కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే పఞ్చమః ప్రశ్నః - వాయవ్యపశ్వాద్యాన-న్నిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యదేకేన సగ్గ్ స్థాపయతి యజ్ఞస్య సన్తత్యా అవిచ్ఛేదాయైన్ద్రాః పశవో యే ముష్కరా యదైన్ద్రా-స్సన్తో-ఽగ్నిభ్య ఆలభ్యన్తే దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాత్యాగ్నేయీ-స్త్రిష్టుభో యాజ్యానువాక్యాః కుర్యా-ద్యదాగ్నేయీస్తేనా ఽఽగ్నేయా య-త్త్రిష్టుభ-స్తేనైన్ద్రా-స్సమృద్ధ్యై న దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాతి వాయవే నియుత్వతే తూపరమా లభతే తేజో-ఽగ్నేర్వాయుస్తేజస ఏష ఆ లభ్యతే తస్మా-ద్యద్రియఙ్ వాయు- [వాయుః, వాతి] 1
-ర్వాతి తద్రియఙ్ఙ-గ్ని-ర్దహతి స్వమేవ త-త్తేజో-ఽన్వేతి యన్న నియుత్వతే స్యాదున్మాద్యే-ద్యజమానో నియుత్వతే భవతి యజమానస్యా-ఽనున్మాదాయ వాయుమతీ శ్వేతవతీ యాజ్యానువాక్యే భవత-స్సతేజస్త్వాయ హిరణ్యగర్భ-స్సమవర్తతాగ్ర ఇత్యాఘారమా ఘారయతి ప్రజాపతిర్వై హిరణ్యగర్భః ప్రజాపతే-రనురూపత్వాయ సర్వాణి వా ఏష రూపాణి పశూనా-మ్ప్రత్యా లభ్యతే యచ్ఛ్మశ్రుణస్త- [యచ్ఛ్మశ్రుణస్తత్, పురుషాణాగ్ం] 2
-త్పురుషాణాగ్ం రూపం-యఁ-త్తూపరస్త-దశ్వానాం-యఁదన్యతోద-న్త-ద్గవాం-యఁదవ్యా ఇవ శఫాస్తదవీనాం-యఁదజస్తదజానాం-వాఁయుర్వై పశూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ య-ద్వాయవ్యో భవత్యేత-మేవైనమభి సఞ్జానానాః పశవ ఉప తిష్ఠన్తే వాయవ్యః కార్యా(3)ః ప్రాజాపత్యా(3) ఇత్యాహు-ర్య-ద్వాయవ్య-ఙ్కుర్యా-త్ప్రజాపతే-రియాద్య-త్ప్రాజాపత్య-ఙ్కుర్యా-ద్వాయో- [-ద్వాయోః, ఇయాద్య-] 3
-రియాద్య-ద్వాయవ్యః పశుర్భవతి తేన వాయోర్నైతి య-త్ప్రాజాపత్యః పురోడాశో భవతి తేన ప్రజాపతేర్నైతి య-ద్ద్వాదశకపాలస్తేన వైశ్వానరాన్నైత్యాగ్నా వైష్ణవమేకాదశ-కపాల-న్నిర్వపతి దీక్షిష్యమాణో--ఽగ్ని-స్సర్వా దేవతా విష్ణుర్యజ్ఞో దేవతాశ్చైవ యజ్ఞ-ఞ్చా-ఽఽ రభతే-ఽగ్నిరవమో దేవతానాం-విఁష్ణుః పరమో యదాగ్నా-వైష్ణవ-మేకాదశకపాల-న్నిర్వపతి దేవతా [దేవతాః, ఏవోభయతః] 4
ఏవోభయతః పరిగృహ్య యజమానో-ఽవ రున్ధే పురోడాశేన వై దేవా అముష్మిన్ ఁలోక ఆర్ధ్నువన్ చరుణా-ఽస్మిన్. యః కామయేతా-ఽముష్మిన్ ఁలోక ఋద్ధ్నుయామితి స పురోడాశ-ఙ్కుర్వీతా-ఽముష్మిన్నేవ లోక ఋద్ధ్నోతి యదష్టాకపాల-స్తేనా-ఽఽగ్నేయో య-త్త్రికపాలస్తేన వైష్ణవ-స్సమృద్ధ్యై యః కామయేతాస్మిన్ ఁలోక ఋద్ధ్నుయామితి స చరు-ఙ్కుర్వీతాగ్నేర్ఘృతం-విఁష్ణో-స్తణ్డులా-స్తస్మా [-స్తస్మాత్, చరుః కార్యో-ఽస్మిన్నేవ] 5
-చ్చరుః కార్యో-ఽస్మిన్నేవ లోక ఋద్ధ్నోత్యాదిత్యో భవతీ యం-వాఁ అదితిరస్యామేవ ప్రతి తిష్ఠత్యథో అస్యామేవాధి యజ్ఞ-న్తనుతే యో వై సంవఁథ్సరముఖ్య-మభృత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే యథా సామి గర్భో-ఽవపద్యతే తాదృగేవ తదార్తిమార్చ్ఛే-ద్వైశ్వానర-న్ద్వాదశకపాల-మ్పురస్తాన్నిర్వపే-థ్సంవఁథ్సరో వా అగ్ని-ర్వైశ్వానరో యథా సంవఁథ్సరమాప్త్వా [ ] 6
కాల ఆగతే విజాయత ఏవమేవ సంవఁథ్సరమాప్త్వా కాల ఆగతే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యేషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియామేవాస్య తనువమవ రున్ధే త్రీణ్యేతాని హవీగ్ంషి భవన్తి త్రయ ఇమే లోకా ఏషాం-లోఁకానాగ్ం రోహాయ ॥ 7 ॥
(యద్రియం-వాఁయు - ర్యచ్ఛ్మశ్రుణస్త-ద్- వాయో - ర్నిర్వపతి దేవతా - స్తస్మా - దాప్త్వా - ష్టాత్రిగ్ంశచ్చ ) (అ. 1)
ప్రజాపతిః ప్రజా-స్సృష్ట్వా ప్రేణా-ఽను ప్రావిశ-త్తాభ్యః పున-స్సమ్భవితు-న్నాశక్నో-థ్సో-ఽబ్రవీదృద్ధ్నవది-థ్స యో మేతః పునః సఞ్చినవదితి త-న్దేవా-స్సమచిన్వ-న్తతో వై త ఆర్ధ్నువన్ య-థ్సమచిన్వ-న్తచ్చిత్యస్య చిత్యత్వం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఋద్ధ్నోత్యేవ కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహురగ్నివా- [ఇత్యాహురగ్నివాన్, అసానీతి వా] 8
-నసానీతి వా అగ్నిశ్చీయతే ఽగ్నివానేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుర్దేవా మా వేదన్నితి వా అగ్నిశ్చీయతే విదురేన-న్దేవాః కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుర్గృహ్యసానీతి వా అగ్నిశ్చీయతే గృహ్యేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుః పశుమానసానీతి వా అగ్ని- [వా అగ్నిః, చీయతే పశుమానేవ] 9
-శ్చీయతే పశుమానేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహు-స్సప్త మా పురుషా ఉప జీవానితి వా అగ్నిశ్చీయతే త్రయః ప్రాఞ్చస్త్రయః ప్రత్యఞ్చ ఆత్మా సప్తమ ఏతావన్త ఏవైనమముష్మిన్ ఁలోక ఉప జీవన్తి ప్రజాపతిరగ్నిమచికీషత త-మ్పృథివ్యబ్రవీన్న మయ్యగ్ని-ఞ్చేష్యసే-ఽతి మా ధక్ష్యతి సా త్వా-ఽతిదహ్యమానా వి ధవిష్యే [వి ధవిష్యే, స పాపీయా-] 10
స పాపీయా-న్భవిష్యసీతి సో-ఽబ్రవీ-త్తథా వా అహ-ఙ్కరిష్యామి యథా త్వా నాతిధక్ష్యతీతి స ఇమామభ్యమృశ-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదేతీమామేవేష్టకా-ఙ్కృత్వోపా-ధత్తా-నతిదాహాయ య-త్ప్రత్యగ్ని-ఞ్చిన్వీత తదభి మృశే-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదే- [-ద్ధ్రువా సీద, ఇతీమామేవేష్టకా] 11
-తీమామేవేష్టకా-ఙ్కృత్వోప ధత్తే-ఽనతిదాహాయ ప్రజాపతిరకామయత ప్రజాయేయేతి స ఏతముఖ్యమపశ్య-త్తగ్ం సంవఁథ్సరమబిభస్తతో వై స ప్రాజాయత తస్మా-థ్సంవఁథ్సర-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తం-వఁసవో-ఽబ్రువ-న్ప్ర త్వమజనిష్ఠా వయ-మ్ప్రజాయామహా ఇతి తం-వఁసుభ్యః ప్రాయచ్ఛ-త్త-న్త్రీణ్యహాన్యబిభరు-స్తేన [-స్తేన, త్రీణి] 12
త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-త్త్ర్యహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తా-న్రుద్రా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయ-మ్ప్రజాయామహా ఇతి తగ్ం రుద్రేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-న్తగ్ం షడహాన్యబిభరుస్తేన త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-థ్షడహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తానాదిత్యా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయ- [-ఁవయమ్, ప్ర జాయామహా] 13
-మ్ప్ర జాయామహా ఇతి తమాదిత్యేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-న్త-న్ద్వాదశాహాన్యబిభరుస్తేన త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-ద్ద్వాదశాహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తేన వై తే సహస్రమసృజన్తోఖాగ్ం సహస్రతమీం-యఁ ఏవముఖ్యగ్ం సాహస్రం-వేఁద ప్ర సహస్ర-మ్పశూనాప్నోతి ॥ 14 ॥
(అగ్నివాన్ - పశుమానసానీతి వా అగ్ని - ర్ధవిష్యే - మృశే-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ ధ్రువా సీద - తేన - తానాదిత్యా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయం - చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
యజుషా వా ఏషా క్రియతే యజుషా పచ్యతే యజుషా వి ముచ్యతే యదుఖా సా వా ఏషైతర్హి యాతయామ్నీ సా న పునః ప్రయుజ్యేత్యాహురగ్నే యుక్ష్వా హి యే తవ యుక్ష్వా హి దేవహూతమాగ్ం ఇత్యుఖాయా-ఞ్జుహోతి తేనైవైనా-మ్పునః ప్రయుఙ్క్తే తేనాయాతయామ్నీ యో వా అగ్నిం-యోఁగ ఆగతే యునక్తి యుఙ్క్తే యుఞ్జానేష్వగ్నే [యుఞ్జానేష్వగ్నే, యుక్ష్వా హి] 15
యుక్ష్వా హి యే తవ యుక్ష్వా హి దేవహూతమాగ్ం ఇత్యాహైష వా అగ్నేర్యోగస్తేనైవైనం-యుఁనక్తి యుఙ్క్తే యుఞ్జానేషు బ్రహ్మవాదినో వదన్తి న్యఙ్ఙగ్నిశ్చేతవ్యా(3) ఉత్తానా(3) ఇతి వయసాం-వాఁ ఏష ప్రతిమయా చీయతే యదగ్నిర్యన్న్యఞ్చ-ఞ్చినుయా-త్పృష్టిత ఏనమాహుతయ ఋచ్ఛేయుర్యదుత్తాన-న్న పతితుగ్ం శక్నుయాదసువర్గ్యో-ఽస్య స్యా-త్ప్రాచీన-ముత్తాన- [-ముత్తానమ్, పురుషశీర్షముప దధాతి] 16
-మ్పురుషశీర్షముప దధాతి ముఖత ఏవైనమాహుతయ ఋచ్ఛన్తి నోత్తాన-ఞ్చినుతే సువర్గ్యో-ఽస్య భవతి సౌర్యా జుహోతి చక్షురేవాస్మి-న్ప్రతి దధాతి ద్విర్జుహోతి ద్వే హి చక్షుషీ సమాన్యా జుహోతి సమానగ్ం హి చక్షు-స్సమృద్ధ్యై దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆస-న్తే వామం-వఁసు స-న్న్యదధత తద్దేవా వామభృతా-ఽవృఞ్జత తద్వామభృతో వామభృత్త్వం-యఁద్వామభృత ముపదధాతి వామమేవ తయా వసు యజమానో భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే హిరణ్యమూర్ధ్నీ భవతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిర్వామ-ఞ్జ్యోతిషైవాస్య జ్యోతిర్వామం-వృఁఙ్క్తే ద్వియజుర్భవతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 17 ॥
(యుఞ్జానేష్వగ్నే-ప్రాచీనముత్తానం - ఁవామభృతం - చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ఆపో వరుణస్య పత్నయ ఆస-న్తా అగ్నిరభ్యద్ధ్యాయ-త్తా-స్సమభవ-త్తస్య రేతః పరా-ఽపత-త్తదియమభవద్య-ద్ద్వితీయ-మ్పరా-ఽపత-త్తదసావభవదియం-వైఁ విరాడసౌ స్వరాడ్ య-ద్విరాజావుపదధాతీమే ఏవోప ధత్తే యద్వా అసౌ రేతః సిఞ్చతి తదస్యా-మ్ప్రతి తిష్ఠతి త-త్ప్ర జాయతే తా ఓషధయో [ఓషధయః, వీరుధో] 18
వీరుధో భవన్తి తా అగ్నిరత్తి య ఏవం-వేఁద ప్రైవ జాయతే-ఽన్నాదో భవతి యో రేతస్వీ స్యా-త్ప్రథమాయా-న్తస్య చిత్యాముభే ఉప దద్ధ్యాదిమే ఏవాస్మై సమీచీ రేతః సిఞ్చతో య-స్సిక్తరేతా-స్స్యా-త్ప్రథమాయా-న్తస్య చిత్యామన్యాముప దద్ధ్యాదుత్తమాయామన్యాగ్ం రేత ఏవాస్య సిక్తమాభ్యాముభయతః పరి గృహ్ణాతి సంవఁథ్సర-న్న క- [సంవఁథ్సర-న్న కమ్, చన ప్రత్యవరోహేన్న] 19
-ఞ్చన ప్రత్యవరోహేన్న హీమే కఞ్చన ప్రత్యవరోహతస్తదేనయోర్వ్రతం-యోఁ వా అప శీర్షాణమగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽపశీర్షా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య-స్సశీర్షాణ-ఞ్చినుతే సశీర్షా ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి చిత్తి-ఞ్జుహోమి మనసా ఘృతేన యథా దేవా ఇహా-ఽఽగమన్ వీతిహోత్రా ఋతావృధః సముద్రస్య వయునస్య పత్మన్ జుహోమి విశ్వకర్మణే విశ్వా-ఽహా-ఽమర్త్యగ్ం హవిరితి స్వయమాతృణ్ణాముపధాయ జుహో- [జుహోతి, ఏతద్వా] 20
-త్యేతద్వా అగ్నే-శ్శిర-స్సశీర్షాణమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సశీర్షా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిస్తస్య యదయథాపూర్వ-ఙ్క్రియతే ఽసువర్గ్యమస్య త-థ్సువర్గ్యో ఽగ్నిశ్చితిముపధాయాభి మృశేచ్చిత్తిమచిత్తి-ఞ్చినవద్వి విద్వా-న్పృష్ఠేవ వీతా వృజినా చ మర్తా-న్రాయే చ న-స్స్వపత్యాయ దేవ దితి-ఞ్చ రాస్వా-దితిమురుష్యేతి యథాపూర్వమేవైనాముప ధత్తే ప్రాఞ్చమేన-ఞ్చినుతే సువర్గ్యో-ఽస్య భవతి ॥ 21 ॥
(ఓషధయః - కం - జుహోతి - స్వపత్యాయా - ష్టాదశ చ) (అ. 4)
విశ్వకర్మా దిశా-మ్పతి-స్స నః పశూ-న్పాతు సో-ఽస్మా-న్పాతు తస్మై నమః ప్రజాపతీ రుద్రో వరుణో ఽగ్నిర్దిశా-మ్పతి-స్స నః పశూ-న్పాతు సో-ఽస్మా-న్పాతు తస్మై నమ ఏతా వై దేవతా ఏతేషా-మ్పశూనా-మధిపతయ-స్తాభ్యో వా ఏష ఆ వృశ్చ్యతే యః పశుశీర్షాణ్యుప దధాతి హిరణ్యేష్టకా ఉప దధాత్యేతాభ్య ఏవ దేవతాభ్యో నమస్కరోతి బ్రహ్మవాదినో [బ్రహ్మవాదినః, వదన్త్యగ్నౌ గ్రామ్యా-] 22
వదన్త్యగ్నౌ గ్రామ్యా-న్పశూ-న్ప్ర దధాతి శుచా-ఽఽరణ్యానర్పయతి కి-న్తత ఉచ్ఛిగ్ంషతీతి యద్ధిరణ్యేష్టకా ఉపదధాత్యమృతం-వైఁ హిరణ్యమమృతేనైవ గ్రామ్యేభ్యః పశుభ్యో భేషజ-ఙ్కరోతి నైనాన్ హినస్తి ప్రాణో వై ప్రథమా స్వయమాతృణ్ణా వ్యానో ద్వితీయా-ఽపానస్తృతీయా-ఽను ప్రా-ఽణ్యా-త్ప్రథమాగ్ స్వయమాతృణ్ణాముపధాయ ప్రాణేనైవ ప్రాణగ్ం సమర్ధయతి వ్యన్యా- [సమర్ధయతి వ్యన్యాత్, ద్వితీయాముపధాయ] 23
-ద్ద్వితీయాముపధాయ వ్యానేనైవ వ్యానగ్ం సమర్ధయత్యపాన్ యాత్తృతీయాముపధాయా-పానేనైవాపానగ్ం సమర్ధయత్యథో ప్రాణైరేవైనగ్ం సమిన్ధే భూర్భువ-స్సువరితి స్వయమాతృణ్ణా ఉప దధాతీమే వై లోకా-స్స్వయమాతృణ్ణా ఏతాభిః ఖలువై వ్యాహృతీభిః ప్రజాపతిః ప్రా-ఽజాయత యదేతాభిర్వ్యాహృతీభి-స్స్వయమాతృణ్ణా ఉపదధాతీమానేవ లోకానుపధాయైషు [ ] 24
లోకేష్వధి ప్రజాయతే ప్రాణాయ వ్యానాయాపానాయ వాచే త్వా చక్షుషే త్వా తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదాగ్నినా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమజిగాగ్ంస-న్తేన పతితు-న్నాశక్నువ-న్త ఏతాశ్చతస్ర-స్స్వయమాతృణ్ణా అపశ్య-న్తా దిక్షూపాదధత తేన సర్వతశ్చక్షుషా సువర్గం-లోఁకమాయన్ యచ్చతస్ర-స్స్వయమాతృణ్ణా దిక్షూపదధాతి సర్వతశ్చక్షుషైవ తదగ్నినా యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ 25 ॥
(బ్రహ్మవాదినో - వ్యన్యా - దేషు - యజమాన - స్త్రీణి చ) (అ. 5)
అగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇత్యాహా-హ్వతైవైన-మగ్ని-న్దూతం-వృఁణీమహ ఇత్యాహ హూత్వైవైనం-వృఁణీతే ఽగ్నినా-ఽగ్ని-స్సమిద్ధ్యత ఇత్యాహ సమిన్ధ ఏవైనమగ్నిర్వృత్రాణి జఙ్ఘనదిత్యాహ సమిద్ధ ఏవాస్మిన్నిన్ద్రియ-న్దధాత్యగ్నే-స్స్తోమ-మ్మనామహ ఇత్యాహ మనుత ఏవైనమేతాని వా అహ్నాగ్ం రూపా- [రూపాణి, అన్వహమేవైన-] 26
-ణ్యన్వహమేవైన-ఞ్చినుతే ఽవాహ్నాగ్ం రూపాణి రున్ధే బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాద్యాతయామ్నీరన్యా ఇష్టకా అయాతయామ్నీ లోక-మ్పృణేత్యైన్ద్రాగ్నీ హి బార్హస్పత్యేతి బ్రూయాదిన్ద్రాగ్నీ చ హి దేవానా-మ్బృహస్పతిశ్చా-యాతయామానో ఽనుచరవతీ భవత్యజామిత్వాయా -నుష్టుభా-ఽను చరత్యాత్మా వై లోక-మ్పృణా ప్రాణో ఽనుష్టు-ప్తస్మా-త్ప్రాణ-స్సర్వాణ్యఙ్గాన్యను చరతి తా అస్య సూదదోహస [సూదదోహసః, ఇత్యాహ] 27
ఇత్యాహ తస్మా-త్పరుషిపరుషి రస-స్సోమగ్గ్ శ్రీణన్తి పృశ్ఞయ ఇత్యాహాన్నం-వైఁ పృశ్ఞ్యన్నమేవావ రున్ధే-ఽర్కో వా అగ్నిరర్కో-ఽన్నమన్నమేవావ రున్ధే జన్మ-న్దేవానాం-విఁశస్త్రిష్వా రోచనే దివ ఇత్యాహేమానేవాస్మై లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కరోతి యో వా ఇష్టకానా-మ్ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదేత్యాహైషా వా ఇష్టకానా-మ్ప్రతిష్ఠా య ఏవం-వేఁద ప్రత్యేవతిష్ఠతి ॥ 28 ॥
(రూపాణి - సూదదోహస - స్తయా - షోడశ చ) (అ. 6)
సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిర్వజ్ర ఏకాదశినీ యదగ్నావేకాదశినీ-మ్మినుయా-ద్వజ్రేణైనగ్ం సువర్గాల్లోకాదన్తర్దద్ధ్యాద్యన్న మినుయా-థ్స్వరుభిః పశూన్ వ్యర్ధయేదేకయూప-మ్మినోతి నైనం-వఁజ్రేణ సువర్గాల్లోకాదన్తర్దధాతి న స్వరుభిః పశూన్ వ్యర్ధయతి వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వ-న్నధిక్రామత్యైన్ద్రియ- [-న్నధిక్రామత్యైన్ద్రియా, ఋచా ఽఽక్రమణ-] 29
-ర్చా ఽఽక్రమణ-మ్ప్రతీష్టకాముప దద్ధ్యాన్నేన్ద్రియేణ వీర్యేణ వ్యృద్ధ్యతే రుద్రో వా ఏష యదగ్నిస్తస్య తిస్ర-శ్శరవ్యాః ప్రతీచీ తిరశ్చ్యనూచీ తాభ్యో వా ఏష ఆ వృశ్చ్యతే యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా తిసృధన్వమయాచిత-మ్బ్రాహ్మణాయ దద్యా-త్తాభ్య ఏవ నమస్కరోత్యథో తాభ్య ఏవా-ఽఽత్మాన-న్నిష్క్రీణీతే యత్తే రుద్ర పురో [రుద్ర పురః, ధనుస్త-ద్వాతో] 30
ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర సంవఁథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్ర దక్షిణా ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర పరివథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్ర పశ్చాద్ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్రేదావథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్రోత్తరా-ద్ధనుస్త- [ద్ధనుస్తత్, వాతో] 31
-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్రేదువథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్రోపరి ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర వథ్సరేణ నమస్కరోమి రుద్రో వా ఏష యదగ్ని-స్స యథా వ్యాఘ్రః క్రుద్ధ-స్తిష్ఠత్యేవం-వాఁ ఏష ఏతర్హి సఞ్చితమేతైరుప తిష్ఠతే నమస్కారై-రేవైనగ్ం శమయతి యే-ఽగ్నయః - [యే-ఽగ్నయః, పురీష్యాః] 32
పురీష్యాః ప్రవిష్టాః పృథివీమను । తేషా-న్త్వమస్యుత్తమః ప్రణో జీవాతవే సువ ॥ ఆప-న్త్వా-ఽగ్నే మనసా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే తపసా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే దీక్షయా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్న ఉపసద్భిరాప-న్త్వా-ఽగ్నే సుత్యయా-ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే దక్షిణాభిరాప-న్త్వా-ఽగ్నే ఽవభృథేనాప-న్త్వా-ఽగ్నే వశయా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే స్వగాకారేణేత్యాహై షా వా అగ్నేరాప్తిస్తయైవైనమాప్నోతి ॥ 33 ॥
(ఐన్ద్రియా - పుర - ఉత్తరాద్ధనుస్త- దగ్నయ - ఆహా - ష్టౌ చ) (అ. 7)
గాయత్రేణ పురస్తాదుప తిష్ఠతే ప్రాణమేవాస్మి-న్దధాతి బృహ-ద్రథన్తరాభ్యా-మ్పక్షావోజ ఏవాస్మి-న్దధాత్యృతుస్థాయజ్ఞా-యజ్ఞియేన పుచ్ఛమృతుష్వేవ ప్రతి తిష్ఠతి పృష్ఠైరుప తిష్ఠతే తేజో వై పృష్ఠాని తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి ప్రజాపతిరగ్నిమసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః పరాంఐ-త్తం-వాఁరవన్తీయేనా-వారయత త-ద్వారవన్తీయస్య వారవన్తీయత్వగ్గ్ శ్యైతేన శ్యేతీ అకురుత తచ్ఛ్యైతస్య శ్యైతత్వం- [శ్యైతత్వమ్, య-ద్వారవన్తీయేనోపతిష్ఠతే] 34
-ఁయ-ద్వారవన్తీయేనోపతిష్ఠతే వారయత ఏవైనగ్గ్ శ్యైతేన శ్యేతీ కురుతే ప్రజాపతేర్హృదయేనా-పిపక్ష-మ్ప్రత్యుప తిష్ఠతే ప్రేమాణమేవాస్య గచ్ఛతి ప్రాచ్యా త్వా దిశా సాదయామి గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నినా దేవతయా-ఽగ్నే-శ్శీర్ష్ణాగ్నే-శ్శిర ఉప దధామి దక్షిణయా త్వా దిశా సాదయామి త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రేణ దేవతయా-ఽగ్నేః పక్షేణాగ్నేః పక్షముప దధామి ప్రతీచ్యా త్వా దిశా సాదయామి [దిశా సాదయామి, జాగతేన] 35
జాగతేన ఛన్దసా సవిత్రా దేవతయా-ఽగ్నేః పుచ్ఛేనాగ్నేః పుచ్ఛముప దధామ్యుదీచ్యా త్వా దిశా సాదయామ్యానుష్టుభేన ఛన్దసా మిత్రావరుణాభ్యాం ఏవతయా-ఽగ్నేః పక్షేణాగ్నేః పక్షముప దధామ్యూర్ధ్వయా త్వా దిశా సాదయామి పాఙ్క్తేన ఛన్దసా బృహస్పతినా దేవతయా-ఽగ్నేః పృష్ఠేనాగ్నేః పృష్ఠముప దధామి యో వా అపాత్మానమగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽపాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య-స్సాత్మాన-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవత్యాత్మేష్టకా ఉప దధాత్యేష వా అగ్నేరాత్మా సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద ॥ 36 ॥
(శ్యైతత్వం - ప్రతీచ్యా త్వా దిశా సాదయామి - య-స్సాత్మాన-ఞ్చినుతే - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
అగ్న ఉదధే యా త ఇషుర్యువా నామ తయా నో మృడ తస్యాస్తే నమస్తస్యాస్త ఉప జీవన్తో భూయాస్మాగ్నే దుద్ధ్ర గహ్య కిగ్ంశిల వన్య యా త ఇషుర్యువా నామ తయా నో మృడ తస్యాస్తే నమస్తస్యాస్త ఉప జీవన్తో భూయాస్మ పఞ్చ వా ఏతే-ఽగ్నయో యచ్చితయ ఉదధిరేవ నామ ప్రథమో దుద్ధ్రో [దుద్ధ్రః, ద్వితీయో] 37
ద్వితీయో గహ్యస్తృతీయః కిగ్ంశిలశ్చతుర్థో వన్యః పఞ్చమస్తేభ్యో యదాహుతీర్న జుహుయాదద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ప్ర దహేయుర్యదేతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనాఞ్ఛమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వామ్మ ఆస-న్నసోః ప్రాణో-ఽక్ష్యోశ్చక్షుః కర్ణయో-శ్శ్రోత్ర-మ్బాహువోర్బల-మూరువోరోజో-ఽరిష్టా విశ్వాన్యఙ్గాని తనూ- [తనూః, తనువా మే] 38
-స్తనువా మే సహ నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీరప వా ఏతస్మా-త్ప్రాణాః క్రామన్తి యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వన్నధి క్రామతి వామ్మ ఆస-న్నసోః ప్రాణ ఇత్యాహ ప్రాణానేవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే యో రుద్రో అగ్నౌ యో అఫ్సు య ఓషధీషు యో రుద్రో విశ్వా భువనా-ఽఽవివేశ తస్మై రుద్రాయ నమో అస్త్వాహుతిభాగా వా అన్యే రుద్రా హవిర్భాగా [రుద్రా హవిర్భాగాః, అన్యే శతరుద్రీయగ్ం] 39
అన్యే శతరుద్రీయగ్ం హుత్వా గావీధుక-ఞ్చరుమేతేన యజుషా చరమాయామిష్టకాయా-న్ని దద్ధ్యా-ద్భాగధేయేనైవైనగ్ం శమయతి తస్య త్వై శతరుద్రీయగ్ం హుతమిత్యాహుర్యస్యైతదగ్నౌ క్రియత ఇతి వసవస్త్వా రుద్రైః పురస్తా-త్పాన్తు పితరస్త్వా యమరాజానః పితృభిర్దక్షిణతః పాన్త్వాదిత్యాస్త్వా విశ్వైర్దేవైః పశ్చా-త్పాన్తు ద్యుతానస్త్వా మారుతో మరుద్భిరుత్తరతః పాతు [ ] 40
దేవాస్త్వేన్ద్రజ్యేష్ఠా వరుణరాజానో ఽధస్తాచ్చో-పరిష్టాచ్చ పాన్తు న వా ఏతేన పూతో న మేద్ధ్యో న ప్రోక్షితో యదేనమతః ప్రాచీన-మ్ప్రోక్షతి య-థ్సఞ్చితమాజ్యేన ప్రోక్షతి తేన పూతస్తేన మేద్ధ్యస్తేన ప్రోక్షితః ॥ 41 ॥
(దుధ్ర - స్తనూ - ర్హవిర్భాగాః - పాతు - ద్వాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
సమీచీ నామాసి ప్రాచీ దిక్తస్యాస్తే ఽగ్నిరధిపతి రసితో రక్షితా యశ్చాధిపతి ర్యశ్చ గోప్తా తాభ్యా-న్నమస్తౌనో మృడయతా-న్తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ నో ద్వేష్టి తం-వాఁ-ఞ్జమ్భే దధామ్యోజస్వినీ నామాసి దక్షిణా ది-క్తస్యాస్త ఇన్ద్రో-ఽధిపతిః పృదాకుః ప్రాచీ నామాసి ప్రతీచీ ది-క్తస్యాస్తే [ది-క్తస్యాస్తే, సోమో-ఽధిపతి-] 42
సోమో-ఽధిపతి-స్స్వజో ఽవస్థావా నామా-స్యుదీచీ ది-క్తస్యాస్తే వరుణో-ఽధిపతి-స్తిరశ్చ రాజి-రధిపత్నీ నామాసి బృహతీ ది-క్తస్యాస్తే బృహస్పతి-రధిపతి-శ్శ్విత్రో వశినీ నామాసీయ-న్ది-క్తస్యాస్తే యమో-ఽధిపతిః కల్మాష గ్రీవో రక్షితా యశ్చాధిపతి ర్యశ్చ గోప్తా తాభ్యా-న్నమస్తౌ నో మృడయతా-న్తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ [ ] 43
నో ద్వేష్టి తం-వాఁ-ఞ్జమ్భే దధామ్యేతా వై దేవతా అగ్ని-ఞ్చితగ్ం రక్షన్తి తాభ్యో యదాహుతీర్న జుహుయా-దద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ధ్యాయేయుర్యదేతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనా-ఞ్ఛమయతి నా-ఽఽర్తి-మార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో హేతయో నామ స్థ తేషాం-వః ఁపురో గృహా అగ్నిర్వ ఇషవ-స్సలిలో నిలిపా-న్నామ [ ] 44
స్థ తేషాం-వోఁ దక్షిణా గృహాః పితరో వ ఇషవ-స్సగరో వజ్రిణో నామ స్థ తేషాం-వః ఁపశ్చా-ద్గృహా-స్స్వప్నో వ ఇషవో గహ్వరో ఽవస్థావానో నామ స్థ తేషాం-వఁ ఉత్తరా-ద్గృహా ఆపో వ ఇషవ-స్సముద్రో-ఽధిపతయో నామ స్థ తేషాం-వఁ ఉపరి గృహా వర్షం-వఁ ఇషవో-ఽవస్వాన్ క్రవ్యా నామ స్థ పార్థివా-స్తేషాం-వఁ ఇహ గృహా [గృహాః, అన్నం-వఁ] 45
అన్నం-వఁ ఇషవో ఽనిమిషో వాతనామ-న్తేభ్యో వో నమస్తే నో మృడయత తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ నో ద్వేష్టి తం-వోఁ జమ్భే దధామి హుతాదో వా అన్యే దేవా అహుతాదో-ఽన్యే తానగ్నిచిదేవోభయా-న్ప్రీణాతి దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణైతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనా-న్ప్రీణాత్యథో ఖల్వాహురిష్టకా వై దేవా అహుతాద ఇ- [అహుతాద ఇతి, అనుపరిక్రామ-] 46
-త్యనుపరిక్రామ-ఞ్జుహోత్యపరివర్గమేవైనా-న్ప్రీణాతీమగ్గ్ స్తనమూర్జస్వన్త-న్ధయాపా-మ్ప్రప్యాతమగ్నే సరిరస్య మద్ధ్యే । ఉథ్స-ఞ్జుషస్వ మధుమన్తమూర్వ సముద్రియగ్ం సదనమా విశస్వ ॥ యో వా అగ్ని-మ్ప్రయుజ్య న విముఞ్చతి యథా-ఽశ్వో యుక్తో-ఽవిముచ్యమానః, క్షుద్ధ్య-న్పరాభవత్యేవమస్యాగ్నిః పరా భవతి త-మ్పరాభవన్తం-యఁజమానో-ఽను పరా భవతి సో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా లూక్షో [లూక్షః, భవతీమగ్గ్ స్తన] 47
భవతీమగ్గ్ స్తన-మూర్జస్వన్త-న్ధయాపామిత్యాజ్యస్య పూర్ణాగ్ స్రుచ-ఞ్జుహోత్యేష వా అగ్నేర్విమోకో విముచ్యైవాస్మా అన్నమపి దధాతి తస్మాదాహుర్యశ్చైవం-వేఁద యశ్చ న సుధాయగ్ం హ వై వాజీ సుహితో దధాతీత్యగ్నిర్వావ వాజీ తమేవ త-త్ప్రీణాతి స ఏన-మ్ప్రీతః ప్రీణాతి వసీయా-న్భవతి ॥ 48 ॥
(ప్రతీచీ దిక్తస్యాస్తే-ద్విష్మో యశ్చ-నిలిమ్పా నా-మే హ గృహా-ఇతి-లూక్షో-వసీయా-న్భవతి) (అ. 10)
ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే సూకరో వరుణాయ రాజ్ఞే కృష్ణో యమాయ రాజ్ఞ ఋశ్య ఋషభాయ రాజ్ఞే గవయ-శ్శార్దూలాయ రాజ్ఞే గౌరః పురుషరాజాయ మర్కటః క్షిప్రశ్యేనస్య వర్తికా నీలఙ్గోః క్రిమి-స్సోమస్య రాజ్ఞః కులుఙ్గ-స్సిన్ధో-శ్శిగ్ంశుమారో హిమవతో హస్తీ ॥ 49
(ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే-ఽష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 11)
మయుః ప్రాజాపత్య ఊలో హలీక్ష్ణో వృషదగ్ంశస్తే ధాతు-స్సరస్వత్యై శారిః శ్యేతా పురుషవా-ఖ్సరస్వతే శుకః శ్యేతః పురుషవాగారణ్యో-ఽజో నకుల-శ్శకా తే పౌష్ణా వాచే క్రౌఞ్చః ॥ 50 ॥
(మయు - స్త్రయోవిగ్ంశతిః) (అ. 12)
అపా-న్నప్త్రే జషో నాక్రో మకరః కులీకయస్తే-ఽకూపారస్య వాచే పైఙ్గరాజో భగాయ కుషీతక ఆతీ వాహసో దర్విదా తే వాయవ్యా దిగ్భ్యశ్చక్రవాకః ॥ 51 ॥
(అపా - మేకాన్నవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
బలాయాజగర ఆఖు-స్సృజయా శయణ్డకస్తే మైత్రా మృత్యవే-ఽసితో మన్యవే స్వజః కుంభీనసః పుష్కరసాదో లోహితాహిస్తే త్వాష్ట్రాః ప్రతిశ్రుత్కాయై వాహసః ॥ 52 ॥
(బలాయా - ష్టాదశ) (అ. 14)
పురుషమృగశ్చన్ద్రమసే గోధా కాలకా దార్వాఘాటస్తే వనస్పతీనామేణ్యహ్నే కృష్ణో రాత్రియై పికః, క్ష్విఙ్కా నీలశీర్ష్ణీ తే-ఽర్యమ్ణే ధాతుః కత్కటః ॥ 53 ॥
(పురుషమృగో-ఽష్టాదశ) (అ. 15)
సౌరీ బలాకర్శ్యో మయూరః శ్యేనస్తే గన్ధర్వాణాం-వఁసూనా-ఙ్కపిఞ్జలో రుద్రాణా-న్తిత్తిరీ రోహి-త్కుణ్డృణాచీ గోలత్తికా తా అఫ్సరసా-మరణ్యాయ సృమరః ॥ 54 ॥
(సౌ-ర్యష్టాదశ) (అ. 16)
పృషతో వైశ్వదేవః పిత్వో న్యఙ్కుః కశస్తే-ఽనుమత్యా అన్యవాపో-ఽర్ధమాసానా-మ్మాసా-ఙ్కశ్యపః క్వయిః కుటరుర్దాత్యౌహస్తే సినీవాల్యై బృహస్పతయే శిత్పుటః ॥ 55 ॥
(పృషతా- ఽష్టాదశ) (అ. 17)
శకా భౌమీ పాన్త్రః కశో మాన్థీలవస్తే పితృణా-మృతూనా-ఞ్జహకా సంవఁథ్సరాయ లోపా కపోత ఉలూక-శ్శశస్తే నైర్ఋతాః కృకవాకుః సావిత్రః ॥ 56 ॥
(శకా - ఽష్టాదశ ) (అ. 18)
రురూ రౌద్రః కృకలాస-శ్శకునిః పిప్పకా తే శరవ్యాయై హరిణో మారుతో బ్రహ్మణే శార్గస్తరక్షుః కృష్ణ-శ్శ్వా చతురక్షో గర్దభస్త ఇతరజనానామగ్నయే ధూఙ్క్ష్ణా ॥ 57 ॥
(రురు - ర్విగ్ంశతిః) (అ. 19)
అలజ ఆన్తరిక్ష ఉద్రో మద్గుః ప్లవస్తే-ఽపామదిత్యై హగ్ంససాచిరిన్ద్రాణ్యై కీర్శా గృద్ధ్రః శితికక్షీ వార్ధ్రాణసస్తే దివ్యా ద్యావాపృథివ్యా శ్వావిత్ ॥ 58 ॥
(అలజో - ఽష్టాదశ ) (అ. 20)
సుపర్ణః పార్జన్యో హగ్ంసో వృకో వృషదగ్ంశస్త ఐన్ద్రా అపాముద్రో ఽర్యమ్ణే లోపాశ-స్సిగ్ంహో నకులో వ్యాఘ్రస్తే మహేన్ద్రాయ కామాయ పరస్వాన్ ॥ 59 ॥
(సుపణో - ఽష్టాదశ) (అ. 21)
ఆగ్నేయః కృష్ణగ్రీవ-స్సారస్వతీ మేషీ బభ్రు-స్సౌమ్యః పౌష్ణ-శ్శ్యామ-శ్శితిపృష్ఠో బార్హస్పత్య-శ్శిల్పో వైశ్వదేవ ఐన్ద్రో-ఽరుణో మారుతః కల్మాష ఐన్ద్రాగ్న-స్సగ్ంహితో ఽధోరామ-స్సావిత్రో వారుణః పేత్వః ॥ 60 ॥
(ఆగ్నేయో - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 22)
అశ్వస్తూపరో గోమృగస్తే ప్రాజాపత్యా ఆగ్నేయౌ కృష్ణగ్రీవౌ త్వాష్ట్రౌ లోమశసక్థౌ శితిపృష్ఠౌ బార్హస్పత్యౌ ధాత్రే పృషోదర-స్సౌర్యో బలక్షః పేత్వః ॥ 61 ॥
(అశ్వః - షోడశ) (అ. 23)
అగ్నయే-ఽనీకవతే రోహితాఞ్జి-రనడ్వా-నధోరామౌ సావిత్రౌ పౌష్ణౌ రజతనాభీ వైశ్వదేవౌ పిశఙ్గౌ తూపరౌ మారుతః కల్మాష ఆగ్నేయః కృష్ణో-ఽజ-స్సారస్వతీ మేషీ వారుణః కృష్ణ ఏకశితిపా-త్పేత్వః ॥ 62 ॥
(అగ్నయే - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 24)
(యదేకేన - ప్రజాపతిః ప్రేణా-ఽను - యజుషా - ఽఽపో - విశ్వకర్మా - ఽగ్న ఆ యాహి - సువర్గాయ వజ్రో - గాయత్రేణా - గ్న ఉదధే - సమీచీ - న్ద్రాయ - మయు - రపాం - బలాయ - పురుషమృగః - సౌరీ - పృషతః - శకా - రురు - రలజః - సుపర్ణ - ఆగ్నేయో - ఽశ్వో - ఽగ్నయే-ఽనీకవతే - చతుర్విగ్ంశతిః)
(యదేకేన - స పాపీయా - నేతద్వా అగ్నే - ర్ధనుస్త-ద్- దేవాస్త్వేన్ద్రజ్యేష్ఠా - అపా-న్నప్త్రే - ఽశ్వస్తూపరో - ద్విషష్టిః)
(యదేకే, నైకశితిపా-త్పేత్వః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే పఞ్చమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యదేకేన సగ్గ్ స్థాపయతి యజ్ఞస్య సన్తత్యా అవిచ్ఛేదాయైన్ద్రాః పశవో యే ముష్కరా యదైన్ద్రా-స్సన్తో-ఽగ్నిభ్య ఆలభ్యన్తే దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాత్యాగ్నేయీ-స్త్రిష్టుభో యాజ్యానువాక్యాః కుర్యా-ద్యదాగ్నేయీస్తేనా ఽఽగ్నేయా య-త్త్రిష్టుభ-స్తేనైన్ద్రా-స్సమృద్ధ్యై న దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాతి వాయవే నియుత్వతే తూపరమా లభతే తేజో-ఽగ్నేర్వాయుస్తేజస ఏష ఆ లభ్యతే తస్మా-ద్యద్రియఙ్ వాయు- [వాయుః, వాతి] 1
-ర్వాతి తద్రియఙ్ఙ-గ్ని-ర్దహతి స్వమేవ త-త్తేజో-ఽన్వేతి యన్న నియుత్వతే స్యాదున్మాద్యే-ద్యజమానో నియుత్వతే భవతి యజమానస్యా-ఽనున్మాదాయ వాయుమతీ శ్వేతవతీ యాజ్యానువాక్యే భవత-స్సతేజస్త్వాయ హిరణ్యగర్భ-స్సమవర్తతాగ్ర ఇత్యాఘారమా ఘారయతి ప్రజాపతిర్వై హిరణ్యగర్భః ప్రజాపతే-రనురూపత్వాయ సర్వాణి వా ఏష రూపాణి పశూనా-మ్ప్రత్యా లభ్యతే యచ్ఛ్మశ్రుణస్త- [యచ్ఛ్మశ్రుణస్తత్, పురుషాణాగ్ం] 2
-త్పురుషాణాగ్ం రూపం-యఁ-త్తూపరస్త-దశ్వానాం-యఁదన్యతోద-న్త-ద్గవాం-యఁదవ్యా ఇవ శఫాస్తదవీనాం-యఁదజస్తదజానాం-వాఁయుర్వై పశూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ య-ద్వాయవ్యో భవత్యేత-మేవైనమభి సఞ్జానానాః పశవ ఉప తిష్ఠన్తే వాయవ్యః కార్యా(3)ః ప్రాజాపత్యా(3) ఇత్యాహు-ర్య-ద్వాయవ్య-ఙ్కుర్యా-త్ప్రజాపతే-రియాద్య-త్ప్రాజాపత్య-ఙ్కుర్యా-ద్వాయో- [-ద్వాయోః, ఇయాద్య-] 3
-రియాద్య-ద్వాయవ్యః పశుర్భవతి తేన వాయోర్నైతి య-త్ప్రాజాపత్యః పురోడాశో భవతి తేన ప్రజాపతేర్నైతి య-ద్ద్వాదశకపాలస్తేన వైశ్వానరాన్నైత్యాగ్నా వైష్ణవమేకాదశ-కపాల-న్నిర్వపతి దీక్షిష్యమాణో--ఽగ్ని-స్సర్వా దేవతా విష్ణుర్యజ్ఞో దేవతాశ్చైవ యజ్ఞ-ఞ్చా-ఽఽ రభతే-ఽగ్నిరవమో దేవతానాం-విఁష్ణుః పరమో యదాగ్నా-వైష్ణవ-మేకాదశకపాల-న్నిర్వపతి దేవతా [దేవతాః, ఏవోభయతః] 4
ఏవోభయతః పరిగృహ్య యజమానో-ఽవ రున్ధే పురోడాశేన వై దేవా అముష్మిన్ ఁలోక ఆర్ధ్నువన్ చరుణా-ఽస్మిన్. యః కామయేతా-ఽముష్మిన్ ఁలోక ఋద్ధ్నుయామితి స పురోడాశ-ఙ్కుర్వీతా-ఽముష్మిన్నేవ లోక ఋద్ధ్నోతి యదష్టాకపాల-స్తేనా-ఽఽగ్నేయో య-త్త్రికపాలస్తేన వైష్ణవ-స్సమృద్ధ్యై యః కామయేతాస్మిన్ ఁలోక ఋద్ధ్నుయామితి స చరు-ఙ్కుర్వీతాగ్నేర్ఘృతం-విఁష్ణో-స్తణ్డులా-స్తస్మా [-స్తస్మాత్, చరుః కార్యో-ఽస్మిన్నేవ] 5
-చ్చరుః కార్యో-ఽస్మిన్నేవ లోక ఋద్ధ్నోత్యాదిత్యో భవతీ యం-వాఁ అదితిరస్యామేవ ప్రతి తిష్ఠత్యథో అస్యామేవాధి యజ్ఞ-న్తనుతే యో వై సంవఁథ్సరముఖ్య-మభృత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే యథా సామి గర్భో-ఽవపద్యతే తాదృగేవ తదార్తిమార్చ్ఛే-ద్వైశ్వానర-న్ద్వాదశకపాల-మ్పురస్తాన్నిర్వపే-థ్సంవఁథ్సరో వా అగ్ని-ర్వైశ్వానరో యథా సంవఁథ్సరమాప్త్వా [ ] 6
కాల ఆగతే విజాయత ఏవమేవ సంవఁథ్సరమాప్త్వా కాల ఆగతే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యేషా వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియామేవాస్య తనువమవ రున్ధే త్రీణ్యేతాని హవీగ్ంషి భవన్తి త్రయ ఇమే లోకా ఏషాం-లోఁకానాగ్ం రోహాయ ॥ 7 ॥
(యద్రియం-వాఁయు - ర్యచ్ఛ్మశ్రుణస్త-ద్- వాయో - ర్నిర్వపతి దేవతా - స్తస్మా - దాప్త్వా - ష్టాత్రిగ్ంశచ్చ ) (అ. 1)
ప్రజాపతిః ప్రజా-స్సృష్ట్వా ప్రేణా-ఽను ప్రావిశ-త్తాభ్యః పున-స్సమ్భవితు-న్నాశక్నో-థ్సో-ఽబ్రవీదృద్ధ్నవది-థ్స యో మేతః పునః సఞ్చినవదితి త-న్దేవా-స్సమచిన్వ-న్తతో వై త ఆర్ధ్నువన్ య-థ్సమచిన్వ-న్తచ్చిత్యస్య చిత్యత్వం-యఁ ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుత ఋద్ధ్నోత్యేవ కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహురగ్నివా- [ఇత్యాహురగ్నివాన్, అసానీతి వా] 8
-నసానీతి వా అగ్నిశ్చీయతే ఽగ్నివానేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుర్దేవా మా వేదన్నితి వా అగ్నిశ్చీయతే విదురేన-న్దేవాః కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుర్గృహ్యసానీతి వా అగ్నిశ్చీయతే గృహ్యేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహుః పశుమానసానీతి వా అగ్ని- [వా అగ్నిః, చీయతే పశుమానేవ] 9
-శ్చీయతే పశుమానేవ భవతి కస్మై కమగ్నిశ్చీయత ఇత్యాహు-స్సప్త మా పురుషా ఉప జీవానితి వా అగ్నిశ్చీయతే త్రయః ప్రాఞ్చస్త్రయః ప్రత్యఞ్చ ఆత్మా సప్తమ ఏతావన్త ఏవైనమముష్మిన్ ఁలోక ఉప జీవన్తి ప్రజాపతిరగ్నిమచికీషత త-మ్పృథివ్యబ్రవీన్న మయ్యగ్ని-ఞ్చేష్యసే-ఽతి మా ధక్ష్యతి సా త్వా-ఽతిదహ్యమానా వి ధవిష్యే [వి ధవిష్యే, స పాపీయా-] 10
స పాపీయా-న్భవిష్యసీతి సో-ఽబ్రవీ-త్తథా వా అహ-ఙ్కరిష్యామి యథా త్వా నాతిధక్ష్యతీతి స ఇమామభ్యమృశ-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదేతీమామేవేష్టకా-ఙ్కృత్వోపా-ధత్తా-నతిదాహాయ య-త్ప్రత్యగ్ని-ఞ్చిన్వీత తదభి మృశే-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదే- [-ద్ధ్రువా సీద, ఇతీమామేవేష్టకా] 11
-తీమామేవేష్టకా-ఙ్కృత్వోప ధత్తే-ఽనతిదాహాయ ప్రజాపతిరకామయత ప్రజాయేయేతి స ఏతముఖ్యమపశ్య-త్తగ్ం సంవఁథ్సరమబిభస్తతో వై స ప్రాజాయత తస్మా-థ్సంవఁథ్సర-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తం-వఁసవో-ఽబ్రువ-న్ప్ర త్వమజనిష్ఠా వయ-మ్ప్రజాయామహా ఇతి తం-వఁసుభ్యః ప్రాయచ్ఛ-త్త-న్త్రీణ్యహాన్యబిభరు-స్తేన [-స్తేన, త్రీణి] 12
త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-త్త్ర్యహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తా-న్రుద్రా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయ-మ్ప్రజాయామహా ఇతి తగ్ం రుద్రేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-న్తగ్ం షడహాన్యబిభరుస్తేన త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-థ్షడహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తానాదిత్యా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయ- [-ఁవయమ్, ప్ర జాయామహా] 13
-మ్ప్ర జాయామహా ఇతి తమాదిత్యేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-న్త-న్ద్వాదశాహాన్యబిభరుస్తేన త్రీణి చ శతాన్యసృజన్త త్రయస్త్రిగ్ంశత-ఞ్చ తస్మా-ద్ద్వాదశాహ-మ్భార్యః ప్రైవ జాయతే తేన వై తే సహస్రమసృజన్తోఖాగ్ం సహస్రతమీం-యఁ ఏవముఖ్యగ్ం సాహస్రం-వేఁద ప్ర సహస్ర-మ్పశూనాప్నోతి ॥ 14 ॥
(అగ్నివాన్ - పశుమానసానీతి వా అగ్ని - ర్ధవిష్యే - మృశే-త్ప్రజాపతిస్త్వా సాదయతు తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ ధ్రువా సీద - తేన - తానాదిత్యా అబ్రువ-న్ప్ర యూయమజనిఢ్వం-వఁయం - చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
యజుషా వా ఏషా క్రియతే యజుషా పచ్యతే యజుషా వి ముచ్యతే యదుఖా సా వా ఏషైతర్హి యాతయామ్నీ సా న పునః ప్రయుజ్యేత్యాహురగ్నే యుక్ష్వా హి యే తవ యుక్ష్వా హి దేవహూతమాగ్ం ఇత్యుఖాయా-ఞ్జుహోతి తేనైవైనా-మ్పునః ప్రయుఙ్క్తే తేనాయాతయామ్నీ యో వా అగ్నిం-యోఁగ ఆగతే యునక్తి యుఙ్క్తే యుఞ్జానేష్వగ్నే [యుఞ్జానేష్వగ్నే, యుక్ష్వా హి] 15
యుక్ష్వా హి యే తవ యుక్ష్వా హి దేవహూతమాగ్ం ఇత్యాహైష వా అగ్నేర్యోగస్తేనైవైనం-యుఁనక్తి యుఙ్క్తే యుఞ్జానేషు బ్రహ్మవాదినో వదన్తి న్యఙ్ఙగ్నిశ్చేతవ్యా(3) ఉత్తానా(3) ఇతి వయసాం-వాఁ ఏష ప్రతిమయా చీయతే యదగ్నిర్యన్న్యఞ్చ-ఞ్చినుయా-త్పృష్టిత ఏనమాహుతయ ఋచ్ఛేయుర్యదుత్తాన-న్న పతితుగ్ం శక్నుయాదసువర్గ్యో-ఽస్య స్యా-త్ప్రాచీన-ముత్తాన- [-ముత్తానమ్, పురుషశీర్షముప దధాతి] 16
-మ్పురుషశీర్షముప దధాతి ముఖత ఏవైనమాహుతయ ఋచ్ఛన్తి నోత్తాన-ఞ్చినుతే సువర్గ్యో-ఽస్య భవతి సౌర్యా జుహోతి చక్షురేవాస్మి-న్ప్రతి దధాతి ద్విర్జుహోతి ద్వే హి చక్షుషీ సమాన్యా జుహోతి సమానగ్ం హి చక్షు-స్సమృద్ధ్యై దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆస-న్తే వామం-వఁసు స-న్న్యదధత తద్దేవా వామభృతా-ఽవృఞ్జత తద్వామభృతో వామభృత్త్వం-యఁద్వామభృత ముపదధాతి వామమేవ తయా వసు యజమానో భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే హిరణ్యమూర్ధ్నీ భవతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిర్వామ-ఞ్జ్యోతిషైవాస్య జ్యోతిర్వామం-వృఁఙ్క్తే ద్వియజుర్భవతి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 17 ॥
(యుఞ్జానేష్వగ్నే-ప్రాచీనముత్తానం - ఁవామభృతం - చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ఆపో వరుణస్య పత్నయ ఆస-న్తా అగ్నిరభ్యద్ధ్యాయ-త్తా-స్సమభవ-త్తస్య రేతః పరా-ఽపత-త్తదియమభవద్య-ద్ద్వితీయ-మ్పరా-ఽపత-త్తదసావభవదియం-వైఁ విరాడసౌ స్వరాడ్ య-ద్విరాజావుపదధాతీమే ఏవోప ధత్తే యద్వా అసౌ రేతః సిఞ్చతి తదస్యా-మ్ప్రతి తిష్ఠతి త-త్ప్ర జాయతే తా ఓషధయో [ఓషధయః, వీరుధో] 18
వీరుధో భవన్తి తా అగ్నిరత్తి య ఏవం-వేఁద ప్రైవ జాయతే-ఽన్నాదో భవతి యో రేతస్వీ స్యా-త్ప్రథమాయా-న్తస్య చిత్యాముభే ఉప దద్ధ్యాదిమే ఏవాస్మై సమీచీ రేతః సిఞ్చతో య-స్సిక్తరేతా-స్స్యా-త్ప్రథమాయా-న్తస్య చిత్యామన్యాముప దద్ధ్యాదుత్తమాయామన్యాగ్ం రేత ఏవాస్య సిక్తమాభ్యాముభయతః పరి గృహ్ణాతి సంవఁథ్సర-న్న క- [సంవఁథ్సర-న్న కమ్, చన ప్రత్యవరోహేన్న] 19
-ఞ్చన ప్రత్యవరోహేన్న హీమే కఞ్చన ప్రత్యవరోహతస్తదేనయోర్వ్రతం-యోఁ వా అప శీర్షాణమగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽపశీర్షా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య-స్సశీర్షాణ-ఞ్చినుతే సశీర్షా ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి చిత్తి-ఞ్జుహోమి మనసా ఘృతేన యథా దేవా ఇహా-ఽఽగమన్ వీతిహోత్రా ఋతావృధః సముద్రస్య వయునస్య పత్మన్ జుహోమి విశ్వకర్మణే విశ్వా-ఽహా-ఽమర్త్యగ్ం హవిరితి స్వయమాతృణ్ణాముపధాయ జుహో- [జుహోతి, ఏతద్వా] 20
-త్యేతద్వా అగ్నే-శ్శిర-స్సశీర్షాణమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సశీర్షా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిస్తస్య యదయథాపూర్వ-ఙ్క్రియతే ఽసువర్గ్యమస్య త-థ్సువర్గ్యో ఽగ్నిశ్చితిముపధాయాభి మృశేచ్చిత్తిమచిత్తి-ఞ్చినవద్వి విద్వా-న్పృష్ఠేవ వీతా వృజినా చ మర్తా-న్రాయే చ న-స్స్వపత్యాయ దేవ దితి-ఞ్చ రాస్వా-దితిమురుష్యేతి యథాపూర్వమేవైనాముప ధత్తే ప్రాఞ్చమేన-ఞ్చినుతే సువర్గ్యో-ఽస్య భవతి ॥ 21 ॥
(ఓషధయః - కం - జుహోతి - స్వపత్యాయా - ష్టాదశ చ) (అ. 4)
విశ్వకర్మా దిశా-మ్పతి-స్స నః పశూ-న్పాతు సో-ఽస్మా-న్పాతు తస్మై నమః ప్రజాపతీ రుద్రో వరుణో ఽగ్నిర్దిశా-మ్పతి-స్స నః పశూ-న్పాతు సో-ఽస్మా-న్పాతు తస్మై నమ ఏతా వై దేవతా ఏతేషా-మ్పశూనా-మధిపతయ-స్తాభ్యో వా ఏష ఆ వృశ్చ్యతే యః పశుశీర్షాణ్యుప దధాతి హిరణ్యేష్టకా ఉప దధాత్యేతాభ్య ఏవ దేవతాభ్యో నమస్కరోతి బ్రహ్మవాదినో [బ్రహ్మవాదినః, వదన్త్యగ్నౌ గ్రామ్యా-] 22
వదన్త్యగ్నౌ గ్రామ్యా-న్పశూ-న్ప్ర దధాతి శుచా-ఽఽరణ్యానర్పయతి కి-న్తత ఉచ్ఛిగ్ంషతీతి యద్ధిరణ్యేష్టకా ఉపదధాత్యమృతం-వైఁ హిరణ్యమమృతేనైవ గ్రామ్యేభ్యః పశుభ్యో భేషజ-ఙ్కరోతి నైనాన్ హినస్తి ప్రాణో వై ప్రథమా స్వయమాతృణ్ణా వ్యానో ద్వితీయా-ఽపానస్తృతీయా-ఽను ప్రా-ఽణ్యా-త్ప్రథమాగ్ స్వయమాతృణ్ణాముపధాయ ప్రాణేనైవ ప్రాణగ్ం సమర్ధయతి వ్యన్యా- [సమర్ధయతి వ్యన్యాత్, ద్వితీయాముపధాయ] 23
-ద్ద్వితీయాముపధాయ వ్యానేనైవ వ్యానగ్ం సమర్ధయత్యపాన్ యాత్తృతీయాముపధాయా-పానేనైవాపానగ్ం సమర్ధయత్యథో ప్రాణైరేవైనగ్ం సమిన్ధే భూర్భువ-స్సువరితి స్వయమాతృణ్ణా ఉప దధాతీమే వై లోకా-స్స్వయమాతృణ్ణా ఏతాభిః ఖలువై వ్యాహృతీభిః ప్రజాపతిః ప్రా-ఽజాయత యదేతాభిర్వ్యాహృతీభి-స్స్వయమాతృణ్ణా ఉపదధాతీమానేవ లోకానుపధాయైషు [ ] 24
లోకేష్వధి ప్రజాయతే ప్రాణాయ వ్యానాయాపానాయ వాచే త్వా చక్షుషే త్వా తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదాగ్నినా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమజిగాగ్ంస-న్తేన పతితు-న్నాశక్నువ-న్త ఏతాశ్చతస్ర-స్స్వయమాతృణ్ణా అపశ్య-న్తా దిక్షూపాదధత తేన సర్వతశ్చక్షుషా సువర్గం-లోఁకమాయన్ యచ్చతస్ర-స్స్వయమాతృణ్ణా దిక్షూపదధాతి సర్వతశ్చక్షుషైవ తదగ్నినా యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ॥ 25 ॥
(బ్రహ్మవాదినో - వ్యన్యా - దేషు - యజమాన - స్త్రీణి చ) (అ. 5)
అగ్న ఆ యాహి వీతయ ఇత్యాహా-హ్వతైవైన-మగ్ని-న్దూతం-వృఁణీమహ ఇత్యాహ హూత్వైవైనం-వృఁణీతే ఽగ్నినా-ఽగ్ని-స్సమిద్ధ్యత ఇత్యాహ సమిన్ధ ఏవైనమగ్నిర్వృత్రాణి జఙ్ఘనదిత్యాహ సమిద్ధ ఏవాస్మిన్నిన్ద్రియ-న్దధాత్యగ్నే-స్స్తోమ-మ్మనామహ ఇత్యాహ మనుత ఏవైనమేతాని వా అహ్నాగ్ం రూపా- [రూపాణి, అన్వహమేవైన-] 26
-ణ్యన్వహమేవైన-ఞ్చినుతే ఽవాహ్నాగ్ం రూపాణి రున్ధే బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాద్యాతయామ్నీరన్యా ఇష్టకా అయాతయామ్నీ లోక-మ్పృణేత్యైన్ద్రాగ్నీ హి బార్హస్పత్యేతి బ్రూయాదిన్ద్రాగ్నీ చ హి దేవానా-మ్బృహస్పతిశ్చా-యాతయామానో ఽనుచరవతీ భవత్యజామిత్వాయా -నుష్టుభా-ఽను చరత్యాత్మా వై లోక-మ్పృణా ప్రాణో ఽనుష్టు-ప్తస్మా-త్ప్రాణ-స్సర్వాణ్యఙ్గాన్యను చరతి తా అస్య సూదదోహస [సూదదోహసః, ఇత్యాహ] 27
ఇత్యాహ తస్మా-త్పరుషిపరుషి రస-స్సోమగ్గ్ శ్రీణన్తి పృశ్ఞయ ఇత్యాహాన్నం-వైఁ పృశ్ఞ్యన్నమేవావ రున్ధే-ఽర్కో వా అగ్నిరర్కో-ఽన్నమన్నమేవావ రున్ధే జన్మ-న్దేవానాం-విఁశస్త్రిష్వా రోచనే దివ ఇత్యాహేమానేవాస్మై లోకాన్ జ్యోతిష్మతః కరోతి యో వా ఇష్టకానా-మ్ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి తయా దేవతయా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ధ్రువా సీదేత్యాహైషా వా ఇష్టకానా-మ్ప్రతిష్ఠా య ఏవం-వేఁద ప్రత్యేవతిష్ఠతి ॥ 28 ॥
(రూపాణి - సూదదోహస - స్తయా - షోడశ చ) (అ. 6)
సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ చీయతే యదగ్నిర్వజ్ర ఏకాదశినీ యదగ్నావేకాదశినీ-మ్మినుయా-ద్వజ్రేణైనగ్ం సువర్గాల్లోకాదన్తర్దద్ధ్యాద్యన్న మినుయా-థ్స్వరుభిః పశూన్ వ్యర్ధయేదేకయూప-మ్మినోతి నైనం-వఁజ్రేణ సువర్గాల్లోకాదన్తర్దధాతి న స్వరుభిః పశూన్ వ్యర్ధయతి వి వా ఏష ఇన్ద్రియేణ వీర్యేణర్ధ్యతే యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వ-న్నధిక్రామత్యైన్ద్రియ- [-న్నధిక్రామత్యైన్ద్రియా, ఋచా ఽఽక్రమణ-] 29
-ర్చా ఽఽక్రమణ-మ్ప్రతీష్టకాముప దద్ధ్యాన్నేన్ద్రియేణ వీర్యేణ వ్యృద్ధ్యతే రుద్రో వా ఏష యదగ్నిస్తస్య తిస్ర-శ్శరవ్యాః ప్రతీచీ తిరశ్చ్యనూచీ తాభ్యో వా ఏష ఆ వృశ్చ్యతే యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా తిసృధన్వమయాచిత-మ్బ్రాహ్మణాయ దద్యా-త్తాభ్య ఏవ నమస్కరోత్యథో తాభ్య ఏవా-ఽఽత్మాన-న్నిష్క్రీణీతే యత్తే రుద్ర పురో [రుద్ర పురః, ధనుస్త-ద్వాతో] 30
ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర సంవఁథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్ర దక్షిణా ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర పరివథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్ర పశ్చాద్ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్రేదావథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్రోత్తరా-ద్ధనుస్త- [ద్ధనుస్తత్, వాతో] 31
-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్రేదువథ్సరేణ నమస్కరోమి యత్తే రుద్రోపరి ధనుస్త-ద్వాతో అను వాతు తే తస్మై తే రుద్ర వథ్సరేణ నమస్కరోమి రుద్రో వా ఏష యదగ్ని-స్స యథా వ్యాఘ్రః క్రుద్ధ-స్తిష్ఠత్యేవం-వాఁ ఏష ఏతర్హి సఞ్చితమేతైరుప తిష్ఠతే నమస్కారై-రేవైనగ్ం శమయతి యే-ఽగ్నయః - [యే-ఽగ్నయః, పురీష్యాః] 32
పురీష్యాః ప్రవిష్టాః పృథివీమను । తేషా-న్త్వమస్యుత్తమః ప్రణో జీవాతవే సువ ॥ ఆప-న్త్వా-ఽగ్నే మనసా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే తపసా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే దీక్షయా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్న ఉపసద్భిరాప-న్త్వా-ఽగ్నే సుత్యయా-ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే దక్షిణాభిరాప-న్త్వా-ఽగ్నే ఽవభృథేనాప-న్త్వా-ఽగ్నే వశయా ఽఽప-న్త్వా-ఽగ్నే స్వగాకారేణేత్యాహై షా వా అగ్నేరాప్తిస్తయైవైనమాప్నోతి ॥ 33 ॥
(ఐన్ద్రియా - పుర - ఉత్తరాద్ధనుస్త- దగ్నయ - ఆహా - ష్టౌ చ) (అ. 7)
గాయత్రేణ పురస్తాదుప తిష్ఠతే ప్రాణమేవాస్మి-న్దధాతి బృహ-ద్రథన్తరాభ్యా-మ్పక్షావోజ ఏవాస్మి-న్దధాత్యృతుస్థాయజ్ఞా-యజ్ఞియేన పుచ్ఛమృతుష్వేవ ప్రతి తిష్ఠతి పృష్ఠైరుప తిష్ఠతే తేజో వై పృష్ఠాని తేజ ఏవాస్మి-న్దధాతి ప్రజాపతిరగ్నిమసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః పరాంఐ-త్తం-వాఁరవన్తీయేనా-వారయత త-ద్వారవన్తీయస్య వారవన్తీయత్వగ్గ్ శ్యైతేన శ్యేతీ అకురుత తచ్ఛ్యైతస్య శ్యైతత్వం- [శ్యైతత్వమ్, య-ద్వారవన్తీయేనోపతిష్ఠతే] 34
-ఁయ-ద్వారవన్తీయేనోపతిష్ఠతే వారయత ఏవైనగ్గ్ శ్యైతేన శ్యేతీ కురుతే ప్రజాపతేర్హృదయేనా-పిపక్ష-మ్ప్రత్యుప తిష్ఠతే ప్రేమాణమేవాస్య గచ్ఛతి ప్రాచ్యా త్వా దిశా సాదయామి గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నినా దేవతయా-ఽగ్నే-శ్శీర్ష్ణాగ్నే-శ్శిర ఉప దధామి దక్షిణయా త్వా దిశా సాదయామి త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రేణ దేవతయా-ఽగ్నేః పక్షేణాగ్నేః పక్షముప దధామి ప్రతీచ్యా త్వా దిశా సాదయామి [దిశా సాదయామి, జాగతేన] 35
జాగతేన ఛన్దసా సవిత్రా దేవతయా-ఽగ్నేః పుచ్ఛేనాగ్నేః పుచ్ఛముప దధామ్యుదీచ్యా త్వా దిశా సాదయామ్యానుష్టుభేన ఛన్దసా మిత్రావరుణాభ్యాం ఏవతయా-ఽగ్నేః పక్షేణాగ్నేః పక్షముప దధామ్యూర్ధ్వయా త్వా దిశా సాదయామి పాఙ్క్తేన ఛన్దసా బృహస్పతినా దేవతయా-ఽగ్నేః పృష్ఠేనాగ్నేః పృష్ఠముప దధామి యో వా అపాత్మానమగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽపాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య-స్సాత్మాన-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవత్యాత్మేష్టకా ఉప దధాత్యేష వా అగ్నేరాత్మా సాత్మానమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే సాత్మా-ఽముష్మిన్ ఁలోకే భవతి య ఏవం-వేఁద ॥ 36 ॥
(శ్యైతత్వం - ప్రతీచ్యా త్వా దిశా సాదయామి - య-స్సాత్మాన-ఞ్చినుతే - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
అగ్న ఉదధే యా త ఇషుర్యువా నామ తయా నో మృడ తస్యాస్తే నమస్తస్యాస్త ఉప జీవన్తో భూయాస్మాగ్నే దుద్ధ్ర గహ్య కిగ్ంశిల వన్య యా త ఇషుర్యువా నామ తయా నో మృడ తస్యాస్తే నమస్తస్యాస్త ఉప జీవన్తో భూయాస్మ పఞ్చ వా ఏతే-ఽగ్నయో యచ్చితయ ఉదధిరేవ నామ ప్రథమో దుద్ధ్రో [దుద్ధ్రః, ద్వితీయో] 37
ద్వితీయో గహ్యస్తృతీయః కిగ్ంశిలశ్చతుర్థో వన్యః పఞ్చమస్తేభ్యో యదాహుతీర్న జుహుయాదద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ప్ర దహేయుర్యదేతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనాఞ్ఛమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో వామ్మ ఆస-న్నసోః ప్రాణో-ఽక్ష్యోశ్చక్షుః కర్ణయో-శ్శ్రోత్ర-మ్బాహువోర్బల-మూరువోరోజో-ఽరిష్టా విశ్వాన్యఙ్గాని తనూ- [తనూః, తనువా మే] 38
-స్తనువా మే సహ నమస్తే అస్తు మా మా హిగ్ంసీరప వా ఏతస్మా-త్ప్రాణాః క్రామన్తి యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వన్నధి క్రామతి వామ్మ ఆస-న్నసోః ప్రాణ ఇత్యాహ ప్రాణానేవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే యో రుద్రో అగ్నౌ యో అఫ్సు య ఓషధీషు యో రుద్రో విశ్వా భువనా-ఽఽవివేశ తస్మై రుద్రాయ నమో అస్త్వాహుతిభాగా వా అన్యే రుద్రా హవిర్భాగా [రుద్రా హవిర్భాగాః, అన్యే శతరుద్రీయగ్ం] 39
అన్యే శతరుద్రీయగ్ం హుత్వా గావీధుక-ఞ్చరుమేతేన యజుషా చరమాయామిష్టకాయా-న్ని దద్ధ్యా-ద్భాగధేయేనైవైనగ్ం శమయతి తస్య త్వై శతరుద్రీయగ్ం హుతమిత్యాహుర్యస్యైతదగ్నౌ క్రియత ఇతి వసవస్త్వా రుద్రైః పురస్తా-త్పాన్తు పితరస్త్వా యమరాజానః పితృభిర్దక్షిణతః పాన్త్వాదిత్యాస్త్వా విశ్వైర్దేవైః పశ్చా-త్పాన్తు ద్యుతానస్త్వా మారుతో మరుద్భిరుత్తరతః పాతు [ ] 40
దేవాస్త్వేన్ద్రజ్యేష్ఠా వరుణరాజానో ఽధస్తాచ్చో-పరిష్టాచ్చ పాన్తు న వా ఏతేన పూతో న మేద్ధ్యో న ప్రోక్షితో యదేనమతః ప్రాచీన-మ్ప్రోక్షతి య-థ్సఞ్చితమాజ్యేన ప్రోక్షతి తేన పూతస్తేన మేద్ధ్యస్తేన ప్రోక్షితః ॥ 41 ॥
(దుధ్ర - స్తనూ - ర్హవిర్భాగాః - పాతు - ద్వాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
సమీచీ నామాసి ప్రాచీ దిక్తస్యాస్తే ఽగ్నిరధిపతి రసితో రక్షితా యశ్చాధిపతి ర్యశ్చ గోప్తా తాభ్యా-న్నమస్తౌనో మృడయతా-న్తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ నో ద్వేష్టి తం-వాఁ-ఞ్జమ్భే దధామ్యోజస్వినీ నామాసి దక్షిణా ది-క్తస్యాస్త ఇన్ద్రో-ఽధిపతిః పృదాకుః ప్రాచీ నామాసి ప్రతీచీ ది-క్తస్యాస్తే [ది-క్తస్యాస్తే, సోమో-ఽధిపతి-] 42
సోమో-ఽధిపతి-స్స్వజో ఽవస్థావా నామా-స్యుదీచీ ది-క్తస్యాస్తే వరుణో-ఽధిపతి-స్తిరశ్చ రాజి-రధిపత్నీ నామాసి బృహతీ ది-క్తస్యాస్తే బృహస్పతి-రధిపతి-శ్శ్విత్రో వశినీ నామాసీయ-న్ది-క్తస్యాస్తే యమో-ఽధిపతిః కల్మాష గ్రీవో రక్షితా యశ్చాధిపతి ర్యశ్చ గోప్తా తాభ్యా-న్నమస్తౌ నో మృడయతా-న్తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ [ ] 43
నో ద్వేష్టి తం-వాఁ-ఞ్జమ్భే దధామ్యేతా వై దేవతా అగ్ని-ఞ్చితగ్ం రక్షన్తి తాభ్యో యదాహుతీర్న జుహుయా-దద్ధ్వర్యు-ఞ్చ యజమాన-ఞ్చ ధ్యాయేయుర్యదేతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనా-ఞ్ఛమయతి నా-ఽఽర్తి-మార్చ్ఛత్యద్ధ్వర్యుర్న యజమానో హేతయో నామ స్థ తేషాం-వః ఁపురో గృహా అగ్నిర్వ ఇషవ-స్సలిలో నిలిపా-న్నామ [ ] 44
స్థ తేషాం-వోఁ దక్షిణా గృహాః పితరో వ ఇషవ-స్సగరో వజ్రిణో నామ స్థ తేషాం-వః ఁపశ్చా-ద్గృహా-స్స్వప్నో వ ఇషవో గహ్వరో ఽవస్థావానో నామ స్థ తేషాం-వఁ ఉత్తరా-ద్గృహా ఆపో వ ఇషవ-స్సముద్రో-ఽధిపతయో నామ స్థ తేషాం-వఁ ఉపరి గృహా వర్షం-వఁ ఇషవో-ఽవస్వాన్ క్రవ్యా నామ స్థ పార్థివా-స్తేషాం-వఁ ఇహ గృహా [గృహాః, అన్నం-వఁ] 45
అన్నం-వఁ ఇషవో ఽనిమిషో వాతనామ-న్తేభ్యో వో నమస్తే నో మృడయత తే య-న్ద్విష్మో యశ్చ నో ద్వేష్టి తం-వోఁ జమ్భే దధామి హుతాదో వా అన్యే దేవా అహుతాదో-ఽన్యే తానగ్నిచిదేవోభయా-న్ప్రీణాతి దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణైతా ఆహుతీర్జుహోతి భాగధేయేనైవైనా-న్ప్రీణాత్యథో ఖల్వాహురిష్టకా వై దేవా అహుతాద ఇ- [అహుతాద ఇతి, అనుపరిక్రామ-] 46
-త్యనుపరిక్రామ-ఞ్జుహోత్యపరివర్గమేవైనా-న్ప్రీణాతీమగ్గ్ స్తనమూర్జస్వన్త-న్ధయాపా-మ్ప్రప్యాతమగ్నే సరిరస్య మద్ధ్యే । ఉథ్స-ఞ్జుషస్వ మధుమన్తమూర్వ సముద్రియగ్ం సదనమా విశస్వ ॥ యో వా అగ్ని-మ్ప్రయుజ్య న విముఞ్చతి యథా-ఽశ్వో యుక్తో-ఽవిముచ్యమానః, క్షుద్ధ్య-న్పరాభవత్యేవమస్యాగ్నిః పరా భవతి త-మ్పరాభవన్తం-యఁజమానో-ఽను పరా భవతి సో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా లూక్షో [లూక్షః, భవతీమగ్గ్ స్తన] 47
భవతీమగ్గ్ స్తన-మూర్జస్వన్త-న్ధయాపామిత్యాజ్యస్య పూర్ణాగ్ స్రుచ-ఞ్జుహోత్యేష వా అగ్నేర్విమోకో విముచ్యైవాస్మా అన్నమపి దధాతి తస్మాదాహుర్యశ్చైవం-వేఁద యశ్చ న సుధాయగ్ం హ వై వాజీ సుహితో దధాతీత్యగ్నిర్వావ వాజీ తమేవ త-త్ప్రీణాతి స ఏన-మ్ప్రీతః ప్రీణాతి వసీయా-న్భవతి ॥ 48 ॥
(ప్రతీచీ దిక్తస్యాస్తే-ద్విష్మో యశ్చ-నిలిమ్పా నా-మే హ గృహా-ఇతి-లూక్షో-వసీయా-న్భవతి) (అ. 10)
ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే సూకరో వరుణాయ రాజ్ఞే కృష్ణో యమాయ రాజ్ఞ ఋశ్య ఋషభాయ రాజ్ఞే గవయ-శ్శార్దూలాయ రాజ్ఞే గౌరః పురుషరాజాయ మర్కటః క్షిప్రశ్యేనస్య వర్తికా నీలఙ్గోః క్రిమి-స్సోమస్య రాజ్ఞః కులుఙ్గ-స్సిన్ధో-శ్శిగ్ంశుమారో హిమవతో హస్తీ ॥ 49
(ఇన్ద్రాయ రాజ్ఞే-ఽష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 11)
మయుః ప్రాజాపత్య ఊలో హలీక్ష్ణో వృషదగ్ంశస్తే ధాతు-స్సరస్వత్యై శారిః శ్యేతా పురుషవా-ఖ్సరస్వతే శుకః శ్యేతః పురుషవాగారణ్యో-ఽజో నకుల-శ్శకా తే పౌష్ణా వాచే క్రౌఞ్చః ॥ 50 ॥
(మయు - స్త్రయోవిగ్ంశతిః) (అ. 12)
అపా-న్నప్త్రే జషో నాక్రో మకరః కులీకయస్తే-ఽకూపారస్య వాచే పైఙ్గరాజో భగాయ కుషీతక ఆతీ వాహసో దర్విదా తే వాయవ్యా దిగ్భ్యశ్చక్రవాకః ॥ 51 ॥
(అపా - మేకాన్నవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
బలాయాజగర ఆఖు-స్సృజయా శయణ్డకస్తే మైత్రా మృత్యవే-ఽసితో మన్యవే స్వజః కుంభీనసః పుష్కరసాదో లోహితాహిస్తే త్వాష్ట్రాః ప్రతిశ్రుత్కాయై వాహసః ॥ 52 ॥
(బలాయా - ష్టాదశ) (అ. 14)
పురుషమృగశ్చన్ద్రమసే గోధా కాలకా దార్వాఘాటస్తే వనస్పతీనామేణ్యహ్నే కృష్ణో రాత్రియై పికః, క్ష్విఙ్కా నీలశీర్ష్ణీ తే-ఽర్యమ్ణే ధాతుః కత్కటః ॥ 53 ॥
(పురుషమృగో-ఽష్టాదశ) (అ. 15)
సౌరీ బలాకర్శ్యో మయూరః శ్యేనస్తే గన్ధర్వాణాం-వఁసూనా-ఙ్కపిఞ్జలో రుద్రాణా-న్తిత్తిరీ రోహి-త్కుణ్డృణాచీ గోలత్తికా తా అఫ్సరసా-మరణ్యాయ సృమరః ॥ 54 ॥
(సౌ-ర్యష్టాదశ) (అ. 16)
పృషతో వైశ్వదేవః పిత్వో న్యఙ్కుః కశస్తే-ఽనుమత్యా అన్యవాపో-ఽర్ధమాసానా-మ్మాసా-ఙ్కశ్యపః క్వయిః కుటరుర్దాత్యౌహస్తే సినీవాల్యై బృహస్పతయే శిత్పుటః ॥ 55 ॥
(పృషతా- ఽష్టాదశ) (అ. 17)
శకా భౌమీ పాన్త్రః కశో మాన్థీలవస్తే పితృణా-మృతూనా-ఞ్జహకా సంవఁథ్సరాయ లోపా కపోత ఉలూక-శ్శశస్తే నైర్ఋతాః కృకవాకుః సావిత్రః ॥ 56 ॥
(శకా - ఽష్టాదశ ) (అ. 18)
రురూ రౌద్రః కృకలాస-శ్శకునిః పిప్పకా తే శరవ్యాయై హరిణో మారుతో బ్రహ్మణే శార్గస్తరక్షుః కృష్ణ-శ్శ్వా చతురక్షో గర్దభస్త ఇతరజనానామగ్నయే ధూఙ్క్ష్ణా ॥ 57 ॥
(రురు - ర్విగ్ంశతిః) (అ. 19)
అలజ ఆన్తరిక్ష ఉద్రో మద్గుః ప్లవస్తే-ఽపామదిత్యై హగ్ంససాచిరిన్ద్రాణ్యై కీర్శా గృద్ధ్రః శితికక్షీ వార్ధ్రాణసస్తే దివ్యా ద్యావాపృథివ్యా శ్వావిత్ ॥ 58 ॥
(అలజో - ఽష్టాదశ ) (అ. 20)
సుపర్ణః పార్జన్యో హగ్ంసో వృకో వృషదగ్ంశస్త ఐన్ద్రా అపాముద్రో ఽర్యమ్ణే లోపాశ-స్సిగ్ంహో నకులో వ్యాఘ్రస్తే మహేన్ద్రాయ కామాయ పరస్వాన్ ॥ 59 ॥
(సుపణో - ఽష్టాదశ) (అ. 21)
ఆగ్నేయః కృష్ణగ్రీవ-స్సారస్వతీ మేషీ బభ్రు-స్సౌమ్యః పౌష్ణ-శ్శ్యామ-శ్శితిపృష్ఠో బార్హస్పత్య-శ్శిల్పో వైశ్వదేవ ఐన్ద్రో-ఽరుణో మారుతః కల్మాష ఐన్ద్రాగ్న-స్సగ్ంహితో ఽధోరామ-స్సావిత్రో వారుణః పేత్వః ॥ 60 ॥
(ఆగ్నేయో - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 22)
అశ్వస్తూపరో గోమృగస్తే ప్రాజాపత్యా ఆగ్నేయౌ కృష్ణగ్రీవౌ త్వాష్ట్రౌ లోమశసక్థౌ శితిపృష్ఠౌ బార్హస్పత్యౌ ధాత్రే పృషోదర-స్సౌర్యో బలక్షః పేత్వః ॥ 61 ॥
(అశ్వః - షోడశ) (అ. 23)
అగ్నయే-ఽనీకవతే రోహితాఞ్జి-రనడ్వా-నధోరామౌ సావిత్రౌ పౌష్ణౌ రజతనాభీ వైశ్వదేవౌ పిశఙ్గౌ తూపరౌ మారుతః కల్మాష ఆగ్నేయః కృష్ణో-ఽజ-స్సారస్వతీ మేషీ వారుణః కృష్ణ ఏకశితిపా-త్పేత్వః ॥ 62 ॥
(అగ్నయే - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 24)
(యదేకేన - ప్రజాపతిః ప్రేణా-ఽను - యజుషా - ఽఽపో - విశ్వకర్మా - ఽగ్న ఆ యాహి - సువర్గాయ వజ్రో - గాయత్రేణా - గ్న ఉదధే - సమీచీ - న్ద్రాయ - మయు - రపాం - బలాయ - పురుషమృగః - సౌరీ - పృషతః - శకా - రురు - రలజః - సుపర్ణ - ఆగ్నేయో - ఽశ్వో - ఽగ్నయే-ఽనీకవతే - చతుర్విగ్ంశతిః)
(యదేకేన - స పాపీయా - నేతద్వా అగ్నే - ర్ధనుస్త-ద్- దేవాస్త్వేన్ద్రజ్యేష్ఠా - అపా-న్నప్త్రే - ఽశ్వస్తూపరో - ద్విషష్టిః)
(యదేకే, నైకశితిపా-త్పేత్వః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే పఞ్చమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥