Yajna (The Personification of Vedic Sacrifice)

6.3 - cātvālā ddhiṣṇiyā nupavapati - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Chatvala Ddhishniyanupavapati in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita

This text is an excerpt from the sixth Kanda of the Taittiriya Samhita, a foundational scripture of the Krishna Yajurveda. It details the intricate ritual procedures regarding the construction and preparation of the sacrificial altars, specifically the Chatvala and the Dhishniya altars. These instructions are considered sacred Vedic prescriptions for conducting rituals with precision. Chanting or studying these mantras is believed to align the practitioner with cosmic order, purify the mind, and ensure the successful attainment of ritualistic goals, fostering a profound connection to the Vedic tradition and the divine energy inherent in sacrificial fires.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe tṛtīyaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
cātvā̭lā॒-ddhiṣṇi̭yā॒nupa̭ vapati॒ yoni॒rvai ya॒jñasya॒ cātvā̭laṃ-ya~॒jñasya̭ sayoni॒tvāya̭ de॒vā vai ya॒jña-mparā̭-'jayanta॒ tamāgnī᳚ddhrā॒-tpuna॒rapā̭jayanne॒tadvai ya॒jñasyā-pa̭rājitaṃ॒-ya~dāgnī᳚ddhraṃ॒-ya~dāgnī᳚ddhrā॒ddhiṣṇi̭yān. vi॒hara̭ti॒ yade॒va ya॒jñasyā-pa̭rājita॒-ntata̭ e॒vaina॒-mpuna̭stanute parā॒jityḙva॒ khalu॒ vā e॒te ya̭nti॒ ye ba̭hiṣpavamā॒nagṃ sarpa̭nti bahiṣpavamā॒ne stu॒ta [stu॒te, ā॒hāgnī̭da॒gnīn. vi] 1
ā॒hāgnī̭da॒gnīn. vi ha̭ra ba॒r॒hi-sstṛ̭ṇāhi puro॒ḍāśā॒gṃ॒ ala̭-ṅku॒rviti̭ ya॒jñame॒vāpa॒jitya॒ puna̭stanvā॒nā ya॒ntyaṅgā̭rai॒rdve sava̭ne॒ vi ha̭rati śa॒lākā̭bhi-stṛ॒tīyagṃ̭ saśukra॒tvāyātho॒ sa-mbha̭ratye॒vaina॒ddhiṣṇi̭yā॒ vā a॒muṣmi̭n ~lo॒ke soma̭marakṣa॒-ntebhyo-'dhi॒ soma॒mā-'ha̭ra॒-nta ma̭nva॒vāya॒nta-mparya̭viśa॒n॒. ya e॒vaṃ-ve~da̭ vi॒ndatḙ [ya e॒vaṃ-ve~da̭ vi॒ndate᳚, pa॒ri॒ve॒ṣṭāra॒-nte] 2
parive॒ṣṭāra॒-nte so̭mapī॒thena॒ vyā᳚rdhyanta॒ te de॒veṣṷ somapī॒thamai᳚cchanta॒ tā-nde॒vā a̭bruva॒-ndvedve॒ nāma̭nī kuruddhva॒matha॒ pra vā॒-''phsyatha॒ na vetya॒gnayo॒ vā atha॒ dhiṣṇi̭yā॒stasmā᳚-ddvi॒nāmā᳚ brāhma॒ṇo-'rdhṷka॒steṣāṃ॒-ye~ nedi̭ṣṭha-mpa॒ryavi̭śa॒-nte so̭mapī॒tha-mprā-'pnṷvannāhava॒nīya̭ āgnī॒ddhrīyo̭ ho॒trīyo̭ mārjā॒līya॒stasmā॒-tteṣṷ juhvatyati॒hāya॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ vi hyḙ [vi hi, e॒te so̭mapī॒thenā-''rdhya̭nta] 3
-te so̭mapī॒thenā-''rdhya̭nta de॒vā vai yāḥ prācī॒-rāhṷtī॒-rajṷhavu॒rye pu॒rastā॒dasṷrā॒ āsa॒-ntāg​ stābhiḥ॒ prāṇṷdanta॒ yāḥ pra॒tīcī॒rye pa॒ścādasṷrā॒ āsa॒-ntāg​stābhi॒-rapā̭nudanta॒ prācī̭ra॒nyā āhṷtayo hū॒yante᳚ pra॒tyaṅṅāsī̭no॒ dhiṣṇi̭yā॒n. vyāghā̭rayati pa॒ścāccai॒va pu॒rastā᳚cca॒ yaja̭māno॒ bhrātṛ̭vyā॒-npra ṇṷdate॒ tasmā॒-tparā̭cīḥ pra॒jāḥ pra vī̭yante pra॒tīcī᳚- [pra॒tīcīḥ᳚, jā॒ya॒nte॒ prā॒ṇā vā e॒te] 4
-rjāyante prā॒ṇā vā e॒te yaddhiṣṇi̭yā॒ yada̭ddhva॒ryuḥ pra॒tya-ndhiṣṇi̭yā-nati॒sarpe᳚-tprā॒ṇān-thsaṅka̭r​ṣe-tpra॒māyṷka-ssyā॒nnābhi॒rvā e॒ṣā ya॒jñasya॒ yaddhoto॒rdhvaḥ khalu॒ vai nābhyai᳚ prā॒ṇo-'vāṃ̭apā॒no yada̭dhva॒ryuḥ pra॒tyaṃ hotā̭ramati॒sarpḙdapā॒ne prā॒ṇa-nda̭dhyā-tpra॒māyṷka-ssyā॒nnāddhva॒ryurupa̭ gāye॒-dvāgvī᳚ryo॒ vā a̭ddhva॒ryu-ryada̭ddhva॒ryurṷpa॒-gāyḙdu-dgā॒tre [ ] 5
vāca॒gṃ॒ sa-mpra ya̭cche-dupa॒dāsṷkā-'sya॒ vā-khsyā᳚dbrahmavā॒dino̭ vadanti॒ nāsagg̭sthite॒ some᳚-'ddhva॒ryuḥ pra॒tyaṅ-khsado-'tī̭yā॒datha̭ ka॒thā dā᳚kṣi॒ṇāni॒ hotṷmeti॒ yāmo॒ hi sa teṣā॒-ṅkasmā॒ aha̭ de॒vā yāmaṃ॒-vā~-'yā̭maṃ॒-vā~-'nṷ jñāsya॒ntītyu-tta̭re॒ṇā-''gnī᳚ddhra-mpa॒rītya̭ juhoti dākṣi॒ṇāni॒ na prā॒ṇān​thsa-ṅka̭r​ṣati॒ nya̭nye dhiṣṇi̭yā u॒pyante॒ nānye yā-nni॒vapa̭ti॒ tena॒ tā-nprī̭ṇāti॒ yā-nnani॒vapa̭ti॒ yada̭nudi॒śati॒ tena॒ tān || 6 ||
(stu॒te - vi॒ndate॒ - hi - vī̭yante pra॒tīcī̭ - rudgrā॒tra - u॒pyante॒ - catṷrdaśa ca) (a. 1)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒tāni̭ lo॒kāya̭ hūyante॒ ya-dvai̭sarja॒nāni॒ dvābhyā॒-ṅgār​ha̭patye juhoti dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityā॒ āgnī᳚ddhre juhotya॒ntari̭kṣa e॒vā-''kra̭mata āhava॒nīyḙ juhoti suva॒rgame॒vainaṃ̭-lo~॒ka-ṅga̭mayati de॒vān. vai sṷva॒rgaṃ-lo~॒kaṃ-ya~॒to rakṣāg̭sya jighāgṃsa॒nte somḙna॒ rājñā॒ rakṣāg̭-syapa॒hatyā॒ptu-mā॒tmāna̭-ṅkṛ॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-nrakṣa̭sā॒-manṷpalābhā॒yā ''tta॒-ssomo̭ bhava॒tyatha̭ [bhava॒tyatha̭, vai॒sa॒rja॒nāni̭ juhoti॒] 7
vaisarja॒nāni̭ juhoti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ tvagṃ so̭ma tanū॒kṛdbhya॒ ityā̭ha tanū॒kṛddhya̭ṣa dveṣo᳚bhyo॒-'nyakṛ̭tebhya॒ ityā̭hā॒nyakṛ̭tāni॒ hi rakṣāg̭syu॒ru ya॒ntā-'si॒ varṷ̄tha॒mityā̭ho॒ru ṇa̭skṛ॒dhīti॒ vāvaitadā̭ha juṣā॒ṇo a॒pturājya̭sya ve॒tvityā̭hā॒ptume॒va yaja̭māna-ṅkṛ॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati॒ rakṣa̭sā॒-manṷpalābhā॒yā-'' soma̭-ndadata॒ [soma̭-ndadate, ā grāvṇṇa॒ ā] 8
ā grāvṇṇa॒ ā vā̭ya॒vyā᳚nyā dro̭ṇakala॒śamu-tpatnī॒mā na̭ya॒ntyanvanāgṃ̭si॒ pra va̭rtayanti॒ yāva̭de॒vāsyāsti॒ tena̭ sa॒ha sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti॒ naya̭vatya॒rcā-''gnī᳚ddhre juhoti suva॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhinī᳚tyai॒ grāvṇṇo̭ vāya॒vyā̭ni droṇakala॒śamāgnī᳚ddhra॒ upa̭ vāsayati॒ vi hyḙna॒-ntairgṛ॒hṇate॒ ya-thsa॒hopa̭vā॒sayḙ-dapuvā॒yeta̭ sau॒myarcā pra pā̭dayati॒ svayai॒- [pra pā̭dayati॒ svaya᳚, e॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒] 9
-vaina̭-nde॒vata̭yā॒ pra pā̭daya॒tyadi̭tyā॒-ssado॒-'syadi̭tyā॒-ssada॒ ā sī॒detyā̭ha yathāya॒jure॒vaita-dyaja̭māno॒ vā e॒tasya̭ pu॒rā go॒ptā bha̭vatye॒ṣa vo̭ deva savita॒-ssoma॒ ityā̭ha savi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhya॒-ssa-mpraya̭cchatye॒ta-ttvagṃ so̭ma de॒vo de॒vānupā̭gā॒ ityā̭ha de॒vo hyḙṣa sa- [de॒vo hyḙṣa sann, de॒vānu॒paitī॒dama॒ha-] 10
-nde॒vānu॒paitī॒dama॒ha-mma̭nu॒ṣyo̭ manu॒ṣyā̭nityā̭ha manu॒ṣyo᳚(1॒) hyḙṣa sa-nma̭nu॒ṣyā̭nu॒paiti॒ yade॒ta-dyaju॒rna brū॒yādapra̭jā apa॒śuryaja̭māna-ssyā-thsa॒ha pra॒jayā̭ sa॒ha rā॒yaspoṣe॒ṇetyā̭ha pra॒jayai॒va pa॒śubhiḥ̭ sa॒hemaṃ-lo~॒kamu॒pāva̭rtate॒ namo̭ de॒vebhya॒ ityā̭ha namaskā॒ro hi de॒vānāg̭ sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha svadhākā॒ro hi [svadhākā॒ro hi, pi॒tṛ॒ṇāmi॒dama॒ha-] 11
pi̭tṛ॒ṇāmi॒dama॒ha-nnirvarṷṇasya॒ pāśā॒dityā̭ha varuṇapā॒śāde॒va nirmṷcya॒te 'gne᳚ vratapata ā॒tmanaḥ॒ pūrvā̭ ta॒nūrā॒deyetyā̭huḥ॒ ko hi tadveda॒ ya-dvasī̭yā॒n-thsve vaśḙ bhū॒te puna̭rvā॒ dadā̭ti॒ na veti॒ grāvā̭ṇo॒ vai soma̭sya॒ rājño̭ malimluse॒nā ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-ngrāvṇṇa॒ āgnī᳚ddhra upavā॒saya̭ti॒ naina̭-mmalimluse॒nā vi̭ndati || 12 ||
(atha̭-dadate॒ - svayā॒ - santh - sva̭dhākā॒ro hi - vi̭ndati) (a. 2)
vai॒ṣṇa॒vyarcā hu॒tvā yūpa॒macchai̭ti vaiṣṇa॒vo vai de॒vata̭yā॒ yūpa॒-ssvayai॒vaina̭-nde॒vata॒yā 'cchai॒tyatya॒nyānagā॒-nnānyā-nupā̭gā॒mityā॒hāti॒ hya̭nyāneti॒ nānyā-nu॒paitya॒rvāktvā॒ parai̭ravida-mpa॒ro-'va̭rai॒rityā̭hā॒rvāghyḙna॒-mparai᳚rvi॒ndati̭ pa॒ro-'va̭rai॒sta-ntvā̭ juṣe [juṣe, vai॒ṣṇa॒va-ndḙvaya॒jyāyā॒] 13
vaiṣṇa॒va-ndḙvaya॒jyāyā॒ ityā̭ha devaya॒jyāyai॒ hyḙna-ñju॒ṣatḙ de॒vastvā̭ savi॒tā maddhvā̭-'na॒ktvityā̭ha॒ teja̭sai॒vaina̭-mana॒ktyoṣa̭dhe॒ trāya̭svaina॒gg॒ svadhi̭te॒ mainagṃ̭ higṃsī॒rityā̭ha॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒-śśāntyai॒ svadhi̭tervṛ॒kṣasya॒ bibhya̭taḥ pratha॒mena॒ śaka̭lena sa॒ha tejaḥ॒ parā̭ patati॒ yaḥ pra̭tha॒ma-śśaka̭laḥ parā॒pate॒-ttamapyā ha̭re॒-thsatḙjasa- [ha̭re॒-thsatḙjasam, e॒vaina॒mā] 14
-me॒vaina॒mā ha̭ratī॒me vai lo॒kā yūpā᳚-tpraya॒to bi̭bhyati॒ diva॒magrḙṇa॒ mā lḙkhīra॒ntari̭kṣa॒-mmaddhyḙna॒ mā higṃ̭sī॒rityā̭hai॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ̭ śamayati॒ vana̭spate śa॒tava̭l​śo॒ vi ro॒hetyā॒vraśca̭ne juhoti॒ tasmā̭-dā॒vraśca̭nā-dvṛ॒kṣāṇā॒-mbhūyāgṃ̭sa॒ utti̭ṣṭhanti sa॒hasra̭val​śā॒ vi va॒yagṃ rṷhe॒metyā̭hā॒- ''śiṣa̭me॒vaitāmā śā॒ste 'na̭kṣasaṅga- [śā॒ste 'na̭kṣasaṅgam, vṛ॒śce॒-dyada̭kṣasa॒ṅgaṃ-] 15
-~vṛśce॒-dyada̭kṣasa॒ṅgaṃ-vṛ~॒śceda̭dhaī॒ṣaṃ-ya~ja̭mānasya pra॒māyṷkagg​ syā॒dya-ṅkā॒maye॒tāpra̭tiṣṭhita-ssyā॒dityā̭ro॒ha-ntasma̭ vṛścede॒ṣa vai vana॒spatī̭nā॒-mapra̭tiṣṭhi॒to-'pra̭tiṣṭhita e॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙtāpa॒śu-ssyā॒ditya̭pa॒rṇa-ntasmai॒ śuṣkā᳚graṃ-vṛ~ścede॒ṣa vai vana॒spatī̭nā-mapaśa॒vyo̭-'pa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti̭ bahupa॒rṇa-ntasmai̭ bahuśā॒khaṃ-vṛ~̭ścede॒ṣa vai [ ] 16
vana॒spatī̭nā-mpaśa॒vyaḥ̭ paśu॒māne॒va bha̭vati॒ prati̭ṣṭhitaṃ-vṛ~śce-tprati॒ṣṭhākā̭masyai॒ṣa vai vana॒spatī̭nā॒-mprati̭ṣṭhito॒ ya-ssa॒me bhūmyai॒ svādyonḙ rū॒ḍhaḥ pratye॒va ti̭ṣṭhati॒ yaḥ pra॒tyaṅṅupa̭nata॒staṃ-vṛ~̭śce॒-thsa hi medha̭ma॒bhyupa̭nataḥ॒ pañcā̭ratni॒-ntasmai̭ vṛśce॒dya-ṅkā॒maye॒topai̭na॒mutta̭ro ya॒jño na̭me॒diti॒ pañcā᳚kṣarā pa॒ṅktiḥ pāṅkto̭ ya॒jña upai̭na॒mutta̭ro ya॒jño [ya॒jñaḥ, na॒ma॒ti॒ ṣaḍa̭ratni] 17
na̭mati॒ ṣaḍa̭ratni-mprati॒ṣṭhākā̭masya॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tuṣve॒va prati̭ tiṣṭhati sa॒ptāra̭tni-mpa॒śukā̭masya sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī pa॒śava॒-śśakva̭rī pa॒śūne॒vāva̭ rundhe॒ navā̭ratni॒-nteja̭skāmasya tri॒vṛtā॒ stomḙna॒ sammi̭ta॒-nteja̭stri॒vṛ-ttḙja॒svyḙva bha̭va॒-tyekā̭daśāratni-mindri॒yakā̭ma॒-syaikā̭daśākṣarā tri॒ṣṭugi̭ndri॒ya-ntri॒ṣṭugi̭ndriyā॒vyḙva bha̭vati॒ pañca̭daśāratni॒-mbhrātṛ̭vyavataḥ pañcada॒śo vajro॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai sa॒ptada̭śāratni-mpra॒jākā̭masya saptada॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyā॒ eka̭vigṃśatyaratni-mprati॒ṣṭhākā̭ma-syaikavi॒gṃ॒śa-sstomā̭nā-mprati॒ṣṭhā prati̭ṣṭhityā a॒ṣṭāśri̭rbhava-tya॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī tejo̭ gāya॒trī gā̭ya॒trī ya̭jñamu॒kha-nteja̭sai॒va gā̭yatri॒yā ya̭jñamu॒khena॒ sammi̭taḥ || 18 ||
(ju॒ṣe॒ - satḙjasa॒ - mana̭kṣasaṅgaṃ - bahuśā॒khaṃ-vṛ~̭ścede॒ṣa vai - ya॒jña upai̭na॒mutta̭ro ya॒jña - āptyā॒ - ekā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 3)
pṛ॒thi॒vyai tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā di॒ve tvetyā̭hai॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti॒ parā᳚ñca॒-mprokṣa̭ti॒ parā̭ṅiva॒ hi sṷva॒rgo lo॒kaḥ krū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-tkhana̭tya॒po-'va̭ nayati॒ śāntyai॒ yava̭matī॒rava̭ naya॒tyūrgvai yavo॒ yaja̭mānena॒ yūpa॒-ssammi̭to॒ yāvā̭ne॒va yaja̭māna॒-stāva̭tī-me॒vāsmi॒-nnūrja̭-ndadhāti [me॒vāsmi॒-nnūrja̭-ndadhāti, pi॒tṛ॒ṇāgṃ sada̭nama॒sīti̭] 19
pitṛ॒ṇāgṃ sada̭nama॒sīti̭ ba॒r॒hirava̭ stṛṇāti pitṛdeva॒tyā᳚(1॒)gg॒ hyḙta-dyannikhā̭taṃ॒-ya~-dba॒r॒hirana̭vastīrya minu॒yā-tpi̭tṛdeva॒tyo̭ nikhā̭ta-ssyā-dba॒r॒hira̭va॒stīrya̭ minotya॒syāme॒vaina̭-mminoti yūpaśaka॒lamavā᳚syati॒ satḙjasame॒vaina̭-mminoti de॒vastvā̭ savi॒tā maddhvā̭-'na॒ktvityā̭ha॒ teja̭sai॒vaina̭manakti supippa॒lābhya॒-stvauṣa̭dhībhya॒ iti̭ ca॒ṣāla॒-mprati̭- [ca॒ṣāla॒-mprati̭, mu॒ñca॒ti॒ tasmā᳚cchīr​ṣa॒ta] 20
-muñcati॒ tasmā᳚cchīr​ṣa॒ta oṣa̭dhayaḥ॒ phala̭-ṅgṛhṇantya॒nakti॒ tejo॒ vā ājyaṃ॒-ya~ja̭mānenāgni॒ṣṭhā-'śri॒-ssammi̭tā॒ yada̭gni॒ṣṭhā-maśri̭ma॒nakti॒ yaja̭māname॒va teja̭sā 'naktyā॒nta-ma̭naktyā॒ntame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sānakti sa॒rvataḥ॒ pari̭ mṛśa॒tyapa̭rivarga-me॒vāsmi॒-ntejo̭ dadhā॒tyu-ddivagg̭ stabhā॒nā-'ntari̭kṣa-mpṛ॒ṇetyā̭hai॒ṣāṃ-lo~॒kānāṃ॒-vi~dhṛ̭tyai vaiṣṇa॒vyarcā [vaiṣṇa॒vyarcā, ka॒lpa॒ya॒ti॒ vai॒ṣṇa॒vo vai] 21
ka̭lpayati vaiṣṇa॒vo vai de॒vata̭yā॒ yūpa॒-ssvayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā kalpayati॒ dvābhyā᳚-ṅkalpayati dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ teja̭saina-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ vya̭rdhayeya॒-mitya̭gni॒ṣṭhā-ntasyāśri̭-māhava॒nīyā̭di॒tthaṃ-ve~॒tthaṃ-vā~-'ti̭ nāvaye॒-tteja̭sai॒vaina̭-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ vya̭rdhayati॒ ya-ṅkā॒mayḙta॒ teja̭saina-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ sama̭rdhayeya॒mi- [sama̭rdhayeya॒miti̭, a॒gni॒ṣṭhā-] 22
-tya̭gni॒ṣṭhā-ntasyāśri̭māhava॒nīyḙna॒ sa-mmi̭nuyā॒-tteja̭sai॒vaina̭-nde॒vatā̭bhirindri॒yeṇa॒ sama̭rdhayati brahma॒vani̭-ntvā kṣatra॒vani॒mityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tpari̭ vyaya॒tyūrgvai ra̭śa॒nā yaja̭mānena॒ yūpa॒-ssammi̭to॒ yaja̭māname॒vorjā sama̭rdhayati nābhida॒ghne pari̭ vyayati nābhida॒ghna e॒vāsmā॒ ūrja̭-ndadhāti॒ tasmā᳚nnābhida॒ghna ū॒rjā bhṷñjate॒ ya-ṅkā॒mayḙto॒rjainaṃ॒- [ya-ṅkā॒mayḙto॒rjaina᳚m, vya̭rdhayeya॒-] 23
~vya̭rdhayeya॒-mityū॒rdhvāṃ-vā~॒ tasyāvā̭cīṃ॒-vā~-'vo̭hedū॒rjaivainaṃ॒-vya~̭rdhayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta॒ var​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒ditya-vā̭cī॒mavo̭he॒-dvṛṣṭi̭me॒va ni ya̭cchati॒ yadi̭ kā॒maye॒tāva̭r​ṣuka-ssyā॒dityū॒rdhvāmudṷ̄he॒-dvṛṣṭi̭me॒vo-dya̭cchati pitṛ॒ṇā-nnikhā̭ta-mmanu॒ṣyā̭ṇāmū॒rdhva-nnikhā̭tā॒dā ra̭śa॒nāyā॒ oṣa̭dhīnāgṃ raśa॒nā viśvḙṣā- [viśvḙṣām, de॒vānā̭-] 24
-nde॒vānā̭-mū॒rdhvagṃ ra̭śa॒nāyā॒ ā ca॒ṣālā॒dindra̭sya ca॒ṣālagṃ̭ sā॒ddhyānā॒mati̭rikta॒gṃ॒ sa vā e॒ṣa sa̭rvadeva॒tyo̭ yadyūpo॒ yadyūpa̭-mmi॒noti॒ sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti ya॒jñena॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ te yūpḙna yopayi॒tvā sṷva॒rgaṃ ~lo॒kamā̭ya॒-ntamṛṣa̭yo॒ yūpḙnai॒vānu॒ prājā̭na॒-nta-dyūpa̭sya yūpa॒tvaṃ- [yūpa॒tvam, ya-dyūpa̭-] 25
~ya-dyūpa̭-mmi॒noti̭ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai pu॒rastā᳚-nminoti pu॒rastā॒ddhi ya॒jñasya̭ prajñā॒yate pra̭jñāta॒gṃ॒ hi ta-dyadati̭panna ā॒huri॒da-ṅkā॒rya̭māsī॒diti̭ sā॒ddhyā vai de॒vā ya॒jñamatya̭manyanta॒ tān. ya॒jño nāspṛ̭śa॒-ttān. ya-dya॒jñasyāti̭rikta॒māsī॒-ttada̭spṛśa॒dati̭riktaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya॒ yada॒gnāva॒gni-mma̭thi॒tvā pra॒hara॒tyati̭riktame॒ta- [pra॒hara॒tyati̭riktame॒tat, yūpa̭sya॒] 26
-dyūpa̭sya॒ yadū॒rdhva-ñca॒ṣālā॒-tteṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya॒-ntāne॒va tena̭ prīṇāti de॒vā vai sagg​sthi̭te॒ some॒ pra sruco-'ha̭ra॒-npra yūpa॒-ntḙ-'manyanta yajñaveśa॒saṃ-vā~ i॒da-ṅkṷrma॒ iti॒ te pra̭sta॒ragg​ sru॒cā-nni॒ṣkraya̭ṇa-mapaśya॒n-thsvaruṃ॒-yū~pa̭sya॒ sagg​sthi̭te॒ some॒ pra pra̭sta॒ragṃ hara̭ti ju॒hoti॒ svaru॒maya̭jñaveśasāya || 27 ||
(da॒dhā॒ti॒ - pratyṛ॒ - cā - sama̭rdhayeya॒mityū॒ - rjainaṃ॒ - ~viśvḙṣāṃ - ~yūpa॒tva - mati̭riktame॒ta-d- dvica̭tvārigṃśacca) (a. 4)
sā॒ddhyā vai de॒vā a॒smi~llo॒ka ā̭sa॒-nnānya-tki̭-ñca॒na mi॒ṣa-tte᳚-'gnime॒vāgnaye॒ medhā॒yā 'la̭bhanta॒ na hya̭nyadā̭la॒bhyaṃ̭-mavi̭nda॒-ntato॒ vā i॒māḥ pra॒jāḥ prājā̭yanta॒ yada॒gnāva॒gni-mma̭thi॒tvā pra॒hara̭ti pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya ru॒dro vā e॒ṣa yada॒gniryaja̭mānaḥ pa॒śurya-tpa॒śumā॒labhyā॒gni-mmanthe᳚-dru॒drāya॒ yaja̭māna॒- [yaja̭mānam, api̭ daddhyā-] 28
-mapi̭ daddhyā-tpra॒māyṷka-ssyā॒datho॒ khalvā̭hura॒gni-ssarvā̭ de॒vatā̭ ha॒vire॒tadya-tpa॒śuriti॒ ya-tpa॒śumā॒labhyā॒gni-mmantha̭ti ha॒vyāyai॒vā-''sa̭nnāya॒ sarvā̭ de॒vatā̭ janaya-tyupā॒kṛtyai॒va manthya॒-stannevā-''la̭bdha॒-nnevānā̭labdha-ma॒gne-rja॒nitra̭-ma॒sītyā̭hā॒gner​hyḙta-jja॒nitraṃ॒-vṛ~ṣa̭ṇau stha॒ ityā̭ha॒ vṛṣa̭ṇau॒ [vṛṣa̭ṇau, hyḙtā-] 29
hyḙtā-vu॒rvaśya̭syā॒yu-ra॒sītyā̭ha mithuna॒tvāya̭ ghṛ॒tenā॒kte vṛṣa̭ṇa-ndadhāthā॒mityā̭ha॒ vṛṣa̭ṇa॒gg॒ hyḙte dadhā̭te॒ ye a॒gni-ṅgā̭ya॒tra-ñchando-'nu॒ pra jā̭ya॒svetyā̭ha॒ chando̭bhire॒vaina॒-mpra ja̭nayatya॒gnayḙ ma॒thyamā̭nā॒yānṷ brū॒hītyā̭ha sāvi॒trīmṛca॒manvā̭ha savi॒tṛpra̭sūta e॒vaina̭-mmanthati jā॒tāyānṷ brūhi [brūhi, pra॒hri॒yamā̭ṇā॒yā-'nṷ] 30
prahri॒yamā̭ṇā॒yā-'nṷ brū॒hītyā̭ha॒ kāṇḍḙkāṇḍa e॒vaina̭-ṅkri॒yamā̭ṇe॒ sama̭rdhayati gāya॒trī-ssarvā॒ anvā̭ha gāya॒tracha̭ndā॒ vā a॒gni-ssvenai॒vaina॒-ñchanda̭sā॒ sama̭rdhayatya॒gniḥ pu॒rā bhava̭tya॒gni-mma̭thi॒tvā pra ha̭rati॒ tau sa॒bhaṃ​va~̭ntau॒ yaja̭mānama॒bhi sa-mbha̭vato॒ bhava̭ta-nna॒-ssama̭nasā॒vityā̭ha॒ śāntyai᳚ pra॒hṛtya̭ juhoti jā॒tāyai॒vāsmā॒ anna॒mapi̭ dadhā॒tyājyḙna juhotye॒tadvā a॒gneḥ pri॒ya-ndhāma॒ yadājya̭-mpri॒yeṇai॒vaina॒-ndhāmnā॒ sama̭rdhaya॒tyatho॒ teja̭sā || 31 ||
(yaja̭māna-māha॒ vṛṣa̭ṇau-jā॒tāyānṷ brū॒hyā-pya॒ -ṣṭāda̭śa ca) (a. 5)
i॒ṣe tveti̭ ba॒r॒hirā da̭tta i॒cchata̭ iva॒ hyḙṣa yo yaja̭ta upa॒vīra॒sītyā॒hopa॒ hyḙnānāka॒rotyupo̭ de॒vā-ndaivī॒rviśaḥ॒ prāgu॒rityā̭ha॒ daivī॒r​hyḙtā viśaḥ̭ sa॒tīrde॒vānṷpa॒yanti॒ vahnī̭ru॒śija॒ ityā̭ha॒rtvijo॒ vai vahna̭ya u॒śija॒-stasmā̭de॒vamā̭ha॒ bṛha̭spate dhā॒rayā॒ vasū॒nī- [vasū॒nīti̭, ā॒ha॒ brahma॒ vai] 32
-tyā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒ rbrahma̭ṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe ha॒vyā te᳚ svadantā॒mityā̭ha sva॒daya̭tye॒vainā॒-ndeva̭ tvaṣṭa॒rvasṷ ra॒ṇvetyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti॒ reva̭tī॒ rama̭ddhva॒mityā̭ha pa॒śavo॒ vai re॒vatīḥ᳚ pa॒śūne॒vāsmai̭ ramayati de॒vasya̭ tvā savi॒tuḥ pra̭sa॒va iti̭ [iti̭, ra॒śa॒nāmā da̭tte॒] 33
raśa॒nāmā da̭tte॒ prasū᳚tyā a॒śvino᳚rbā॒hubhyā॒-mityā̭hā॒śvinau॒ hi de॒vānā̭maddhva॒ryū āstā᳚-mpū॒ṣṇo hastā᳚bhyā॒mityā̭ha॒ yatyā̭ ṛ॒tasya̭ tvā devahaviḥ॒ pāśe॒nā-'' ra̭bha॒ ityā̭ha sa॒tyaṃ-vā~ ṛ॒tagṃ sa॒tyenai॒vaina̭mṛ॒tenā ''ra̭bhate 'kṣṇa॒yā pari̭ harati॒ vaddhya॒gṃ॒ hi pra॒tyañca̭-mprati mu॒ñcanti॒ vyāvṛ̭ttyai॒ dhar​ṣā॒ mānṷṣā॒niti॒ ni yṷnakti॒ dhṛtyā̭ a॒dbhya- [a॒dbhyaḥ, tvauṣa̭dhībhyaḥ॒] 34
-stvauṣa̭dhībhyaḥ॒ prokṣā॒mītyā̭hā॒dbhyo hyḙṣa oṣa̭dhībhya-ssa॒bhaṃ​va~̭ti॒ ya-tpa॒śura॒pā-mpe॒rura॒sītyā̭hai॒ṣa hya̭pā-mpā॒tā yo medhā̭yā-'' ra॒bhyate᳚ svā॒tta-ñci॒-thsadḙvagṃ ha॒vyamāpo̭ devī॒-ssvada̭taina॒mityā̭ha sva॒daya̭tye॒vaina̭-mu॒pari̭ṣṭā॒-tprokṣa̭tyu॒pari̭ṣṭāde॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkaroti pā॒yaya̭tyantara॒ta e॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkarotya॒dhastā॒dupo᳚kṣati sa॒rvata̭ e॒vaina॒-mmeddhya̭-ṅkaroti || 35 ||
(vasū॒nīti̭-prasa॒va itya॒-dbhyo᳚-'ntara॒ta e॒vainaṃ॒ - daśa̭ ca) (a. 6)
a॒gninā॒ vai hotrā̭ de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhava-nna॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yānṷ brū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai sa॒ptada̭śa sāmidhe॒nīranvā̭ha saptada॒śaḥ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jāpa̭te॒rāptyai̭ sa॒ptada॒śānvā̭ha॒ dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtava॒-ssa saṃ̭​va~thsa॒ra-ssaṃ̭​va~thsa॒ra-mpra॒jā anu॒ prajā̭yante pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya de॒vā vai sā̭midhe॒nīra॒nūcya̭ ya॒jña-nnānva̭paśya॒n-thsa pra॒jāpa̭ti-stū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra- [-mā̭ghā॒ram, ā 'ghā̭raya॒-ttato॒ vai] 36
-mā 'ghā̭raya॒-ttato॒ vai de॒vā ya॒jñamanva̭paśya॒n॒. ya-ttū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti ya॒jñasyānṷkhyātyā॒ asṷreṣu॒ vai ya॒jña ā̭sī॒-tta-nde॒vāstū᳚ṣṇīgṃ ho॒menā̭vṛñjata॒ ya-ttū॒ṣṇī-mā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti॒ bhrātṛ̭vyasyai॒ va ta-dya॒jñaṃ-vṛ~̭ṅkte pari॒dhī̭n-thsa-mmā᳚r​ṣṭi pu॒nātye॒vainā॒-ntristri॒-ssa-mmā᳚r​ṣṭi॒ tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jño-'tho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai॒ dvāda̭śa॒ sa-mpa̭dyante॒ dvāda̭śa॒ [dvāda̭śa, māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-] 37
māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-ssaṃ̭​va~thsa॒rame॒va prī̭ṇā॒tyatho̭ saṃ​va~thsa॒rame॒vāsmā॒ upa̭ dadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadā̭ghā॒ro᳚-'gni-ssarvā̭ de॒vatā॒ yadā̭ghā॒ra-mā̭ghā॒raya̭ti śīr​ṣa॒ta e॒va ya॒jñasya॒ yaja̭māna॒-ssarvā̭ de॒vatā॒ ava̭ rundhe॒ śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadā̭ghā॒ra ā॒tmā pa॒śurā̭ghā॒ramā॒ghārya̭ pa॒śugṃ sama̭naktyā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ [ya॒jñasya̭, śiraḥ॒ prati̭ dadhāti॒] 38
śiraḥ॒ prati̭ dadhāti॒ sa-nte᳚ prā॒ṇo vā॒yunā̭ gacchatā॒mityā̭ha vāyudeva॒tyo̭ vai prā॒ṇo vā॒yāve॒vāsya̭ prā॒ṇa-ñjṷhoti॒ saṃ-ya~ja̭trai॒raṅgā̭ni॒ saṃ-ya~॒jñapa̭tirā॒śiṣetyā̭ha ya॒jñapa̭time॒vāsyā॒-''śiṣa̭-ṅgamayati vi॒śvarṷ̄po॒ vai tvā॒ṣṭra u॒pari̭ṣṭā-tpa॒śuma॒bhya̭vamī॒-ttasmā̭-du॒pari̭ṣṭā-tpa॒śornāva̭ dyanti॒ yadu॒pari̭ṣṭā-tpa॒śugṃ sa̭ma॒nakti॒ meddhya̭me॒vai- [meddhya̭me॒va, e॒na॒-ṅka॒ro॒tyṛ॒tvijo̭] 39
-na̭-ṅkarotyṛ॒tvijo̭ vṛṇīte॒ chandāg̭sye॒va vṛ̭ṇīte sa॒pta vṛ̭ṇīte sa॒pta grā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ sa॒ptā-''ra॒ṇyā-ssa॒pta chandāg̭syu॒bhaya॒syā va̭ruddhyā॒ ekā̭daśa prayā॒jān. ya̭jati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śusta-mpra ya̭jati va॒pāmekaḥ॒ pari̭ śaya ā॒tmaivā-''tmāna॒-mpari̭ śaye॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒rvajro̭ yūpaśaka॒lo ghṛ॒ta-ṅkhalu॒ vai de॒vā vajra̭-ṅkṛ॒tvā soma̭maghna-nghṛ॒tenā॒ktau pa॒śu-ntrā̭yethā॒mityā̭ha॒ vajrḙṇai॒vainaṃ॒-va~śḙ kṛ॒tvā-''la̭bhate || 40 ||
(ā॒ghā॒raṃ - pa̭dyante॒ dvāda̭śā॒ - ''tmanne॒va ya॒jñasya॒ - medhya̭me॒va - khalu॒ vā - a॒ṣṭāda̭śa ca) (a. 7)
parya̭gni karoti sarva॒huta̭me॒vaina̭-ṅkaro॒tya-ska̭ndā॒yā-ska̭nna॒gṃ॒ hi ta-dya-ddhu॒tasya॒ skanda̭ti॒ triḥ parya̭gni karoti॒ tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jño-'tho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai brahmavā॒dino̭ vadantyanvā॒rabhyaḥ̭ pa॒śū(3)-rnānvā॒rabhyā(3) iti̭ mṛ॒tyave॒ vā e॒ṣa nī̭yate॒ ya-tpa॒śustaṃ-ya~da̭nvā॒rabhḙta pra॒māyṷko॒ yaja̭māna-ssyā॒datho॒ khalvā̭hu-ssuva॒rgāya॒ vā e॒ṣa lo॒kāya̭ nīyate॒ ya- [yat, pa॒śuriti॒] 41
-tpa॒śuriti॒ yannānvā॒rabhḙta suva॒rgāllo॒kā-dyaja̭māno hīyeta vapā॒śrapa̭ṇībhyā-ma॒nvāra̭bhate॒ tannevā॒nvāra̭bdha॒-nnevāna̭nvārabdha॒mupa॒ preṣya̭ hotar​ha॒vyā de॒vebhya॒ ityā̭heṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate॒ reva̭tīrya॒jñapa̭ti-mpriya॒dhā ''vi̭śa॒tetyā̭ha yathāya॒jure॒vaitada॒gninā̭ pu॒rastā̭deti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai pṛthi॒vyā-ssa॒pṛñcaḥ̭ pā॒hīti̭ ba॒r॒hi- [ba॒r॒hiḥ, upā᳚-'sya॒tya-ska̭ndā॒yā-] 42
-rupā᳚-'sya॒tya-ska̭ndā॒yā-ska̭nna॒gṃ॒ hi ta-dya-dba॒r॒hiṣi॒ skanda॒tyatho̭ bar​hi॒ṣada̭me॒vaina̭-ṅkaroti॒ parāṃ॒ā va̭rtate-'ddhva॒ryuḥ pa॒śo-ssa᳚jña॒mpyamā̭nā-tpa॒śubhya̭ e॒va tanni hnṷta ā॒tmano-'nā᳚vraskāya॒ gaccha̭ti॒ śriya॒-mpra pa॒śūnā᳚pnoti॒ ya e॒vaṃ-ve~da̭ pa॒ścāllo̭kā॒ vā e॒ṣā prācyu॒dānī̭yate॒ ya-tpatnī॒ nama̭sta ātā॒netyā̭hā-''di॒tyasya॒ vai ra॒śmaya̭ [ra॒śmayaḥ̭, ā॒tā॒nāstebhya̭] 43
ātā॒nāstebhya̭ e॒va nama̭skarotyana॒rvā prehītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyo॒ vā arvā॒ bhrātṛ̭vyāpanuttyai ghṛ॒tasya̭ ku॒lyāmanṷ sa॒ha pra॒jayā̭ sa॒ha rā॒yaspoṣe॒ṇe-tyā̭hā॒ ''śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚sta॒ āpo̭ devī-śśuddhāyuva॒ ityā̭ha yathāya॒jure॒vaitat || 44 ||
(lo॒kāya̭ nīyate॒ ya-d- ba॒ra॒ḥī - ra॒śmayaḥ̭ - sa॒ptatrigṃ̭śacca) (a. 8)
pa॒śorvā āla̭bdhasya prā॒ṇāñchugṛ̭cchati॒ vākta॒ ā pyā̭yatā-mprā॒ṇasta॒ ā pyā̭yatā॒mityā̭ha prā॒ṇebhya̭ e॒vāsya॒ śucagṃ̭ śamayati॒ sā prā॒ṇebhyo-'dhi̭ pṛthi॒vīgṃ śu-kpra vi̭śati॒ śamaho᳚bhyā॒miti॒ ni na̭yatyahorā॒trābhyā̭me॒va pṛ̭thi॒vyai śucagṃ̭ śamaya॒tyoṣa̭dhe॒ trā̭yasvaina॒gg॒ svadhi̭te॒ mainagṃ̭ higṃsī॒rityā̭ha॒ vajro॒ vai svadhi̭ti॒- [svadhi̭tiḥ, śāntyai̭ pār​śva॒ta] 45
-śśāntyai̭ pār​śva॒ta ā cchya̭ti maddhya॒to hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒ cchyanti̭ tira॒ścīna॒mā cchya̭tyanū॒cīna॒gṃ॒ hi ma̭nu॒ṣyā̭ ā॒cchyanti॒ vyāvṛ̭ttyai॒ rakṣa̭sā-mbhā॒go̭-'sīti̭ sthavima॒to ba॒r॒hira॒ktvā-'pā᳚syatya॒snaiva rakṣāgṃ̭si ni॒rava̭dayata i॒dama॒hagṃ rakṣo̭-'dha॒ma-ntamo̭ nayāmi॒ yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ ya-ñca̭ va॒ya-ndvi॒ṣma ityā̭ha॒ dvau vāva purṷṣau॒ ya-ñcai॒va [ ] 46
dveṣṭi॒ yaścai̭na॒-ndveṣṭi॒ tāvu॒bhāva̭dha॒ma-ntamo̭ nayatī॒ṣe tveti̭ va॒pāmutkhi̭datī॒cchata̭ iva॒ hyḙṣa yo yaja̭te॒ yadṷpatṛ॒ndyā-dru॒dro᳚-'sya pa॒śū-nghātṷka-ssyā॒-dyannopa̭tṛ॒ndyā-daya̭tā syā-da॒nyayo̭patṛ॒ṇattya॒nyayā॒ na dhṛtyai̭ ghṛ॒tena̭ dyāvāpṛthivī॒ prorṇvā̭thā॒mityā̭ha॒ dyāvā̭pṛthi॒vī e॒va rasḙnāna॒ktyacchi̭nno॒ [rasḙnāna॒ktyacchi̭nnaḥ, rāyaḥ̭ su॒vīra॒] 47
rāyaḥ̭ su॒vīra॒ ityā̭ha yathāya॒jure॒vaita-tkrū॒rami̭va॒ vā e॒ta-tka̭roti॒ ya-dva॒pā-mṷtkhi॒da-tyu॒rva̭ntari̭kṣa॒-manvi॒hītyā̭ha॒ śāntyai॒ pra vā e॒ṣo᳚-'smāllo॒kāccya̭vate॒ yaḥ pa॒śu-mmṛ॒tyavḙ nī॒yamā̭namanvā॒rabha̭te vapā॒śrapa̭ṇī॒ puna̭ra॒nvāra̭bhate॒-'sminne॒va lo॒ke prati̭ tiṣṭhatya॒gninā̭ pu॒rastā̭deti॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyā॒ atho̭ de॒vatā̭ e॒va ha॒vyenā- [e॒va ha॒vyena̭, anvḙti॒] 48
-nvḙti॒ nānta॒mamaṅgā̭ra॒mati̭ hare॒-dyada̭nta॒mamaṅgā̭ramati॒ hare᳚-dde॒vatā॒ ati̭ manyeta॒ vāyo॒ vīhi̭ sto॒kānā॒mityā̭ha॒ tasmā॒-dvibha̭ktā-ssto॒kā ava̭ padya॒nte-'graṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nāṃ-ya~-dva॒pā-'gra॒moṣa̭dhīnā-mba॒r॒hiragrḙṇai॒vāgra॒gṃ॒ sama̭rdhaya॒tyatho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati॒ svāhā̭kṛtībhyaḥ॒ preṣyetyā̭ha [ ] 49
ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyamā॒tmā va॒pā pṛ̭ṣadā॒jyama̭bhi॒ghārya̭ va॒pāma॒bhi ghā̭rayatyā॒tmanne॒va pa̭śū॒nā-mprā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti॒ svāho॒rdhvana̭bhasa-mmāru॒ta-ṅga̭cchata॒mityā̭ho॒rdhvana̭bhā ha sma॒ vai mā̭ru॒to de॒vānāṃ᳚-va~pā॒śrapa̭ṇī॒ pra ha̭rati॒ tenai॒vaine॒ pra ha̭rati॒ viṣṷ̄cī॒ pra ha̭rati॒ tasmā॒-dviṣva̭ñcau prāṇāpā॒nau || 50 ||
(svadhi̭ti - ścai॒vā - cchi̭nno - ha॒vyene॒ - ṣyetyā̭ha॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 9)
pa॒śumā॒labhya̭ puro॒ḍāśa॒-nnirva̭pati॒ samḙdhame॒vaina॒mā la̭bhate va॒payā᳚ pra॒carya̭ puro॒ḍāśḙna॒ pra ca̭ra॒tyūrgvai pṷro॒ḍāśa॒ ūrja̭me॒va pa̭śū॒nā-mma̭ddhya॒to da̭dhā॒tyatho̭ pa॒śore॒va chi॒dramapi̭ dadhāti pṛṣadā॒jyasyo̭pa॒hatya॒ triḥ pṛ̭cchati śṛ॒tagṃ ha॒vī(3)-śśa̭mita॒riti॒ triṣa̭tyā॒ hi de॒vā yo-'śṛ̭tagṃ śṛ॒tamāha॒ sa ena̭sā prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ- [e॒tau pa̭śū॒nām, ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒śoḥ] 51
-~ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒śoḥ khalu॒ vā āla̭bdhasya॒ hṛda̭yamā॒tmā-'bhi samḙti॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jyena॒ hṛda̭ya-mabhighā॒raya̭tyā॒tmanne॒va pa̭śū॒nā-mprā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti pa॒śunā॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ tasya॒ śiraḥ̭ chi॒ttvā medha॒-mprākṣā̭raya॒n​thsa pra॒kṣo̭-'bhava॒-tta-tpra॒kṣasya̭ prakṣa॒tvaṃ-ya~-tpla̭kṣaśā॒kho-tta̭raba॒r॒hi-rbhava̭ti॒ samḙdhasyai॒va [ ] 52
pa॒śorava̭ dyati pa॒śuṃ-vai~ hri॒yamā̭ṇa॒gṃ॒ rakṣā॒g॒syanṷ sacante-'nta॒rā yūpa̭-ñcā-''hava॒nīya̭-ñca harati॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai pa॒śorvā āla̭bdhasya॒ mano-'pa̭ krāmati ma॒notā̭yai ha॒viṣo̭-'vadī॒yamā̭na॒syānṷ brū॒hītyā̭ha॒ mana̭ e॒vāsyāva̭ rundha॒ ekā̭daśāva॒dānā॒nyava̭ dyati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śustasyā-'va̭- [pa॒śustasyā-'va̭, dya॒ti॒ hṛda̭ya॒syā-] 53
-dyati॒ hṛda̭ya॒syā-gre-'va̭ dya॒tyatha̭ ji॒hvāyā॒ atha॒ vakṣa̭so॒ yadvai hṛda̭yenābhi॒gaccha̭ti॒ tajji॒hvayā̭ vadati॒ yajji॒hvayā॒ vada̭ti॒ tadura॒so-'dhi॒ nirva̭datye॒tadvai pa॒śorya̭thāpū॒rvaṃ-ya~syai॒vama̭va॒dāya̭ yathā॒kāma॒-mutta̭reṣāmava॒dyati̭ yathā pū॒rvame॒vāsya̭ pa॒śorava̭tta-mbhavati maddhya॒to gu॒dasyāva̭ dyati maddhya॒to hi prā॒ṇa ṷtta॒masyāva̭ dya- [ṷtta॒masyāva̭ dyati, u॒tta॒mo hi prā॒ṇo] 54
-tyutta॒mo hi prā॒ṇo yadīta̭raṃ॒-ya~dīta̭ra-mu॒bhaya̭me॒vājā̭mi॒ jāya̭māno॒ vai brā᳚hma॒ṇa-stri॒bhir-ṛ̭ṇa॒vā jā̭yate brahma॒carye॒ṇar​ṣi̭bhyo ya॒jñena̭ de॒vebhyaḥ̭ pra॒jayā̭ pi॒tṛbhya̭ e॒ṣa vā a̭nṛ॒ṇo yaḥ pu॒trī yajvā᳚ brahmacārivā॒sī tada̭va॒dānai̭-re॒vā-'va̭ dayate॒ tada̭va॒dānā̭nā-mavadāna॒tva-ndḙvāsu॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsa॒-nte de॒vā a॒gnima̭bruva॒-ntvayā̭ vī॒reṇāsṷrāna॒bhi bha̭vā॒meti॒ [bha̭vā॒meti̭, so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai] 55
so᳚-'bravī॒-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai pa॒śorṷddhā॒ramuddha̭rā॒ iti॒ sa e॒tamṷddhā॒ramuda̭harata॒ doḥ pū᳚rvā॒rdhasya̭ gu॒da-mma̭ddhya॒ta-śśroṇi̭-ñjaghanā॒rdhasya॒ tato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya-ttrya॒ṅgāṇāgṃ̭ samava॒dyati॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavatyakṣṇa॒yā-'va̭ dyati॒ tasmā̭dakṣṇa॒yā pa॒śavo-'ṅgā̭ni॒ pra ha̭ranti॒ prati̭ṣṭhityai || 56 ||
(e॒tau pa̭śū॒nāgṃ - samḙdhasyai॒va - tasyā-'vo᳚ - tta॒masyāva̭ dya॒tī - ti॒ - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 10)
meda̭sā॒ srucau॒ prorṇo̭ti॒ medo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti yū॒ṣanna̭va॒dhāya॒ prorṇo̭ti॒ raso॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dyū rasa̭me॒va pa॒śuṣṷ dadhāti pā॒r​śvena̭ vasāho॒ma-mprayaṷti॒ maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-tpa̭śū॒nāṃ-ya~-tpā॒r​śvagṃ rasa̭ e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dvasā॒ ya-tpā॒r​śvena̭ vasāho॒ma-mpra॒yauti̭ maddhya॒ta e॒va pa̭śū॒nāgṃ rasa̭-ndadhāti॒ ghnanti॒ [ghnanti̭, vā e॒ta-tpa॒śu-] 57
vā e॒ta-tpa॒śuṃ-ya~-thsa᳚jña॒mpaya̭ntyai॒ndraḥ khalu॒ vai de॒vata̭yā prā॒ṇa ai॒ndro̭-'pā॒na ai॒ndraḥ prā॒ṇo aṅgḙaṅge॒ ni de᳚ddhya॒dityā̭ha prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhāti॒ deva̭ tvaṣṭa॒rbhūri̭ te॒ sagṃ sa̭me॒tvityā̭ha tvā॒ṣṭrā hi de॒vata̭yā pa॒śavo॒ viṣṷrūpā॒ ya-thsala̭kṣmāṇo॒ bhava॒thetyā̭ha॒ viṣṷrūpā॒ hyḙte santa॒-ssala̭kṣmāṇa e॒tar​hi॒ bhava̭nti deva॒trā yanta॒- [deva॒trā yanta᳚m, ava̭se॒] 58
-mava̭se॒ sakhā॒yo-'nṷ tvā mā॒tā pi॒taro̭ mada॒ntvityā॒hā-nṷmatame॒vaina̭-mmā॒trā pi॒trā sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayatyardha॒rce va̭sāho॒ma-ñjṷhotya॒sau vā a̭rdha॒rca i॒yama̭rdha॒rca i॒me e॒va rasḙnānakti॒ diśo̭ juhoti॒ diśa̭ e॒va rasḙnāna॒ktyatho̭ di॒gbhya e॒vorja॒gṃ॒ rasa॒mava̭ rundhe prāṇāpā॒nau vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyaṃ-vā~̭naspa॒tyāḥ khalu॒ [khalṷ, vai de॒vata̭yā pa॒śavo॒] 59
vai de॒vata̭yā pa॒śavo॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jyasyo̭-pa॒hatyā-''ha॒ vana॒spata॒ye-'nṷ brūhi॒ vana॒spata̭ye॒ preṣyeti̭ prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhātya॒nyasyā᳚nyasya samava॒ttagṃ sa॒mava̭dyati॒ tasmā॒nnānā̭rūpāḥ pa॒śavo̭ yū॒ṣṇopa̭ siñcati॒ raso॒ vā e॒ṣa pa̭śū॒nāṃ-ya~dyū rasa̭me॒va pa॒śuṣṷ dadhā॒tīḍā॒mupa̭ hvayate pa॒śavo॒ vā iḍā̭ pa॒śūne॒vopa̭ hvayate ca॒turupa̭ hvayate॒ [ca॒turupa̭ hvayate, catṷṣpādo॒ hi] 60
catṷṣpādo॒ hi pa॒śavo॒ ya-ṅkā॒mayḙtā pa॒śu-ssyā॒ditya̭me॒daska॒-ntasmā॒ ā da̭ddhyā॒nmedo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒peṇai॒vaina̭-mpa॒śubhyo॒ nirbha̭jatyapa॒śure॒va bha̭vati॒ ya-ṅkā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒diti॒ meda̭sva॒-ttasmā॒ ā da̭ddhyā॒nmedo̭rūpā॒ vai pa॒śavo̭ rū॒peṇai॒vāsmai̭ pa॒śūnava̭ rundhe paśu॒māne॒va bha̭vati pra॒jāpa̭tirya॒jñama̭sṛjata॒ sa ājya̭- [sa ājya᳚m, pu॒rastā̭dasṛjata] 61
-mpu॒rastā̭dasṛjata pa॒śu-mma̭ddhya॒taḥ pṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒ścā-ttasmā॒dājyḙna prayā॒jā i̭jyante pa॒śunā̭ maddhya॒taḥ pṛ̭ṣadā॒jyenā̭-nūyā॒jā-stasmā̭de॒tanmi॒śrami̭va paścā-thsṛ॒ṣṭagg​ hyekā̭daśānūyā॒jān. ya̭jati॒ daśa॒ vai pa॒śoḥ prā॒ṇā ā॒tmaikā̭da॒śo yāvā̭ne॒va pa॒śustamanṷ yajati॒ ghnanti॒ vā e॒ta-tpa॒śuṃ-ya~-thsaṃ᳚(2)jña॒paya̭nti vā prāṇāpā॒nau khalu॒ vā e॒tau pa̭śū॒nāṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyaṃ-ya~-tpṛ̭ṣadā॒jyenā̭ nūyā॒jān. yaja̭ti prāṇāpā॒nāve॒va pa॒śuṣṷ dadhāti || 62 ||
(ghnanti॒ - yantaṃ॒ - khalṷ - ca॒turupa̭ hvayata॒ - ājyaṃ॒ - ~ya-tpṛ̭ṣadā॒jyena॒ - ṣaṭ ca̭) (a. 11) (cātvā̭lāth - suva॒rgāya॒ ya-dvai̭sarja॒nāni̭ - vaiṣṇa॒vyarcā - pṛ̭thi॒vyai - sā॒dhyā - i॒ṣe tve - tya॒gninā॒ - parya̭gni - pa॒śoḥ - pa॒śumā॒labhya॒ - meda̭sā॒ srucā॒ - vekā̭daśa) (cātvā̭lā-d- de॒vānu॒paiti̭ - muñcati - prahri॒yamā̭ṇāya॒ - parya̭gni - pa॒śumā॒labhya॒ - catṷṣpādo॒ - dviṣa̭ṣṭiḥ) (cātvā̭lā, tpa॒śuṣṷ dadhāti) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe tṛtīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More