઁલોક આર્ધ્નુવન્ ચરુણા-ઽસ્મિન્. યઃ કામયેતા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોક ઋદ્ધ્નુયામિતિ સ પુરોડાશ-ઙ્કુર્વીતા-ઽમુષ્મિન્નેવ લોક ઋદ્ધ્નોતિ યદષ્ટાકપાલ-સ્તેના-ઽઽગ્નેયો ય-ત્ત્રિકપાલસ્તેન વૈષ્ણવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ યઃ કામયેતાસ્મિન્ ઁલોક ઋદ્ધ્નુયામિતિ સ ચરુ-ઙ્કુર્વીતાગ્નેર્ઘૃતં-વિઁષ્ણો-સ્તણ્ડુલા-સ્તસ્મા [-સ્તસ્માત્, ચરુઃ કાર્યો-ઽસ્મિન્નેવ] 5
-ચ્ચરુઃ કાર્યો-ઽસ્મિન્નેવ લોક ઋદ્ધ્નોત્યાદિત્યો ભવતી યં-વાઁ અદિતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠત્યથો અસ્યામેવાધિ યજ્ઞ-ન્તનુતે યો વૈ સંવઁથ્સરમુખ્ય-મભૃત્વા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યથા સામિ ગર્ભો-ઽવપદ્યતે તાદૃગેવ તદાર્તિમાર્ચ્છે-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપે-થ્સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનરો યથા સંવઁથ્સરમાપ્ત્વા [ ] 6
કાલ આગતે વિજાયત એવમેવ સંવઁથ્સરમાપ્ત્વા કાલ આગતે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યેષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂર્ય-દ્વૈશ્વાનરઃ પ્રિયામેવાસ્ય તનુવમવ રુન્ધે ત્રીણ્યેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનાગ્ં રોહાય ॥ 7 ॥
(યદ્રિયં-વાઁયુ - ર્યચ્છ્મશ્રુણસ્ત-દ્- વાયો - ર્નિર્વપતિ દેવતા - સ્તસ્મા - દાપ્ત્વા - ષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 1)
પ્રજાપતિઃ પ્રજા-સ્સૃષ્ટ્વા પ્રેણા-ઽનુ પ્રાવિશ-ત્તાભ્યઃ પુન-સ્સમ્ભવિતુ-ન્નાશક્નો-થ્સો-ઽબ્રવીદૃદ્ધ્નવદિ-થ્સ યો મેતઃ પુનઃ સઞ્ચિનવદિતિ ત-ન્દેવા-સ્સમચિન્વ-ન્તતો વૈ ત આર્ધ્નુવન્ ય-થ્સમચિન્વ-ન્તચ્ચિત્યસ્ય ચિત્યત્વં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઋદ્ધ્નોત્યેવ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુરગ્નિવા- [ઇત્યાહુરગ્નિવાન્, અસાનીતિ વા] 8
-નસાનીતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ઽગ્નિવાનેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્દેવા મા વેદન્નિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે વિદુરેન-ન્દેવાઃ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્ગૃહ્યસાનીતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ગૃહ્યેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુઃ પશુમાનસાનીતિ વા અગ્નિ- [વા અગ્નિઃ, ચીયતે પશુમાનેવ] 9
-શ્ચીયતે પશુમાનેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુ-સ્સપ્ત મા પુરુષા ઉપ જીવાનિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ત્રયઃ પ્રાઞ્ચસ્ત્રયઃ પ્રત્યઞ્ચ આત્મા સપ્તમ એતાવન્ત એવૈનમમુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ જીવન્તિ પ્રજાપતિરગ્નિમચિકીષત ત-મ્પૃથિવ્યબ્રવીન્ન મય્યગ્નિ-ઞ્ચેષ્યસે-ઽતિ મા ધક્ષ્યતિ સા ત્વા-ઽતિદહ્યમાના વિ ધવિષ્યે [વિ ધવિષ્યે, સ પાપીયા-] 10
સ પાપીયા-ન્ભવિષ્યસીતિ સો-ઽબ્રવી-ત્તથા વા અહ-ઙ્કરિષ્યામિ યથા ત્વા નાતિધક્ષ્યતીતિ સ ઇમામભ્યમૃશ-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદેતીમામેવેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપા-ધત્તા-નતિદાહાય ય-ત્પ્રત્યગ્નિ-ઞ્ચિન્વીત તદભિ મૃશે-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદે- [-દ્ધ્રુવા સીદ, ઇતીમામેવેષ્ટકા] 11
-તીમામેવેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપ ધત્તે-ઽનતિદાહાય પ્રજાપતિરકામયત પ્રજાયેયેતિ સ એતમુખ્યમપશ્ય-ત્તગ્ં સંવઁથ્સરમબિભસ્તતો વૈ સ પ્રાજાયત તસ્મા-થ્સંવઁથ્સર-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તં-વઁસવો-ઽબ્રુવ-ન્પ્ર ત્વમજનિષ્ઠા વય-મ્પ્રજાયામહા ઇતિ તં-વઁસુભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ન્ત્રીણ્યહાન્યબિભરુ-સ્તેન [-સ્તેન, ત્રીણિ] 12
ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-ત્ત્ર્યહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તા-ન્રુદ્રા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁય-મ્પ્રજાયામહા ઇતિ તગ્ં રુદ્રેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ન્તગ્ં ષડહાન્યબિભરુસ્તેન ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-થ્ષડહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તાનાદિત્યા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁય- [-ઁવયમ્, પ્ર જાયામહા] 13
-મ્પ્ર જાયામહા ઇતિ તમાદિત્યેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ન્ત-ન્દ્વાદશાહાન્યબિભરુસ્તેન ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-દ્દ્વાદશાહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તેન વૈ તે સહસ્રમસૃજન્તોખાગ્ં સહસ્રતમીં-યઁ એવમુખ્યગ્ં સાહસ્રં-વેઁદ પ્ર સહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોતિ ॥ 14 ॥
(અગ્નિવાન્ - પશુમાનસાનીતિ વા અગ્નિ - ર્ધવિષ્યે - મૃશે-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ ધ્રુવા સીદ - તેન - તાનાદિત્યા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁયં - ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
યજુષા વા એષા ક્રિયતે યજુષા પચ્યતે યજુષા વિ મુચ્યતે યદુખા સા વા એષૈતર્હિ યાતયામ્ની સા ન પુનઃ પ્રયુજ્યેત્યાહુરગ્ને યુક્ષ્વા હિ યે તવ યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાગ્ં ઇત્યુખાયા-ઞ્જુહોતિ તેનૈવૈના-મ્પુનઃ પ્રયુઙ્ક્તે તેનાયાતયામ્ની યો વા અગ્નિં-યોઁગ આગતે યુનક્તિ યુઙ્ક્તે યુઞ્જાનેષ્વગ્ને [યુઞ્જાનેષ્વગ્ને, યુક્ષ્વા હિ] 15
યુક્ષ્વા હિ યે તવ યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાગ્ં ઇત્યાહૈષ વા અગ્નેર્યોગસ્તેનૈવૈનં-યુઁનક્તિ યુઙ્ક્તે યુઞ્જાનેષુ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ન્યઙ્ઙગ્નિશ્ચેતવ્યા(3) ઉત્તાના(3) ઇતિ વયસાં-વાઁ એષ પ્રતિમયા ચીયતે યદગ્નિર્યન્ન્યઞ્ચ-ઞ્ચિનુયા-ત્પૃષ્ટિત એનમાહુતય ઋચ્છેયુર્યદુત્તાન-ન્ન પતિતુગ્ં શક્નુયાદસુવર્ગ્યો-ઽસ્ય સ્યા-ત્પ્રાચીન-મુત્તાન- [-મુત્તાનમ્, પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ] 16
-મ્પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ મુખત એવૈનમાહુતય ઋચ્છન્તિ નોત્તાન-ઞ્ચિનુતે સુવર્ગ્યો-ઽસ્ય ભવતિ સૌર્યા જુહોતિ ચક્ષુરેવાસ્મિ-ન્પ્રતિ દધાતિ દ્વિર્જુહોતિ દ્વે હિ ચક્ષુષી સમાન્યા જુહોતિ સમાનગ્ં હિ ચક્ષુ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે વામં-વઁસુ સ-ન્ન્યદધત તદ્દેવા વામભૃતા-ઽવૃઞ્જત તદ્વામભૃતો વામભૃત્ત્વં-યઁદ્વામભૃત મુપદધાતિ વામમેવ તયા વસુ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે હિરણ્યમૂર્ધ્ની ભવતિ જ્યોતિર્વૈ હિરણ્ય-ઞ્જ્યોતિર્વામ-ઞ્જ્યોતિષૈવાસ્ય જ્યોતિર્વામં-વૃઁઙ્ક્તે દ્વિયજુર્ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 17 ॥
(યુઞ્જાનેષ્વગ્ને-પ્રાચીનમુત્તાનં - ઁવામભૃતં - ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
આપો વરુણસ્ય પત્નય આસ-ન્તા અગ્નિરભ્યદ્ધ્યાય-ત્તા-સ્સમભવ-ત્તસ્ય રેતઃ પરા-ઽપત-ત્તદિયમભવદ્ય-દ્દ્વિતીય-મ્પરા-ઽપત-ત્તદસાવભવદિયં-વૈઁ વિરાડસૌ સ્વરાડ્ ય-દ્વિરાજાવુપદધાતીમે એવોપ ધત્તે યદ્વા અસૌ રેતઃ સિઞ્ચતિ તદસ્યા-મ્પ્રતિ તિષ્ઠતિ ત-ત્પ્ર જાયતે તા ઓષધયો [ઓષધયઃ, વીરુધો] 18
વીરુધો ભવન્તિ તા અગ્નિરત્તિ ય એવં-વેઁદ પ્રૈવ જાયતે-ઽન્નાદો ભવતિ યો રેતસ્વી સ્યા-ત્પ્રથમાયા-ન્તસ્ય ચિત્યામુભે ઉપ દદ્ધ્યાદિમે એવાસ્મૈ સમીચી રેતઃ સિઞ્ચતો ય-સ્સિક્તરેતા-સ્સ્યા-ત્પ્રથમાયા-ન્તસ્ય ચિત્યામન્યામુપ દદ્ધ્યાદુત્તમાયામન્યાગ્ં રેત એવાસ્ય સિક્તમાભ્યામુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ સંવઁથ્સર-ન્ન ક- [સંવઁથ્સર-ન્ન કમ્, ચન પ્રત્યવરોહેન્ન] 19
-ઞ્ચન પ્રત્યવરોહેન્ન હીમે કઞ્ચન પ્રત્યવરોહતસ્તદેનયોર્વ્રતં-યોઁ વા અપ શીર્ષાણમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽપશીર્ષા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય-સ્સશીર્ષાણ-ઞ્ચિનુતે સશીર્ષા ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ચિત્તિ-ઞ્જુહોમિ મનસા ઘૃતેન યથા દેવા ઇહા-ઽઽગમન્ વીતિહોત્રા ઋતાવૃધઃ સમુદ્રસ્ય વયુનસ્ય પત્મન્ જુહોમિ વિશ્વકર્મણે વિશ્વા-ઽહા-ઽમર્ત્યગ્ં હવિરિતિ સ્વયમાતૃણ્ણામુપધાય જુહો- [જુહોતિ, એતદ્વા] 20
-ત્યેતદ્વા અગ્ને-શ્શિર-સ્સશીર્ષાણમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સશીર્ષા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિસ્તસ્ય યદયથાપૂર્વ-ઙ્ક્રિયતે ઽસુવર્ગ્યમસ્ય ત-થ્સુવર્ગ્યો ઽગ્નિશ્ચિતિમુપધાયાભિ મૃશેચ્ચિત્તિમચિત્તિ-ઞ્ચિનવદ્વિ વિદ્વા-ન્પૃષ્ઠેવ વીતા વૃજિના ચ મર્તા-ન્રાયે ચ ન-સ્સ્વપત્યાય દેવ દિતિ-ઞ્ચ રાસ્વા-દિતિમુરુષ્યેતિ યથાપૂર્વમેવૈનામુપ ધત્તે પ્રાઞ્ચમેન-ઞ્ચિનુતે સુવર્ગ્યો-ઽસ્ય ભવતિ ॥ 21 ॥
(ઓષધયઃ - કં - જુહોતિ - સ્વપત્યાયા - ષ્ટાદશ ચ) (અ. 4)
વિશ્વકર્મા દિશા-મ્પતિ-સ્સ નઃ પશૂ-ન્પાતુ સો-ઽસ્મા-ન્પાતુ તસ્મૈ નમઃ પ્રજાપતી રુદ્રો વરુણો ઽગ્નિર્દિશા-મ્પતિ-સ્સ નઃ પશૂ-ન્પાતુ સો-ઽસ્મા-ન્પાતુ તસ્મૈ નમ એતા વૈ દેવતા એતેષા-મ્પશૂના-મધિપતય-સ્તાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યઃ પશુશીર્ષાણ્યુપ દધાતિ હિરણ્યેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેતાભ્ય એવ દેવતાભ્યો નમસ્કરોતિ બ્રહ્મવાદિનો [બ્રહ્મવાદિનઃ, વદન્ત્યગ્નૌ ગ્રામ્યા-] 22
વદન્ત્યગ્નૌ ગ્રામ્યા-ન્પશૂ-ન્પ્ર દધાતિ શુચા-ઽઽરણ્યાનર્પયતિ કિ-ન્તત ઉચ્છિગ્ંષતીતિ યદ્ધિરણ્યેષ્ટકા ઉપદધાત્યમૃતં-વૈઁ હિરણ્યમમૃતેનૈવ ગ્રામ્યેભ્યઃ પશુભ્યો ભેષજ-ઙ્કરોતિ નૈનાન્ હિનસ્તિ પ્રાણો વૈ પ્રથમા સ્વયમાતૃણ્ણા વ્યાનો દ્વિતીયા-ઽપાનસ્તૃતીયા-ઽનુ પ્રા-ઽણ્યા-ત્પ્રથમાગ્ સ્વયમાતૃણ્ણામુપધાય પ્રાણેનૈવ પ્રાણગ્ં સમર્ધયતિ વ્યન્યા- [સમર્ધયતિ વ્યન્યાત્, દ્વિતીયામુપધાય] 23
-દ્દ્વિતીયામુપધાય વ્યાનેનૈવ વ્યાનગ્ં સમર્ધયત્યપાન્ યાત્તૃતીયામુપધાયા-પાનેનૈવાપાનગ્ં સમર્ધયત્યથો પ્રાણૈરેવૈનગ્ં સમિન્ધે ભૂર્ભુવ-સ્સુવરિતિ સ્વયમાતૃણ્ણા ઉપ દધાતીમે વૈ લોકા-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા એતાભિઃ ખલુવૈ વ્યાહૃતીભિઃ પ્રજાપતિઃ પ્રા-ઽજાયત યદેતાભિર્વ્યાહૃતીભિ-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા ઉપદધાતીમાનેવ લોકાનુપધાયૈષુ [ ] 24
લોકેષ્વધિ પ્રજાયતે પ્રાણાય વ્યાનાયાપાનાય વાચે ત્વા ચક્ષુષે ત્વા તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદાગ્નિના વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમજિગાગ્ંસ-ન્તેન પતિતુ-ન્નાશક્નુવ-ન્ત એતાશ્ચતસ્ર-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા અપશ્ય-ન્તા દિક્ષૂપાદધત તેન સર્વતશ્ચક્ષુષા સુવર્ગં-લોઁકમાયન્ યચ્ચતસ્ર-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા દિક્ષૂપદધાતિ સર્વતશ્ચક્ષુષૈવ તદગ્નિના યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 25 ॥
(બ્રહ્મવાદિનો - વ્યન્યા - દેષુ - યજમાન - સ્ત્રીણિ ચ) (અ. 5)
અગ્ન આ યાહિ વીતય ઇત્યાહા-હ્વતૈવૈન-મગ્નિ-ન્દૂતં-વૃઁણીમહ ઇત્યાહ હૂત્વૈવૈનં-વૃઁણીતે ઽગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યત ઇત્યાહ સમિન્ધ એવૈનમગ્નિર્વૃત્રાણિ જઙ્ઘનદિત્યાહ સમિદ્ધ એવાસ્મિન્નિન્દ્રિય-ન્દધાત્યગ્ને-સ્સ્તોમ-મ્મનામહ ઇત્યાહ મનુત એવૈનમેતાનિ વા અહ્નાગ્ં રૂપા- [રૂપાણિ, અન્વહમેવૈન-] 26
-ણ્યન્વહમેવૈન-ઞ્ચિનુતે ઽવાહ્નાગ્ં રૂપાણિ રુન્ધે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાદ્યાતયામ્નીરન્યા ઇષ્ટકા અયાતયામ્ની લોક-મ્પૃણેત્યૈન્દ્રાગ્ની હિ બાર્હસ્પત્યેતિ બ્રૂયાદિન્દ્રાગ્ની ચ હિ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિશ્ચા-યાતયામાનો ઽનુચરવતી ભવત્યજામિત્વાયા -નુષ્ટુભા-ઽનુ ચરત્યાત્મા વૈ લોક-મ્પૃણા પ્રાણો ઽનુષ્ટુ-પ્તસ્મા-ત્પ્રાણ-સ્સર્વાણ્યઙ્ગાન્યનુ ચરતિ તા અસ્ય સૂદદોહસ [સૂદદોહસઃ, ઇત્યાહ] 27
ઇત્યાહ તસ્મા-ત્પરુષિપરુષિ રસ-સ્સોમગ્ગ્ શ્રીણન્તિ પૃશ્ઞય ઇત્યાહાન્નં-વૈઁ પૃશ્ઞ્યન્નમેવાવ રુન્ધે-ઽર્કો વા અગ્નિરર્કો-ઽન્નમન્નમેવાવ રુન્ધે જન્મ-ન્દેવાનાં-વિઁશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવ ઇત્યાહેમાનેવાસ્મૈ લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કરોતિ યો વા ઇષ્ટકાના-મ્પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદેત્યાહૈષા વા ઇષ્ટકાના-મ્પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવતિષ્ઠતિ ॥ 28 ॥
(રૂપાણિ - સૂદદોહસ - સ્તયા - ષોડશ ચ) (અ. 6)
સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિર્વજ્ર એકાદશિની યદગ્નાવેકાદશિની-મ્મિનુયા-દ્વજ્રેણૈનગ્ં સુવર્ગાલ્લોકાદન્તર્દદ્ધ્યાદ્યન્ન મિનુયા-થ્સ્વરુભિઃ પશૂન્ વ્યર્ધયેદેકયૂપ-મ્મિનોતિ નૈનં-વઁજ્રેણ સુવર્ગાલ્લોકાદન્તર્દધાતિ ન સ્વરુભિઃ પશૂન્ વ્યર્ધયતિ વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વ-ન્નધિક્રામત્યૈન્દ્રિય- [-ન્નધિક્રામત્યૈન્દ્રિયા, ઋચા ઽઽક્રમણ-] 29
-ર્ચા ઽઽક્રમણ-મ્પ્રતીષ્ટકામુપ દદ્ધ્યાન્નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃદ્ધ્યતે રુદ્રો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્ય તિસ્ર-શ્શરવ્યાઃ પ્રતીચી તિરશ્ચ્યનૂચી તાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા તિસૃધન્વમયાચિત-મ્બ્રાહ્મણાય દદ્યા-ત્તાભ્ય એવ નમસ્કરોત્યથો તાભ્ય એવા-ઽઽત્માન-ન્નિષ્ક્રીણીતે યત્તે રુદ્ર પુરો [રુદ્ર પુરઃ, ધનુસ્ત-દ્વાતો] 30
ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર સંવઁથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્ર દક્ષિણા ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર પરિવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્ર પશ્ચાદ્ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્રેદાવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્રોત્તરા-દ્ધનુસ્ત- [દ્ધનુસ્તત્, વાતો] 31
-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્રેદુવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્રોપરિ ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર વથ્સરેણ નમસ્કરોમિ રુદ્રો વા એષ યદગ્નિ-સ્સ યથા વ્યાઘ્રઃ ક્રુદ્ધ-સ્તિષ્ઠત્યેવં-વાઁ એષ એતર્હિ સઞ્ચિતમેતૈરુપ તિષ્ઠતે નમસ્કારૈ-રેવૈનગ્ં શમયતિ યે-ઽગ્નયઃ - [યે-ઽગ્નયઃ, પુરીષ્યાઃ] 32
પુરીષ્યાઃ પ્રવિષ્ટાઃ પૃથિવીમનુ । તેષા-ન્ત્વમસ્યુત્તમઃ પ્રણો જીવાતવે સુવ ॥ આપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને મનસા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને તપસા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને દીક્ષયા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ન ઉપસદ્ભિરાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને સુત્યયા-ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને દક્ષિણાભિરાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને ઽવભૃથેનાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને વશયા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને સ્વગાકારેણેત્યાહૈ ષા વા અગ્નેરાપ્તિસ્તયૈવૈનમાપ્નોતિ ॥ 33 ॥
(ઐન્દ્રિયા - પુર - ઉત્તરાદ્ધનુસ્ત- દગ્નય - આહા - ષ્ટૌ ચ) (અ. 7)
ગાયત્રેણ પુરસ્તાદુપ તિષ્ઠતે પ્રાણમેવાસ્મિ-ન્દધાતિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યા-મ્પક્ષાવોજ એવાસ્મિ-ન્દધાત્યૃતુસ્થાયજ્ઞા-યજ્ઞિયેન પુચ્છમૃતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ પૃષ્ઠૈરુપ તિષ્ઠતે તેજો વૈ પૃષ્ઠાનિ તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ પ્રજાપતિરગ્નિમસૃજત સો-ઽસ્મા-થ્સૃષ્ટઃ પરાંઐ-ત્તં-વાઁરવન્તીયેના-વારયત ત-દ્વારવન્તીયસ્ય વારવન્તીયત્વગ્ગ્ શ્યૈતેન શ્યેતી અકુરુત તચ્છ્યૈતસ્ય શ્યૈતત્વં- [શ્યૈતત્વમ્, ય-દ્વારવન્તીયેનોપતિષ્ઠતે] 34
-ઁય-દ્વારવન્તીયેનોપતિષ્ઠતે વારયત એવૈનગ્ગ્ શ્યૈતેન શ્યેતી કુરુતે પ્રજાપતેર્હૃદયેના-પિપક્ષ-મ્પ્રત્યુપ તિષ્ઠતે પ્રેમાણમેવાસ્ય ગચ્છતિ પ્રાચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા-ઽગ્નિના દેવતયા-ઽગ્ને-શ્શીર્ષ્ણાગ્ને-શ્શિર ઉપ દધામિ દક્ષિણયા ત્વા દિશા સાદયામિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસેન્દ્રેણ દેવતયા-ઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપ દધામિ પ્રતીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ [દિશા સાદયામિ, જાગતેન] 35
જાગતેન છન્દસા સવિત્રા દેવતયા-ઽગ્નેઃ પુચ્છેનાગ્નેઃ પુચ્છમુપ દધામ્યુદીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામ્યાનુષ્ટુભેન છન્દસા મિત્રાવરુણાભ્યાં એવતયા-ઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપ દધામ્યૂર્ધ્વયા ત્વા દિશા સાદયામિ પાઙ્ક્તેન છન્દસા બૃહસ્પતિના દેવતયા-ઽગ્નેઃ પૃષ્ઠેનાગ્નેઃ પૃષ્ઠમુપ દધામિ યો વા અપાત્માનમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽપાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય-સ્સાત્માન-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવત્યાત્મેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેષ વા અગ્નેરાત્મા સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ ॥ 36 ॥
(શ્યૈતત્વં - પ્રતીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ - ય-સ્સાત્માન-ઞ્ચિનુતે - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
અગ્ન ઉદધે યા ત ઇષુર્યુવા નામ તયા નો મૃડ તસ્યાસ્તે નમસ્તસ્યાસ્ત ઉપ જીવન્તો ભૂયાસ્માગ્ને દુદ્ધ્ર ગહ્ય કિગ્ંશિલ વન્ય યા ત ઇષુર્યુવા નામ તયા નો મૃડ તસ્યાસ્તે નમસ્તસ્યાસ્ત ઉપ જીવન્તો ભૂયાસ્મ પઞ્ચ વા એતે-ઽગ્નયો યચ્ચિતય ઉદધિરેવ નામ પ્રથમો દુદ્ધ્રો [દુદ્ધ્રઃ, દ્વિતીયો] 37
દ્વિતીયો ગહ્યસ્તૃતીયઃ કિગ્ંશિલશ્ચતુર્થો વન્યઃ પઞ્ચમસ્તેભ્યો યદાહુતીર્ન જુહુયાદદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ પ્ર દહેયુર્યદેતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈનાઞ્છમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો વામ્મ આસ-ન્નસોઃ પ્રાણો-ઽક્ષ્યોશ્ચક્ષુઃ કર્ણયો-શ્શ્રોત્ર-મ્બાહુવોર્બલ-મૂરુવોરોજો-ઽરિષ્ટા વિશ્વાન્યઙ્ગાનિ તનૂ- [તનૂઃ, તનુવા મે] 38
-સ્તનુવા મે સહ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીરપ વા એતસ્મા-ત્પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વન્નધિ ક્રામતિ વામ્મ આસ-ન્નસોઃ પ્રાણ ઇત્યાહ પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે યો રુદ્રો અગ્નૌ યો અફ્સુ ય ઓષધીષુ યો રુદ્રો વિશ્વા ભુવના-ઽઽવિવેશ તસ્મૈ રુદ્રાય નમો અસ્ત્વાહુતિભાગા વા અન્યે રુદ્રા હવિર્ભાગા [રુદ્રા હવિર્ભાગાઃ, અન્યે શતરુદ્રીયગ્ં] 39
અન્યે શતરુદ્રીયગ્ં હુત્વા ગાવીધુક-ઞ્ચરુમેતેન યજુષા ચરમાયામિષ્ટકાયા-ન્નિ દદ્ધ્યા-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ તસ્ય ત્વૈ શતરુદ્રીયગ્ં હુતમિત્યાહુર્યસ્યૈતદગ્નૌ ક્રિયત ઇતિ વસવસ્ત્વા રુદ્રૈઃ પુરસ્તા-ત્પાન્તુ પિતરસ્ત્વા યમરાજાનઃ પિતૃભિર્દક્ષિણતઃ પાન્ત્વાદિત્યાસ્ત્વા વિશ્વૈર્દેવૈઃ પશ્ચા-ત્પાન્તુ દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતઃ પાતુ [ ] 40
દેવાસ્ત્વેન્દ્રજ્યેષ્ઠા વરુણરાજાનો ઽધસ્તાચ્ચો-પરિષ્ટાચ્ચ પાન્તુ ન વા એતેન પૂતો ન મેદ્ધ્યો ન પ્રોક્ષિતો યદેનમતઃ પ્રાચીન-મ્પ્રોક્ષતિ ય-થ્સઞ્ચિતમાજ્યેન પ્રોક્ષતિ તેન પૂતસ્તેન મેદ્ધ્યસ્તેન પ્રોક્ષિતઃ ॥ 41 ॥
(દુધ્ર - સ્તનૂ - ર્હવિર્ભાગાઃ - પાતુ - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
સમીચી નામાસિ પ્રાચી દિક્તસ્યાસ્તે ઽગ્નિરધિપતિ રસિતો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યા-ન્નમસ્તૌનો મૃડયતા-ન્તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામ્યોજસ્વિની નામાસિ દક્ષિણા દિ-ક્તસ્યાસ્ત ઇન્દ્રો-ઽધિપતિઃ પૃદાકુઃ પ્રાચી નામાસિ પ્રતીચી દિ-ક્તસ્યાસ્તે [દિ-ક્તસ્યાસ્તે, સોમો-ઽધિપતિ-] 42
સોમો-ઽધિપતિ-સ્સ્વજો ઽવસ્થાવા નામા-સ્યુદીચી દિ-ક્તસ્યાસ્તે વરુણો-ઽધિપતિ-સ્તિરશ્ચ રાજિ-રધિપત્ની નામાસિ બૃહતી દિ-ક્તસ્યાસ્તે બૃહસ્પતિ-રધિપતિ-શ્શ્વિત્રો વશિની નામાસીય-ન્દિ-ક્તસ્યાસ્તે યમો-ઽધિપતિઃ કલ્માષ ગ્રીવો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યા-ન્નમસ્તૌ નો મૃડયતા-ન્તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ [ ] 43
નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામ્યેતા વૈ દેવતા અગ્નિ-ઞ્ચિતગ્ં રક્ષન્તિ તાભ્યો યદાહુતીર્ન જુહુયા-દદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ ધ્યાયેયુર્યદેતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈના-ઞ્છમયતિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો હેતયો નામ સ્થ તેષાં-વઃ ઁપુરો ગૃહા અગ્નિર્વ ઇષવ-સ્સલિલો નિલિપા-ન્નામ [ ] 44
સ્થ તેષાં-વોઁ દક્ષિણા ગૃહાઃ પિતરો વ ઇષવ-સ્સગરો વજ્રિણો નામ સ્થ તેષાં-વઃ ઁપશ્ચા-દ્ગૃહા-સ્સ્વપ્નો વ ઇષવો ગહ્વરો ઽવસ્થાવાનો નામ સ્થ તેષાં-વઁ ઉત્તરા-દ્ગૃહા આપો વ ઇષવ-સ્સમુદ્રો-ઽધિપતયો નામ સ્થ તેષાં-વઁ ઉપરિ ગૃહા વર્ષં-વઁ ઇષવો-ઽવસ્વાન્ ક્રવ્યા નામ સ્થ પાર્થિવા-સ્તેષાં-વઁ ઇહ ગૃહા [ગૃહાઃ, અન્નં-વઁ] 45
અન્નં-વઁ ઇષવો ઽનિમિષો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ હુતાદો વા અન્યે દેવા અહુતાદો-ઽન્યે તાનગ્નિચિદેવોભયા-ન્પ્રીણાતિ દદ્ધ્ના મધુમિશ્રેણૈતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈના-ન્પ્રીણાત્યથો ખલ્વાહુરિષ્ટકા વૈ દેવા અહુતાદ ઇ- [અહુતાદ ઇતિ, અનુપરિક્રામ-] 46
-ત્યનુપરિક્રામ-ઞ્જુહોત્યપરિવર્ગમેવૈના-ન્પ્રીણાતીમગ્ગ્ સ્તનમૂર્જસ્વન્ત-ન્ધયાપા-મ્પ્રપ્યાતમગ્ને સરિરસ્ય મદ્ધ્યે । ઉથ્સ-ઞ્જુષસ્વ મધુમન્તમૂર્વ સમુદ્રિયગ્ં સદનમા વિશસ્વ ॥ યો વા અગ્નિ-મ્પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચતિ યથા-ઽશ્વો યુક્તો-ઽવિમુચ્યમાનઃ, ક્ષુદ્ધ્ય-ન્પરાભવત્યેવમસ્યાગ્નિઃ પરા ભવતિ ત-મ્પરાભવન્તં-યઁજમાનો-ઽનુ પરા ભવતિ સો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા લૂક્ષો [લૂક્ષઃ, ભવતીમગ્ગ્ સ્તન] 47
ભવતીમગ્ગ્ સ્તન-મૂર્જસ્વન્ત-ન્ધયાપામિત્યાજ્યસ્ય પૂર્ણાગ્ સ્રુચ-ઞ્જુહોત્યેષ વા અગ્નેર્વિમોકો વિમુચ્યૈવાસ્મા અન્નમપિ દધાતિ તસ્માદાહુર્યશ્ચૈવં-વેઁદ યશ્ચ ન સુધાયગ્ં હ વૈ વાજી સુહિતો દધાતીત્યગ્નિર્વાવ વાજી તમેવ ત-ત્પ્રીણાતિ સ એન-મ્પ્રીતઃ પ્રીણાતિ વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 48 ॥
(પ્રતીચી દિક્તસ્યાસ્તે-દ્વિષ્મો યશ્ચ-નિલિમ્પા ના-મે હ ગૃહા-ઇતિ-લૂક્ષો-વસીયા-ન્ભવતિ) (અ. 10)
ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે સૂકરો વરુણાય રાજ્ઞે કૃષ્ણો યમાય રાજ્ઞ ઋશ્ય ઋષભાય રાજ્ઞે ગવય-શ્શાર્દૂલાય રાજ્ઞે ગૌરઃ પુરુષરાજાય મર્કટઃ ક્ષિપ્રશ્યેનસ્ય વર્તિકા નીલઙ્ગોઃ ક્રિમિ-સ્સોમસ્ય રાજ્ઞઃ કુલુઙ્ગ-સ્સિન્ધો-શ્શિગ્ંશુમારો હિમવતો હસ્તી ॥ 49
(ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે-ઽષ્ટાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 11)
મયુઃ પ્રાજાપત્ય ઊલો હલીક્ષ્ણો વૃષદગ્ંશસ્તે ધાતુ-સ્સરસ્વત્યૈ શારિઃ શ્યેતા પુરુષવા-ખ્સરસ્વતે શુકઃ શ્યેતઃ પુરુષવાગારણ્યો-ઽજો નકુલ-શ્શકા તે પૌષ્ણા વાચે ક્રૌઞ્ચઃ ॥ 50 ॥
(મયુ - સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ) (અ. 12)
અપા-ન્નપ્ત્રે જષો નાક્રો મકરઃ કુલીકયસ્તે-ઽકૂપારસ્ય વાચે પૈઙ્ગરાજો ભગાય કુષીતક આતી વાહસો દર્વિદા તે વાયવ્યા દિગ્ભ્યશ્ચક્રવાકઃ ॥ 51 ॥
(અપા - મેકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 13)
બલાયાજગર આખુ-સ્સૃજયા શયણ્ડકસ્તે મૈત્રા મૃત્યવે-ઽસિતો મન્યવે સ્વજઃ કુંભીનસઃ પુષ્કરસાદો લોહિતાહિસ્તે ત્વાષ્ટ્રાઃ પ્રતિશ્રુત્કાયૈ વાહસઃ ॥ 52 ॥
(બલાયા - ષ્ટાદશ) (અ. 14)
પુરુષમૃગશ્ચન્દ્રમસે ગોધા કાલકા દાર્વાઘાટસ્તે વનસ્પતીનામેણ્યહ્ને કૃષ્ણો રાત્રિયૈ પિકઃ, ક્ષ્વિઙ્કા નીલશીર્ષ્ણી તે-ઽર્યમ્ણે ધાતુઃ કત્કટઃ ॥ 53 ॥
(પુરુષમૃગો-ઽષ્ટાદશ) (અ. 15)
સૌરી બલાકર્શ્યો મયૂરઃ શ્યેનસ્તે ગન્ધર્વાણાં-વઁસૂના-ઙ્કપિઞ્જલો રુદ્રાણા-ન્તિત્તિરી રોહિ-ત્કુણ્ડૃણાચી ગોલત્તિકા તા અફ્સરસા-મરણ્યાય સૃમરઃ ॥ 54 ॥
(સૌ-ર્યષ્ટાદશ) (અ. 16)
પૃષતો વૈશ્વદેવઃ પિત્વો ન્યઙ્કુઃ કશસ્તે-ઽનુમત્યા અન્યવાપો-ઽર્ધમાસાના-મ્માસા-ઙ્કશ્યપઃ ક્વયિઃ કુટરુર્દાત્યૌહસ્તે સિનીવાલ્યૈ બૃહસ્પતયે શિત્પુટઃ ॥ 55 ॥
(પૃષતા- ઽષ્ટાદશ) (અ. 17)
શકા ભૌમી પાન્ત્રઃ કશો માન્થીલવસ્તે પિતૃણા-મૃતૂના-ઞ્જહકા સંવઁથ્સરાય લોપા કપોત ઉલૂક-શ્શશસ્તે નૈર્ઋતાઃ કૃકવાકુઃ સાવિત્રઃ ॥ 56 ॥
(શકા - ઽષ્ટાદશ ) (અ. 18)
રુરૂ રૌદ્રઃ કૃકલાસ-શ્શકુનિઃ પિપ્પકા તે શરવ્યાયૈ હરિણો મારુતો બ્રહ્મણે શાર્ગસ્તરક્ષુઃ કૃષ્ણ-શ્શ્વા ચતુરક્ષો ગર્દભસ્ત ઇતરજનાનામગ્નયે ધૂઙ્ક્ષ્ણા ॥ 57 ॥
(રુરુ - ર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 19)
અલજ આન્તરિક્ષ ઉદ્રો મદ્ગુઃ પ્લવસ્તે-ઽપામદિત્યૈ હગ્ંસસાચિરિન્દ્રાણ્યૈ કીર્શા ગૃદ્ધ્રઃ શિતિકક્ષી વાર્ધ્રાણસસ્તે દિવ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યા શ્વાવિત્ ॥ 58 ॥
(અલજો - ઽષ્ટાદશ ) (અ. 20)
સુપર્ણઃ પાર્જન્યો હગ્ંસો વૃકો વૃષદગ્ંશસ્ત ઐન્દ્રા અપામુદ્રો ઽર્યમ્ણે લોપાશ-સ્સિગ્ંહો નકુલો વ્યાઘ્રસ્તે મહેન્દ્રાય કામાય પરસ્વાન્ ॥ 59 ॥
(સુપણો - ઽષ્ટાદશ) (અ. 21)
આગ્નેયઃ કૃષ્ણગ્રીવ-સ્સારસ્વતી મેષી બભ્રુ-સ્સૌમ્યઃ પૌષ્ણ-શ્શ્યામ-શ્શિતિપૃષ્ઠો બાર્હસ્પત્ય-શ્શિલ્પો વૈશ્વદેવ ઐન્દ્રો-ઽરુણો મારુતઃ કલ્માષ ઐન્દ્રાગ્ન-સ્સગ્ંહિતો ઽધોરામ-સ્સાવિત્રો વારુણઃ પેત્વઃ ॥ 60 ॥
(આગ્નેયો - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 22)
અશ્વસ્તૂપરો ગોમૃગસ્તે પ્રાજાપત્યા આગ્નેયૌ કૃષ્ણગ્રીવૌ ત્વાષ્ટ્રૌ લોમશસક્થૌ શિતિપૃષ્ઠૌ બાર્હસ્પત્યૌ ધાત્રે પૃષોદર-સ્સૌર્યો બલક્ષઃ પેત્વઃ ॥ 61 ॥
(અશ્વઃ - ષોડશ) (અ. 23)
અગ્નયે-ઽનીકવતે રોહિતાઞ્જિ-રનડ્વા-નધોરામૌ સાવિત્રૌ પૌષ્ણૌ રજતનાભી વૈશ્વદેવૌ પિશઙ્ગૌ તૂપરૌ મારુતઃ કલ્માષ આગ્નેયઃ કૃષ્ણો-ઽજ-સ્સારસ્વતી મેષી વારુણઃ કૃષ્ણ એકશિતિપા-ત્પેત્વઃ ॥ 62 ॥
(અગ્નયે - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 24)
(યદેકેન - પ્રજાપતિઃ પ્રેણા-ઽનુ - યજુષા - ઽઽપો - વિશ્વકર્મા - ઽગ્ન આ યાહિ - સુવર્ગાય વજ્રો - ગાયત્રેણા - ગ્ન ઉદધે - સમીચી - ન્દ્રાય - મયુ - રપાં - બલાય - પુરુષમૃગઃ - સૌરી - પૃષતઃ - શકા - રુરુ - રલજઃ - સુપર્ણ - આગ્નેયો - ઽશ્વો - ઽગ્નયે-ઽનીકવતે - ચતુર્વિગ્ંશતિઃ)
(યદેકેન - સ પાપીયા - નેતદ્વા અગ્ને - ર્ધનુસ્ત-દ્- દેવાસ્ત્વેન્દ્રજ્યેષ્ઠા - અપા-ન્નપ્ત્રે - ઽશ્વસ્તૂપરો - દ્વિષષ્ટિઃ)
(યદેકે, નૈકશિતિપા-ત્પેત્વઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
યદેકેન સગ્ગ્ સ્થાપયતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા અવિચ્છેદાયૈન્દ્રાઃ પશવો યે મુષ્કરા યદૈન્દ્રા-સ્સન્તો-ઽગ્નિભ્ય આલભ્યન્તે દેવતાભ્ય-સ્સમદ-ન્દધાત્યાગ્નેયી-સ્ત્રિષ્ટુભો યાજ્યાનુવાક્યાઃ કુર્યા-દ્યદાગ્નેયીસ્તેના ઽઽગ્નેયા ય-ત્ત્રિષ્ટુભ-સ્તેનૈન્દ્રા-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ન દેવતાભ્ય-સ્સમદ-ન્દધાતિ વાયવે નિયુત્વતે તૂપરમા લભતે તેજો-ઽગ્નેર્વાયુસ્તેજસ એષ આ લભ્યતે તસ્મા-દ્યદ્રિયઙ્ વાયુ- [વાયુઃ, વાતિ] 1
-ર્વાતિ તદ્રિયઙ્ઙ-ગ્નિ-ર્દહતિ સ્વમેવ ત-ત્તેજો-ઽન્વેતિ યન્ન નિયુત્વતે સ્યાદુન્માદ્યે-દ્યજમાનો નિયુત્વતે ભવતિ યજમાનસ્યા-ઽનુન્માદાય વાયુમતી શ્વેતવતી યાજ્યાનુવાક્યે ભવત-સ્સતેજસ્ત્વાય હિરણ્યગર્ભ-સ્સમવર્તતાગ્ર ઇત્યાઘારમા ઘારયતિ પ્રજાપતિર્વૈ હિરણ્યગર્ભઃ પ્રજાપતે-રનુરૂપત્વાય સર્વાણિ વા એષ રૂપાણિ પશૂના-મ્પ્રત્યા લભ્યતે યચ્છ્મશ્રુણસ્ત- [યચ્છ્મશ્રુણસ્તત્, પુરુષાણાગ્ં] 2
-ત્પુરુષાણાગ્ં રૂપં-યઁ-ત્તૂપરસ્ત-દશ્વાનાં-યઁદન્યતોદ-ન્ત-દ્ગવાં-યઁદવ્યા ઇવ શફાસ્તદવીનાં-યઁદજસ્તદજાનાં-વાઁયુર્વૈ પશૂના-મ્પ્રિય-ન્ધામ ય-દ્વાયવ્યો ભવત્યેત-મેવૈનમભિ સઞ્જાનાનાઃ પશવ ઉપ તિષ્ઠન્તે વાયવ્યઃ કાર્યા(3)ઃ પ્રાજાપત્યા(3) ઇત્યાહુ-ર્ય-દ્વાયવ્ય-ઙ્કુર્યા-ત્પ્રજાપતે-રિયાદ્ય-ત્પ્રાજાપત્ય-ઙ્કુર્યા-દ્વાયો- [-દ્વાયોઃ, ઇયાદ્ય-] 3
-રિયાદ્ય-દ્વાયવ્યઃ પશુર્ભવતિ તેન વાયોર્નૈતિ ય-ત્પ્રાજાપત્યઃ પુરોડાશો ભવતિ તેન પ્રજાપતેર્નૈતિ ય-દ્દ્વાદશકપાલસ્તેન વૈશ્વાનરાન્નૈત્યાગ્ના વૈષ્ણવમેકાદશ-કપાલ-ન્નિર્વપતિ દીક્ષિષ્યમાણો--ઽગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા વિષ્ણુર્યજ્ઞો દેવતાશ્ચૈવ યજ્ઞ-ઞ્ચા-ઽઽ રભતે-ઽગ્નિરવમો દેવતાનાં-વિઁષ્ણુઃ પરમો યદાગ્ના-વૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપતિ દેવતા [દેવતાઃ, એવોભયતઃ] 4
એવોભયતઃ પરિગૃહ્ય યજમાનો-ઽવ રુન્ધે પુરોડાશેન વૈ દેવા અમુષ્મિન્ ઁલોક આર્ધ્નુવન્ ચરુણા-ઽસ્મિન્. યઃ કામયેતા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોક ઋદ્ધ્નુયામિતિ સ પુરોડાશ-ઙ્કુર્વીતા-ઽમુષ્મિન્નેવ લોક ઋદ્ધ્નોતિ યદષ્ટાકપાલ-સ્તેના-ઽઽગ્નેયો ય-ત્ત્રિકપાલસ્તેન વૈષ્ણવ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ યઃ કામયેતાસ્મિન્ ઁલોક ઋદ્ધ્નુયામિતિ સ ચરુ-ઙ્કુર્વીતાગ્નેર્ઘૃતં-વિઁષ્ણો-સ્તણ્ડુલા-સ્તસ્મા [-સ્તસ્માત્, ચરુઃ કાર્યો-ઽસ્મિન્નેવ] 5
-ચ્ચરુઃ કાર્યો-ઽસ્મિન્નેવ લોક ઋદ્ધ્નોત્યાદિત્યો ભવતી યં-વાઁ અદિતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠત્યથો અસ્યામેવાધિ યજ્ઞ-ન્તનુતે યો વૈ સંવઁથ્સરમુખ્ય-મભૃત્વા-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે યથા સામિ ગર્ભો-ઽવપદ્યતે તાદૃગેવ તદાર્તિમાર્ચ્છે-દ્વૈશ્વાનર-ન્દ્વાદશકપાલ-મ્પુરસ્તાન્નિર્વપે-થ્સંવઁથ્સરો વા અગ્નિ-ર્વૈશ્વાનરો યથા સંવઁથ્સરમાપ્ત્વા [ ] 6
કાલ આગતે વિજાયત એવમેવ સંવઁથ્સરમાપ્ત્વા કાલ આગતે-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યેષા વા અગ્નેઃ પ્રિયા તનૂર્ય-દ્વૈશ્વાનરઃ પ્રિયામેવાસ્ય તનુવમવ રુન્ધે ત્રીણ્યેતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનાગ્ં રોહાય ॥ 7 ॥
(યદ્રિયં-વાઁયુ - ર્યચ્છ્મશ્રુણસ્ત-દ્- વાયો - ર્નિર્વપતિ દેવતા - સ્તસ્મા - દાપ્ત્વા - ષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 1)
પ્રજાપતિઃ પ્રજા-સ્સૃષ્ટ્વા પ્રેણા-ઽનુ પ્રાવિશ-ત્તાભ્યઃ પુન-સ્સમ્ભવિતુ-ન્નાશક્નો-થ્સો-ઽબ્રવીદૃદ્ધ્નવદિ-થ્સ યો મેતઃ પુનઃ સઞ્ચિનવદિતિ ત-ન્દેવા-સ્સમચિન્વ-ન્તતો વૈ ત આર્ધ્નુવન્ ય-થ્સમચિન્વ-ન્તચ્ચિત્યસ્ય ચિત્યત્વં-યઁ એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઋદ્ધ્નોત્યેવ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુરગ્નિવા- [ઇત્યાહુરગ્નિવાન્, અસાનીતિ વા] 8
-નસાનીતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ઽગ્નિવાનેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્દેવા મા વેદન્નિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે વિદુરેન-ન્દેવાઃ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુર્ગૃહ્યસાનીતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ગૃહ્યેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુઃ પશુમાનસાનીતિ વા અગ્નિ- [વા અગ્નિઃ, ચીયતે પશુમાનેવ] 9
-શ્ચીયતે પશુમાનેવ ભવતિ કસ્મૈ કમગ્નિશ્ચીયત ઇત્યાહુ-સ્સપ્ત મા પુરુષા ઉપ જીવાનિતિ વા અગ્નિશ્ચીયતે ત્રયઃ પ્રાઞ્ચસ્ત્રયઃ પ્રત્યઞ્ચ આત્મા સપ્તમ એતાવન્ત એવૈનમમુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ જીવન્તિ પ્રજાપતિરગ્નિમચિકીષત ત-મ્પૃથિવ્યબ્રવીન્ન મય્યગ્નિ-ઞ્ચેષ્યસે-ઽતિ મા ધક્ષ્યતિ સા ત્વા-ઽતિદહ્યમાના વિ ધવિષ્યે [વિ ધવિષ્યે, સ પાપીયા-] 10
સ પાપીયા-ન્ભવિષ્યસીતિ સો-ઽબ્રવી-ત્તથા વા અહ-ઙ્કરિષ્યામિ યથા ત્વા નાતિધક્ષ્યતીતિ સ ઇમામભ્યમૃશ-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદેતીમામેવેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપા-ધત્તા-નતિદાહાય ય-ત્પ્રત્યગ્નિ-ઞ્ચિન્વીત તદભિ મૃશે-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદે- [-દ્ધ્રુવા સીદ, ઇતીમામેવેષ્ટકા] 11
-તીમામેવેષ્ટકા-ઙ્કૃત્વોપ ધત્તે-ઽનતિદાહાય પ્રજાપતિરકામયત પ્રજાયેયેતિ સ એતમુખ્યમપશ્ય-ત્તગ્ં સંવઁથ્સરમબિભસ્તતો વૈ સ પ્રાજાયત તસ્મા-થ્સંવઁથ્સર-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તં-વઁસવો-ઽબ્રુવ-ન્પ્ર ત્વમજનિષ્ઠા વય-મ્પ્રજાયામહા ઇતિ તં-વઁસુભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ન્ત્રીણ્યહાન્યબિભરુ-સ્તેન [-સ્તેન, ત્રીણિ] 12
ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-ત્ત્ર્યહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તા-ન્રુદ્રા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁય-મ્પ્રજાયામહા ઇતિ તગ્ં રુદ્રેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ન્તગ્ં ષડહાન્યબિભરુસ્તેન ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-થ્ષડહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તાનાદિત્યા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁય- [-ઁવયમ્, પ્ર જાયામહા] 13
-મ્પ્ર જાયામહા ઇતિ તમાદિત્યેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ન્ત-ન્દ્વાદશાહાન્યબિભરુસ્તેન ત્રીણિ ચ શતાન્યસૃજન્ત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત-ઞ્ચ તસ્મા-દ્દ્વાદશાહ-મ્ભાર્યઃ પ્રૈવ જાયતે તેન વૈ તે સહસ્રમસૃજન્તોખાગ્ં સહસ્રતમીં-યઁ એવમુખ્યગ્ં સાહસ્રં-વેઁદ પ્ર સહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોતિ ॥ 14 ॥
(અગ્નિવાન્ - પશુમાનસાનીતિ વા અગ્નિ - ર્ધવિષ્યે - મૃશે-ત્પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ ધ્રુવા સીદ - તેન - તાનાદિત્યા અબ્રુવ-ન્પ્ર યૂયમજનિઢ્વં-વઁયં - ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
યજુષા વા એષા ક્રિયતે યજુષા પચ્યતે યજુષા વિ મુચ્યતે યદુખા સા વા એષૈતર્હિ યાતયામ્ની સા ન પુનઃ પ્રયુજ્યેત્યાહુરગ્ને યુક્ષ્વા હિ યે તવ યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાગ્ં ઇત્યુખાયા-ઞ્જુહોતિ તેનૈવૈના-મ્પુનઃ પ્રયુઙ્ક્તે તેનાયાતયામ્ની યો વા અગ્નિં-યોઁગ આગતે યુનક્તિ યુઙ્ક્તે યુઞ્જાનેષ્વગ્ને [યુઞ્જાનેષ્વગ્ને, યુક્ષ્વા હિ] 15
યુક્ષ્વા હિ યે તવ યુક્ષ્વા હિ દેવહૂતમાગ્ં ઇત્યાહૈષ વા અગ્નેર્યોગસ્તેનૈવૈનં-યુઁનક્તિ યુઙ્ક્તે યુઞ્જાનેષુ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ ન્યઙ્ઙગ્નિશ્ચેતવ્યા(3) ઉત્તાના(3) ઇતિ વયસાં-વાઁ એષ પ્રતિમયા ચીયતે યદગ્નિર્યન્ન્યઞ્ચ-ઞ્ચિનુયા-ત્પૃષ્ટિત એનમાહુતય ઋચ્છેયુર્યદુત્તાન-ન્ન પતિતુગ્ં શક્નુયાદસુવર્ગ્યો-ઽસ્ય સ્યા-ત્પ્રાચીન-મુત્તાન- [-મુત્તાનમ્, પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ] 16
-મ્પુરુષશીર્ષમુપ દધાતિ મુખત એવૈનમાહુતય ઋચ્છન્તિ નોત્તાન-ઞ્ચિનુતે સુવર્ગ્યો-ઽસ્ય ભવતિ સૌર્યા જુહોતિ ચક્ષુરેવાસ્મિ-ન્પ્રતિ દધાતિ દ્વિર્જુહોતિ દ્વે હિ ચક્ષુષી સમાન્યા જુહોતિ સમાનગ્ં હિ ચક્ષુ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે વામં-વઁસુ સ-ન્ન્યદધત તદ્દેવા વામભૃતા-ઽવૃઞ્જત તદ્વામભૃતો વામભૃત્ત્વં-યઁદ્વામભૃત મુપદધાતિ વામમેવ તયા વસુ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે હિરણ્યમૂર્ધ્ની ભવતિ જ્યોતિર્વૈ હિરણ્ય-ઞ્જ્યોતિર્વામ-ઞ્જ્યોતિષૈવાસ્ય જ્યોતિર્વામં-વૃઁઙ્ક્તે દ્વિયજુર્ભવતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 17 ॥
(યુઞ્જાનેષ્વગ્ને-પ્રાચીનમુત્તાનં - ઁવામભૃતં - ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
આપો વરુણસ્ય પત્નય આસ-ન્તા અગ્નિરભ્યદ્ધ્યાય-ત્તા-સ્સમભવ-ત્તસ્ય રેતઃ પરા-ઽપત-ત્તદિયમભવદ્ય-દ્દ્વિતીય-મ્પરા-ઽપત-ત્તદસાવભવદિયં-વૈઁ વિરાડસૌ સ્વરાડ્ ય-દ્વિરાજાવુપદધાતીમે એવોપ ધત્તે યદ્વા અસૌ રેતઃ સિઞ્ચતિ તદસ્યા-મ્પ્રતિ તિષ્ઠતિ ત-ત્પ્ર જાયતે તા ઓષધયો [ઓષધયઃ, વીરુધો] 18
વીરુધો ભવન્તિ તા અગ્નિરત્તિ ય એવં-વેઁદ પ્રૈવ જાયતે-ઽન્નાદો ભવતિ યો રેતસ્વી સ્યા-ત્પ્રથમાયા-ન્તસ્ય ચિત્યામુભે ઉપ દદ્ધ્યાદિમે એવાસ્મૈ સમીચી રેતઃ સિઞ્ચતો ય-સ્સિક્તરેતા-સ્સ્યા-ત્પ્રથમાયા-ન્તસ્ય ચિત્યામન્યામુપ દદ્ધ્યાદુત્તમાયામન્યાગ્ં રેત એવાસ્ય સિક્તમાભ્યામુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ સંવઁથ્સર-ન્ન ક- [સંવઁથ્સર-ન્ન કમ્, ચન પ્રત્યવરોહેન્ન] 19
-ઞ્ચન પ્રત્યવરોહેન્ન હીમે કઞ્ચન પ્રત્યવરોહતસ્તદેનયોર્વ્રતં-યોઁ વા અપ શીર્ષાણમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽપશીર્ષા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય-સ્સશીર્ષાણ-ઞ્ચિનુતે સશીર્ષા ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ચિત્તિ-ઞ્જુહોમિ મનસા ઘૃતેન યથા દેવા ઇહા-ઽઽગમન્ વીતિહોત્રા ઋતાવૃધઃ સમુદ્રસ્ય વયુનસ્ય પત્મન્ જુહોમિ વિશ્વકર્મણે વિશ્વા-ઽહા-ઽમર્ત્યગ્ં હવિરિતિ સ્વયમાતૃણ્ણામુપધાય જુહો- [જુહોતિ, એતદ્વા] 20
-ત્યેતદ્વા અગ્ને-શ્શિર-સ્સશીર્ષાણમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સશીર્ષા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિસ્તસ્ય યદયથાપૂર્વ-ઙ્ક્રિયતે ઽસુવર્ગ્યમસ્ય ત-થ્સુવર્ગ્યો ઽગ્નિશ્ચિતિમુપધાયાભિ મૃશેચ્ચિત્તિમચિત્તિ-ઞ્ચિનવદ્વિ વિદ્વા-ન્પૃષ્ઠેવ વીતા વૃજિના ચ મર્તા-ન્રાયે ચ ન-સ્સ્વપત્યાય દેવ દિતિ-ઞ્ચ રાસ્વા-દિતિમુરુષ્યેતિ યથાપૂર્વમેવૈનામુપ ધત્તે પ્રાઞ્ચમેન-ઞ્ચિનુતે સુવર્ગ્યો-ઽસ્ય ભવતિ ॥ 21 ॥
(ઓષધયઃ - કં - જુહોતિ - સ્વપત્યાયા - ષ્ટાદશ ચ) (અ. 4)
વિશ્વકર્મા દિશા-મ્પતિ-સ્સ નઃ પશૂ-ન્પાતુ સો-ઽસ્મા-ન્પાતુ તસ્મૈ નમઃ પ્રજાપતી રુદ્રો વરુણો ઽગ્નિર્દિશા-મ્પતિ-સ્સ નઃ પશૂ-ન્પાતુ સો-ઽસ્મા-ન્પાતુ તસ્મૈ નમ એતા વૈ દેવતા એતેષા-મ્પશૂના-મધિપતય-સ્તાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યઃ પશુશીર્ષાણ્યુપ દધાતિ હિરણ્યેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેતાભ્ય એવ દેવતાભ્યો નમસ્કરોતિ બ્રહ્મવાદિનો [બ્રહ્મવાદિનઃ, વદન્ત્યગ્નૌ ગ્રામ્યા-] 22
વદન્ત્યગ્નૌ ગ્રામ્યા-ન્પશૂ-ન્પ્ર દધાતિ શુચા-ઽઽરણ્યાનર્પયતિ કિ-ન્તત ઉચ્છિગ્ંષતીતિ યદ્ધિરણ્યેષ્ટકા ઉપદધાત્યમૃતં-વૈઁ હિરણ્યમમૃતેનૈવ ગ્રામ્યેભ્યઃ પશુભ્યો ભેષજ-ઙ્કરોતિ નૈનાન્ હિનસ્તિ પ્રાણો વૈ પ્રથમા સ્વયમાતૃણ્ણા વ્યાનો દ્વિતીયા-ઽપાનસ્તૃતીયા-ઽનુ પ્રા-ઽણ્યા-ત્પ્રથમાગ્ સ્વયમાતૃણ્ણામુપધાય પ્રાણેનૈવ પ્રાણગ્ં સમર્ધયતિ વ્યન્યા- [સમર્ધયતિ વ્યન્યાત્, દ્વિતીયામુપધાય] 23
-દ્દ્વિતીયામુપધાય વ્યાનેનૈવ વ્યાનગ્ં સમર્ધયત્યપાન્ યાત્તૃતીયામુપધાયા-પાનેનૈવાપાનગ્ં સમર્ધયત્યથો પ્રાણૈરેવૈનગ્ં સમિન્ધે ભૂર્ભુવ-સ્સુવરિતિ સ્વયમાતૃણ્ણા ઉપ દધાતીમે વૈ લોકા-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા એતાભિઃ ખલુવૈ વ્યાહૃતીભિઃ પ્રજાપતિઃ પ્રા-ઽજાયત યદેતાભિર્વ્યાહૃતીભિ-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા ઉપદધાતીમાનેવ લોકાનુપધાયૈષુ [ ] 24
લોકેષ્વધિ પ્રજાયતે પ્રાણાય વ્યાનાયાપાનાય વાચે ત્વા ચક્ષુષે ત્વા તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદાગ્નિના વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમજિગાગ્ંસ-ન્તેન પતિતુ-ન્નાશક્નુવ-ન્ત એતાશ્ચતસ્ર-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા અપશ્ય-ન્તા દિક્ષૂપાદધત તેન સર્વતશ્ચક્ષુષા સુવર્ગં-લોઁકમાયન્ યચ્ચતસ્ર-સ્સ્વયમાતૃણ્ણા દિક્ષૂપદધાતિ સર્વતશ્ચક્ષુષૈવ તદગ્નિના યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 25 ॥
(બ્રહ્મવાદિનો - વ્યન્યા - દેષુ - યજમાન - સ્ત્રીણિ ચ) (અ. 5)
અગ્ન આ યાહિ વીતય ઇત્યાહા-હ્વતૈવૈન-મગ્નિ-ન્દૂતં-વૃઁણીમહ ઇત્યાહ હૂત્વૈવૈનં-વૃઁણીતે ઽગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યત ઇત્યાહ સમિન્ધ એવૈનમગ્નિર્વૃત્રાણિ જઙ્ઘનદિત્યાહ સમિદ્ધ એવાસ્મિન્નિન્દ્રિય-ન્દધાત્યગ્ને-સ્સ્તોમ-મ્મનામહ ઇત્યાહ મનુત એવૈનમેતાનિ વા અહ્નાગ્ં રૂપા- [રૂપાણિ, અન્વહમેવૈન-] 26
-ણ્યન્વહમેવૈન-ઞ્ચિનુતે ઽવાહ્નાગ્ં રૂપાણિ રુન્ધે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાદ્યાતયામ્નીરન્યા ઇષ્ટકા અયાતયામ્ની લોક-મ્પૃણેત્યૈન્દ્રાગ્ની હિ બાર્હસ્પત્યેતિ બ્રૂયાદિન્દ્રાગ્ની ચ હિ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિશ્ચા-યાતયામાનો ઽનુચરવતી ભવત્યજામિત્વાયા -નુષ્ટુભા-ઽનુ ચરત્યાત્મા વૈ લોક-મ્પૃણા પ્રાણો ઽનુષ્ટુ-પ્તસ્મા-ત્પ્રાણ-સ્સર્વાણ્યઙ્ગાન્યનુ ચરતિ તા અસ્ય સૂદદોહસ [સૂદદોહસઃ, ઇત્યાહ] 27
ઇત્યાહ તસ્મા-ત્પરુષિપરુષિ રસ-સ્સોમગ્ગ્ શ્રીણન્તિ પૃશ્ઞય ઇત્યાહાન્નં-વૈઁ પૃશ્ઞ્યન્નમેવાવ રુન્ધે-ઽર્કો વા અગ્નિરર્કો-ઽન્નમન્નમેવાવ રુન્ધે જન્મ-ન્દેવાનાં-વિઁશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવ ઇત્યાહેમાનેવાસ્મૈ લોકાન્ જ્યોતિષ્મતઃ કરોતિ યો વા ઇષ્ટકાના-મ્પ્રતિષ્ઠાં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ તયા દેવતયા-ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદેત્યાહૈષા વા ઇષ્ટકાના-મ્પ્રતિષ્ઠા ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવતિષ્ઠતિ ॥ 28 ॥
(રૂપાણિ - સૂદદોહસ - સ્તયા - ષોડશ ચ) (અ. 6)
સુવર્ગાય વા એષ લોકાય ચીયતે યદગ્નિર્વજ્ર એકાદશિની યદગ્નાવેકાદશિની-મ્મિનુયા-દ્વજ્રેણૈનગ્ં સુવર્ગાલ્લોકાદન્તર્દદ્ધ્યાદ્યન્ન મિનુયા-થ્સ્વરુભિઃ પશૂન્ વ્યર્ધયેદેકયૂપ-મ્મિનોતિ નૈનં-વઁજ્રેણ સુવર્ગાલ્લોકાદન્તર્દધાતિ ન સ્વરુભિઃ પશૂન્ વ્યર્ધયતિ વિ વા એષ ઇન્દ્રિયેણ વીર્યેણર્ધ્યતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વ-ન્નધિક્રામત્યૈન્દ્રિય- [-ન્નધિક્રામત્યૈન્દ્રિયા, ઋચા ઽઽક્રમણ-] 29
-ર્ચા ઽઽક્રમણ-મ્પ્રતીષ્ટકામુપ દદ્ધ્યાન્નેન્દ્રિયેણ વીર્યેણ વ્યૃદ્ધ્યતે રુદ્રો વા એષ યદગ્નિસ્તસ્ય તિસ્ર-શ્શરવ્યાઃ પ્રતીચી તિરશ્ચ્યનૂચી તાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા તિસૃધન્વમયાચિત-મ્બ્રાહ્મણાય દદ્યા-ત્તાભ્ય એવ નમસ્કરોત્યથો તાભ્ય એવા-ઽઽત્માન-ન્નિષ્ક્રીણીતે યત્તે રુદ્ર પુરો [રુદ્ર પુરઃ, ધનુસ્ત-દ્વાતો] 30
ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર સંવઁથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્ર દક્ષિણા ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર પરિવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્ર પશ્ચાદ્ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્રેદાવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્રોત્તરા-દ્ધનુસ્ત- [દ્ધનુસ્તત્, વાતો] 31
-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્રેદુવથ્સરેણ નમસ્કરોમિ યત્તે રુદ્રોપરિ ધનુસ્ત-દ્વાતો અનુ વાતુ તે તસ્મૈ તે રુદ્ર વથ્સરેણ નમસ્કરોમિ રુદ્રો વા એષ યદગ્નિ-સ્સ યથા વ્યાઘ્રઃ ક્રુદ્ધ-સ્તિષ્ઠત્યેવં-વાઁ એષ એતર્હિ સઞ્ચિતમેતૈરુપ તિષ્ઠતે નમસ્કારૈ-રેવૈનગ્ં શમયતિ યે-ઽગ્નયઃ - [યે-ઽગ્નયઃ, પુરીષ્યાઃ] 32
પુરીષ્યાઃ પ્રવિષ્ટાઃ પૃથિવીમનુ । તેષા-ન્ત્વમસ્યુત્તમઃ પ્રણો જીવાતવે સુવ ॥ આપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને મનસા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને તપસા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને દીક્ષયા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ન ઉપસદ્ભિરાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને સુત્યયા-ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને દક્ષિણાભિરાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને ઽવભૃથેનાપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને વશયા ઽઽપ-ન્ત્વા-ઽગ્ને સ્વગાકારેણેત્યાહૈ ષા વા અગ્નેરાપ્તિસ્તયૈવૈનમાપ્નોતિ ॥ 33 ॥
(ઐન્દ્રિયા - પુર - ઉત્તરાદ્ધનુસ્ત- દગ્નય - આહા - ષ્ટૌ ચ) (અ. 7)
ગાયત્રેણ પુરસ્તાદુપ તિષ્ઠતે પ્રાણમેવાસ્મિ-ન્દધાતિ બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યા-મ્પક્ષાવોજ એવાસ્મિ-ન્દધાત્યૃતુસ્થાયજ્ઞા-યજ્ઞિયેન પુચ્છમૃતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ પૃષ્ઠૈરુપ તિષ્ઠતે તેજો વૈ પૃષ્ઠાનિ તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ પ્રજાપતિરગ્નિમસૃજત સો-ઽસ્મા-થ્સૃષ્ટઃ પરાંઐ-ત્તં-વાઁરવન્તીયેના-વારયત ત-દ્વારવન્તીયસ્ય વારવન્તીયત્વગ્ગ્ શ્યૈતેન શ્યેતી અકુરુત તચ્છ્યૈતસ્ય શ્યૈતત્વં- [શ્યૈતત્વમ્, ય-દ્વારવન્તીયેનોપતિષ્ઠતે] 34
-ઁય-દ્વારવન્તીયેનોપતિષ્ઠતે વારયત એવૈનગ્ગ્ શ્યૈતેન શ્યેતી કુરુતે પ્રજાપતેર્હૃદયેના-પિપક્ષ-મ્પ્રત્યુપ તિષ્ઠતે પ્રેમાણમેવાસ્ય ગચ્છતિ પ્રાચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ ગાયત્રેણ છન્દસા-ઽગ્નિના દેવતયા-ઽગ્ને-શ્શીર્ષ્ણાગ્ને-શ્શિર ઉપ દધામિ દક્ષિણયા ત્વા દિશા સાદયામિ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસેન્દ્રેણ દેવતયા-ઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપ દધામિ પ્રતીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ [દિશા સાદયામિ, જાગતેન] 35
જાગતેન છન્દસા સવિત્રા દેવતયા-ઽગ્નેઃ પુચ્છેનાગ્નેઃ પુચ્છમુપ દધામ્યુદીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામ્યાનુષ્ટુભેન છન્દસા મિત્રાવરુણાભ્યાં એવતયા-ઽગ્નેઃ પક્ષેણાગ્નેઃ પક્ષમુપ દધામ્યૂર્ધ્વયા ત્વા દિશા સાદયામિ પાઙ્ક્તેન છન્દસા બૃહસ્પતિના દેવતયા-ઽગ્નેઃ પૃષ્ઠેનાગ્નેઃ પૃષ્ઠમુપ દધામિ યો વા અપાત્માનમગ્નિ-ઞ્ચિનુતે-ઽપાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય-સ્સાત્માન-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવત્યાત્મેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેષ વા અગ્નેરાત્મા સાત્માનમેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવતિ ય એવં-વેઁદ ॥ 36 ॥
(શ્યૈતત્વં - પ્રતીચ્યા ત્વા દિશા સાદયામિ - ય-સ્સાત્માન-ઞ્ચિનુતે - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
અગ્ન ઉદધે યા ત ઇષુર્યુવા નામ તયા નો મૃડ તસ્યાસ્તે નમસ્તસ્યાસ્ત ઉપ જીવન્તો ભૂયાસ્માગ્ને દુદ્ધ્ર ગહ્ય કિગ્ંશિલ વન્ય યા ત ઇષુર્યુવા નામ તયા નો મૃડ તસ્યાસ્તે નમસ્તસ્યાસ્ત ઉપ જીવન્તો ભૂયાસ્મ પઞ્ચ વા એતે-ઽગ્નયો યચ્ચિતય ઉદધિરેવ નામ પ્રથમો દુદ્ધ્રો [દુદ્ધ્રઃ, દ્વિતીયો] 37
દ્વિતીયો ગહ્યસ્તૃતીયઃ કિગ્ંશિલશ્ચતુર્થો વન્યઃ પઞ્ચમસ્તેભ્યો યદાહુતીર્ન જુહુયાદદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ પ્ર દહેયુર્યદેતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈનાઞ્છમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો વામ્મ આસ-ન્નસોઃ પ્રાણો-ઽક્ષ્યોશ્ચક્ષુઃ કર્ણયો-શ્શ્રોત્ર-મ્બાહુવોર્બલ-મૂરુવોરોજો-ઽરિષ્ટા વિશ્વાન્યઙ્ગાનિ તનૂ- [તનૂઃ, તનુવા મે] 38
-સ્તનુવા મે સહ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીરપ વા એતસ્મા-ત્પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વન્નધિ ક્રામતિ વામ્મ આસ-ન્નસોઃ પ્રાણ ઇત્યાહ પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે યો રુદ્રો અગ્નૌ યો અફ્સુ ય ઓષધીષુ યો રુદ્રો વિશ્વા ભુવના-ઽઽવિવેશ તસ્મૈ રુદ્રાય નમો અસ્ત્વાહુતિભાગા વા અન્યે રુદ્રા હવિર્ભાગા [રુદ્રા હવિર્ભાગાઃ, અન્યે શતરુદ્રીયગ્ં] 39
અન્યે શતરુદ્રીયગ્ં હુત્વા ગાવીધુક-ઞ્ચરુમેતેન યજુષા ચરમાયામિષ્ટકાયા-ન્નિ દદ્ધ્યા-દ્ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ તસ્ય ત્વૈ શતરુદ્રીયગ્ં હુતમિત્યાહુર્યસ્યૈતદગ્નૌ ક્રિયત ઇતિ વસવસ્ત્વા રુદ્રૈઃ પુરસ્તા-ત્પાન્તુ પિતરસ્ત્વા યમરાજાનઃ પિતૃભિર્દક્ષિણતઃ પાન્ત્વાદિત્યાસ્ત્વા વિશ્વૈર્દેવૈઃ પશ્ચા-ત્પાન્તુ દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મરુદ્ભિરુત્તરતઃ પાતુ [ ] 40
દેવાસ્ત્વેન્દ્રજ્યેષ્ઠા વરુણરાજાનો ઽધસ્તાચ્ચો-પરિષ્ટાચ્ચ પાન્તુ ન વા એતેન પૂતો ન મેદ્ધ્યો ન પ્રોક્ષિતો યદેનમતઃ પ્રાચીન-મ્પ્રોક્ષતિ ય-થ્સઞ્ચિતમાજ્યેન પ્રોક્ષતિ તેન પૂતસ્તેન મેદ્ધ્યસ્તેન પ્રોક્ષિતઃ ॥ 41 ॥
(દુધ્ર - સ્તનૂ - ર્હવિર્ભાગાઃ - પાતુ - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
સમીચી નામાસિ પ્રાચી દિક્તસ્યાસ્તે ઽગ્નિરધિપતિ રસિતો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યા-ન્નમસ્તૌનો મૃડયતા-ન્તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામ્યોજસ્વિની નામાસિ દક્ષિણા દિ-ક્તસ્યાસ્ત ઇન્દ્રો-ઽધિપતિઃ પૃદાકુઃ પ્રાચી નામાસિ પ્રતીચી દિ-ક્તસ્યાસ્તે [દિ-ક્તસ્યાસ્તે, સોમો-ઽધિપતિ-] 42
સોમો-ઽધિપતિ-સ્સ્વજો ઽવસ્થાવા નામા-સ્યુદીચી દિ-ક્તસ્યાસ્તે વરુણો-ઽધિપતિ-સ્તિરશ્ચ રાજિ-રધિપત્ની નામાસિ બૃહતી દિ-ક્તસ્યાસ્તે બૃહસ્પતિ-રધિપતિ-શ્શ્વિત્રો વશિની નામાસીય-ન્દિ-ક્તસ્યાસ્તે યમો-ઽધિપતિઃ કલ્માષ ગ્રીવો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યા-ન્નમસ્તૌ નો મૃડયતા-ન્તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ [ ] 43
નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામ્યેતા વૈ દેવતા અગ્નિ-ઞ્ચિતગ્ં રક્ષન્તિ તાભ્યો યદાહુતીર્ન જુહુયા-દદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ ધ્યાયેયુર્યદેતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈના-ઞ્છમયતિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો હેતયો નામ સ્થ તેષાં-વઃ ઁપુરો ગૃહા અગ્નિર્વ ઇષવ-સ્સલિલો નિલિપા-ન્નામ [ ] 44
સ્થ તેષાં-વોઁ દક્ષિણા ગૃહાઃ પિતરો વ ઇષવ-સ્સગરો વજ્રિણો નામ સ્થ તેષાં-વઃ ઁપશ્ચા-દ્ગૃહા-સ્સ્વપ્નો વ ઇષવો ગહ્વરો ઽવસ્થાવાનો નામ સ્થ તેષાં-વઁ ઉત્તરા-દ્ગૃહા આપો વ ઇષવ-સ્સમુદ્રો-ઽધિપતયો નામ સ્થ તેષાં-વઁ ઉપરિ ગૃહા વર્ષં-વઁ ઇષવો-ઽવસ્વાન્ ક્રવ્યા નામ સ્થ પાર્થિવા-સ્તેષાં-વઁ ઇહ ગૃહા [ગૃહાઃ, અન્નં-વઁ] 45
અન્નં-વઁ ઇષવો ઽનિમિષો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ હુતાદો વા અન્યે દેવા અહુતાદો-ઽન્યે તાનગ્નિચિદેવોભયા-ન્પ્રીણાતિ દદ્ધ્ના મધુમિશ્રેણૈતા આહુતીર્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈના-ન્પ્રીણાત્યથો ખલ્વાહુરિષ્ટકા વૈ દેવા અહુતાદ ઇ- [અહુતાદ ઇતિ, અનુપરિક્રામ-] 46
-ત્યનુપરિક્રામ-ઞ્જુહોત્યપરિવર્ગમેવૈના-ન્પ્રીણાતીમગ્ગ્ સ્તનમૂર્જસ્વન્ત-ન્ધયાપા-મ્પ્રપ્યાતમગ્ને સરિરસ્ય મદ્ધ્યે । ઉથ્સ-ઞ્જુષસ્વ મધુમન્તમૂર્વ સમુદ્રિયગ્ં સદનમા વિશસ્વ ॥ યો વા અગ્નિ-મ્પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચતિ યથા-ઽશ્વો યુક્તો-ઽવિમુચ્યમાનઃ, ક્ષુદ્ધ્ય-ન્પરાભવત્યેવમસ્યાગ્નિઃ પરા ભવતિ ત-મ્પરાભવન્તં-યઁજમાનો-ઽનુ પરા ભવતિ સો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા લૂક્ષો [લૂક્ષઃ, ભવતીમગ્ગ્ સ્તન] 47
ભવતીમગ્ગ્ સ્તન-મૂર્જસ્વન્ત-ન્ધયાપામિત્યાજ્યસ્ય પૂર્ણાગ્ સ્રુચ-ઞ્જુહોત્યેષ વા અગ્નેર્વિમોકો વિમુચ્યૈવાસ્મા અન્નમપિ દધાતિ તસ્માદાહુર્યશ્ચૈવં-વેઁદ યશ્ચ ન સુધાયગ્ં હ વૈ વાજી સુહિતો દધાતીત્યગ્નિર્વાવ વાજી તમેવ ત-ત્પ્રીણાતિ સ એન-મ્પ્રીતઃ પ્રીણાતિ વસીયા-ન્ભવતિ ॥ 48 ॥
(પ્રતીચી દિક્તસ્યાસ્તે-દ્વિષ્મો યશ્ચ-નિલિમ્પા ના-મે હ ગૃહા-ઇતિ-લૂક્ષો-વસીયા-ન્ભવતિ) (અ. 10)
ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે સૂકરો વરુણાય રાજ્ઞે કૃષ્ણો યમાય રાજ્ઞ ઋશ્ય ઋષભાય રાજ્ઞે ગવય-શ્શાર્દૂલાય રાજ્ઞે ગૌરઃ પુરુષરાજાય મર્કટઃ ક્ષિપ્રશ્યેનસ્ય વર્તિકા નીલઙ્ગોઃ ક્રિમિ-સ્સોમસ્ય રાજ્ઞઃ કુલુઙ્ગ-સ્સિન્ધો-શ્શિગ્ંશુમારો હિમવતો હસ્તી ॥ 49
(ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે-ઽષ્ટાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 11)
મયુઃ પ્રાજાપત્ય ઊલો હલીક્ષ્ણો વૃષદગ્ંશસ્તે ધાતુ-સ્સરસ્વત્યૈ શારિઃ શ્યેતા પુરુષવા-ખ્સરસ્વતે શુકઃ શ્યેતઃ પુરુષવાગારણ્યો-ઽજો નકુલ-શ્શકા તે પૌષ્ણા વાચે ક્રૌઞ્ચઃ ॥ 50 ॥
(મયુ - સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ) (અ. 12)
અપા-ન્નપ્ત્રે જષો નાક્રો મકરઃ કુલીકયસ્તે-ઽકૂપારસ્ય વાચે પૈઙ્ગરાજો ભગાય કુષીતક આતી વાહસો દર્વિદા તે વાયવ્યા દિગ્ભ્યશ્ચક્રવાકઃ ॥ 51 ॥
(અપા - મેકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 13)
બલાયાજગર આખુ-સ્સૃજયા શયણ્ડકસ્તે મૈત્રા મૃત્યવે-ઽસિતો મન્યવે સ્વજઃ કુંભીનસઃ પુષ્કરસાદો લોહિતાહિસ્તે ત્વાષ્ટ્રાઃ પ્રતિશ્રુત્કાયૈ વાહસઃ ॥ 52 ॥
(બલાયા - ષ્ટાદશ) (અ. 14)
પુરુષમૃગશ્ચન્દ્રમસે ગોધા કાલકા દાર્વાઘાટસ્તે વનસ્પતીનામેણ્યહ્ને કૃષ્ણો રાત્રિયૈ પિકઃ, ક્ષ્વિઙ્કા નીલશીર્ષ્ણી તે-ઽર્યમ્ણે ધાતુઃ કત્કટઃ ॥ 53 ॥
(પુરુષમૃગો-ઽષ્ટાદશ) (અ. 15)
સૌરી બલાકર્શ્યો મયૂરઃ શ્યેનસ્તે ગન્ધર્વાણાં-વઁસૂના-ઙ્કપિઞ્જલો રુદ્રાણા-ન્તિત્તિરી રોહિ-ત્કુણ્ડૃણાચી ગોલત્તિકા તા અફ્સરસા-મરણ્યાય સૃમરઃ ॥ 54 ॥
(સૌ-ર્યષ્ટાદશ) (અ. 16)
પૃષતો વૈશ્વદેવઃ પિત્વો ન્યઙ્કુઃ કશસ્તે-ઽનુમત્યા અન્યવાપો-ઽર્ધમાસાના-મ્માસા-ઙ્કશ્યપઃ ક્વયિઃ કુટરુર્દાત્યૌહસ્તે સિનીવાલ્યૈ બૃહસ્પતયે શિત્પુટઃ ॥ 55 ॥
(પૃષતા- ઽષ્ટાદશ) (અ. 17)
શકા ભૌમી પાન્ત્રઃ કશો માન્થીલવસ્તે પિતૃણા-મૃતૂના-ઞ્જહકા સંવઁથ્સરાય લોપા કપોત ઉલૂક-શ્શશસ્તે નૈર્ઋતાઃ કૃકવાકુઃ સાવિત્રઃ ॥ 56 ॥
(શકા - ઽષ્ટાદશ ) (અ. 18)
રુરૂ રૌદ્રઃ કૃકલાસ-શ્શકુનિઃ પિપ્પકા તે શરવ્યાયૈ હરિણો મારુતો બ્રહ્મણે શાર્ગસ્તરક્ષુઃ કૃષ્ણ-શ્શ્વા ચતુરક્ષો ગર્દભસ્ત ઇતરજનાનામગ્નયે ધૂઙ્ક્ષ્ણા ॥ 57 ॥
(રુરુ - ર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 19)
અલજ આન્તરિક્ષ ઉદ્રો મદ્ગુઃ પ્લવસ્તે-ઽપામદિત્યૈ હગ્ંસસાચિરિન્દ્રાણ્યૈ કીર્શા ગૃદ્ધ્રઃ શિતિકક્ષી વાર્ધ્રાણસસ્તે દિવ્યા દ્યાવાપૃથિવ્યા શ્વાવિત્ ॥ 58 ॥
(અલજો - ઽષ્ટાદશ ) (અ. 20)
સુપર્ણઃ પાર્જન્યો હગ્ંસો વૃકો વૃષદગ્ંશસ્ત ઐન્દ્રા અપામુદ્રો ઽર્યમ્ણે લોપાશ-સ્સિગ્ંહો નકુલો વ્યાઘ્રસ્તે મહેન્દ્રાય કામાય પરસ્વાન્ ॥ 59 ॥
(સુપણો - ઽષ્ટાદશ) (અ. 21)
આગ્નેયઃ કૃષ્ણગ્રીવ-સ્સારસ્વતી મેષી બભ્રુ-સ્સૌમ્યઃ પૌષ્ણ-શ્શ્યામ-શ્શિતિપૃષ્ઠો બાર્હસ્પત્ય-શ્શિલ્પો વૈશ્વદેવ ઐન્દ્રો-ઽરુણો મારુતઃ કલ્માષ ઐન્દ્રાગ્ન-સ્સગ્ંહિતો ઽધોરામ-સ્સાવિત્રો વારુણઃ પેત્વઃ ॥ 60 ॥
(આગ્નેયો - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 22)
અશ્વસ્તૂપરો ગોમૃગસ્તે પ્રાજાપત્યા આગ્નેયૌ કૃષ્ણગ્રીવૌ ત્વાષ્ટ્રૌ લોમશસક્થૌ શિતિપૃષ્ઠૌ બાર્હસ્પત્યૌ ધાત્રે પૃષોદર-સ્સૌર્યો બલક્ષઃ પેત્વઃ ॥ 61 ॥
(અશ્વઃ - ષોડશ) (અ. 23)
અગ્નયે-ઽનીકવતે રોહિતાઞ્જિ-રનડ્વા-નધોરામૌ સાવિત્રૌ પૌષ્ણૌ રજતનાભી વૈશ્વદેવૌ પિશઙ્ગૌ તૂપરૌ મારુતઃ કલ્માષ આગ્નેયઃ કૃષ્ણો-ઽજ-સ્સારસ્વતી મેષી વારુણઃ કૃષ્ણ એકશિતિપા-ત્પેત્વઃ ॥ 62 ॥
(અગ્નયે - દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 24)
(યદેકેન - પ્રજાપતિઃ પ્રેણા-ઽનુ - યજુષા - ઽઽપો - વિશ્વકર્મા - ઽગ્ન આ યાહિ - સુવર્ગાય વજ્રો - ગાયત્રેણા - ગ્ન ઉદધે - સમીચી - ન્દ્રાય - મયુ - રપાં - બલાય - પુરુષમૃગઃ - સૌરી - પૃષતઃ - શકા - રુરુ - રલજઃ - સુપર્ણ - આગ્નેયો - ઽશ્વો - ઽગ્નયે-ઽનીકવતે - ચતુર્વિગ્ંશતિઃ)
(યદેકેન - સ પાપીયા - નેતદ્વા અગ્ને - ર્ધનુસ્ત-દ્- દેવાસ્ત્વેન્દ્રજ્યેષ્ઠા - અપા-ન્નપ્ત્રે - ઽશ્વસ્તૂપરો - દ્વિષષ્ટિઃ)
(યદેકે, નૈકશિતિપા-ત્પેત્વઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥