കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ പഞ്ചമഃ പ്രശ്നഃ - വായവ്യപശ്വാദ്യാന-ന്നിരൂപണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
യദേകേന സഗ്ഗ് സ്ഥാപയതി യജ്ഞസ്യ സന്തത്യാ അവിച്ഛേദായൈന്ദ്രാഃ പശവോ യേ മുഷ്കരാ യദൈന്ദ്രാ-സ്സന്തോ-ഽഗ്നിഭ്യ ആലഭ്യന്തേ ദേവതാഭ്യ-സ്സമദ-ന്ദധാത്യാഗ്നേയീ-സ്ത്രിഷ്ടുഭോ യാജ്യാനുവാക്യാഃ കുര്യാ-ദ്യദാഗ്നേയീസ്തേനാ ഽഽഗ്നേയാ യ-ത്ത്രിഷ്ടുഭ-സ്തേനൈന്ദ്രാ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ന ദേവതാഭ്യ-സ്സമദ-ന്ദധാതി വായവേ നിയുത്വതേ തൂപരമാ ലഭതേ തേജോ-ഽഗ്നേര്വായുസ്തേജസ ഏഷ ആ ലഭ്യതേ തസ്മാ-ദ്യദ്രിയങ് വായു- [വായുഃ, വാതി] 1
-ര്വാതി തദ്രിയങ്ങ-ഗ്നി-ര്ദഹതി സ്വമേവ ത-ത്തേജോ-ഽന്വേതി യന്ന നിയുത്വതേ സ്യാദുന്മാദ്യേ-ദ്യജമാനോ നിയുത്വതേ ഭവതി യജമാനസ്യാ-ഽനുന്മാദായ വായുമതീ ശ്വേതവതീ യാജ്യാനുവാക്യേ ഭവത-സ്സതേജസ്ത്വായ ഹിരണ്യഗര്ഭ-സ്സമവര്തതാഗ്ര ഇത്യാഘാരമാ ഘാരയതി പ്രജാപതിര്വൈ ഹിരണ്യഗര്ഭഃ പ്രജാപതേ-രനുരൂപത്വായ സര്വാണി വാ ഏഷ രൂപാണി പശൂനാ-മ്പ്രത്യാ ലഭ്യതേ യച്ഛ്മശ്രുണസ്ത- [യച്ഛ്മശ്രുണസ്തത്, പുരുഷാണാഗ്ം] 2
-ത്പുരുഷാണാഗ്ം രൂപം-യഁ-ത്തൂപരസ്ത-ദശ്വാനാം-യഁദന്യതോദ-ന്ത-ദ്ഗവാം-യഁദവ്യാ ഇവ ശഫാസ്തദവീനാം-യഁദജസ്തദജാനാം-വാഁയുര്വൈ പശൂനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ യ-ദ്വായവ്യോ ഭവത്യേത-മേവൈനമഭി സഞ്ജാനാനാഃ പശവ ഉപ തിഷ്ഠന്തേ വായവ്യഃ കാര്യാ(3)ഃ പ്രാജാപത്യാ(3) ഇത്യാഹു-ര്യ-ദ്വായവ്യ-ങ്കുര്യാ-ത്പ്രജാപതേ-രിയാദ്യ-ത്പ്രാജാപത്യ-ങ്കുര്യാ-ദ്വായോ- [-ദ്വായോഃ, ഇയാദ്യ-] 3
-രിയാദ്യ-ദ്വായവ്യഃ പശുര്ഭവതി തേന വായോര്നൈതി യ-ത്പ്രാജാപത്യഃ പുരോഡാശോ ഭവതി തേന പ്രജാപതേര്നൈതി യ-ദ്ദ്വാദശകപാലസ്തേന വൈശ്വാനരാന്നൈത്യാഗ്നാ വൈഷ്ണവമേകാദശ-കപാല-ന്നിര്വപതി ദീക്ഷിഷ്യമാണോ--ഽഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ വിഷ്ണുര്യജ്ഞോ ദേവതാശ്ചൈവ യജ്ഞ-ഞ്ചാ-ഽഽ രഭതേ-ഽഗ്നിരവമോ ദേവതാനാം-വിഁഷ്ണുഃ പരമോ യദാഗ്നാ-വൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി ദേവതാ [ദേവതാഃ, ഏവോഭയതഃ] 4
ഏവോഭയതഃ പരിഗൃഹ്യ യജമാനോ-ഽവ രുന്ധേ പുരോഡാശേന വൈ ദേവാ അമുഷ്മിന് ഁലോക ആര്ധ്നുവന് ചരുണാ-ഽസ്മിന്. യഃ കാമയേതാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോക ഋദ്ധ്നുയാമിതി സ പുരോഡാശ-ങ്കുര്വീതാ-ഽമുഷ്മിന്നേവ ലോക ഋദ്ധ്നോതി യദഷ്ടാകപാല-സ്തേനാ-ഽഽഗ്നേയോ യ-ത്ത്രികപാലസ്തേന വൈഷ്ണവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ യഃ കാമയേതാസ്മിന് ഁലോക ഋദ്ധ്നുയാമിതി സ ചരു-ങ്കുര്വീതാഗ്നേര്ഘൃതം-വിഁഷ്ണോ-സ്തണ്ഡുലാ-സ്തസ്മാ [-സ്തസ്മാത്, ചരുഃ കാര്യോ-ഽസ്മിന്നേവ] 5
-ച്ചരുഃ കാര്യോ-ഽസ്മിന്നേവ ലോക ഋദ്ധ്നോത്യാദിത്യോ ഭവതീ യം-വാഁ അദിതിരസ്യാമേവ പ്രതി തിഷ്ഠത്യഥോ അസ്യാമേവാധി യജ്ഞ-ന്തനുതേ യോ വൈ സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മഭൃത്വാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യഥാ സാമി ഗര്ഭോ-ഽവപദ്യതേ താദൃഗേവ തദാര്തിമാര്ച്ഛേ-ദ്വൈശ്വാനര-ന്ദ്വാദശകപാല-മ്പുരസ്താന്നിര്വപേ-ഥ്സംവഁഥ്സരോ വാ അഗ്നി-ര്വൈശ്വാനരോ യഥാ സംവഁഥ്സരമാപ്ത്വാ [ ] 6
കാല ആഗതേ വിജായത ഏവമേവ സംവഁഥ്സരമാപ്ത്വാ കാല ആഗതേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യേഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂര്യ-ദ്വൈശ്വാനരഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമവ രുന്ധേ ത്രീണ്യേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്തി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷാം-ലോഁകാനാഗ്ം രോഹായ ॥ 7 ॥
(യദ്രിയം-വാഁയു - ര്യച്ഛ്മശ്രുണസ്ത-ദ്- വായോ - ര്നിര്വപതി ദേവതാ - സ്തസ്മാ - ദാപ്ത്വാ - ഷ്ടാത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 1)
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ-സ്സൃഷ്ട്വാ പ്രേണാ-ഽനു പ്രാവിശ-ത്താഭ്യഃ പുന-സ്സമ്ഭവിതു-ന്നാശക്നോ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീദൃദ്ധ്നവദി-ഥ്സ യോ മേതഃ പുനഃ സഞ്ചിനവദിതി ത-ന്ദേവാ-സ്സമചിന്വ-ന്തതോ വൈ ത ആര്ധ്നുവന് യ-ഥ്സമചിന്വ-ന്തച്ചിത്യസ്യ ചിത്യത്വം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഋദ്ധ്നോത്യേവ കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുരഗ്നിവാ- [ഇത്യാഹുരഗ്നിവാന്, അസാനീതി വാ] 8
-നസാനീതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ഽഗ്നിവാനേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുര്ദേവാ മാ വേദന്നിതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ വിദുരേന-ന്ദേവാഃ കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുര്ഗൃഹ്യസാനീതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ഗൃഹ്യേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുഃ പശുമാനസാനീതി വാ അഗ്നി- [വാ അഗ്നിഃ, ചീയതേ പശുമാനേവ] 9
-ശ്ചീയതേ പശുമാനേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹു-സ്സപ്ത മാ പുരുഷാ ഉപ ജീവാനിതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ത്രയഃ പ്രാഞ്ചസ്ത്രയഃ പ്രത്യഞ്ച ആത്മാ സപ്തമ ഏതാവന്ത ഏവൈനമമുഷ്മിന് ഁലോക ഉപ ജീവന്തി പ്രജാപതിരഗ്നിമചികീഷത ത-മ്പൃഥിവ്യബ്രവീന്ന മയ്യഗ്നി-ഞ്ചേഷ്യസേ-ഽതി മാ ധക്ഷ്യതി സാ ത്വാ-ഽതിദഹ്യമാനാ വി ധവിഷ്യേ [വി ധവിഷ്യേ, സ പാപീയാ-] 10
സ പാപീയാ-ന്ഭവിഷ്യസീതി സോ-ഽബ്രവീ-ത്തഥാ വാ അഹ-ങ്കരിഷ്യാമി യഥാ ത്വാ നാതിധക്ഷ്യതീതി സ ഇമാമഭ്യമൃശ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേതീമാമേവേഷ്ടകാ-ങ്കൃത്വോപാ-ധത്താ-നതിദാഹായ യ-ത്പ്രത്യഗ്നി-ഞ്ചിന്വീത തദഭി മൃശേ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേ- [-ദ്ധ്രുവാ സീദ, ഇതീമാമേവേഷ്ടകാ] 11
-തീമാമേവേഷ്ടകാ-ങ്കൃത്വോപ ധത്തേ-ഽനതിദാഹായ പ്രജാപതിരകാമയത പ്രജായേയേതി സ ഏതമുഖ്യമപശ്യ-ത്തഗ്ം സംവഁഥ്സരമബിഭസ്തതോ വൈ സ പ്രാജായത തസ്മാ-ഥ്സംവഁഥ്സര-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ തം-വഁസവോ-ഽബ്രുവ-ന്പ്ര ത്വമജനിഷ്ഠാ വയ-മ്പ്രജായാമഹാ ഇതി തം-വഁസുഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ത്ത-ന്ത്രീണ്യഹാന്യബിഭരു-സ്തേന [-സ്തേന, ത്രീണി] 12
ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ത്ത്ര്യഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ താ-ന്രുദ്രാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയ-മ്പ്രജായാമഹാ ഇതി തഗ്ം രുദ്രേഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ന്തഗ്ം ഷഡഹാന്യബിഭരുസ്തേന ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ഥ്ഷഡഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ താനാദിത്യാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയ- [-ഁവയമ്, പ്ര ജായാമഹാ] 13
-മ്പ്ര ജായാമഹാ ഇതി തമാദിത്യേഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ന്ത-ന്ദ്വാദശാഹാന്യബിഭരുസ്തേന ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ദ്ദ്വാദശാഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ തേന വൈ തേ സഹസ്രമസൃജന്തോഖാഗ്ം സഹസ്രതമീം-യഁ ഏവമുഖ്യഗ്ം സാഹസ്രം-വേഁദ പ്ര സഹസ്ര-മ്പശൂനാപ്നോതി ॥ 14 ॥
(അഗ്നിവാന് - പശുമാനസാനീതി വാ അഗ്നി - ര്ധവിഷ്യേ - മൃശേ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ ധ്രുവാ സീദ - തേന - താനാദിത്യാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയം - ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
യജുഷാ വാ ഏഷാ ക്രിയതേ യജുഷാ പച്യതേ യജുഷാ വി മുച്യതേ യദുഖാ സാ വാ ഏഷൈതര്ഹി യാതയാമ്നീ സാ ന പുനഃ പ്രയുജ്യേത്യാഹുരഗ്നേ യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം ഇത്യുഖായാ-ഞ്ജുഹോതി തേനൈവൈനാ-മ്പുനഃ പ്രയുങ്ക്തേ തേനായാതയാമ്നീ യോ വാ അഗ്നിം-യോഁഗ ആഗതേ യുനക്തി യുങ്ക്തേ യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ [യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ, യുക്ഷ്വാ ഹി] 15
യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം ഇത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേര്യോഗസ്തേനൈവൈനം-യുഁനക്തി യുങ്ക്തേ യുഞ്ജാനേഷു ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ന്യങ്ങഗ്നിശ്ചേതവ്യാ(3) ഉത്താനാ(3) ഇതി വയസാം-വാഁ ഏഷ പ്രതിമയാ ചീയതേ യദഗ്നിര്യന്ന്യഞ്ച-ഞ്ചിനുയാ-ത്പൃഷ്ടിത ഏനമാഹുതയ ഋച്ഛേയുര്യദുത്താന-ന്ന പതിതുഗ്ം ശക്നുയാദസുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ സ്യാ-ത്പ്രാചീന-മുത്താന- [-മുത്താനമ്, പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി] 16
-മ്പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി മുഖത ഏവൈനമാഹുതയ ഋച്ഛന്തി നോത്താന-ഞ്ചിനുതേ സുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ ഭവതി സൌര്യാ ജുഹോതി ചക്ഷുരേവാസ്മി-ന്പ്രതി ദധാതി ദ്വിര്ജുഹോതി ദ്വേ ഹി ചക്ഷുഷീ സമാന്യാ ജുഹോതി സമാനഗ്ം ഹി ചക്ഷു-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസ-ന്തേ വാമം-വഁസു സ-ന്ന്യദധത തദ്ദേവാ വാമഭൃതാ-ഽവൃഞ്ജത തദ്വാമഭൃതോ വാമഭൃത്ത്വം-യഁദ്വാമഭൃത മുപദധാതി വാമമേവ തയാ വസു യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ വൃങ്ക്തേ ഹിരണ്യമൂര്ധ്നീ ഭവതി ജ്യോതിര്വൈ ഹിരണ്യ-ഞ്ജ്യോതിര്വാമ-ഞ്ജ്യോതിഷൈവാസ്യ ജ്യോതിര്വാമം-വൃഁങ്ക്തേ ദ്വിയജുര്ഭവതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 17 ॥
(യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ-പ്രാചീനമുത്താനം - ഁവാമഭൃതം - ചതുര്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
ആപോ വരുണസ്യ പത്നയ ആസ-ന്താ അഗ്നിരഭ്യദ്ധ്യായ-ത്താ-സ്സമഭവ-ത്തസ്യ രേതഃ പരാ-ഽപത-ത്തദിയമഭവദ്യ-ദ്ദ്വിതീയ-മ്പരാ-ഽപത-ത്തദസാവഭവദിയം-വൈഁ വിരാഡസൌ സ്വരാഡ് യ-ദ്വിരാജാവുപദധാതീമേ ഏവോപ ധത്തേ യദ്വാ അസൌ രേതഃ സിഞ്ചതി തദസ്യാ-മ്പ്രതി തിഷ്ഠതി ത-ത്പ്ര ജായതേ താ ഓഷധയോ [ഓഷധയഃ, വീരുധോ] 18
വീരുധോ ഭവന്തി താ അഗ്നിരത്തി യ ഏവം-വേഁദ പ്രൈവ ജായതേ-ഽന്നാദോ ഭവതി യോ രേതസ്വീ സ്യാ-ത്പ്രഥമായാ-ന്തസ്യ ചിത്യാമുഭേ ഉപ ദദ്ധ്യാദിമേ ഏവാസ്മൈ സമീചീ രേതഃ സിഞ്ചതോ യ-സ്സിക്തരേതാ-സ്സ്യാ-ത്പ്രഥമായാ-ന്തസ്യ ചിത്യാമന്യാമുപ ദദ്ധ്യാദുത്തമായാമന്യാഗ്ം രേത ഏവാസ്യ സിക്തമാഭ്യാമുഭയതഃ പരി ഗൃഹ്ണാതി സംവഁഥ്സര-ന്ന ക- [സംവഁഥ്സര-ന്ന കമ്, ചന പ്രത്യവരോഹേന്ന] 19
-ഞ്ചന പ്രത്യവരോഹേന്ന ഹീമേ കഞ്ചന പ്രത്യവരോഹതസ്തദേനയോര്വ്രതം-യോഁ വാ അപ ശീര്ഷാണമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽപശീര്ഷാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ-സ്സശീര്ഷാണ-ഞ്ചിനുതേ സശീര്ഷാ ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി ചിത്തി-ഞ്ജുഹോമി മനസാ ഘൃതേന യഥാ ദേവാ ഇഹാ-ഽഽഗമന് വീതിഹോത്രാ ഋതാവൃധഃ സമുദ്രസ്യ വയുനസ്യ പത്മന് ജുഹോമി വിശ്വകര്മണേ വിശ്വാ-ഽഹാ-ഽമര്ത്യഗ്ം ഹവിരിതി സ്വയമാതൃണ്ണാമുപധായ ജുഹോ- [ജുഹോതി, ഏതദ്വാ] 20
-ത്യേതദ്വാ അഗ്നേ-ശ്ശിര-സ്സശീര്ഷാണമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സശീര്ഷാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിസ്തസ്യ യദയഥാപൂര്വ-ങ്ക്രിയതേ ഽസുവര്ഗ്യമസ്യ ത-ഥ്സുവര്ഗ്യോ ഽഗ്നിശ്ചിതിമുപധായാഭി മൃശേച്ചിത്തിമചിത്തി-ഞ്ചിനവദ്വി വിദ്വാ-ന്പൃഷ്ഠേവ വീതാ വൃജിനാ ച മര്താ-ന്രായേ ച ന-സ്സ്വപത്യായ ദേവ ദിതി-ഞ്ച രാസ്വാ-ദിതിമുരുഷ്യേതി യഥാപൂര്വമേവൈനാമുപ ധത്തേ പ്രാഞ്ചമേന-ഞ്ചിനുതേ സുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ ഭവതി ॥ 21 ॥
(ഓഷധയഃ - കം - ജുഹോതി - സ്വപത്യായാ - ഷ്ടാദശ ച) (അ. 4)
വിശ്വകര്മാ ദിശാ-മ്പതി-സ്സ നഃ പശൂ-ന്പാതു സോ-ഽസ്മാ-ന്പാതു തസ്മൈ നമഃ പ്രജാപതീ രുദ്രോ വരുണോ ഽഗ്നിര്ദിശാ-മ്പതി-സ്സ നഃ പശൂ-ന്പാതു സോ-ഽസ്മാ-ന്പാതു തസ്മൈ നമ ഏതാ വൈ ദേവതാ ഏതേഷാ-മ്പശൂനാ-മധിപതയ-സ്താഭ്യോ വാ ഏഷ ആ വൃശ്ച്യതേ യഃ പശുശീര്ഷാണ്യുപ ദധാതി ഹിരണ്യേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യേതാഭ്യ ഏവ ദേവതാഭ്യോ നമസ്കരോതി ബ്രഹ്മവാദിനോ [ബ്രഹ്മവാദിനഃ, വദന്ത്യഗ്നൌ ഗ്രാമ്യാ-] 22
വദന്ത്യഗ്നൌ ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂ-ന്പ്ര ദധാതി ശുചാ-ഽഽരണ്യാനര്പയതി കി-ന്തത ഉച്ഛിഗ്ംഷതീതി യദ്ധിരണ്യേഷ്ടകാ ഉപദധാത്യമൃതം-വൈഁ ഹിരണ്യമമൃതേനൈവ ഗ്രാമ്യേഭ്യഃ പശുഭ്യോ ഭേഷജ-ങ്കരോതി നൈനാന് ഹിനസ്തി പ്രാണോ വൈ പ്രഥമാ സ്വയമാതൃണ്ണാ വ്യാനോ ദ്വിതീയാ-ഽപാനസ്തൃതീയാ-ഽനു പ്രാ-ഽണ്യാ-ത്പ്രഥമാഗ് സ്വയമാതൃണ്ണാമുപധായ പ്രാണേനൈവ പ്രാണഗ്ം സമര്ധയതി വ്യന്യാ- [സമര്ധയതി വ്യന്യാത്, ദ്വിതീയാമുപധായ] 23
-ദ്ദ്വിതീയാമുപധായ വ്യാനേനൈവ വ്യാനഗ്ം സമര്ധയത്യപാന് യാത്തൃതീയാമുപധായാ-പാനേനൈവാപാനഗ്ം സമര്ധയത്യഥോ പ്രാണൈരേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ഭൂര്ഭുവ-സ്സുവരിതി സ്വയമാതൃണ്ണാ ഉപ ദധാതീമേ വൈ ലോകാ-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ഏതാഭിഃ ഖലുവൈ വ്യാഹൃതീഭിഃ പ്രജാപതിഃ പ്രാ-ഽജായത യദേതാഭിര്വ്യാഹൃതീഭി-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ഉപദധാതീമാനേവ ലോകാനുപധായൈഷു [ ] 24
ലോകേഷ്വധി പ്രജായതേ പ്രാണായ വ്യാനായാപാനായ വാചേ ത്വാ ചക്ഷുഷേ ത്വാ തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദാഗ്നിനാ വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമജിഗാഗ്ംസ-ന്തേന പതിതു-ന്നാശക്നുവ-ന്ത ഏതാശ്ചതസ്ര-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ അപശ്യ-ന്താ ദിക്ഷൂപാദധത തേന സര്വതശ്ചക്ഷുഷാ സുവര്ഗം-ലോഁകമായന് യച്ചതസ്ര-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ദിക്ഷൂപദധാതി സര്വതശ്ചക്ഷുഷൈവ തദഗ്നിനാ യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ 25 ॥
(ബ്രഹ്മവാദിനോ - വ്യന്യാ - ദേഷു - യജമാന - സ്ത്രീണി ച) (അ. 5)
അഗ്ന ആ യാഹി വീതയ ഇത്യാഹാ-ഹ്വതൈവൈന-മഗ്നി-ന്ദൂതം-വൃഁണീമഹ ഇത്യാഹ ഹൂത്വൈവൈനം-വൃഁണീതേ ഽഗ്നിനാ-ഽഗ്നി-സ്സമിദ്ധ്യത ഇത്യാഹ സമിന്ധ ഏവൈനമഗ്നിര്വൃത്രാണി ജങ്ഘനദിത്യാഹ സമിദ്ധ ഏവാസ്മിന്നിന്ദ്രിയ-ന്ദധാത്യഗ്നേ-സ്സ്തോമ-മ്മനാമഹ ഇത്യാഹ മനുത ഏവൈനമേതാനി വാ അഹ്നാഗ്ം രൂപാ- [രൂപാണി, അന്വഹമേവൈന-] 26
-ണ്യന്വഹമേവൈന-ഞ്ചിനുതേ ഽവാഹ്നാഗ്ം രൂപാണി രുന്ധേ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാദ്യാതയാമ്നീരന്യാ ഇഷ്ടകാ അയാതയാമ്നീ ലോക-മ്പൃണേത്യൈന്ദ്രാഗ്നീ ഹി ബാര്ഹസ്പത്യേതി ബ്രൂയാദിന്ദ്രാഗ്നീ ച ഹി ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിശ്ചാ-യാതയാമാനോ ഽനുചരവതീ ഭവത്യജാമിത്വായാ -നുഷ്ടുഭാ-ഽനു ചരത്യാത്മാ വൈ ലോക-മ്പൃണാ പ്രാണോ ഽനുഷ്ടു-പ്തസ്മാ-ത്പ്രാണ-സ്സര്വാണ്യങ്ഗാന്യനു ചരതി താ അസ്യ സൂദദോഹസ [സൂദദോഹസഃ, ഇത്യാഹ] 27
ഇത്യാഹ തസ്മാ-ത്പരുഷിപരുഷി രസ-സ്സോമഗ്ഗ് ശ്രീണന്തി പൃശ്ഞയ ഇത്യാഹാന്നം-വൈഁ പൃശ്ഞ്യന്നമേവാവ രുന്ധേ-ഽര്കോ വാ അഗ്നിരര്കോ-ഽന്നമന്നമേവാവ രുന്ധേ ജന്മ-ന്ദേവാനാം-വിഁശസ്ത്രിഷ്വാ രോചനേ ദിവ ഇത്യാഹേമാനേവാസ്മൈ ലോകാന് ജ്യോതിഷ്മതഃ കരോതി യോ വാ ഇഷ്ടകാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേത്യാഹൈഷാ വാ ഇഷ്ടകാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാ യ ഏവം-വേഁദ പ്രത്യേവതിഷ്ഠതി ॥ 28 ॥
(രൂപാണി - സൂദദോഹസ - സ്തയാ - ഷോഡശ ച) (അ. 6)
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിര്വജ്ര ഏകാദശിനീ യദഗ്നാവേകാദശിനീ-മ്മിനുയാ-ദ്വജ്രേണൈനഗ്ം സുവര്ഗാല്ലോകാദന്തര്ദദ്ധ്യാദ്യന്ന മിനുയാ-ഥ്സ്വരുഭിഃ പശൂന് വ്യര്ധയേദേകയൂപ-മ്മിനോതി നൈനം-വഁജ്രേണ സുവര്ഗാല്ലോകാദന്തര്ദധാതി ന സ്വരുഭിഃ പശൂന് വ്യര്ധയതി വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വ-ന്നധിക്രാമത്യൈന്ദ്രിയ- [-ന്നധിക്രാമത്യൈന്ദ്രിയാ, ഋചാ ഽഽക്രമണ-] 29
-ര്ചാ ഽഽക്രമണ-മ്പ്രതീഷ്ടകാമുപ ദദ്ധ്യാന്നേന്ദ്രിയേണ വീര്യേണ വ്യൃദ്ധ്യതേ രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യ തിസ്ര-ശ്ശരവ്യാഃ പ്രതീചീ തിരശ്ച്യനൂചീ താഭ്യോ വാ ഏഷ ആ വൃശ്ച്യതേ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ തിസൃധന്വമയാചിത-മ്ബ്രാഹ്മണായ ദദ്യാ-ത്താഭ്യ ഏവ നമസ്കരോത്യഥോ താഭ്യ ഏവാ-ഽഽത്മാന-ന്നിഷ്ക്രീണീതേ യത്തേ രുദ്ര പുരോ [രുദ്ര പുരഃ, ധനുസ്ത-ദ്വാതോ] 30
ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര സംവഁഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്ര ദക്ഷിണാ ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര പരിവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്ര പശ്ചാദ്ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്രേദാവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്രോത്തരാ-ദ്ധനുസ്ത- [ദ്ധനുസ്തത്, വാതോ] 31
-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്രേദുവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്രോപരി ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര വഥ്സരേണ നമസ്കരോമി രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നി-സ്സ യഥാ വ്യാഘ്രഃ ക്രുദ്ധ-സ്തിഷ്ഠത്യേവം-വാഁ ഏഷ ഏതര്ഹി സഞ്ചിതമേതൈരുപ തിഷ്ഠതേ നമസ്കാരൈ-രേവൈനഗ്ം ശമയതി യേ-ഽഗ്നയഃ - [യേ-ഽഗ്നയഃ, പുരീഷ്യാഃ] 32
പുരീഷ്യാഃ പ്രവിഷ്ടാഃ പൃഥിവീമനു । തേഷാ-ന്ത്വമസ്യുത്തമഃ പ്രണോ ജീവാതവേ സുവ ॥ ആപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ മനസാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ തപസാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ദീക്ഷയാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്ന ഉപസദ്ഭിരാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സുത്യയാ-ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ദക്ഷിണാഭിരാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ഽവഭൃഥേനാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ വശയാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സ്വഗാകാരേണേത്യാഹൈ ഷാ വാ അഗ്നേരാപ്തിസ്തയൈവൈനമാപ്നോതി ॥ 33 ॥
(ഐന്ദ്രിയാ - പുര - ഉത്തരാദ്ധനുസ്ത- ദഗ്നയ - ആഹാ - ഷ്ടൌ ച) (അ. 7)
ഗായത്രേണ പുരസ്താദുപ തിഷ്ഠതേ പ്രാണമേവാസ്മി-ന്ദധാതി ബൃഹ-ദ്രഥന്തരാഭ്യാ-മ്പക്ഷാവോജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാത്യൃതുസ്ഥായജ്ഞാ-യജ്ഞിയേന പുച്ഛമൃതുഷ്വേവ പ്രതി തിഷ്ഠതി പൃഷ്ഠൈരുപ തിഷ്ഠതേ തേജോ വൈ പൃഷ്ഠാനി തേജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാതി പ്രജാപതിരഗ്നിമസൃജത സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ പരാംഐ-ത്തം-വാഁരവന്തീയേനാ-വാരയത ത-ദ്വാരവന്തീയസ്യ വാരവന്തീയത്വഗ്ഗ് ശ്യൈതേന ശ്യേതീ അകുരുത തച്ഛ്യൈതസ്യ ശ്യൈതത്വം- [ശ്യൈതത്വമ്, യ-ദ്വാരവന്തീയേനോപതിഷ്ഠതേ] 34
-ഁയ-ദ്വാരവന്തീയേനോപതിഷ്ഠതേ വാരയത ഏവൈനഗ്ഗ് ശ്യൈതേന ശ്യേതീ കുരുതേ പ്രജാപതേര്ഹൃദയേനാ-പിപക്ഷ-മ്പ്രത്യുപ തിഷ്ഠതേ പ്രേമാണമേവാസ്യ ഗച്ഛതി പ്രാച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി ഗായത്രേണ ഛന്ദസാ-ഽഗ്നിനാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേ-ശ്ശീര്ഷ്ണാഗ്നേ-ശ്ശിര ഉപ ദധാമി ദക്ഷിണയാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി ത്രൈഷ്ടുഭേന ഛന്ദസേന്ദ്രേണ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പക്ഷേണാഗ്നേഃ പക്ഷമുപ ദധാമി പ്രതീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി [ദിശാ സാദയാമി, ജാഗതേന] 35
ജാഗതേന ഛന്ദസാ സവിത്രാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പുച്ഛേനാഗ്നേഃ പുച്ഛമുപ ദധാമ്യുദീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമ്യാനുഷ്ടുഭേന ഛന്ദസാ മിത്രാവരുണാഭ്യാം ഏവതയാ-ഽഗ്നേഃ പക്ഷേണാഗ്നേഃ പക്ഷമുപ ദധാമ്യൂര്ധ്വയാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി പാങ്ക്തേന ഛന്ദസാ ബൃഹസ്പതിനാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പൃഷ്ഠേനാഗ്നേഃ പൃഷ്ഠമുപ ദധാമി യോ വാ അപാത്മാനമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽപാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ-സ്സാത്മാന-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവത്യാത്മേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യേഷ വാ അഗ്നേരാത്മാ സാത്മാനമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ॥ 36 ॥
(ശ്യൈതത്വം - പ്രതീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി - യ-സ്സാത്മാന-ഞ്ചിനുതേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 8)
അഗ്ന ഉദധേ യാ ത ഇഷുര്യുവാ നാമ തയാ നോ മൃഡ തസ്യാസ്തേ നമസ്തസ്യാസ്ത ഉപ ജീവന്തോ ഭൂയാസ്മാഗ്നേ ദുദ്ധ്ര ഗഹ്യ കിഗ്ംശില വന്യ യാ ത ഇഷുര്യുവാ നാമ തയാ നോ മൃഡ തസ്യാസ്തേ നമസ്തസ്യാസ്ത ഉപ ജീവന്തോ ഭൂയാസ്മ പഞ്ച വാ ഏതേ-ഽഗ്നയോ യച്ചിതയ ഉദധിരേവ നാമ പ്രഥമോ ദുദ്ധ്രോ [ദുദ്ധ്രഃ, ദ്വിതീയോ] 37
ദ്വിതീയോ ഗഹ്യസ്തൃതീയഃ കിഗ്ംശിലശ്ചതുര്ഥോ വന്യഃ പഞ്ചമസ്തേഭ്യോ യദാഹുതീര്ന ജുഹുയാദദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച പ്ര ദഹേയുര്യദേതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാഞ്ഛമയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനോ വാമ്മ ആസ-ന്നസോഃ പ്രാണോ-ഽക്ഷ്യോശ്ചക്ഷുഃ കര്ണയോ-ശ്ശ്രോത്ര-മ്ബാഹുവോര്ബല-മൂരുവോരോജോ-ഽരിഷ്ടാ വിശ്വാന്യങ്ഗാനി തനൂ- [തനൂഃ, തനുവാ മേ] 38
-സ്തനുവാ മേ സഹ നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീരപ വാ ഏതസ്മാ-ത്പ്രാണാഃ ക്രാമന്തി യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വന്നധി ക്രാമതി വാമ്മ ആസ-ന്നസോഃ പ്രാണ ഇത്യാഹ പ്രാണാനേവാ-ഽഽത്മ-ന്ധത്തേ യോ രുദ്രോ അഗ്നൌ യോ അഫ്സു യ ഓഷധീഷു യോ രുദ്രോ വിശ്വാ ഭുവനാ-ഽഽവിവേശ തസ്മൈ രുദ്രായ നമോ അസ്ത്വാഹുതിഭാഗാ വാ അന്യേ രുദ്രാ ഹവിര്ഭാഗാ [രുദ്രാ ഹവിര്ഭാഗാഃ, അന്യേ ശതരുദ്രീയഗ്ം] 39
അന്യേ ശതരുദ്രീയഗ്ം ഹുത്വാ ഗാവീധുക-ഞ്ചരുമേതേന യജുഷാ ചരമായാമിഷ്ടകായാ-ന്നി ദദ്ധ്യാ-ദ്ഭാഗധേയേനൈവൈനഗ്ം ശമയതി തസ്യ ത്വൈ ശതരുദ്രീയഗ്ം ഹുതമിത്യാഹുര്യസ്യൈതദഗ്നൌ ക്രിയത ഇതി വസവസ്ത്വാ രുദ്രൈഃ പുരസ്താ-ത്പാന്തു പിതരസ്ത്വാ യമരാജാനഃ പിതൃഭിര്ദക്ഷിണതഃ പാന്ത്വാദിത്യാസ്ത്വാ വിശ്വൈര്ദേവൈഃ പശ്ചാ-ത്പാന്തു ദ്യുതാനസ്ത്വാ മാരുതോ മരുദ്ഭിരുത്തരതഃ പാതു [ ] 40
ദേവാസ്ത്വേന്ദ്രജ്യേഷ്ഠാ വരുണരാജാനോ ഽധസ്താച്ചോ-പരിഷ്ടാച്ച പാന്തു ന വാ ഏതേന പൂതോ ന മേദ്ധ്യോ ന പ്രോക്ഷിതോ യദേനമതഃ പ്രാചീന-മ്പ്രോക്ഷതി യ-ഥ്സഞ്ചിതമാജ്യേന പ്രോക്ഷതി തേന പൂതസ്തേന മേദ്ധ്യസ്തേന പ്രോക്ഷിതഃ ॥ 41 ॥
(ദുധ്ര - സ്തനൂ - ര്ഹവിര്ഭാഗാഃ - പാതു - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
സമീചീ നാമാസി പ്രാചീ ദിക്തസ്യാസ്തേ ഽഗ്നിരധിപതി രസിതോ രക്ഷിതാ യശ്ചാധിപതി ര്യശ്ച ഗോപ്താ താഭ്യാ-ന്നമസ്തൌനോ മൃഡയതാ-ന്തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വാഁ-ഞ്ജമ്ഭേ ദധാമ്യോജസ്വിനീ നാമാസി ദക്ഷിണാ ദി-ക്തസ്യാസ്ത ഇന്ദ്രോ-ഽധിപതിഃ പൃദാകുഃ പ്രാചീ നാമാസി പ്രതീചീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ [ദി-ക്തസ്യാസ്തേ, സോമോ-ഽധിപതി-] 42
സോമോ-ഽധിപതി-സ്സ്വജോ ഽവസ്ഥാവാ നാമാ-സ്യുദീചീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ വരുണോ-ഽധിപതി-സ്തിരശ്ച രാജി-രധിപത്നീ നാമാസി ബൃഹതീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ ബൃഹസ്പതി-രധിപതി-ശ്ശ്വിത്രോ വശിനീ നാമാസീയ-ന്ദി-ക്തസ്യാസ്തേ യമോ-ഽധിപതിഃ കല്മാഷ ഗ്രീവോ രക്ഷിതാ യശ്ചാധിപതി ര്യശ്ച ഗോപ്താ താഭ്യാ-ന്നമസ്തൌ നോ മൃഡയതാ-ന്തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച [ ] 43
നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വാഁ-ഞ്ജമ്ഭേ ദധാമ്യേതാ വൈ ദേവതാ അഗ്നി-ഞ്ചിതഗ്ം രക്ഷന്തി താഭ്യോ യദാഹുതീര്ന ജുഹുയാ-ദദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച ധ്യായേയുര്യദേതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാ-ഞ്ഛമയതി നാ-ഽഽര്തി-മാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനോ ഹേതയോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഃ ഁപുരോ ഗൃഹാ അഗ്നിര്വ ഇഷവ-സ്സലിലോ നിലിപാ-ന്നാമ [ ] 44
സ്ഥ തേഷാം-വോഁ ദക്ഷിണാ ഗൃഹാഃ പിതരോ വ ഇഷവ-സ്സഗരോ വജ്രിണോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഃ ഁപശ്ചാ-ദ്ഗൃഹാ-സ്സ്വപ്നോ വ ഇഷവോ ഗഹ്വരോ ഽവസ്ഥാവാനോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഁ ഉത്തരാ-ദ്ഗൃഹാ ആപോ വ ഇഷവ-സ്സമുദ്രോ-ഽധിപതയോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഁ ഉപരി ഗൃഹാ വര്ഷം-വഁ ഇഷവോ-ഽവസ്വാന് ക്രവ്യാ നാമ സ്ഥ പാര്ഥിവാ-സ്തേഷാം-വഁ ഇഹ ഗൃഹാ [ഗൃഹാഃ, അന്നം-വഁ] 45
അന്നം-വഁ ഇഷവോ ഽനിമിഷോ വാതനാമ-ന്തേഭ്യോ വോ നമസ്തേ നോ മൃഡയത തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വോഁ ജമ്ഭേ ദധാമി ഹുതാദോ വാ അന്യേ ദേവാ അഹുതാദോ-ഽന്യേ താനഗ്നിചിദേവോഭയാ-ന്പ്രീണാതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണൈതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാ-ന്പ്രീണാത്യഥോ ഖല്വാഹുരിഷ്ടകാ വൈ ദേവാ അഹുതാദ ഇ- [അഹുതാദ ഇതി, അനുപരിക്രാമ-] 46
-ത്യനുപരിക്രാമ-ഞ്ജുഹോത്യപരിവര്ഗമേവൈനാ-ന്പ്രീണാതീമഗ്ഗ് സ്തനമൂര്ജസ്വന്ത-ന്ധയാപാ-മ്പ്രപ്യാതമഗ്നേ സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । ഉഥ്സ-ഞ്ജുഷസ്വ മധുമന്തമൂര്വ സമുദ്രിയഗ്ം സദനമാ വിശസ്വ ॥ യോ വാ അഗ്നി-മ്പ്രയുജ്യ ന വിമുഞ്ചതി യഥാ-ഽശ്വോ യുക്തോ-ഽവിമുച്യമാനഃ, ക്ഷുദ്ധ്യ-ന്പരാഭവത്യേവമസ്യാഗ്നിഃ പരാ ഭവതി ത-മ്പരാഭവന്തം-യഁജമാനോ-ഽനു പരാ ഭവതി സോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ ലൂക്ഷോ [ലൂക്ഷഃ, ഭവതീമഗ്ഗ് സ്തന] 47
ഭവതീമഗ്ഗ് സ്തന-മൂര്ജസ്വന്ത-ന്ധയാപാമിത്യാജ്യസ്യ പൂര്ണാഗ് സ്രുച-ഞ്ജുഹോത്യേഷ വാ അഗ്നേര്വിമോകോ വിമുച്യൈവാസ്മാ അന്നമപി ദധാതി തസ്മാദാഹുര്യശ്ചൈവം-വേഁദ യശ്ച ന സുധായഗ്ം ഹ വൈ വാജീ സുഹിതോ ദധാതീത്യഗ്നിര്വാവ വാജീ തമേവ ത-ത്പ്രീണാതി സ ഏന-മ്പ്രീതഃ പ്രീണാതി വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 48 ॥
(പ്രതീചീ ദിക്തസ്യാസ്തേ-ദ്വിഷ്മോ യശ്ച-നിലിമ്പാ നാ-മേ ഹ ഗൃഹാ-ഇതി-ലൂക്ഷോ-വസീയാ-ന്ഭവതി) (അ. 10)
ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ സൂകരോ വരുണായ രാജ്ഞേ കൃഷ്ണോ യമായ രാജ്ഞ ഋശ്യ ഋഷഭായ രാജ്ഞേ ഗവയ-ശ്ശാര്ദൂലായ രാജ്ഞേ ഗൌരഃ പുരുഷരാജായ മര്കടഃ ക്ഷിപ്രശ്യേനസ്യ വര്തികാ നീലങ്ഗോഃ ക്രിമി-സ്സോമസ്യ രാജ്ഞഃ കുലുങ്ഗ-സ്സിന്ധോ-ശ്ശിഗ്ംശുമാരോ ഹിമവതോ ഹസ്തീ ॥ 49
(ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ-ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 11)
മയുഃ പ്രാജാപത്യ ഊലോ ഹലീക്ഷ്ണോ വൃഷദഗ്ംശസ്തേ ധാതു-സ്സരസ്വത്യൈ ശാരിഃ ശ്യേതാ പുരുഷവാ-ഖ്സരസ്വതേ ശുകഃ ശ്യേതഃ പുരുഷവാഗാരണ്യോ-ഽജോ നകുല-ശ്ശകാ തേ പൌഷ്ണാ വാചേ ക്രൌഞ്ചഃ ॥ 50 ॥
(മയു - സ്ത്രയോവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 12)
അപാ-ന്നപ്ത്രേ ജഷോ നാക്രോ മകരഃ കുലീകയസ്തേ-ഽകൂപാരസ്യ വാചേ പൈങ്ഗരാജോ ഭഗായ കുഷീതക ആതീ വാഹസോ ദര്വിദാ തേ വായവ്യാ ദിഗ്ഭ്യശ്ചക്രവാകഃ ॥ 51 ॥
(അപാ - മേകാന്നവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 13)
ബലായാജഗര ആഖു-സ്സൃജയാ ശയണ്ഡകസ്തേ മൈത്രാ മൃത്യവേ-ഽസിതോ മന്യവേ സ്വജഃ കുംഭീനസഃ പുഷ്കരസാദോ ലോഹിതാഹിസ്തേ ത്വാഷ്ട്രാഃ പ്രതിശ്രുത്കായൈ വാഹസഃ ॥ 52 ॥
(ബലായാ - ഷ്ടാദശ) (അ. 14)
പുരുഷമൃഗശ്ചന്ദ്രമസേ ഗോധാ കാലകാ ദാര്വാഘാടസ്തേ വനസ്പതീനാമേണ്യഹ്നേ കൃഷ്ണോ രാത്രിയൈ പികഃ, ക്ഷ്വിങ്കാ നീലശീര്ഷ്ണീ തേ-ഽര്യമ്ണേ ധാതുഃ കത്കടഃ ॥ 53 ॥
(പുരുഷമൃഗോ-ഽഷ്ടാദശ) (അ. 15)
സൌരീ ബലാകര്ശ്യോ മയൂരഃ ശ്യേനസ്തേ ഗന്ധര്വാണാം-വഁസൂനാ-ങ്കപിഞ്ജലോ രുദ്രാണാ-ന്തിത്തിരീ രോഹി-ത്കുണ്ഡൃണാചീ ഗോലത്തികാ താ അഫ്സരസാ-മരണ്യായ സൃമരഃ ॥ 54 ॥
(സൌ-ര്യഷ്ടാദശ) (അ. 16)
പൃഷതോ വൈശ്വദേവഃ പിത്വോ ന്യങ്കുഃ കശസ്തേ-ഽനുമത്യാ അന്യവാപോ-ഽര്ധമാസാനാ-മ്മാസാ-ങ്കശ്യപഃ ക്വയിഃ കുടരുര്ദാത്യൌഹസ്തേ സിനീവാല്യൈ ബൃഹസ്പതയേ ശിത്പുടഃ ॥ 55 ॥
(പൃഷതാ- ഽഷ്ടാദശ) (അ. 17)
ശകാ ഭൌമീ പാന്ത്രഃ കശോ മാന്ഥീലവസ്തേ പിതൃണാ-മൃതൂനാ-ഞ്ജഹകാ സംവഁഥ്സരായ ലോപാ കപോത ഉലൂക-ശ്ശശസ്തേ നൈര്ഋതാഃ കൃകവാകുഃ സാവിത്രഃ ॥ 56 ॥
(ശകാ - ഽഷ്ടാദശ ) (അ. 18)
രുരൂ രൌദ്രഃ കൃകലാസ-ശ്ശകുനിഃ പിപ്പകാ തേ ശരവ്യായൈ ഹരിണോ മാരുതോ ബ്രഹ്മണേ ശാര്ഗസ്തരക്ഷുഃ കൃഷ്ണ-ശ്ശ്വാ ചതുരക്ഷോ ഗര്ദഭസ്ത ഇതരജനാനാമഗ്നയേ ധൂങ്ക്ഷ്ണാ ॥ 57 ॥
(രുരു - ര്വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 19)
അലജ ആന്തരിക്ഷ ഉദ്രോ മദ്ഗുഃ പ്ലവസ്തേ-ഽപാമദിത്യൈ ഹഗ്ംസസാചിരിന്ദ്രാണ്യൈ കീര്ശാ ഗൃദ്ധ്രഃ ശിതികക്ഷീ വാര്ധ്രാണസസ്തേ ദിവ്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യാ ശ്വാവിത് ॥ 58 ॥
(അലജോ - ഽഷ്ടാദശ ) (അ. 20)
സുപര്ണഃ പാര്ജന്യോ ഹഗ്ംസോ വൃകോ വൃഷദഗ്ംശസ്ത ഐന്ദ്രാ അപാമുദ്രോ ഽര്യമ്ണേ ലോപാശ-സ്സിഗ്ംഹോ നകുലോ വ്യാഘ്രസ്തേ മഹേന്ദ്രായ കാമായ പരസ്വാന് ॥ 59 ॥
(സുപണോ - ഽഷ്ടാദശ) (അ. 21)
ആഗ്നേയഃ കൃഷ്ണഗ്രീവ-സ്സാരസ്വതീ മേഷീ ബഭ്രു-സ്സൌമ്യഃ പൌഷ്ണ-ശ്ശ്യാമ-ശ്ശിതിപൃഷ്ഠോ ബാര്ഹസ്പത്യ-ശ്ശില്പോ വൈശ്വദേവ ഐന്ദ്രോ-ഽരുണോ മാരുതഃ കല്മാഷ ഐന്ദ്രാഗ്ന-സ്സഗ്ംഹിതോ ഽധോരാമ-സ്സാവിത്രോ വാരുണഃ പേത്വഃ ॥ 60 ॥
(ആഗ്നേയോ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 22)
അശ്വസ്തൂപരോ ഗോമൃഗസ്തേ പ്രാജാപത്യാ ആഗ്നേയൌ കൃഷ്ണഗ്രീവൌ ത്വാഷ്ട്രൌ ലോമശസക്ഥൌ ശിതിപൃഷ്ഠൌ ബാര്ഹസ്പത്യൌ ധാത്രേ പൃഷോദര-സ്സൌര്യോ ബലക്ഷഃ പേത്വഃ ॥ 61 ॥
(അശ്വഃ - ഷോഡശ) (അ. 23)
അഗ്നയേ-ഽനീകവതേ രോഹിതാഞ്ജി-രനഡ്വാ-നധോരാമൌ സാവിത്രൌ പൌഷ്ണൌ രജതനാഭീ വൈശ്വദേവൌ പിശങ്ഗൌ തൂപരൌ മാരുതഃ കല്മാഷ ആഗ്നേയഃ കൃഷ്ണോ-ഽജ-സ്സാരസ്വതീ മേഷീ വാരുണഃ കൃഷ്ണ ഏകശിതിപാ-ത്പേത്വഃ ॥ 62 ॥
(അഗ്നയേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 24)
(യദേകേന - പ്രജാപതിഃ പ്രേണാ-ഽനു - യജുഷാ - ഽഽപോ - വിശ്വകര്മാ - ഽഗ്ന ആ യാഹി - സുവര്ഗായ വജ്രോ - ഗായത്രേണാ - ഗ്ന ഉദധേ - സമീചീ - ന്ദ്രായ - മയു - രപാം - ബലായ - പുരുഷമൃഗഃ - സൌരീ - പൃഷതഃ - ശകാ - രുരു - രലജഃ - സുപര്ണ - ആഗ്നേയോ - ഽശ്വോ - ഽഗ്നയേ-ഽനീകവതേ - ചതുര്വിഗ്ംശതിഃ)
(യദേകേന - സ പാപീയാ - നേതദ്വാ അഗ്നേ - ര്ധനുസ്ത-ദ്- ദേവാസ്ത്വേന്ദ്രജ്യേഷ്ഠാ - അപാ-ന്നപ്ത്രേ - ഽശ്വസ്തൂപരോ - ദ്വിഷഷ്ടിഃ)
(യദേകേ, നൈകശിതിപാ-ത്പേത്വഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ പഞ്ചമഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
യദേകേന സഗ്ഗ് സ്ഥാപയതി യജ്ഞസ്യ സന്തത്യാ അവിച്ഛേദായൈന്ദ്രാഃ പശവോ യേ മുഷ്കരാ യദൈന്ദ്രാ-സ്സന്തോ-ഽഗ്നിഭ്യ ആലഭ്യന്തേ ദേവതാഭ്യ-സ്സമദ-ന്ദധാത്യാഗ്നേയീ-സ്ത്രിഷ്ടുഭോ യാജ്യാനുവാക്യാഃ കുര്യാ-ദ്യദാഗ്നേയീസ്തേനാ ഽഽഗ്നേയാ യ-ത്ത്രിഷ്ടുഭ-സ്തേനൈന്ദ്രാ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ന ദേവതാഭ്യ-സ്സമദ-ന്ദധാതി വായവേ നിയുത്വതേ തൂപരമാ ലഭതേ തേജോ-ഽഗ്നേര്വായുസ്തേജസ ഏഷ ആ ലഭ്യതേ തസ്മാ-ദ്യദ്രിയങ് വായു- [വായുഃ, വാതി] 1
-ര്വാതി തദ്രിയങ്ങ-ഗ്നി-ര്ദഹതി സ്വമേവ ത-ത്തേജോ-ഽന്വേതി യന്ന നിയുത്വതേ സ്യാദുന്മാദ്യേ-ദ്യജമാനോ നിയുത്വതേ ഭവതി യജമാനസ്യാ-ഽനുന്മാദായ വായുമതീ ശ്വേതവതീ യാജ്യാനുവാക്യേ ഭവത-സ്സതേജസ്ത്വായ ഹിരണ്യഗര്ഭ-സ്സമവര്തതാഗ്ര ഇത്യാഘാരമാ ഘാരയതി പ്രജാപതിര്വൈ ഹിരണ്യഗര്ഭഃ പ്രജാപതേ-രനുരൂപത്വായ സര്വാണി വാ ഏഷ രൂപാണി പശൂനാ-മ്പ്രത്യാ ലഭ്യതേ യച്ഛ്മശ്രുണസ്ത- [യച്ഛ്മശ്രുണസ്തത്, പുരുഷാണാഗ്ം] 2
-ത്പുരുഷാണാഗ്ം രൂപം-യഁ-ത്തൂപരസ്ത-ദശ്വാനാം-യഁദന്യതോദ-ന്ത-ദ്ഗവാം-യഁദവ്യാ ഇവ ശഫാസ്തദവീനാം-യഁദജസ്തദജാനാം-വാഁയുര്വൈ പശൂനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ യ-ദ്വായവ്യോ ഭവത്യേത-മേവൈനമഭി സഞ്ജാനാനാഃ പശവ ഉപ തിഷ്ഠന്തേ വായവ്യഃ കാര്യാ(3)ഃ പ്രാജാപത്യാ(3) ഇത്യാഹു-ര്യ-ദ്വായവ്യ-ങ്കുര്യാ-ത്പ്രജാപതേ-രിയാദ്യ-ത്പ്രാജാപത്യ-ങ്കുര്യാ-ദ്വായോ- [-ദ്വായോഃ, ഇയാദ്യ-] 3
-രിയാദ്യ-ദ്വായവ്യഃ പശുര്ഭവതി തേന വായോര്നൈതി യ-ത്പ്രാജാപത്യഃ പുരോഡാശോ ഭവതി തേന പ്രജാപതേര്നൈതി യ-ദ്ദ്വാദശകപാലസ്തേന വൈശ്വാനരാന്നൈത്യാഗ്നാ വൈഷ്ണവമേകാദശ-കപാല-ന്നിര്വപതി ദീക്ഷിഷ്യമാണോ--ഽഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ വിഷ്ണുര്യജ്ഞോ ദേവതാശ്ചൈവ യജ്ഞ-ഞ്ചാ-ഽഽ രഭതേ-ഽഗ്നിരവമോ ദേവതാനാം-വിഁഷ്ണുഃ പരമോ യദാഗ്നാ-വൈഷ്ണവ-മേകാദശകപാല-ന്നിര്വപതി ദേവതാ [ദേവതാഃ, ഏവോഭയതഃ] 4
ഏവോഭയതഃ പരിഗൃഹ്യ യജമാനോ-ഽവ രുന്ധേ പുരോഡാശേന വൈ ദേവാ അമുഷ്മിന് ഁലോക ആര്ധ്നുവന് ചരുണാ-ഽസ്മിന്. യഃ കാമയേതാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോക ഋദ്ധ്നുയാമിതി സ പുരോഡാശ-ങ്കുര്വീതാ-ഽമുഷ്മിന്നേവ ലോക ഋദ്ധ്നോതി യദഷ്ടാകപാല-സ്തേനാ-ഽഽഗ്നേയോ യ-ത്ത്രികപാലസ്തേന വൈഷ്ണവ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ യഃ കാമയേതാസ്മിന് ഁലോക ഋദ്ധ്നുയാമിതി സ ചരു-ങ്കുര്വീതാഗ്നേര്ഘൃതം-വിഁഷ്ണോ-സ്തണ്ഡുലാ-സ്തസ്മാ [-സ്തസ്മാത്, ചരുഃ കാര്യോ-ഽസ്മിന്നേവ] 5
-ച്ചരുഃ കാര്യോ-ഽസ്മിന്നേവ ലോക ഋദ്ധ്നോത്യാദിത്യോ ഭവതീ യം-വാഁ അദിതിരസ്യാമേവ പ്രതി തിഷ്ഠത്യഥോ അസ്യാമേവാധി യജ്ഞ-ന്തനുതേ യോ വൈ സംവഁഥ്സരമുഖ്യ-മഭൃത്വാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യഥാ സാമി ഗര്ഭോ-ഽവപദ്യതേ താദൃഗേവ തദാര്തിമാര്ച്ഛേ-ദ്വൈശ്വാനര-ന്ദ്വാദശകപാല-മ്പുരസ്താന്നിര്വപേ-ഥ്സംവഁഥ്സരോ വാ അഗ്നി-ര്വൈശ്വാനരോ യഥാ സംവഁഥ്സരമാപ്ത്വാ [ ] 6
കാല ആഗതേ വിജായത ഏവമേവ സംവഁഥ്സരമാപ്ത്വാ കാല ആഗതേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യേഷാ വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂര്യ-ദ്വൈശ്വാനരഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമവ രുന്ധേ ത്രീണ്യേതാനി ഹവീഗ്ംഷി ഭവന്തി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷാം-ലോഁകാനാഗ്ം രോഹായ ॥ 7 ॥
(യദ്രിയം-വാഁയു - ര്യച്ഛ്മശ്രുണസ്ത-ദ്- വായോ - ര്നിര്വപതി ദേവതാ - സ്തസ്മാ - ദാപ്ത്വാ - ഷ്ടാത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 1)
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ-സ്സൃഷ്ട്വാ പ്രേണാ-ഽനു പ്രാവിശ-ത്താഭ്യഃ പുന-സ്സമ്ഭവിതു-ന്നാശക്നോ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീദൃദ്ധ്നവദി-ഥ്സ യോ മേതഃ പുനഃ സഞ്ചിനവദിതി ത-ന്ദേവാ-സ്സമചിന്വ-ന്തതോ വൈ ത ആര്ധ്നുവന് യ-ഥ്സമചിന്വ-ന്തച്ചിത്യസ്യ ചിത്യത്വം-യഁ ഏവം-വിഁദ്വാനഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഋദ്ധ്നോത്യേവ കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുരഗ്നിവാ- [ഇത്യാഹുരഗ്നിവാന്, അസാനീതി വാ] 8
-നസാനീതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ഽഗ്നിവാനേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുര്ദേവാ മാ വേദന്നിതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ വിദുരേന-ന്ദേവാഃ കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുര്ഗൃഹ്യസാനീതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ഗൃഹ്യേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹുഃ പശുമാനസാനീതി വാ അഗ്നി- [വാ അഗ്നിഃ, ചീയതേ പശുമാനേവ] 9
-ശ്ചീയതേ പശുമാനേവ ഭവതി കസ്മൈ കമഗ്നിശ്ചീയത ഇത്യാഹു-സ്സപ്ത മാ പുരുഷാ ഉപ ജീവാനിതി വാ അഗ്നിശ്ചീയതേ ത്രയഃ പ്രാഞ്ചസ്ത്രയഃ പ്രത്യഞ്ച ആത്മാ സപ്തമ ഏതാവന്ത ഏവൈനമമുഷ്മിന് ഁലോക ഉപ ജീവന്തി പ്രജാപതിരഗ്നിമചികീഷത ത-മ്പൃഥിവ്യബ്രവീന്ന മയ്യഗ്നി-ഞ്ചേഷ്യസേ-ഽതി മാ ധക്ഷ്യതി സാ ത്വാ-ഽതിദഹ്യമാനാ വി ധവിഷ്യേ [വി ധവിഷ്യേ, സ പാപീയാ-] 10
സ പാപീയാ-ന്ഭവിഷ്യസീതി സോ-ഽബ്രവീ-ത്തഥാ വാ അഹ-ങ്കരിഷ്യാമി യഥാ ത്വാ നാതിധക്ഷ്യതീതി സ ഇമാമഭ്യമൃശ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേതീമാമേവേഷ്ടകാ-ങ്കൃത്വോപാ-ധത്താ-നതിദാഹായ യ-ത്പ്രത്യഗ്നി-ഞ്ചിന്വീത തദഭി മൃശേ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേ- [-ദ്ധ്രുവാ സീദ, ഇതീമാമേവേഷ്ടകാ] 11
-തീമാമേവേഷ്ടകാ-ങ്കൃത്വോപ ധത്തേ-ഽനതിദാഹായ പ്രജാപതിരകാമയത പ്രജായേയേതി സ ഏതമുഖ്യമപശ്യ-ത്തഗ്ം സംവഁഥ്സരമബിഭസ്തതോ വൈ സ പ്രാജായത തസ്മാ-ഥ്സംവഁഥ്സര-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ തം-വഁസവോ-ഽബ്രുവ-ന്പ്ര ത്വമജനിഷ്ഠാ വയ-മ്പ്രജായാമഹാ ഇതി തം-വഁസുഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ത്ത-ന്ത്രീണ്യഹാന്യബിഭരു-സ്തേന [-സ്തേന, ത്രീണി] 12
ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ത്ത്ര്യഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ താ-ന്രുദ്രാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയ-മ്പ്രജായാമഹാ ഇതി തഗ്ം രുദ്രേഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ന്തഗ്ം ഷഡഹാന്യബിഭരുസ്തേന ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ഥ്ഷഡഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ താനാദിത്യാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയ- [-ഁവയമ്, പ്ര ജായാമഹാ] 13
-മ്പ്ര ജായാമഹാ ഇതി തമാദിത്യേഭ്യഃ പ്രായച്ഛ-ന്ത-ന്ദ്വാദശാഹാന്യബിഭരുസ്തേന ത്രീണി ച ശതാന്യസൃജന്ത ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശത-ഞ്ച തസ്മാ-ദ്ദ്വാദശാഹ-മ്ഭാര്യഃ പ്രൈവ ജായതേ തേന വൈ തേ സഹസ്രമസൃജന്തോഖാഗ്ം സഹസ്രതമീം-യഁ ഏവമുഖ്യഗ്ം സാഹസ്രം-വേഁദ പ്ര സഹസ്ര-മ്പശൂനാപ്നോതി ॥ 14 ॥
(അഗ്നിവാന് - പശുമാനസാനീതി വാ അഗ്നി - ര്ധവിഷ്യേ - മൃശേ-ത്പ്രജാപതിസ്ത്വാ സാദയതു തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ ധ്രുവാ സീദ - തേന - താനാദിത്യാ അബ്രുവ-ന്പ്ര യൂയമജനിഢ്വം-വഁയം - ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
യജുഷാ വാ ഏഷാ ക്രിയതേ യജുഷാ പച്യതേ യജുഷാ വി മുച്യതേ യദുഖാ സാ വാ ഏഷൈതര്ഹി യാതയാമ്നീ സാ ന പുനഃ പ്രയുജ്യേത്യാഹുരഗ്നേ യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം ഇത്യുഖായാ-ഞ്ജുഹോതി തേനൈവൈനാ-മ്പുനഃ പ്രയുങ്ക്തേ തേനായാതയാമ്നീ യോ വാ അഗ്നിം-യോഁഗ ആഗതേ യുനക്തി യുങ്ക്തേ യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ [യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ, യുക്ഷ്വാ ഹി] 15
യുക്ഷ്വാ ഹി യേ തവ യുക്ഷ്വാ ഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം ഇത്യാഹൈഷ വാ അഗ്നേര്യോഗസ്തേനൈവൈനം-യുഁനക്തി യുങ്ക്തേ യുഞ്ജാനേഷു ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ന്യങ്ങഗ്നിശ്ചേതവ്യാ(3) ഉത്താനാ(3) ഇതി വയസാം-വാഁ ഏഷ പ്രതിമയാ ചീയതേ യദഗ്നിര്യന്ന്യഞ്ച-ഞ്ചിനുയാ-ത്പൃഷ്ടിത ഏനമാഹുതയ ഋച്ഛേയുര്യദുത്താന-ന്ന പതിതുഗ്ം ശക്നുയാദസുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ സ്യാ-ത്പ്രാചീന-മുത്താന- [-മുത്താനമ്, പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി] 16
-മ്പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി മുഖത ഏവൈനമാഹുതയ ഋച്ഛന്തി നോത്താന-ഞ്ചിനുതേ സുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ ഭവതി സൌര്യാ ജുഹോതി ചക്ഷുരേവാസ്മി-ന്പ്രതി ദധാതി ദ്വിര്ജുഹോതി ദ്വേ ഹി ചക്ഷുഷീ സമാന്യാ ജുഹോതി സമാനഗ്ം ഹി ചക്ഷു-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസ-ന്തേ വാമം-വഁസു സ-ന്ന്യദധത തദ്ദേവാ വാമഭൃതാ-ഽവൃഞ്ജത തദ്വാമഭൃതോ വാമഭൃത്ത്വം-യഁദ്വാമഭൃത മുപദധാതി വാമമേവ തയാ വസു യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ വൃങ്ക്തേ ഹിരണ്യമൂര്ധ്നീ ഭവതി ജ്യോതിര്വൈ ഹിരണ്യ-ഞ്ജ്യോതിര്വാമ-ഞ്ജ്യോതിഷൈവാസ്യ ജ്യോതിര്വാമം-വൃഁങ്ക്തേ ദ്വിയജുര്ഭവതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 17 ॥
(യുഞ്ജാനേഷ്വഗ്നേ-പ്രാചീനമുത്താനം - ഁവാമഭൃതം - ചതുര്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
ആപോ വരുണസ്യ പത്നയ ആസ-ന്താ അഗ്നിരഭ്യദ്ധ്യായ-ത്താ-സ്സമഭവ-ത്തസ്യ രേതഃ പരാ-ഽപത-ത്തദിയമഭവദ്യ-ദ്ദ്വിതീയ-മ്പരാ-ഽപത-ത്തദസാവഭവദിയം-വൈഁ വിരാഡസൌ സ്വരാഡ് യ-ദ്വിരാജാവുപദധാതീമേ ഏവോപ ധത്തേ യദ്വാ അസൌ രേതഃ സിഞ്ചതി തദസ്യാ-മ്പ്രതി തിഷ്ഠതി ത-ത്പ്ര ജായതേ താ ഓഷധയോ [ഓഷധയഃ, വീരുധോ] 18
വീരുധോ ഭവന്തി താ അഗ്നിരത്തി യ ഏവം-വേഁദ പ്രൈവ ജായതേ-ഽന്നാദോ ഭവതി യോ രേതസ്വീ സ്യാ-ത്പ്രഥമായാ-ന്തസ്യ ചിത്യാമുഭേ ഉപ ദദ്ധ്യാദിമേ ഏവാസ്മൈ സമീചീ രേതഃ സിഞ്ചതോ യ-സ്സിക്തരേതാ-സ്സ്യാ-ത്പ്രഥമായാ-ന്തസ്യ ചിത്യാമന്യാമുപ ദദ്ധ്യാദുത്തമായാമന്യാഗ്ം രേത ഏവാസ്യ സിക്തമാഭ്യാമുഭയതഃ പരി ഗൃഹ്ണാതി സംവഁഥ്സര-ന്ന ക- [സംവഁഥ്സര-ന്ന കമ്, ചന പ്രത്യവരോഹേന്ന] 19
-ഞ്ചന പ്രത്യവരോഹേന്ന ഹീമേ കഞ്ചന പ്രത്യവരോഹതസ്തദേനയോര്വ്രതം-യോഁ വാ അപ ശീര്ഷാണമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽപശീര്ഷാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ-സ്സശീര്ഷാണ-ഞ്ചിനുതേ സശീര്ഷാ ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി ചിത്തി-ഞ്ജുഹോമി മനസാ ഘൃതേന യഥാ ദേവാ ഇഹാ-ഽഽഗമന് വീതിഹോത്രാ ഋതാവൃധഃ സമുദ്രസ്യ വയുനസ്യ പത്മന് ജുഹോമി വിശ്വകര്മണേ വിശ്വാ-ഽഹാ-ഽമര്ത്യഗ്ം ഹവിരിതി സ്വയമാതൃണ്ണാമുപധായ ജുഹോ- [ജുഹോതി, ഏതദ്വാ] 20
-ത്യേതദ്വാ അഗ്നേ-ശ്ശിര-സ്സശീര്ഷാണമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സശീര്ഷാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിസ്തസ്യ യദയഥാപൂര്വ-ങ്ക്രിയതേ ഽസുവര്ഗ്യമസ്യ ത-ഥ്സുവര്ഗ്യോ ഽഗ്നിശ്ചിതിമുപധായാഭി മൃശേച്ചിത്തിമചിത്തി-ഞ്ചിനവദ്വി വിദ്വാ-ന്പൃഷ്ഠേവ വീതാ വൃജിനാ ച മര്താ-ന്രായേ ച ന-സ്സ്വപത്യായ ദേവ ദിതി-ഞ്ച രാസ്വാ-ദിതിമുരുഷ്യേതി യഥാപൂര്വമേവൈനാമുപ ധത്തേ പ്രാഞ്ചമേന-ഞ്ചിനുതേ സുവര്ഗ്യോ-ഽസ്യ ഭവതി ॥ 21 ॥
(ഓഷധയഃ - കം - ജുഹോതി - സ്വപത്യായാ - ഷ്ടാദശ ച) (അ. 4)
വിശ്വകര്മാ ദിശാ-മ്പതി-സ്സ നഃ പശൂ-ന്പാതു സോ-ഽസ്മാ-ന്പാതു തസ്മൈ നമഃ പ്രജാപതീ രുദ്രോ വരുണോ ഽഗ്നിര്ദിശാ-മ്പതി-സ്സ നഃ പശൂ-ന്പാതു സോ-ഽസ്മാ-ന്പാതു തസ്മൈ നമ ഏതാ വൈ ദേവതാ ഏതേഷാ-മ്പശൂനാ-മധിപതയ-സ്താഭ്യോ വാ ഏഷ ആ വൃശ്ച്യതേ യഃ പശുശീര്ഷാണ്യുപ ദധാതി ഹിരണ്യേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യേതാഭ്യ ഏവ ദേവതാഭ്യോ നമസ്കരോതി ബ്രഹ്മവാദിനോ [ബ്രഹ്മവാദിനഃ, വദന്ത്യഗ്നൌ ഗ്രാമ്യാ-] 22
വദന്ത്യഗ്നൌ ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂ-ന്പ്ര ദധാതി ശുചാ-ഽഽരണ്യാനര്പയതി കി-ന്തത ഉച്ഛിഗ്ംഷതീതി യദ്ധിരണ്യേഷ്ടകാ ഉപദധാത്യമൃതം-വൈഁ ഹിരണ്യമമൃതേനൈവ ഗ്രാമ്യേഭ്യഃ പശുഭ്യോ ഭേഷജ-ങ്കരോതി നൈനാന് ഹിനസ്തി പ്രാണോ വൈ പ്രഥമാ സ്വയമാതൃണ്ണാ വ്യാനോ ദ്വിതീയാ-ഽപാനസ്തൃതീയാ-ഽനു പ്രാ-ഽണ്യാ-ത്പ്രഥമാഗ് സ്വയമാതൃണ്ണാമുപധായ പ്രാണേനൈവ പ്രാണഗ്ം സമര്ധയതി വ്യന്യാ- [സമര്ധയതി വ്യന്യാത്, ദ്വിതീയാമുപധായ] 23
-ദ്ദ്വിതീയാമുപധായ വ്യാനേനൈവ വ്യാനഗ്ം സമര്ധയത്യപാന് യാത്തൃതീയാമുപധായാ-പാനേനൈവാപാനഗ്ം സമര്ധയത്യഥോ പ്രാണൈരേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ഭൂര്ഭുവ-സ്സുവരിതി സ്വയമാതൃണ്ണാ ഉപ ദധാതീമേ വൈ ലോകാ-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ഏതാഭിഃ ഖലുവൈ വ്യാഹൃതീഭിഃ പ്രജാപതിഃ പ്രാ-ഽജായത യദേതാഭിര്വ്യാഹൃതീഭി-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ഉപദധാതീമാനേവ ലോകാനുപധായൈഷു [ ] 24
ലോകേഷ്വധി പ്രജായതേ പ്രാണായ വ്യാനായാപാനായ വാചേ ത്വാ ചക്ഷുഷേ ത്വാ തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദാഗ്നിനാ വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമജിഗാഗ്ംസ-ന്തേന പതിതു-ന്നാശക്നുവ-ന്ത ഏതാശ്ചതസ്ര-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ അപശ്യ-ന്താ ദിക്ഷൂപാദധത തേന സര്വതശ്ചക്ഷുഷാ സുവര്ഗം-ലോഁകമായന് യച്ചതസ്ര-സ്സ്വയമാതൃണ്ണാ ദിക്ഷൂപദധാതി സര്വതശ്ചക്ഷുഷൈവ തദഗ്നിനാ യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി ॥ 25 ॥
(ബ്രഹ്മവാദിനോ - വ്യന്യാ - ദേഷു - യജമാന - സ്ത്രീണി ച) (അ. 5)
അഗ്ന ആ യാഹി വീതയ ഇത്യാഹാ-ഹ്വതൈവൈന-മഗ്നി-ന്ദൂതം-വൃഁണീമഹ ഇത്യാഹ ഹൂത്വൈവൈനം-വൃഁണീതേ ഽഗ്നിനാ-ഽഗ്നി-സ്സമിദ്ധ്യത ഇത്യാഹ സമിന്ധ ഏവൈനമഗ്നിര്വൃത്രാണി ജങ്ഘനദിത്യാഹ സമിദ്ധ ഏവാസ്മിന്നിന്ദ്രിയ-ന്ദധാത്യഗ്നേ-സ്സ്തോമ-മ്മനാമഹ ഇത്യാഹ മനുത ഏവൈനമേതാനി വാ അഹ്നാഗ്ം രൂപാ- [രൂപാണി, അന്വഹമേവൈന-] 26
-ണ്യന്വഹമേവൈന-ഞ്ചിനുതേ ഽവാഹ്നാഗ്ം രൂപാണി രുന്ധേ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാദ്യാതയാമ്നീരന്യാ ഇഷ്ടകാ അയാതയാമ്നീ ലോക-മ്പൃണേത്യൈന്ദ്രാഗ്നീ ഹി ബാര്ഹസ്പത്യേതി ബ്രൂയാദിന്ദ്രാഗ്നീ ച ഹി ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിശ്ചാ-യാതയാമാനോ ഽനുചരവതീ ഭവത്യജാമിത്വായാ -നുഷ്ടുഭാ-ഽനു ചരത്യാത്മാ വൈ ലോക-മ്പൃണാ പ്രാണോ ഽനുഷ്ടു-പ്തസ്മാ-ത്പ്രാണ-സ്സര്വാണ്യങ്ഗാന്യനു ചരതി താ അസ്യ സൂദദോഹസ [സൂദദോഹസഃ, ഇത്യാഹ] 27
ഇത്യാഹ തസ്മാ-ത്പരുഷിപരുഷി രസ-സ്സോമഗ്ഗ് ശ്രീണന്തി പൃശ്ഞയ ഇത്യാഹാന്നം-വൈഁ പൃശ്ഞ്യന്നമേവാവ രുന്ധേ-ഽര്കോ വാ അഗ്നിരര്കോ-ഽന്നമന്നമേവാവ രുന്ധേ ജന്മ-ന്ദേവാനാം-വിഁശസ്ത്രിഷ്വാ രോചനേ ദിവ ഇത്യാഹേമാനേവാസ്മൈ ലോകാന് ജ്യോതിഷ്മതഃ കരോതി യോ വാ ഇഷ്ടകാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി തയാ ദേവതയാ-ഽങ്ഗിരസ്വ-ദ്ധ്രുവാ സീദേത്യാഹൈഷാ വാ ഇഷ്ടകാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാ യ ഏവം-വേഁദ പ്രത്യേവതിഷ്ഠതി ॥ 28 ॥
(രൂപാണി - സൂദദോഹസ - സ്തയാ - ഷോഡശ ച) (അ. 6)
സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ ചീയതേ യദഗ്നിര്വജ്ര ഏകാദശിനീ യദഗ്നാവേകാദശിനീ-മ്മിനുയാ-ദ്വജ്രേണൈനഗ്ം സുവര്ഗാല്ലോകാദന്തര്ദദ്ധ്യാദ്യന്ന മിനുയാ-ഥ്സ്വരുഭിഃ പശൂന് വ്യര്ധയേദേകയൂപ-മ്മിനോതി നൈനം-വഁജ്രേണ സുവര്ഗാല്ലോകാദന്തര്ദധാതി ന സ്വരുഭിഃ പശൂന് വ്യര്ധയതി വി വാ ഏഷ ഇന്ദ്രിയേണ വീര്യേണര്ധ്യതേ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വ-ന്നധിക്രാമത്യൈന്ദ്രിയ- [-ന്നധിക്രാമത്യൈന്ദ്രിയാ, ഋചാ ഽഽക്രമണ-] 29
-ര്ചാ ഽഽക്രമണ-മ്പ്രതീഷ്ടകാമുപ ദദ്ധ്യാന്നേന്ദ്രിയേണ വീര്യേണ വ്യൃദ്ധ്യതേ രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നിസ്തസ്യ തിസ്ര-ശ്ശരവ്യാഃ പ്രതീചീ തിരശ്ച്യനൂചീ താഭ്യോ വാ ഏഷ ആ വൃശ്ച്യതേ യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ തിസൃധന്വമയാചിത-മ്ബ്രാഹ്മണായ ദദ്യാ-ത്താഭ്യ ഏവ നമസ്കരോത്യഥോ താഭ്യ ഏവാ-ഽഽത്മാന-ന്നിഷ്ക്രീണീതേ യത്തേ രുദ്ര പുരോ [രുദ്ര പുരഃ, ധനുസ്ത-ദ്വാതോ] 30
ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര സംവഁഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്ര ദക്ഷിണാ ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര പരിവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്ര പശ്ചാദ്ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്രേദാവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്രോത്തരാ-ദ്ധനുസ്ത- [ദ്ധനുസ്തത്, വാതോ] 31
-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്രേദുവഥ്സരേണ നമസ്കരോമി യത്തേ രുദ്രോപരി ധനുസ്ത-ദ്വാതോ അനു വാതു തേ തസ്മൈ തേ രുദ്ര വഥ്സരേണ നമസ്കരോമി രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നി-സ്സ യഥാ വ്യാഘ്രഃ ക്രുദ്ധ-സ്തിഷ്ഠത്യേവം-വാഁ ഏഷ ഏതര്ഹി സഞ്ചിതമേതൈരുപ തിഷ്ഠതേ നമസ്കാരൈ-രേവൈനഗ്ം ശമയതി യേ-ഽഗ്നയഃ - [യേ-ഽഗ്നയഃ, പുരീഷ്യാഃ] 32
പുരീഷ്യാഃ പ്രവിഷ്ടാഃ പൃഥിവീമനു । തേഷാ-ന്ത്വമസ്യുത്തമഃ പ്രണോ ജീവാതവേ സുവ ॥ ആപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ മനസാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ തപസാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ദീക്ഷയാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്ന ഉപസദ്ഭിരാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സുത്യയാ-ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ദക്ഷിണാഭിരാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ ഽവഭൃഥേനാപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ വശയാ ഽഽപ-ന്ത്വാ-ഽഗ്നേ സ്വഗാകാരേണേത്യാഹൈ ഷാ വാ അഗ്നേരാപ്തിസ്തയൈവൈനമാപ്നോതി ॥ 33 ॥
(ഐന്ദ്രിയാ - പുര - ഉത്തരാദ്ധനുസ്ത- ദഗ്നയ - ആഹാ - ഷ്ടൌ ച) (അ. 7)
ഗായത്രേണ പുരസ്താദുപ തിഷ്ഠതേ പ്രാണമേവാസ്മി-ന്ദധാതി ബൃഹ-ദ്രഥന്തരാഭ്യാ-മ്പക്ഷാവോജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാത്യൃതുസ്ഥായജ്ഞാ-യജ്ഞിയേന പുച്ഛമൃതുഷ്വേവ പ്രതി തിഷ്ഠതി പൃഷ്ഠൈരുപ തിഷ്ഠതേ തേജോ വൈ പൃഷ്ഠാനി തേജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാതി പ്രജാപതിരഗ്നിമസൃജത സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ പരാംഐ-ത്തം-വാഁരവന്തീയേനാ-വാരയത ത-ദ്വാരവന്തീയസ്യ വാരവന്തീയത്വഗ്ഗ് ശ്യൈതേന ശ്യേതീ അകുരുത തച്ഛ്യൈതസ്യ ശ്യൈതത്വം- [ശ്യൈതത്വമ്, യ-ദ്വാരവന്തീയേനോപതിഷ്ഠതേ] 34
-ഁയ-ദ്വാരവന്തീയേനോപതിഷ്ഠതേ വാരയത ഏവൈനഗ്ഗ് ശ്യൈതേന ശ്യേതീ കുരുതേ പ്രജാപതേര്ഹൃദയേനാ-പിപക്ഷ-മ്പ്രത്യുപ തിഷ്ഠതേ പ്രേമാണമേവാസ്യ ഗച്ഛതി പ്രാച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി ഗായത്രേണ ഛന്ദസാ-ഽഗ്നിനാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേ-ശ്ശീര്ഷ്ണാഗ്നേ-ശ്ശിര ഉപ ദധാമി ദക്ഷിണയാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി ത്രൈഷ്ടുഭേന ഛന്ദസേന്ദ്രേണ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പക്ഷേണാഗ്നേഃ പക്ഷമുപ ദധാമി പ്രതീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി [ദിശാ സാദയാമി, ജാഗതേന] 35
ജാഗതേന ഛന്ദസാ സവിത്രാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പുച്ഛേനാഗ്നേഃ പുച്ഛമുപ ദധാമ്യുദീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമ്യാനുഷ്ടുഭേന ഛന്ദസാ മിത്രാവരുണാഭ്യാം ഏവതയാ-ഽഗ്നേഃ പക്ഷേണാഗ്നേഃ പക്ഷമുപ ദധാമ്യൂര്ധ്വയാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി പാങ്ക്തേന ഛന്ദസാ ബൃഹസ്പതിനാ ദേവതയാ-ഽഗ്നേഃ പൃഷ്ഠേനാഗ്നേഃ പൃഷ്ഠമുപ ദധാമി യോ വാ അപാത്മാനമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽപാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ-സ്സാത്മാന-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവത്യാത്മേഷ്ടകാ ഉപ ദധാത്യേഷ വാ അഗ്നേരാത്മാ സാത്മാനമേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ സാത്മാ-ഽമുഷ്മിന് ഁലോകേ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ॥ 36 ॥
(ശ്യൈതത്വം - പ്രതീച്യാ ത്വാ ദിശാ സാദയാമി - യ-സ്സാത്മാന-ഞ്ചിനുതേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 8)
അഗ്ന ഉദധേ യാ ത ഇഷുര്യുവാ നാമ തയാ നോ മൃഡ തസ്യാസ്തേ നമസ്തസ്യാസ്ത ഉപ ജീവന്തോ ഭൂയാസ്മാഗ്നേ ദുദ്ധ്ര ഗഹ്യ കിഗ്ംശില വന്യ യാ ത ഇഷുര്യുവാ നാമ തയാ നോ മൃഡ തസ്യാസ്തേ നമസ്തസ്യാസ്ത ഉപ ജീവന്തോ ഭൂയാസ്മ പഞ്ച വാ ഏതേ-ഽഗ്നയോ യച്ചിതയ ഉദധിരേവ നാമ പ്രഥമോ ദുദ്ധ്രോ [ദുദ്ധ്രഃ, ദ്വിതീയോ] 37
ദ്വിതീയോ ഗഹ്യസ്തൃതീയഃ കിഗ്ംശിലശ്ചതുര്ഥോ വന്യഃ പഞ്ചമസ്തേഭ്യോ യദാഹുതീര്ന ജുഹുയാദദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച പ്ര ദഹേയുര്യദേതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാഞ്ഛമയതി നാ-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനോ വാമ്മ ആസ-ന്നസോഃ പ്രാണോ-ഽക്ഷ്യോശ്ചക്ഷുഃ കര്ണയോ-ശ്ശ്രോത്ര-മ്ബാഹുവോര്ബല-മൂരുവോരോജോ-ഽരിഷ്ടാ വിശ്വാന്യങ്ഗാനി തനൂ- [തനൂഃ, തനുവാ മേ] 38
-സ്തനുവാ മേ സഹ നമസ്തേ അസ്തു മാ മാ ഹിഗ്ംസീരപ വാ ഏതസ്മാ-ത്പ്രാണാഃ ക്രാമന്തി യോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിന്വന്നധി ക്രാമതി വാമ്മ ആസ-ന്നസോഃ പ്രാണ ഇത്യാഹ പ്രാണാനേവാ-ഽഽത്മ-ന്ധത്തേ യോ രുദ്രോ അഗ്നൌ യോ അഫ്സു യ ഓഷധീഷു യോ രുദ്രോ വിശ്വാ ഭുവനാ-ഽഽവിവേശ തസ്മൈ രുദ്രായ നമോ അസ്ത്വാഹുതിഭാഗാ വാ അന്യേ രുദ്രാ ഹവിര്ഭാഗാ [രുദ്രാ ഹവിര്ഭാഗാഃ, അന്യേ ശതരുദ്രീയഗ്ം] 39
അന്യേ ശതരുദ്രീയഗ്ം ഹുത്വാ ഗാവീധുക-ഞ്ചരുമേതേന യജുഷാ ചരമായാമിഷ്ടകായാ-ന്നി ദദ്ധ്യാ-ദ്ഭാഗധേയേനൈവൈനഗ്ം ശമയതി തസ്യ ത്വൈ ശതരുദ്രീയഗ്ം ഹുതമിത്യാഹുര്യസ്യൈതദഗ്നൌ ക്രിയത ഇതി വസവസ്ത്വാ രുദ്രൈഃ പുരസ്താ-ത്പാന്തു പിതരസ്ത്വാ യമരാജാനഃ പിതൃഭിര്ദക്ഷിണതഃ പാന്ത്വാദിത്യാസ്ത്വാ വിശ്വൈര്ദേവൈഃ പശ്ചാ-ത്പാന്തു ദ്യുതാനസ്ത്വാ മാരുതോ മരുദ്ഭിരുത്തരതഃ പാതു [ ] 40
ദേവാസ്ത്വേന്ദ്രജ്യേഷ്ഠാ വരുണരാജാനോ ഽധസ്താച്ചോ-പരിഷ്ടാച്ച പാന്തു ന വാ ഏതേന പൂതോ ന മേദ്ധ്യോ ന പ്രോക്ഷിതോ യദേനമതഃ പ്രാചീന-മ്പ്രോക്ഷതി യ-ഥ്സഞ്ചിതമാജ്യേന പ്രോക്ഷതി തേന പൂതസ്തേന മേദ്ധ്യസ്തേന പ്രോക്ഷിതഃ ॥ 41 ॥
(ദുധ്ര - സ്തനൂ - ര്ഹവിര്ഭാഗാഃ - പാതു - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
സമീചീ നാമാസി പ്രാചീ ദിക്തസ്യാസ്തേ ഽഗ്നിരധിപതി രസിതോ രക്ഷിതാ യശ്ചാധിപതി ര്യശ്ച ഗോപ്താ താഭ്യാ-ന്നമസ്തൌനോ മൃഡയതാ-ന്തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വാഁ-ഞ്ജമ്ഭേ ദധാമ്യോജസ്വിനീ നാമാസി ദക്ഷിണാ ദി-ക്തസ്യാസ്ത ഇന്ദ്രോ-ഽധിപതിഃ പൃദാകുഃ പ്രാചീ നാമാസി പ്രതീചീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ [ദി-ക്തസ്യാസ്തേ, സോമോ-ഽധിപതി-] 42
സോമോ-ഽധിപതി-സ്സ്വജോ ഽവസ്ഥാവാ നാമാ-സ്യുദീചീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ വരുണോ-ഽധിപതി-സ്തിരശ്ച രാജി-രധിപത്നീ നാമാസി ബൃഹതീ ദി-ക്തസ്യാസ്തേ ബൃഹസ്പതി-രധിപതി-ശ്ശ്വിത്രോ വശിനീ നാമാസീയ-ന്ദി-ക്തസ്യാസ്തേ യമോ-ഽധിപതിഃ കല്മാഷ ഗ്രീവോ രക്ഷിതാ യശ്ചാധിപതി ര്യശ്ച ഗോപ്താ താഭ്യാ-ന്നമസ്തൌ നോ മൃഡയതാ-ന്തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച [ ] 43
നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വാഁ-ഞ്ജമ്ഭേ ദധാമ്യേതാ വൈ ദേവതാ അഗ്നി-ഞ്ചിതഗ്ം രക്ഷന്തി താഭ്യോ യദാഹുതീര്ന ജുഹുയാ-ദദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച ധ്യായേയുര്യദേതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാ-ഞ്ഛമയതി നാ-ഽഽര്തി-മാര്ച്ഛത്യദ്ധ്വര്യുര്ന യജമാനോ ഹേതയോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഃ ഁപുരോ ഗൃഹാ അഗ്നിര്വ ഇഷവ-സ്സലിലോ നിലിപാ-ന്നാമ [ ] 44
സ്ഥ തേഷാം-വോഁ ദക്ഷിണാ ഗൃഹാഃ പിതരോ വ ഇഷവ-സ്സഗരോ വജ്രിണോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഃ ഁപശ്ചാ-ദ്ഗൃഹാ-സ്സ്വപ്നോ വ ഇഷവോ ഗഹ്വരോ ഽവസ്ഥാവാനോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഁ ഉത്തരാ-ദ്ഗൃഹാ ആപോ വ ഇഷവ-സ്സമുദ്രോ-ഽധിപതയോ നാമ സ്ഥ തേഷാം-വഁ ഉപരി ഗൃഹാ വര്ഷം-വഁ ഇഷവോ-ഽവസ്വാന് ക്രവ്യാ നാമ സ്ഥ പാര്ഥിവാ-സ്തേഷാം-വഁ ഇഹ ഗൃഹാ [ഗൃഹാഃ, അന്നം-വഁ] 45
അന്നം-വഁ ഇഷവോ ഽനിമിഷോ വാതനാമ-ന്തേഭ്യോ വോ നമസ്തേ നോ മൃഡയത തേ യ-ന്ദ്വിഷ്മോ യശ്ച നോ ദ്വേഷ്ടി തം-വോഁ ജമ്ഭേ ദധാമി ഹുതാദോ വാ അന്യേ ദേവാ അഹുതാദോ-ഽന്യേ താനഗ്നിചിദേവോഭയാ-ന്പ്രീണാതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണൈതാ ആഹുതീര്ജുഹോതി ഭാഗധേയേനൈവൈനാ-ന്പ്രീണാത്യഥോ ഖല്വാഹുരിഷ്ടകാ വൈ ദേവാ അഹുതാദ ഇ- [അഹുതാദ ഇതി, അനുപരിക്രാമ-] 46
-ത്യനുപരിക്രാമ-ഞ്ജുഹോത്യപരിവര്ഗമേവൈനാ-ന്പ്രീണാതീമഗ്ഗ് സ്തനമൂര്ജസ്വന്ത-ന്ധയാപാ-മ്പ്രപ്യാതമഗ്നേ സരിരസ്യ മദ്ധ്യേ । ഉഥ്സ-ഞ്ജുഷസ്വ മധുമന്തമൂര്വ സമുദ്രിയഗ്ം സദനമാ വിശസ്വ ॥ യോ വാ അഗ്നി-മ്പ്രയുജ്യ ന വിമുഞ്ചതി യഥാ-ഽശ്വോ യുക്തോ-ഽവിമുച്യമാനഃ, ക്ഷുദ്ധ്യ-ന്പരാഭവത്യേവമസ്യാഗ്നിഃ പരാ ഭവതി ത-മ്പരാഭവന്തം-യഁജമാനോ-ഽനു പരാ ഭവതി സോ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിത്വാ ലൂക്ഷോ [ലൂക്ഷഃ, ഭവതീമഗ്ഗ് സ്തന] 47
ഭവതീമഗ്ഗ് സ്തന-മൂര്ജസ്വന്ത-ന്ധയാപാമിത്യാജ്യസ്യ പൂര്ണാഗ് സ്രുച-ഞ്ജുഹോത്യേഷ വാ അഗ്നേര്വിമോകോ വിമുച്യൈവാസ്മാ അന്നമപി ദധാതി തസ്മാദാഹുര്യശ്ചൈവം-വേഁദ യശ്ച ന സുധായഗ്ം ഹ വൈ വാജീ സുഹിതോ ദധാതീത്യഗ്നിര്വാവ വാജീ തമേവ ത-ത്പ്രീണാതി സ ഏന-മ്പ്രീതഃ പ്രീണാതി വസീയാ-ന്ഭവതി ॥ 48 ॥
(പ്രതീചീ ദിക്തസ്യാസ്തേ-ദ്വിഷ്മോ യശ്ച-നിലിമ്പാ നാ-മേ ഹ ഗൃഹാ-ഇതി-ലൂക്ഷോ-വസീയാ-ന്ഭവതി) (അ. 10)
ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ സൂകരോ വരുണായ രാജ്ഞേ കൃഷ്ണോ യമായ രാജ്ഞ ഋശ്യ ഋഷഭായ രാജ്ഞേ ഗവയ-ശ്ശാര്ദൂലായ രാജ്ഞേ ഗൌരഃ പുരുഷരാജായ മര്കടഃ ക്ഷിപ്രശ്യേനസ്യ വര്തികാ നീലങ്ഗോഃ ക്രിമി-സ്സോമസ്യ രാജ്ഞഃ കുലുങ്ഗ-സ്സിന്ധോ-ശ്ശിഗ്ംശുമാരോ ഹിമവതോ ഹസ്തീ ॥ 49
(ഇന്ദ്രായ രാജ്ഞേ-ഽഷ്ടാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 11)
മയുഃ പ്രാജാപത്യ ഊലോ ഹലീക്ഷ്ണോ വൃഷദഗ്ംശസ്തേ ധാതു-സ്സരസ്വത്യൈ ശാരിഃ ശ്യേതാ പുരുഷവാ-ഖ്സരസ്വതേ ശുകഃ ശ്യേതഃ പുരുഷവാഗാരണ്യോ-ഽജോ നകുല-ശ്ശകാ തേ പൌഷ്ണാ വാചേ ക്രൌഞ്ചഃ ॥ 50 ॥
(മയു - സ്ത്രയോവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 12)
അപാ-ന്നപ്ത്രേ ജഷോ നാക്രോ മകരഃ കുലീകയസ്തേ-ഽകൂപാരസ്യ വാചേ പൈങ്ഗരാജോ ഭഗായ കുഷീതക ആതീ വാഹസോ ദര്വിദാ തേ വായവ്യാ ദിഗ്ഭ്യശ്ചക്രവാകഃ ॥ 51 ॥
(അപാ - മേകാന്നവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 13)
ബലായാജഗര ആഖു-സ്സൃജയാ ശയണ്ഡകസ്തേ മൈത്രാ മൃത്യവേ-ഽസിതോ മന്യവേ സ്വജഃ കുംഭീനസഃ പുഷ്കരസാദോ ലോഹിതാഹിസ്തേ ത്വാഷ്ട്രാഃ പ്രതിശ്രുത്കായൈ വാഹസഃ ॥ 52 ॥
(ബലായാ - ഷ്ടാദശ) (അ. 14)
പുരുഷമൃഗശ്ചന്ദ്രമസേ ഗോധാ കാലകാ ദാര്വാഘാടസ്തേ വനസ്പതീനാമേണ്യഹ്നേ കൃഷ്ണോ രാത്രിയൈ പികഃ, ക്ഷ്വിങ്കാ നീലശീര്ഷ്ണീ തേ-ഽര്യമ്ണേ ധാതുഃ കത്കടഃ ॥ 53 ॥
(പുരുഷമൃഗോ-ഽഷ്ടാദശ) (അ. 15)
സൌരീ ബലാകര്ശ്യോ മയൂരഃ ശ്യേനസ്തേ ഗന്ധര്വാണാം-വഁസൂനാ-ങ്കപിഞ്ജലോ രുദ്രാണാ-ന്തിത്തിരീ രോഹി-ത്കുണ്ഡൃണാചീ ഗോലത്തികാ താ അഫ്സരസാ-മരണ്യായ സൃമരഃ ॥ 54 ॥
(സൌ-ര്യഷ്ടാദശ) (അ. 16)
പൃഷതോ വൈശ്വദേവഃ പിത്വോ ന്യങ്കുഃ കശസ്തേ-ഽനുമത്യാ അന്യവാപോ-ഽര്ധമാസാനാ-മ്മാസാ-ങ്കശ്യപഃ ക്വയിഃ കുടരുര്ദാത്യൌഹസ്തേ സിനീവാല്യൈ ബൃഹസ്പതയേ ശിത്പുടഃ ॥ 55 ॥
(പൃഷതാ- ഽഷ്ടാദശ) (അ. 17)
ശകാ ഭൌമീ പാന്ത്രഃ കശോ മാന്ഥീലവസ്തേ പിതൃണാ-മൃതൂനാ-ഞ്ജഹകാ സംവഁഥ്സരായ ലോപാ കപോത ഉലൂക-ശ്ശശസ്തേ നൈര്ഋതാഃ കൃകവാകുഃ സാവിത്രഃ ॥ 56 ॥
(ശകാ - ഽഷ്ടാദശ ) (അ. 18)
രുരൂ രൌദ്രഃ കൃകലാസ-ശ്ശകുനിഃ പിപ്പകാ തേ ശരവ്യായൈ ഹരിണോ മാരുതോ ബ്രഹ്മണേ ശാര്ഗസ്തരക്ഷുഃ കൃഷ്ണ-ശ്ശ്വാ ചതുരക്ഷോ ഗര്ദഭസ്ത ഇതരജനാനാമഗ്നയേ ധൂങ്ക്ഷ്ണാ ॥ 57 ॥
(രുരു - ര്വിഗ്ംശതിഃ) (അ. 19)
അലജ ആന്തരിക്ഷ ഉദ്രോ മദ്ഗുഃ പ്ലവസ്തേ-ഽപാമദിത്യൈ ഹഗ്ംസസാചിരിന്ദ്രാണ്യൈ കീര്ശാ ഗൃദ്ധ്രഃ ശിതികക്ഷീ വാര്ധ്രാണസസ്തേ ദിവ്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യാ ശ്വാവിത് ॥ 58 ॥
(അലജോ - ഽഷ്ടാദശ ) (അ. 20)
സുപര്ണഃ പാര്ജന്യോ ഹഗ്ംസോ വൃകോ വൃഷദഗ്ംശസ്ത ഐന്ദ്രാ അപാമുദ്രോ ഽര്യമ്ണേ ലോപാശ-സ്സിഗ്ംഹോ നകുലോ വ്യാഘ്രസ്തേ മഹേന്ദ്രായ കാമായ പരസ്വാന് ॥ 59 ॥
(സുപണോ - ഽഷ്ടാദശ) (അ. 21)
ആഗ്നേയഃ കൃഷ്ണഗ്രീവ-സ്സാരസ്വതീ മേഷീ ബഭ്രു-സ്സൌമ്യഃ പൌഷ്ണ-ശ്ശ്യാമ-ശ്ശിതിപൃഷ്ഠോ ബാര്ഹസ്പത്യ-ശ്ശില്പോ വൈശ്വദേവ ഐന്ദ്രോ-ഽരുണോ മാരുതഃ കല്മാഷ ഐന്ദ്രാഗ്ന-സ്സഗ്ംഹിതോ ഽധോരാമ-സ്സാവിത്രോ വാരുണഃ പേത്വഃ ॥ 60 ॥
(ആഗ്നേയോ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 22)
അശ്വസ്തൂപരോ ഗോമൃഗസ്തേ പ്രാജാപത്യാ ആഗ്നേയൌ കൃഷ്ണഗ്രീവൌ ത്വാഷ്ട്രൌ ലോമശസക്ഥൌ ശിതിപൃഷ്ഠൌ ബാര്ഹസ്പത്യൌ ധാത്രേ പൃഷോദര-സ്സൌര്യോ ബലക്ഷഃ പേത്വഃ ॥ 61 ॥
(അശ്വഃ - ഷോഡശ) (അ. 23)
അഗ്നയേ-ഽനീകവതേ രോഹിതാഞ്ജി-രനഡ്വാ-നധോരാമൌ സാവിത്രൌ പൌഷ്ണൌ രജതനാഭീ വൈശ്വദേവൌ പിശങ്ഗൌ തൂപരൌ മാരുതഃ കല്മാഷ ആഗ്നേയഃ കൃഷ്ണോ-ഽജ-സ്സാരസ്വതീ മേഷീ വാരുണഃ കൃഷ്ണ ഏകശിതിപാ-ത്പേത്വഃ ॥ 62 ॥
(അഗ്നയേ - ദ്വാവിഗ്ംശതിഃ) (അ. 24)
(യദേകേന - പ്രജാപതിഃ പ്രേണാ-ഽനു - യജുഷാ - ഽഽപോ - വിശ്വകര്മാ - ഽഗ്ന ആ യാഹി - സുവര്ഗായ വജ്രോ - ഗായത്രേണാ - ഗ്ന ഉദധേ - സമീചീ - ന്ദ്രായ - മയു - രപാം - ബലായ - പുരുഷമൃഗഃ - സൌരീ - പൃഷതഃ - ശകാ - രുരു - രലജഃ - സുപര്ണ - ആഗ്നേയോ - ഽശ്വോ - ഽഗ്നയേ-ഽനീകവതേ - ചതുര്വിഗ്ംശതിഃ)
(യദേകേന - സ പാപീയാ - നേതദ്വാ അഗ്നേ - ര്ധനുസ്ത-ദ്- ദേവാസ്ത്വേന്ദ്രജ്യേഷ്ഠാ - അപാ-ന്നപ്ത്രേ - ഽശ്വസ്തൂപരോ - ദ്വിഷഷ്ടിഃ)
(യദേകേ, നൈകശിതിപാ-ത്പേത്വഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ പഞ്ചമഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥