കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാം ഷഷ്ഠകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ - സോമമന്ത്രബ്രാഹ്മണനിരൂപണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
ചാത്വാലാ-ദ്ധിഷ്ണിയാനുപ വപതി യോനിര്വൈ യജ്ഞസ്യ ചാത്വാലം-യഁജ്ഞസ്യ സയോനിത്വായ ദേവാ വൈ യജ്ഞ-മ്പരാ-ഽജയന്ത തമാഗ്നീദ്ധ്രാ-ത്പുനരപാജയന്നേതദ്വൈ യജ്ഞസ്യാ-പരാജിതം-യഁദാഗ്നീദ്ധ്രം-യഁദാഗ്നീദ്ധ്രാദ്ധിഷ്ണിയാന്. വിഹരതി യദേവ യജ്ഞസ്യാ-പരാജിത-ന്തത ഏവൈന-മ്പുനസ്തനുതേ പരാജിത്യേവ ഖലു വാ ഏതേ യന്തി യേ ബഹിഷ്പവമാനഗ്ം സര്പന്തി ബഹിഷ്പവമാനേ സ്തുത [സ്തുതേ, ആഹാഗ്നീദഗ്നീന്. വി] 1
ആഹാഗ്നീദഗ്നീന്. വി ഹര ബര്ഹി-സ്സ്തൃണാഹി പുരോഡാശാഗ്ം അല-ങ്കുര്വിതി യജ്ഞമേവാപജിത്യ പുനസ്തന്വാനാ യന്ത്യങ്ഗാരൈര്ദ്വേ സവനേ വി ഹരതി ശലാകാഭി-സ്തൃതീയഗ്ം സശുക്രത്വായാഥോ സ-മ്ഭരത്യേവൈനദ്ധിഷ്ണിയാ വാ അമുഷ്മിന് ഁലോകേ സോമമരക്ഷ-ന്തേഭ്യോ-ഽധി സോമമാ-ഽഹര-ന്ത മന്വവായന്ത-മ്പര്യവിശന്. യ ഏവം-വേഁദ വിന്ദതേ [യ ഏവം-വേഁദ വിന്ദതേ, പരിവേഷ്ടാര-ന്തേ] 2
പരിവേഷ്ടാര-ന്തേ സോമപീഥേന വ്യാര്ധ്യന്ത തേ ദേവേഷു സോമപീഥമൈച്ഛന്ത താ-ന്ദേവാ അബ്രുവ-ന്ദ്വേദ്വേ നാമനീ കുരുദ്ധ്വമഥ പ്ര വാ-ഽഽഫ്സ്യഥ ന വേത്യഗ്നയോ വാ അഥ ധിഷ്ണിയാസ്തസ്മാ-ദ്ദ്വിനാമാ ബ്രാഹ്മണോ-ഽര്ധുകസ്തേഷാം-യേഁ നേദിഷ്ഠ-മ്പര്യവിശ-ന്തേ സോമപീഥ-മ്പ്രാ-ഽപ്നുവന്നാഹവനീയ ആഗ്നീദ്ധ്രീയോ ഹോത്രീയോ മാര്ജാലീയസ്തസ്മാ-ത്തേഷു ജുഹ്വത്യതിഹായ വഷ-ട്കരോതി വി ഹ്യേ [വി ഹി, ഏതേ സോമപീഥേനാ-ഽഽര്ധ്യന്ത] 3
-തേ സോമപീഥേനാ-ഽഽര്ധ്യന്ത ദേവാ വൈ യാഃ പ്രാചീ-രാഹുതീ-രജുഹവുര്യേ പുരസ്താദസുരാ ആസ-ന്താഗ് സ്താഭിഃ പ്രാണുദന്ത യാഃ പ്രതീചീര്യേ പശ്ചാദസുരാ ആസ-ന്താഗ്സ്താഭി-രപാനുദന്ത പ്രാചീരന്യാ ആഹുതയോ ഹൂയന്തേ പ്രത്യങ്ങാസീനോ ധിഷ്ണിയാന്. വ്യാഘാരയതി പശ്ചാച്ചൈവ പുരസ്താച്ച യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്ര ണുദതേ തസ്മാ-ത്പരാചീഃ പ്രജാഃ പ്ര വീയന്തേ പ്രതീചീ- [പ്രതീചീഃ, ജായന്തേ പ്രാണാ വാ ഏതേ] 4
-ര്ജായന്തേ പ്രാണാ വാ ഏതേ യദ്ധിഷ്ണിയാ യദദ്ധ്വര്യുഃ പ്രത്യ-ന്ധിഷ്ണിയാ-നതിസര്പേ-ത്പ്രാണാന്-ഥ്സങ്കര്ഷേ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാന്നാഭിര്വാ ഏഷാ യജ്ഞസ്യ യദ്ധോതോര്ധ്വഃ ഖലു വൈ നാഭ്യൈ പ്രാണോ-ഽവാംഅപാനോ യദധ്വര്യുഃ പ്രത്യം ഹോതാരമതിസര്പേദപാനേ പ്രാണ-ന്ദധ്യാ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാന്നാദ്ധ്വര്യുരുപ ഗായേ-ദ്വാഗ്വീര്യോ വാ അദ്ധ്വര്യു-ര്യദദ്ധ്വര്യുരുപ-ഗായേദു-ദ്ഗാത്രേ [ ] 5
വാചഗ്ം സ-മ്പ്ര യച്ഛേ-ദുപദാസുകാ-ഽസ്യ വാ-ഖ്സ്യാദ്ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി നാസഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ പ്രത്യങ്-ഖ്സദോ-ഽതീയാദഥ കഥാ ദാക്ഷിണാനി ഹോതുമേതി യാമോ ഹി സ തേഷാ-ങ്കസ്മാ അഹ ദേവാ യാമം-വാഁ-ഽയാമം-വാഁ-ഽനു ജ്ഞാസ്യന്തീത്യു-ത്തരേണാ-ഽഽഗ്നീദ്ധ്ര-മ്പരീത്യ ജുഹോതി ദാക്ഷിണാനി ന പ്രാണാന്ഥ്സ-ങ്കര്ഷതി ന്യന്യേ ധിഷ്ണിയാ ഉപ്യന്തേ നാന്യേ യാ-ന്നിവപതി തേന താ-ന്പ്രീണാതി യാ-ന്നനിവപതി യദനുദിശതി തേന താന് ॥ 6 ॥
ചാത്വാലാ-ദ്ധിഷ്ണിയാനുപ വപതി യോനിര്വൈ യജ്ഞസ്യ ചാത്വാലം-യഁജ്ഞസ്യ സയോനിത്വായ ദേവാ വൈ യജ്ഞ-മ്പരാ-ഽജയന്ത തമാഗ്നീദ്ധ്രാ-ത്പുനരപാജയന്നേതദ്വൈ യജ്ഞസ്യാ-പരാജിതം-യഁദാഗ്നീദ്ധ്രം-യഁദാഗ്നീദ്ധ്രാദ്ധിഷ്ണിയാന്. വിഹരതി യദേവ യജ്ഞസ്യാ-പരാജിത-ന്തത ഏവൈന-മ്പുനസ്തനുതേ പരാജിത്യേവ ഖലു വാ ഏതേ യന്തി യേ ബഹിഷ്പവമാനഗ്ം സര്പന്തി ബഹിഷ്പവമാനേ സ്തുത [സ്തുതേ, ആഹാഗ്നീദഗ്നീന്. വി] 1
ആഹാഗ്നീദഗ്നീന്. വി ഹര ബര്ഹി-സ്സ്തൃണാഹി പുരോഡാശാഗ്ം അല-ങ്കുര്വിതി യജ്ഞമേവാപജിത്യ പുനസ്തന്വാനാ യന്ത്യങ്ഗാരൈര്ദ്വേ സവനേ വി ഹരതി ശലാകാഭി-സ്തൃതീയഗ്ം സശുക്രത്വായാഥോ സ-മ്ഭരത്യേവൈനദ്ധിഷ്ണിയാ വാ അമുഷ്മിന് ഁലോകേ സോമമരക്ഷ-ന്തേഭ്യോ-ഽധി സോമമാ-ഽഹര-ന്ത മന്വവായന്ത-മ്പര്യവിശന്. യ ഏവം-വേഁദ വിന്ദതേ [യ ഏവം-വേഁദ വിന്ദതേ, പരിവേഷ്ടാര-ന്തേ] 2
പരിവേഷ്ടാര-ന്തേ സോമപീഥേന വ്യാര്ധ്യന്ത തേ ദേവേഷു സോമപീഥമൈച്ഛന്ത താ-ന്ദേവാ അബ്രുവ-ന്ദ്വേദ്വേ നാമനീ കുരുദ്ധ്വമഥ പ്ര വാ-ഽഽഫ്സ്യഥ ന വേത്യഗ്നയോ വാ അഥ ധിഷ്ണിയാസ്തസ്മാ-ദ്ദ്വിനാമാ ബ്രാഹ്മണോ-ഽര്ധുകസ്തേഷാം-യേഁ നേദിഷ്ഠ-മ്പര്യവിശ-ന്തേ സോമപീഥ-മ്പ്രാ-ഽപ്നുവന്നാഹവനീയ ആഗ്നീദ്ധ്രീയോ ഹോത്രീയോ മാര്ജാലീയസ്തസ്മാ-ത്തേഷു ജുഹ്വത്യതിഹായ വഷ-ട്കരോതി വി ഹ്യേ [വി ഹി, ഏതേ സോമപീഥേനാ-ഽഽര്ധ്യന്ത] 3
-തേ സോമപീഥേനാ-ഽഽര്ധ്യന്ത ദേവാ വൈ യാഃ പ്രാചീ-രാഹുതീ-രജുഹവുര്യേ പുരസ്താദസുരാ ആസ-ന്താഗ് സ്താഭിഃ പ്രാണുദന്ത യാഃ പ്രതീചീര്യേ പശ്ചാദസുരാ ആസ-ന്താഗ്സ്താഭി-രപാനുദന്ത പ്രാചീരന്യാ ആഹുതയോ ഹൂയന്തേ പ്രത്യങ്ങാസീനോ ധിഷ്ണിയാന്. വ്യാഘാരയതി പശ്ചാച്ചൈവ പുരസ്താച്ച യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്ര ണുദതേ തസ്മാ-ത്പരാചീഃ പ്രജാഃ പ്ര വീയന്തേ പ്രതീചീ- [പ്രതീചീഃ, ജായന്തേ പ്രാണാ വാ ഏതേ] 4
-ര്ജായന്തേ പ്രാണാ വാ ഏതേ യദ്ധിഷ്ണിയാ യദദ്ധ്വര്യുഃ പ്രത്യ-ന്ധിഷ്ണിയാ-നതിസര്പേ-ത്പ്രാണാന്-ഥ്സങ്കര്ഷേ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാന്നാഭിര്വാ ഏഷാ യജ്ഞസ്യ യദ്ധോതോര്ധ്വഃ ഖലു വൈ നാഭ്യൈ പ്രാണോ-ഽവാംഅപാനോ യദധ്വര്യുഃ പ്രത്യം ഹോതാരമതിസര്പേദപാനേ പ്രാണ-ന്ദധ്യാ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാന്നാദ്ധ്വര്യുരുപ ഗായേ-ദ്വാഗ്വീര്യോ വാ അദ്ധ്വര്യു-ര്യദദ്ധ്വര്യുരുപ-ഗായേദു-ദ്ഗാത്രേ [ ] 5
വാചഗ്ം സ-മ്പ്ര യച്ഛേ-ദുപദാസുകാ-ഽസ്യ വാ-ഖ്സ്യാദ്ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി നാസഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ പ്രത്യങ്-ഖ്സദോ-ഽതീയാദഥ കഥാ ദാക്ഷിണാനി ഹോതുമേതി യാമോ ഹി സ തേഷാ-ങ്കസ്മാ അഹ ദേവാ യാമം-വാഁ-ഽയാമം-വാഁ-ഽനു ജ്ഞാസ്യന്തീത്യു-ത്തരേണാ-ഽഽഗ്നീദ്ധ്ര-മ്പരീത്യ ജുഹോതി ദാക്ഷിണാനി ന പ്രാണാന്ഥ്സ-ങ്കര്ഷതി ന്യന്യേ ധിഷ്ണിയാ ഉപ്യന്തേ നാന്യേ യാ-ന്നിവപതി തേന താ-ന്പ്രീണാതി യാ-ന്നനിവപതി യദനുദിശതി തേന താന് ॥ 6 ॥
(സ്തുതേ - വിന്ദതേ - ഹി - വീയന്തേ പ്രതീചീ - രുദ്ഗ്രാത്ര - ഉപ്യന്തേ - ചതുര്ദശ ച) (അ. 1)
സുവര്ഗായ വാ ഏതാനി ലോകായ ഹൂയന്തേ യ-ദ്വൈസര്ജനാനി ദ്വാഭ്യാ-ങ്ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ ആഗ്നീദ്ധ്രേ ജുഹോത്യന്തരിക്ഷ ഏവാ-ഽഽക്രമത ആഹവനീയേ ജുഹോതി സുവര്ഗമേവൈനം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ദേവാന്. വൈ സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതോ രക്ഷാഗ്സ്യ ജിഘാഗ്ംസന്തേ സോമേന രാജ്ഞാ രക്ഷാഗ്-സ്യപഹത്യാപ്തു-മാത്മാന-ങ്കൃത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്രക്ഷസാ-മനുപലാഭായാ ഽഽത്ത-സ്സോമോ ഭവത്യഥ [ഭവത്യഥ, വൈസര്ജനാനി ജുഹോതി] 7
വൈസര്ജനാനി ജുഹോതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ ത്വഗ്ം സോമ തനൂകൃദ്ഭ്യ ഇത്യാഹ തനൂകൃദ്ധ്യഷ ദ്വേഷോഭ്യോ-ഽന്യകൃതേഭ്യ ഇത്യാഹാന്യകൃതാനി ഹി രക്ഷാഗ്സ്യുരു യന്താ-ഽസി വരൂഥമിത്യാഹോരു ണസ്കൃധീതി വാവൈതദാഹ ജുഷാണോ അപ്തുരാജ്യസ്യ വേത്വിത്യാഹാപ്തുമേവ യജമാന-ങ്കൃത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി രക്ഷസാ-മനുപലാഭായാ-ഽഽ സോമ-ന്ദദത [സോമ-ന്ദദതേ, ആ ഗ്രാവ്ണ്ണ ആ] 8
ആ ഗ്രാവ്ണ്ണ ആ വായവ്യാന്യാ ദ്രോണകലശമു-ത്പത്നീമാ നയന്ത്യന്വനാഗ്ംസി പ്ര വര്തയന്തി യാവദേവാസ്യാസ്തി തേന സഹ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി നയവത്യര്ചാ-ഽഽഗ്നീദ്ധ്രേ ജുഹോതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാഭിനീത്യൈ ഗ്രാവ്ണ്ണോ വായവ്യാനി ദ്രോണകലശമാഗ്നീദ്ധ്ര ഉപ വാസയതി വി ഹ്യേന-ന്തൈര്ഗൃഹ്ണതേ യ-ഥ്സഹോപവാസയേ-ദപുവായേത സൌമ്യര്ചാ പ്ര പാദയതി സ്വയൈ- [പ്ര പാദയതി സ്വയ, ഏവൈന-ന്ദേവതയാ] 9
-വൈന-ന്ദേവതയാ പ്ര പാദയത്യദിത്യാ-സ്സദോ-ഽസ്യദിത്യാ-സ്സദ ആ സീദേത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ദ്യജമാനോ വാ ഏതസ്യ പുരാ ഗോപ്താ ഭവത്യേഷ വോ ദേവ സവിത-സ്സോമ ഇത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-ന്ദേവതാഭ്യ-സ്സ-മ്പ്രയച്ഛത്യേത-ത്ത്വഗ്ം സോമ ദേവോ ദേവാനുപാഗാ ഇത്യാഹ ദേവോ ഹ്യേഷ സ- [ദേവോ ഹ്യേഷ സന്ന്, ദേവാനുപൈതീദമഹ-] 10
-ന്ദേവാനുപൈതീദമഹ-മ്മനുഷ്യോ മനുഷ്യാനിത്യാഹ മനുഷ്യോ(1) ഹ്യേഷ സ-ന്മനുഷ്യാനുപൈതി യദേത-ദ്യജുര്ന ബ്രൂയാദപ്രജാ അപശുര്യജമാന-സ്സ്യാ-ഥ്സഹ പ്രജയാ സഹ രായസ്പോഷേണേത്യാഹ പ്രജയൈവ പശുഭിഃ സഹേമം-ലോഁകമുപാവര്തതേ നമോ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹ നമസ്കാരോ ഹി ദേവാനാഗ് സ്വധാ പിതൃഭ്യ ഇത്യാഹ സ്വധാകാരോ ഹി [സ്വധാകാരോ ഹി, പിതൃണാമിദമഹ-] 11
പിതൃണാമിദമഹ-ന്നിര്വരുണസ്യ പാശാദിത്യാഹ വരുണപാശാദേവ നിര്മുച്യതേ ഽഗ്നേ വ്രതപത ആത്മനഃ പൂര്വാ തനൂരാദേയേത്യാഹുഃ കോ ഹി തദ്വേദ യ-ദ്വസീയാന്-ഥ്സ്വേ വശേ ഭൂതേ പുനര്വാ ദദാതി ന വേതി ഗ്രാവാണോ വൈ സോമസ്യ രാജ്ഞോ മലിമ്ലുസേനാ യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്ഗ്രാവ്ണ്ണ ആഗ്നീദ്ധ്ര ഉപവാസയതി നൈന-മ്മലിമ്ലുസേനാ വിന്ദതി ॥ 12 ॥
സുവര്ഗായ വാ ഏതാനി ലോകായ ഹൂയന്തേ യ-ദ്വൈസര്ജനാനി ദ്വാഭ്യാ-ങ്ഗാര്ഹപത്യേ ജുഹോതി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ ആഗ്നീദ്ധ്രേ ജുഹോത്യന്തരിക്ഷ ഏവാ-ഽഽക്രമത ആഹവനീയേ ജുഹോതി സുവര്ഗമേവൈനം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ദേവാന്. വൈ സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതോ രക്ഷാഗ്സ്യ ജിഘാഗ്ംസന്തേ സോമേന രാജ്ഞാ രക്ഷാഗ്-സ്യപഹത്യാപ്തു-മാത്മാന-ങ്കൃത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്രക്ഷസാ-മനുപലാഭായാ ഽഽത്ത-സ്സോമോ ഭവത്യഥ [ഭവത്യഥ, വൈസര്ജനാനി ജുഹോതി] 7
വൈസര്ജനാനി ജുഹോതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ ത്വഗ്ം സോമ തനൂകൃദ്ഭ്യ ഇത്യാഹ തനൂകൃദ്ധ്യഷ ദ്വേഷോഭ്യോ-ഽന്യകൃതേഭ്യ ഇത്യാഹാന്യകൃതാനി ഹി രക്ഷാഗ്സ്യുരു യന്താ-ഽസി വരൂഥമിത്യാഹോരു ണസ്കൃധീതി വാവൈതദാഹ ജുഷാണോ അപ്തുരാജ്യസ്യ വേത്വിത്യാഹാപ്തുമേവ യജമാന-ങ്കൃത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി രക്ഷസാ-മനുപലാഭായാ-ഽഽ സോമ-ന്ദദത [സോമ-ന്ദദതേ, ആ ഗ്രാവ്ണ്ണ ആ] 8
ആ ഗ്രാവ്ണ്ണ ആ വായവ്യാന്യാ ദ്രോണകലശമു-ത്പത്നീമാ നയന്ത്യന്വനാഗ്ംസി പ്ര വര്തയന്തി യാവദേവാസ്യാസ്തി തേന സഹ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി നയവത്യര്ചാ-ഽഽഗ്നീദ്ധ്രേ ജുഹോതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാഭിനീത്യൈ ഗ്രാവ്ണ്ണോ വായവ്യാനി ദ്രോണകലശമാഗ്നീദ്ധ്ര ഉപ വാസയതി വി ഹ്യേന-ന്തൈര്ഗൃഹ്ണതേ യ-ഥ്സഹോപവാസയേ-ദപുവായേത സൌമ്യര്ചാ പ്ര പാദയതി സ്വയൈ- [പ്ര പാദയതി സ്വയ, ഏവൈന-ന്ദേവതയാ] 9
-വൈന-ന്ദേവതയാ പ്ര പാദയത്യദിത്യാ-സ്സദോ-ഽസ്യദിത്യാ-സ്സദ ആ സീദേത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ദ്യജമാനോ വാ ഏതസ്യ പുരാ ഗോപ്താ ഭവത്യേഷ വോ ദേവ സവിത-സ്സോമ ഇത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-ന്ദേവതാഭ്യ-സ്സ-മ്പ്രയച്ഛത്യേത-ത്ത്വഗ്ം സോമ ദേവോ ദേവാനുപാഗാ ഇത്യാഹ ദേവോ ഹ്യേഷ സ- [ദേവോ ഹ്യേഷ സന്ന്, ദേവാനുപൈതീദമഹ-] 10
-ന്ദേവാനുപൈതീദമഹ-മ്മനുഷ്യോ മനുഷ്യാനിത്യാഹ മനുഷ്യോ(1) ഹ്യേഷ സ-ന്മനുഷ്യാനുപൈതി യദേത-ദ്യജുര്ന ബ്രൂയാദപ്രജാ അപശുര്യജമാന-സ്സ്യാ-ഥ്സഹ പ്രജയാ സഹ രായസ്പോഷേണേത്യാഹ പ്രജയൈവ പശുഭിഃ സഹേമം-ലോഁകമുപാവര്തതേ നമോ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹ നമസ്കാരോ ഹി ദേവാനാഗ് സ്വധാ പിതൃഭ്യ ഇത്യാഹ സ്വധാകാരോ ഹി [സ്വധാകാരോ ഹി, പിതൃണാമിദമഹ-] 11
പിതൃണാമിദമഹ-ന്നിര്വരുണസ്യ പാശാദിത്യാഹ വരുണപാശാദേവ നിര്മുച്യതേ ഽഗ്നേ വ്രതപത ആത്മനഃ പൂര്വാ തനൂരാദേയേത്യാഹുഃ കോ ഹി തദ്വേദ യ-ദ്വസീയാന്-ഥ്സ്വേ വശേ ഭൂതേ പുനര്വാ ദദാതി ന വേതി ഗ്രാവാണോ വൈ സോമസ്യ രാജ്ഞോ മലിമ്ലുസേനാ യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്ഗ്രാവ്ണ്ണ ആഗ്നീദ്ധ്ര ഉപവാസയതി നൈന-മ്മലിമ്ലുസേനാ വിന്ദതി ॥ 12 ॥
(അഥ-ദദതേ - സ്വയാ - സന്ഥ് - സ്വധാകാരോ ഹി - വിന്ദതി) (അ. 2)
വൈഷ്ണവ്യര്ചാ ഹുത്വാ യൂപമച്ഛൈതി വൈഷ്ണവോ വൈ ദേവതയാ യൂപ-സ്സ്വയൈവൈന-ന്ദേവതയാ ഽച്ഛൈത്യത്യന്യാനഗാ-ന്നാന്യാ-നുപാഗാമിത്യാഹാതി ഹ്യന്യാനേതി നാന്യാ-നുപൈത്യര്വാക്ത്വാ പരൈരവിദ-മ്പരോ-ഽവരൈരിത്യാഹാര്വാഘ്യേന-മ്പരൈര്വിന്ദതി പരോ-ഽവരൈസ്ത-ന്ത്വാ ജുഷേ [ജുഷേ, വൈഷ്ണവ-ന്ദേവയജ്യായാ] 13
വൈഷ്ണവ-ന്ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ ദേവയജ്യായൈ ഹ്യേന-ഞ്ജുഷതേ ദേവസ്ത്വാ സവിതാ മദ്ധ്വാ-ഽനക്ത്വിത്യാഹ തേജസൈവൈന-മനക്ത്യോഷധേ ത്രായസ്വൈനഗ്ഗ് സ്വധിതേ മൈനഗ്ം ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹ വജ്രോ വൈ സ്വധിതി-ശ്ശാന്ത്യൈ സ്വധിതേര്വൃക്ഷസ്യ ബിഭ്യതഃ പ്രഥമേന ശകലേന സഹ തേജഃ പരാ പതതി യഃ പ്രഥമ-ശ്ശകലഃ പരാപതേ-ത്തമപ്യാ ഹരേ-ഥ്സതേജസ- [ഹരേ-ഥ്സതേജസമ്, ഏവൈനമാ] 14
-മേവൈനമാ ഹരതീമേ വൈ ലോകാ യൂപാ-ത്പ്രയതോ ബിഭ്യതി ദിവമഗ്രേണ മാ ലേഖീരന്തരിക്ഷ-മ്മദ്ധ്യേന മാ ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യഃ ശമയതി വനസ്പതേ ശതവല്ശോ വി രോഹേത്യാവ്രശ്ചനേ ജുഹോതി തസ്മാ-ദാവ്രശ്ചനാ-ദ്വൃക്ഷാണാ-മ്ഭൂയാഗ്ംസ ഉത്തിഷ്ഠന്തി സഹസ്രവല്ശാ വി വയഗ്ം രുഹേമേത്യാഹാ- ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്തേ ഽനക്ഷസങ്ഗ- [ശാസ്തേ ഽനക്ഷസങ്ഗമ്, വൃശ്ചേ-ദ്യദക്ഷസങ്ഗം-] 15
-ഁവൃശ്ചേ-ദ്യദക്ഷസങ്ഗം-വൃഁശ്ചേദധഈഷം-യഁജമാനസ്യ പ്രമായുകഗ്ഗ് സ്യാദ്യ-ങ്കാമയേതാപ്രതിഷ്ഠിത-സ്സ്യാദിത്യാരോഹ-ന്തസ്മ വൃശ്ചേദേഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മപ്രതിഷ്ഠിതോ-ഽപ്രതിഷ്ഠിത ഏവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേതാപശു-സ്സ്യാദിത്യപര്ണ-ന്തസ്മൈ ശുഷ്കാഗ്രം-വൃഁശ്ചേദേഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മപശവ്യോ-ഽപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി ബഹുപര്ണ-ന്തസ്മൈ ബഹുശാഖം-വൃഁശ്ചേദേഷ വൈ [ ] 16
വനസ്പതീനാ-മ്പശവ്യഃ പശുമാനേവ ഭവതി പ്രതിഷ്ഠിതം-വൃഁശ്ചേ-ത്പ്രതിഷ്ഠാകാമസ്യൈഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതോ യ-സ്സമേ ഭൂമ്യൈ സ്വാദ്യോനേ രൂഢഃ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി യഃ പ്രത്യങ്ങുപനതസ്തം-വൃഁശ്ചേ-ഥ്സ ഹി മേധമഭ്യുപനതഃ പഞ്ചാരത്നി-ന്തസ്മൈ വൃശ്ചേദ്യ-ങ്കാമയേതോപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ നമേദിതി പഞ്ചാക്ഷരാ പങ്ക്തിഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞ ഉപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ [യജ്ഞഃ, നമതി ഷഡരത്നി] 17
നമതി ഷഡരത്നി-മ്പ്രതിഷ്ഠാകാമസ്യ ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഷ്വേവ പ്രതി തിഷ്ഠതി സപ്താരത്നി-മ്പശുകാമസ്യ സപ്തപദാ ശക്വരീ പശവ-ശ്ശക്വരീ പശൂനേവാവ രുന്ധേ നവാരത്നി-ന്തേജസ്കാമസ്യ ത്രിവൃതാ സ്തോമേന സമ്മിത-ന്തേജസ്ത്രിവൃ-ത്തേജസ്വ്യേവ ഭവ-ത്യേകാദശാരത്നി-മിന്ദ്രിയകാമ-സ്യൈകാദശാക്ഷരാ ത്രിഷ്ടുഗിന്ദ്രിയ-ന്ത്രിഷ്ടുഗിന്ദ്രിയാവ്യേവ ഭവതി പഞ്ചദശാരത്നി-മ്ഭ്രാതൃവ്യവതഃ പഞ്ചദശോ വജ്രോ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ സപ്തദശാരത്നി-മ്പ്രജാകാമസ്യ സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യാ ഏകവിഗ്ംശത്യരത്നി-മ്പ്രതിഷ്ഠാകാമ-സ്യൈകവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അഷ്ടാശ്രിര്ഭവ-ത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ തേജോ ഗായത്രീ ഗായത്രീ യജ്ഞമുഖ-ന്തേജസൈവ ഗായത്രിയാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതഃ ॥ 18 ॥
വൈഷ്ണവ്യര്ചാ ഹുത്വാ യൂപമച്ഛൈതി വൈഷ്ണവോ വൈ ദേവതയാ യൂപ-സ്സ്വയൈവൈന-ന്ദേവതയാ ഽച്ഛൈത്യത്യന്യാനഗാ-ന്നാന്യാ-നുപാഗാമിത്യാഹാതി ഹ്യന്യാനേതി നാന്യാ-നുപൈത്യര്വാക്ത്വാ പരൈരവിദ-മ്പരോ-ഽവരൈരിത്യാഹാര്വാഘ്യേന-മ്പരൈര്വിന്ദതി പരോ-ഽവരൈസ്ത-ന്ത്വാ ജുഷേ [ജുഷേ, വൈഷ്ണവ-ന്ദേവയജ്യായാ] 13
വൈഷ്ണവ-ന്ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ ദേവയജ്യായൈ ഹ്യേന-ഞ്ജുഷതേ ദേവസ്ത്വാ സവിതാ മദ്ധ്വാ-ഽനക്ത്വിത്യാഹ തേജസൈവൈന-മനക്ത്യോഷധേ ത്രായസ്വൈനഗ്ഗ് സ്വധിതേ മൈനഗ്ം ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹ വജ്രോ വൈ സ്വധിതി-ശ്ശാന്ത്യൈ സ്വധിതേര്വൃക്ഷസ്യ ബിഭ്യതഃ പ്രഥമേന ശകലേന സഹ തേജഃ പരാ പതതി യഃ പ്രഥമ-ശ്ശകലഃ പരാപതേ-ത്തമപ്യാ ഹരേ-ഥ്സതേജസ- [ഹരേ-ഥ്സതേജസമ്, ഏവൈനമാ] 14
-മേവൈനമാ ഹരതീമേ വൈ ലോകാ യൂപാ-ത്പ്രയതോ ബിഭ്യതി ദിവമഗ്രേണ മാ ലേഖീരന്തരിക്ഷ-മ്മദ്ധ്യേന മാ ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യഃ ശമയതി വനസ്പതേ ശതവല്ശോ വി രോഹേത്യാവ്രശ്ചനേ ജുഹോതി തസ്മാ-ദാവ്രശ്ചനാ-ദ്വൃക്ഷാണാ-മ്ഭൂയാഗ്ംസ ഉത്തിഷ്ഠന്തി സഹസ്രവല്ശാ വി വയഗ്ം രുഹേമേത്യാഹാ- ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്തേ ഽനക്ഷസങ്ഗ- [ശാസ്തേ ഽനക്ഷസങ്ഗമ്, വൃശ്ചേ-ദ്യദക്ഷസങ്ഗം-] 15
-ഁവൃശ്ചേ-ദ്യദക്ഷസങ്ഗം-വൃഁശ്ചേദധഈഷം-യഁജമാനസ്യ പ്രമായുകഗ്ഗ് സ്യാദ്യ-ങ്കാമയേതാപ്രതിഷ്ഠിത-സ്സ്യാദിത്യാരോഹ-ന്തസ്മ വൃശ്ചേദേഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മപ്രതിഷ്ഠിതോ-ഽപ്രതിഷ്ഠിത ഏവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേതാപശു-സ്സ്യാദിത്യപര്ണ-ന്തസ്മൈ ശുഷ്കാഗ്രം-വൃഁശ്ചേദേഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മപശവ്യോ-ഽപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി ബഹുപര്ണ-ന്തസ്മൈ ബഹുശാഖം-വൃഁശ്ചേദേഷ വൈ [ ] 16
വനസ്പതീനാ-മ്പശവ്യഃ പശുമാനേവ ഭവതി പ്രതിഷ്ഠിതം-വൃഁശ്ചേ-ത്പ്രതിഷ്ഠാകാമസ്യൈഷ വൈ വനസ്പതീനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിതോ യ-സ്സമേ ഭൂമ്യൈ സ്വാദ്യോനേ രൂഢഃ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി യഃ പ്രത്യങ്ങുപനതസ്തം-വൃഁശ്ചേ-ഥ്സ ഹി മേധമഭ്യുപനതഃ പഞ്ചാരത്നി-ന്തസ്മൈ വൃശ്ചേദ്യ-ങ്കാമയേതോപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ നമേദിതി പഞ്ചാക്ഷരാ പങ്ക്തിഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞ ഉപൈനമുത്തരോ യജ്ഞോ [യജ്ഞഃ, നമതി ഷഡരത്നി] 17
നമതി ഷഡരത്നി-മ്പ്രതിഷ്ഠാകാമസ്യ ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതുഷ്വേവ പ്രതി തിഷ്ഠതി സപ്താരത്നി-മ്പശുകാമസ്യ സപ്തപദാ ശക്വരീ പശവ-ശ്ശക്വരീ പശൂനേവാവ രുന്ധേ നവാരത്നി-ന്തേജസ്കാമസ്യ ത്രിവൃതാ സ്തോമേന സമ്മിത-ന്തേജസ്ത്രിവൃ-ത്തേജസ്വ്യേവ ഭവ-ത്യേകാദശാരത്നി-മിന്ദ്രിയകാമ-സ്യൈകാദശാക്ഷരാ ത്രിഷ്ടുഗിന്ദ്രിയ-ന്ത്രിഷ്ടുഗിന്ദ്രിയാവ്യേവ ഭവതി പഞ്ചദശാരത്നി-മ്ഭ്രാതൃവ്യവതഃ പഞ്ചദശോ വജ്രോ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ സപ്തദശാരത്നി-മ്പ്രജാകാമസ്യ സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യാ ഏകവിഗ്ംശത്യരത്നി-മ്പ്രതിഷ്ഠാകാമ-സ്യൈകവിഗ്ംശ-സ്സ്തോമാനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാ പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അഷ്ടാശ്രിര്ഭവ-ത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ തേജോ ഗായത്രീ ഗായത്രീ യജ്ഞമുഖ-ന്തേജസൈവ ഗായത്രിയാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതഃ ॥ 18 ॥
(ജുഷേ - സതേജസ - മനക്ഷസങ്ഗം - ബഹുശാഖം-വൃഁശ്ചേദേഷ വൈ - യജ്ഞ ഉപൈനമുത്തരോ യജ്ഞ - ആപ്ത്യാ - ഏകാന്നവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
പൃഥിവ്യൈ ത്വാ-ഽന്തരിക്ഷായ ത്വാ ദിവേ ത്വേത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യഃ പ്രോക്ഷതി പരാഞ്ച-മ്പ്രോക്ഷതി പരാങിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി യ-ത്ഖനത്യപോ-ഽവ നയതി ശാന്ത്യൈ യവമതീരവ നയത്യൂര്ഗ്വൈ യവോ യജമാനേന യൂപ-സ്സമ്മിതോ യാവാനേവ യജമാന-സ്താവതീ-മേവാസ്മി-ന്നൂര്ജ-ന്ദധാതി [മേവാസ്മി-ന്നൂര്ജ-ന്ദധാതി, പിതൃണാഗ്ം സദനമസീതി] 19
പിതൃണാഗ്ം സദനമസീതി ബര്ഹിരവ സ്തൃണാതി പിതൃദേവത്യാ(1)ഗ്ഗ് ഹ്യേത-ദ്യന്നിഖാതം-യഁ-ദ്ബര്ഹിരനവസ്തീര്യ മിനുയാ-ത്പിതൃദേവത്യോ നിഖാത-സ്സ്യാ-ദ്ബര്ഹിരവസ്തീര്യ മിനോത്യസ്യാമേവൈന-മ്മിനോതി യൂപശകലമവാസ്യതി സതേജസമേവൈന-മ്മിനോതി ദേവസ്ത്വാ സവിതാ മദ്ധ്വാ-ഽനക്ത്വിത്യാഹ തേജസൈവൈനമനക്തി സുപിപ്പലാഭ്യ-സ്ത്വൌഷധീഭ്യ ഇതി ചഷാല-മ്പ്രതി- [ചഷാല-മ്പ്രതി, മുഞ്ചതി തസ്മാച്ഛീര്ഷത] 20
-മുഞ്ചതി തസ്മാച്ഛീര്ഷത ഓഷധയഃ ഫല-ങ്ഗൃഹ്ണന്ത്യനക്തി തേജോ വാ ആജ്യം-യഁജമാനേനാഗ്നിഷ്ഠാ-ഽശ്രി-സ്സമ്മിതാ യദഗ്നിഷ്ഠാ-മശ്രിമനക്തി യജമാനമേവ തേജസാ ഽനക്ത്യാന്ത-മനക്ത്യാന്തമേവ യജമാന-ന്തേജസാനക്തി സര്വതഃ പരി മൃശത്യപരിവര്ഗ-മേവാസ്മി-ന്തേജോ ദധാത്യു-ദ്ദിവഗ്ഗ് സ്തഭാനാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പൃണേത്യാഹൈഷാം-ലോഁകാനാം-വിഁധൃത്യൈ വൈഷ്ണവ്യര്ചാ [വൈഷ്ണവ്യര്ചാ, കല്പയതി വൈഷ്ണവോ വൈ] 21
കല്പയതി വൈഷ്ണവോ വൈ ദേവതയാ യൂപ-സ്സ്വയൈവൈന-ന്ദേവതയാ കല്പയതി ദ്വാഭ്യാ-ങ്കല്പയതി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യ-ങ്കാമയേത തേജസൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ വ്യര്ധയേയ-മിത്യഗ്നിഷ്ഠാ-ന്തസ്യാശ്രി-മാഹവനീയാദിത്ഥം-വേഁത്ഥം-വാഁ-ഽതി നാവയേ-ത്തേജസൈവൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ വ്യര്ധയതി യ-ങ്കാമയേത തേജസൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ സമര്ധയേയമി- [സമര്ധയേയമിതി, അഗ്നിഷ്ഠാ-] 22
-ത്യഗ്നിഷ്ഠാ-ന്തസ്യാശ്രിമാഹവനീയേന സ-മ്മിനുയാ-ത്തേജസൈവൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ സമര്ധയതി ബ്രഹ്മവനി-ന്ത്വാ ക്ഷത്രവനിമിത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ത്പരി വ്യയത്യൂര്ഗ്വൈ രശനാ യജമാനേന യൂപ-സ്സമ്മിതോ യജമാനമേവോര്ജാ സമര്ധയതി നാഭിദഘ്നേ പരി വ്യയതി നാഭിദഘ്ന ഏവാസ്മാ ഊര്ജ-ന്ദധാതി തസ്മാന്നാഭിദഘ്ന ഊര്ജാ ഭുഞ്ജതേ യ-ങ്കാമയേതോര്ജൈനം- [യ-ങ്കാമയേതോര്ജൈനമ്, വ്യര്ധയേയ-] 23
ഁവ്യര്ധയേയ-മിത്യൂര്ധ്വാം-വാഁ തസ്യാവാചീം-വാഁ-ഽവോഹേദൂര്ജൈവൈനം-വ്യഁര്ധയതി യദി കാമയേത വര്ഷുകഃ പര്ജന്യഃ സ്യാദിത്യ-വാചീമവോഹേ-ദ്വൃഷ്ടിമേവ നി യച്ഛതി യദി കാമയേതാവര്ഷുക-സ്സ്യാദിത്യൂര്ധ്വാമുദൂഹേ-ദ്വൃഷ്ടിമേവോ-ദ്യച്ഛതി പിതൃണാ-ന്നിഖാത-മ്മനുഷ്യാണാമൂര്ധ്വ-ന്നിഖാതാദാ രശനായാ ഓഷധീനാഗ്ം രശനാ വിശ്വേഷാ- [വിശ്വേഷാമ്, ദേവാനാ-] 24
-ന്ദേവാനാ-മൂര്ധ്വഗ്ം രശനായാ ആ ചഷാലാദിന്ദ്രസ്യ ചഷാലഗ്ം സാദ്ധ്യാനാമതിരിക്തഗ്ം സ വാ ഏഷ സര്വദേവത്യോ യദ്യൂപോ യദ്യൂപ-മ്മിനോതി സര്വാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി യജ്ഞേന വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത മനുഷ്യാ നോ-ഽന്വാഭവിഷ്യന്തീതി തേ യൂപേന യോപയിത്വാ സുവര്ഗം ഁലോകമായ-ന്തമൃഷയോ യൂപേനൈവാനു പ്രാജാന-ന്ത-ദ്യൂപസ്യ യൂപത്വം- [യൂപത്വമ്, യ-ദ്യൂപ-] 25
ഁയ-ദ്യൂപ-മ്മിനോതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ പ്രജ്ഞാത്യൈ പുരസ്താ-ന്മിനോതി പുരസ്താദ്ധി യജ്ഞസ്യ പ്രജ്ഞായതേ പ്രജ്ഞാതഗ്ം ഹി ത-ദ്യദതിപന്ന ആഹുരിദ-ങ്കാര്യമാസീദിതി സാദ്ധ്യാ വൈ ദേവാ യജ്ഞമത്യമന്യന്ത താന്. യജ്ഞോ നാസ്പൃശ-ത്താന്. യ-ദ്യജ്ഞസ്യാതിരിക്തമാസീ-ത്തദസ്പൃശദതിരിക്തം-വാഁ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദഗ്നാവഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്രഹരത്യതിരിക്തമേത- [പ്രഹരത്യതിരിക്തമേതത്, യൂപസ്യ] 26
-ദ്യൂപസ്യ യദൂര്ധ്വ-ഞ്ചഷാലാ-ത്തേഷാ-ന്ത-ദ്ഭാഗധേയ-ന്താനേവ തേന പ്രീണാതി ദേവാ വൈ സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ പ്ര സ്രുചോ-ഽഹര-ന്പ്ര യൂപ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത യജ്ഞവേശസം-വാഁ ഇദ-ങ്കുര്മ ഇതി തേ പ്രസ്തരഗ്ഗ് സ്രുചാ-ന്നിഷ്ക്രയണ-മപശ്യന്-ഥ്സ്വരും-യൂഁപസ്യ സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ പ്ര പ്രസ്തരഗ്ം ഹരതി ജുഹോതി സ്വരുമയജ്ഞവേശസായ ॥ 27 ॥
പൃഥിവ്യൈ ത്വാ-ഽന്തരിക്ഷായ ത്വാ ദിവേ ത്വേത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യഃ പ്രോക്ഷതി പരാഞ്ച-മ്പ്രോക്ഷതി പരാങിവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി യ-ത്ഖനത്യപോ-ഽവ നയതി ശാന്ത്യൈ യവമതീരവ നയത്യൂര്ഗ്വൈ യവോ യജമാനേന യൂപ-സ്സമ്മിതോ യാവാനേവ യജമാന-സ്താവതീ-മേവാസ്മി-ന്നൂര്ജ-ന്ദധാതി [മേവാസ്മി-ന്നൂര്ജ-ന്ദധാതി, പിതൃണാഗ്ം സദനമസീതി] 19
പിതൃണാഗ്ം സദനമസീതി ബര്ഹിരവ സ്തൃണാതി പിതൃദേവത്യാ(1)ഗ്ഗ് ഹ്യേത-ദ്യന്നിഖാതം-യഁ-ദ്ബര്ഹിരനവസ്തീര്യ മിനുയാ-ത്പിതൃദേവത്യോ നിഖാത-സ്സ്യാ-ദ്ബര്ഹിരവസ്തീര്യ മിനോത്യസ്യാമേവൈന-മ്മിനോതി യൂപശകലമവാസ്യതി സതേജസമേവൈന-മ്മിനോതി ദേവസ്ത്വാ സവിതാ മദ്ധ്വാ-ഽനക്ത്വിത്യാഹ തേജസൈവൈനമനക്തി സുപിപ്പലാഭ്യ-സ്ത്വൌഷധീഭ്യ ഇതി ചഷാല-മ്പ്രതി- [ചഷാല-മ്പ്രതി, മുഞ്ചതി തസ്മാച്ഛീര്ഷത] 20
-മുഞ്ചതി തസ്മാച്ഛീര്ഷത ഓഷധയഃ ഫല-ങ്ഗൃഹ്ണന്ത്യനക്തി തേജോ വാ ആജ്യം-യഁജമാനേനാഗ്നിഷ്ഠാ-ഽശ്രി-സ്സമ്മിതാ യദഗ്നിഷ്ഠാ-മശ്രിമനക്തി യജമാനമേവ തേജസാ ഽനക്ത്യാന്ത-മനക്ത്യാന്തമേവ യജമാന-ന്തേജസാനക്തി സര്വതഃ പരി മൃശത്യപരിവര്ഗ-മേവാസ്മി-ന്തേജോ ദധാത്യു-ദ്ദിവഗ്ഗ് സ്തഭാനാ-ഽന്തരിക്ഷ-മ്പൃണേത്യാഹൈഷാം-ലോഁകാനാം-വിഁധൃത്യൈ വൈഷ്ണവ്യര്ചാ [വൈഷ്ണവ്യര്ചാ, കല്പയതി വൈഷ്ണവോ വൈ] 21
കല്പയതി വൈഷ്ണവോ വൈ ദേവതയാ യൂപ-സ്സ്വയൈവൈന-ന്ദേവതയാ കല്പയതി ദ്വാഭ്യാ-ങ്കല്പയതി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യ-ങ്കാമയേത തേജസൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ വ്യര്ധയേയ-മിത്യഗ്നിഷ്ഠാ-ന്തസ്യാശ്രി-മാഹവനീയാദിത്ഥം-വേഁത്ഥം-വാഁ-ഽതി നാവയേ-ത്തേജസൈവൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ വ്യര്ധയതി യ-ങ്കാമയേത തേജസൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ സമര്ധയേയമി- [സമര്ധയേയമിതി, അഗ്നിഷ്ഠാ-] 22
-ത്യഗ്നിഷ്ഠാ-ന്തസ്യാശ്രിമാഹവനീയേന സ-മ്മിനുയാ-ത്തേജസൈവൈന-ന്ദേവതാഭിരിന്ദ്രിയേണ സമര്ധയതി ബ്രഹ്മവനി-ന്ത്വാ ക്ഷത്രവനിമിത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ത്പരി വ്യയത്യൂര്ഗ്വൈ രശനാ യജമാനേന യൂപ-സ്സമ്മിതോ യജമാനമേവോര്ജാ സമര്ധയതി നാഭിദഘ്നേ പരി വ്യയതി നാഭിദഘ്ന ഏവാസ്മാ ഊര്ജ-ന്ദധാതി തസ്മാന്നാഭിദഘ്ന ഊര്ജാ ഭുഞ്ജതേ യ-ങ്കാമയേതോര്ജൈനം- [യ-ങ്കാമയേതോര്ജൈനമ്, വ്യര്ധയേയ-] 23
ഁവ്യര്ധയേയ-മിത്യൂര്ധ്വാം-വാഁ തസ്യാവാചീം-വാഁ-ഽവോഹേദൂര്ജൈവൈനം-വ്യഁര്ധയതി യദി കാമയേത വര്ഷുകഃ പര്ജന്യഃ സ്യാദിത്യ-വാചീമവോഹേ-ദ്വൃഷ്ടിമേവ നി യച്ഛതി യദി കാമയേതാവര്ഷുക-സ്സ്യാദിത്യൂര്ധ്വാമുദൂഹേ-ദ്വൃഷ്ടിമേവോ-ദ്യച്ഛതി പിതൃണാ-ന്നിഖാത-മ്മനുഷ്യാണാമൂര്ധ്വ-ന്നിഖാതാദാ രശനായാ ഓഷധീനാഗ്ം രശനാ വിശ്വേഷാ- [വിശ്വേഷാമ്, ദേവാനാ-] 24
-ന്ദേവാനാ-മൂര്ധ്വഗ്ം രശനായാ ആ ചഷാലാദിന്ദ്രസ്യ ചഷാലഗ്ം സാദ്ധ്യാനാമതിരിക്തഗ്ം സ വാ ഏഷ സര്വദേവത്യോ യദ്യൂപോ യദ്യൂപ-മ്മിനോതി സര്വാ ഏവ ദേവതാഃ പ്രീണാതി യജ്ഞേന വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത മനുഷ്യാ നോ-ഽന്വാഭവിഷ്യന്തീതി തേ യൂപേന യോപയിത്വാ സുവര്ഗം ഁലോകമായ-ന്തമൃഷയോ യൂപേനൈവാനു പ്രാജാന-ന്ത-ദ്യൂപസ്യ യൂപത്വം- [യൂപത്വമ്, യ-ദ്യൂപ-] 25
ഁയ-ദ്യൂപ-മ്മിനോതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ പ്രജ്ഞാത്യൈ പുരസ്താ-ന്മിനോതി പുരസ്താദ്ധി യജ്ഞസ്യ പ്രജ്ഞായതേ പ്രജ്ഞാതഗ്ം ഹി ത-ദ്യദതിപന്ന ആഹുരിദ-ങ്കാര്യമാസീദിതി സാദ്ധ്യാ വൈ ദേവാ യജ്ഞമത്യമന്യന്ത താന്. യജ്ഞോ നാസ്പൃശ-ത്താന്. യ-ദ്യജ്ഞസ്യാതിരിക്തമാസീ-ത്തദസ്പൃശദതിരിക്തം-വാഁ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദഗ്നാവഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്രഹരത്യതിരിക്തമേത- [പ്രഹരത്യതിരിക്തമേതത്, യൂപസ്യ] 26
-ദ്യൂപസ്യ യദൂര്ധ്വ-ഞ്ചഷാലാ-ത്തേഷാ-ന്ത-ദ്ഭാഗധേയ-ന്താനേവ തേന പ്രീണാതി ദേവാ വൈ സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ പ്ര സ്രുചോ-ഽഹര-ന്പ്ര യൂപ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത യജ്ഞവേശസം-വാഁ ഇദ-ങ്കുര്മ ഇതി തേ പ്രസ്തരഗ്ഗ് സ്രുചാ-ന്നിഷ്ക്രയണ-മപശ്യന്-ഥ്സ്വരും-യൂഁപസ്യ സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ സോമേ പ്ര പ്രസ്തരഗ്ം ഹരതി ജുഹോതി സ്വരുമയജ്ഞവേശസായ ॥ 27 ॥
(ദധാതി - പ്രത്യൃ - ചാ - സമര്ധയേയമിത്യൂ - ര്ജൈനം - ഁവിശ്വേഷാം - ഁയൂപത്വ - മതിരിക്തമേത-ദ്- ദ്വിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
സാദ്ധ്യാ വൈ ദേവാ അസ്മിഁല്ലോക ആസ-ന്നാന്യ-ത്കി-ഞ്ചന മിഷ-ത്തേ-ഽഗ്നിമേവാഗ്നയേ മേധായാ ഽലഭന്ത ന ഹ്യന്യദാലഭ്യം-മവിന്ദ-ന്തതോ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രാജായന്ത യദഗ്നാവഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്രഹരതി പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നിര്യജമാനഃ പശുര്യ-ത്പശുമാലഭ്യാഗ്നി-മ്മന്ഥേ-ദ്രുദ്രായ യജമാന- [യജമാനമ്, അപി ദദ്ധ്യാ-] 28
-മപി ദദ്ധ്യാ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാദഥോ ഖല്വാഹുരഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ ഹവിരേതദ്യ-ത്പശുരിതി യ-ത്പശുമാലഭ്യാഗ്നി-മ്മന്ഥതി ഹവ്യായൈവാ-ഽഽസന്നായ സര്വാ ദേവതാ ജനയ-ത്യുപാകൃത്യൈവ മന്ഥ്യ-സ്തന്നേവാ-ഽഽലബ്ധ-ന്നേവാനാലബ്ധ-മഗ്നേ-ര്ജനിത്ര-മസീത്യാഹാഗ്നേര്ഹ്യേത-ജ്ജനിത്രം-വൃഁഷണൌ സ്ഥ ഇത്യാഹ വൃഷണൌ [വൃഷണൌ, ഹ്യേതാ-] 29
ഹ്യേതാ-വുര്വശ്യസ്യായു-രസീത്യാഹ മിഥുനത്വായ ഘൃതേനാക്തേ വൃഷണ-ന്ദധാഥാമിത്യാഹ വൃഷണഗ്ഗ് ഹ്യേതേ ദധാതേ യേ അഗ്നി-ങ്ഗായത്ര-ഞ്ഛന്ദോ-ഽനു പ്ര ജായസ്വേത്യാഹ ഛന്ദോഭിരേവൈന-മ്പ്ര ജനയത്യഗ്നയേ മഥ്യമാനായാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ സാവിത്രീമൃചമന്വാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-മ്മന്ഥതി ജാതായാനു ബ്രൂഹി [ബ്രൂഹി, പ്രഹ്രിയമാണായാ-ഽനു] 30
പ്രഹ്രിയമാണായാ-ഽനു ബ്രൂഹീത്യാഹ കാണ്ഡേകാണ്ഡ ഏവൈന-ങ്ക്രിയമാണേ സമര്ധയതി ഗായത്രീ-സ്സര്വാ അന്വാഹ ഗായത്രഛന്ദാ വാ അഗ്നി-സ്സ്വേനൈവൈന-ഞ്ഛന്ദസാ സമര്ധയത്യഗ്നിഃ പുരാ ഭവത്യഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്ര ഹരതി തൌ സഭംവഁന്തൌ യജമാനമഭി സ-മ്ഭവതോ ഭവത-ന്ന-സ്സമനസാവിത്യാഹ ശാന്ത്യൈ പ്രഹൃത്യ ജുഹോതി ജാതായൈവാസ്മാ അന്നമപി ദധാത്യാജ്യേന ജുഹോത്യേതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ യദാജ്യ-മ്പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയത്യഥോ തേജസാ ॥ 31 ॥
സാദ്ധ്യാ വൈ ദേവാ അസ്മിഁല്ലോക ആസ-ന്നാന്യ-ത്കി-ഞ്ചന മിഷ-ത്തേ-ഽഗ്നിമേവാഗ്നയേ മേധായാ ഽലഭന്ത ന ഹ്യന്യദാലഭ്യം-മവിന്ദ-ന്തതോ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രാജായന്ത യദഗ്നാവഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്രഹരതി പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ രുദ്രോ വാ ഏഷ യദഗ്നിര്യജമാനഃ പശുര്യ-ത്പശുമാലഭ്യാഗ്നി-മ്മന്ഥേ-ദ്രുദ്രായ യജമാന- [യജമാനമ്, അപി ദദ്ധ്യാ-] 28
-മപി ദദ്ധ്യാ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാദഥോ ഖല്വാഹുരഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ ഹവിരേതദ്യ-ത്പശുരിതി യ-ത്പശുമാലഭ്യാഗ്നി-മ്മന്ഥതി ഹവ്യായൈവാ-ഽഽസന്നായ സര്വാ ദേവതാ ജനയ-ത്യുപാകൃത്യൈവ മന്ഥ്യ-സ്തന്നേവാ-ഽഽലബ്ധ-ന്നേവാനാലബ്ധ-മഗ്നേ-ര്ജനിത്ര-മസീത്യാഹാഗ്നേര്ഹ്യേത-ജ്ജനിത്രം-വൃഁഷണൌ സ്ഥ ഇത്യാഹ വൃഷണൌ [വൃഷണൌ, ഹ്യേതാ-] 29
ഹ്യേതാ-വുര്വശ്യസ്യായു-രസീത്യാഹ മിഥുനത്വായ ഘൃതേനാക്തേ വൃഷണ-ന്ദധാഥാമിത്യാഹ വൃഷണഗ്ഗ് ഹ്യേതേ ദധാതേ യേ അഗ്നി-ങ്ഗായത്ര-ഞ്ഛന്ദോ-ഽനു പ്ര ജായസ്വേത്യാഹ ഛന്ദോഭിരേവൈന-മ്പ്ര ജനയത്യഗ്നയേ മഥ്യമാനായാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ സാവിത്രീമൃചമന്വാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈന-മ്മന്ഥതി ജാതായാനു ബ്രൂഹി [ബ്രൂഹി, പ്രഹ്രിയമാണായാ-ഽനു] 30
പ്രഹ്രിയമാണായാ-ഽനു ബ്രൂഹീത്യാഹ കാണ്ഡേകാണ്ഡ ഏവൈന-ങ്ക്രിയമാണേ സമര്ധയതി ഗായത്രീ-സ്സര്വാ അന്വാഹ ഗായത്രഛന്ദാ വാ അഗ്നി-സ്സ്വേനൈവൈന-ഞ്ഛന്ദസാ സമര്ധയത്യഗ്നിഃ പുരാ ഭവത്യഗ്നി-മ്മഥിത്വാ പ്ര ഹരതി തൌ സഭംവഁന്തൌ യജമാനമഭി സ-മ്ഭവതോ ഭവത-ന്ന-സ്സമനസാവിത്യാഹ ശാന്ത്യൈ പ്രഹൃത്യ ജുഹോതി ജാതായൈവാസ്മാ അന്നമപി ദധാത്യാജ്യേന ജുഹോത്യേതദ്വാ അഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമ യദാജ്യ-മ്പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ സമര്ധയത്യഥോ തേജസാ ॥ 31 ॥
(യജമാന-മാഹ വൃഷണൌ-ജാതായാനു ബ്രൂഹ്യാ-പ്യ -ഷ്ടാദശ ച) (അ. 5)
ഇഷേ ത്വേതി ബര്ഹിരാ ദത്ത ഇച്ഛത ഇവ ഹ്യേഷ യോ യജത ഉപവീരസീത്യാഹോപ ഹ്യേനാനാകരോത്യുപോ ദേവാ-ന്ദൈവീര്വിശഃ പ്രാഗുരിത്യാഹ ദൈവീര്ഹ്യേതാ വിശഃ സതീര്ദേവാനുപയന്തി വഹ്നീരുശിജ ഇത്യാഹര്ത്വിജോ വൈ വഹ്നയ ഉശിജ-സ്തസ്മാദേവമാഹ ബൃഹസ്പതേ ധാരയാ വസൂനീ- [വസൂനീതി, ആഹ ബ്രഹ്മ വൈ] 32
-ത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതി ര്ബ്രഹ്മണൈവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ ഹവ്യാ തേ സ്വദന്താമിത്യാഹ സ്വദയത്യേവൈനാ-ന്ദേവ ത്വഷ്ടര്വസു രണ്വേത്യാഹ ത്വഷ്ടാ വൈ പശൂനാ-മ്മിഥുനാനാഗ്ം രൂപകൃ-ദ്രൂപമേവ പശുഷു ദധാതി രേവതീ രമദ്ധ്വമിത്യാഹ പശവോ വൈ രേവതീഃ പശൂനേവാസ്മൈ രമയതി ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി [ഇതി, രശനാമാ ദത്തേ] 33
രശനാമാ ദത്തേ പ്രസൂത്യാ അശ്വിനോര്ബാഹുഭ്യാ-മിത്യാഹാശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താ-മ്പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യാ ഋതസ്യ ത്വാ ദേവഹവിഃ പാശേനാ-ഽഽ രഭ ഇത്യാഹ സത്യം-വാഁ ഋതഗ്ം സത്യേനൈവൈനമൃതേനാ ഽഽരഭതേ ഽക്ഷ്ണയാ പരി ഹരതി വദ്ധ്യഗ്ം ഹി പ്രത്യഞ്ച-മ്പ്രതി മുഞ്ചന്തി വ്യാവൃത്ത്യൈ ധര്ഷാ മാനുഷാനിതി നി യുനക്തി ധൃത്യാ അദ്ഭ്യ- [അദ്ഭ്യഃ, ത്വൌഷധീഭ്യഃ] 34
-സ്ത്വൌഷധീഭ്യഃ പ്രോക്ഷാമീത്യാഹാദ്ഭ്യോ ഹ്യേഷ ഓഷധീഭ്യ-സ്സഭംവഁതി യ-ത്പശുരപാ-മ്പേരുരസീത്യാഹൈഷ ഹ്യപാ-മ്പാതാ യോ മേധായാ-ഽഽ രഭ്യതേ സ്വാത്ത-ഞ്ചി-ഥ്സദേവഗ്ം ഹവ്യമാപോ ദേവീ-സ്സ്വദതൈനമിത്യാഹ സ്വദയത്യേവൈന-മുപരിഷ്ടാ-ത്പ്രോക്ഷത്യുപരിഷ്ടാദേവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോതി പായയത്യന്തരത ഏവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോത്യധസ്താദുപോക്ഷതി സര്വത ഏവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോതി ॥ 35 ॥
ഇഷേ ത്വേതി ബര്ഹിരാ ദത്ത ഇച്ഛത ഇവ ഹ്യേഷ യോ യജത ഉപവീരസീത്യാഹോപ ഹ്യേനാനാകരോത്യുപോ ദേവാ-ന്ദൈവീര്വിശഃ പ്രാഗുരിത്യാഹ ദൈവീര്ഹ്യേതാ വിശഃ സതീര്ദേവാനുപയന്തി വഹ്നീരുശിജ ഇത്യാഹര്ത്വിജോ വൈ വഹ്നയ ഉശിജ-സ്തസ്മാദേവമാഹ ബൃഹസ്പതേ ധാരയാ വസൂനീ- [വസൂനീതി, ആഹ ബ്രഹ്മ വൈ] 32
-ത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതി ര്ബ്രഹ്മണൈവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ ഹവ്യാ തേ സ്വദന്താമിത്യാഹ സ്വദയത്യേവൈനാ-ന്ദേവ ത്വഷ്ടര്വസു രണ്വേത്യാഹ ത്വഷ്ടാ വൈ പശൂനാ-മ്മിഥുനാനാഗ്ം രൂപകൃ-ദ്രൂപമേവ പശുഷു ദധാതി രേവതീ രമദ്ധ്വമിത്യാഹ പശവോ വൈ രേവതീഃ പശൂനേവാസ്മൈ രമയതി ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി [ഇതി, രശനാമാ ദത്തേ] 33
രശനാമാ ദത്തേ പ്രസൂത്യാ അശ്വിനോര്ബാഹുഭ്യാ-മിത്യാഹാശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താ-മ്പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യാ ഋതസ്യ ത്വാ ദേവഹവിഃ പാശേനാ-ഽഽ രഭ ഇത്യാഹ സത്യം-വാഁ ഋതഗ്ം സത്യേനൈവൈനമൃതേനാ ഽഽരഭതേ ഽക്ഷ്ണയാ പരി ഹരതി വദ്ധ്യഗ്ം ഹി പ്രത്യഞ്ച-മ്പ്രതി മുഞ്ചന്തി വ്യാവൃത്ത്യൈ ധര്ഷാ മാനുഷാനിതി നി യുനക്തി ധൃത്യാ അദ്ഭ്യ- [അദ്ഭ്യഃ, ത്വൌഷധീഭ്യഃ] 34
-സ്ത്വൌഷധീഭ്യഃ പ്രോക്ഷാമീത്യാഹാദ്ഭ്യോ ഹ്യേഷ ഓഷധീഭ്യ-സ്സഭംവഁതി യ-ത്പശുരപാ-മ്പേരുരസീത്യാഹൈഷ ഹ്യപാ-മ്പാതാ യോ മേധായാ-ഽഽ രഭ്യതേ സ്വാത്ത-ഞ്ചി-ഥ്സദേവഗ്ം ഹവ്യമാപോ ദേവീ-സ്സ്വദതൈനമിത്യാഹ സ്വദയത്യേവൈന-മുപരിഷ്ടാ-ത്പ്രോക്ഷത്യുപരിഷ്ടാദേവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോതി പായയത്യന്തരത ഏവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോത്യധസ്താദുപോക്ഷതി സര്വത ഏവൈന-മ്മേദ്ധ്യ-ങ്കരോതി ॥ 35 ॥
(വസൂനീതി-പ്രസവ ഇത്യ-ദ്ഭ്യോ-ഽന്തരത ഏവൈനം - ദശ ച) (അ. 6)
അഗ്നിനാ വൈ ഹോത്രാ ദേവാ അസുരാ-നഭ്യഭവ-ന്നഗ്നയേ സമിദ്ധ്യമാനായാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ സപ്തദശ സാമിധേനീരന്വാഹ സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ സപ്തദശാന്വാഹ ദ്വാദശ മാസാഃ പഞ്ചര്തവ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സര-മ്പ്രജാ അനു പ്രജായന്തേ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ ദേവാ വൈ സാമിധേനീരനൂച്യ യജ്ഞ-ന്നാന്വപശ്യന്-ഥ്സ പ്രജാപതി-സ്തൂഷ്ണീ-മാഘാര- [-മാഘാരമ്, ആ ഽഘാരയ-ത്തതോ വൈ] 36
-മാ ഽഘാരയ-ത്തതോ വൈ ദേവാ യജ്ഞമന്വപശ്യന്. യ-ത്തൂഷ്ണീ-മാഘാര-മാഘാരയതി യജ്ഞസ്യാനുഖ്യാത്യാ അസുരേഷു വൈ യജ്ഞ ആസീ-ത്ത-ന്ദേവാസ്തൂഷ്ണീഗ്ം ഹോമേനാവൃഞ്ജത യ-ത്തൂഷ്ണീ-മാഘാര-മാഘാരയതി ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈ വ ത-ദ്യജ്ഞം-വൃഁങ്ക്തേ പരിധീന്-ഥ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി പുനാത്യേവൈനാ-ന്ത്രിസ്ത്രി-സ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞോ-ഽഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ദ്വാദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദ്വാദശ [ദ്വാദശ, മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-] 37
മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരമേവ പ്രീണാത്യഥോ സംവഁഥ്സരമേവാസ്മാ ഉപ ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ശിരോ വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദാഘാരോ-ഽഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ യദാഘാര-മാഘാരയതി ശീര്ഷത ഏവ യജ്ഞസ്യ യജമാന-സ്സര്വാ ദേവതാ അവ രുന്ധേ ശിരോ വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദാഘാര ആത്മാ പശുരാഘാരമാഘാര്യ പശുഗ്ം സമനക്ത്യാത്മന്നേവ യജ്ഞസ്യ [യജ്ഞസ്യ, ശിരഃ പ്രതി ദധാതി] 38
ശിരഃ പ്രതി ദധാതി സ-ന്തേ പ്രാണോ വായുനാ ഗച്ഛതാമിത്യാഹ വായുദേവത്യോ വൈ പ്രാണോ വായാവേവാസ്യ പ്രാണ-ഞ്ജുഹോതി സം-യഁജത്രൈരങ്ഗാനി സം-യഁജ്ഞപതിരാശിഷേത്യാഹ യജ്ഞപതിമേവാസ്യാ-ഽഽശിഷ-ങ്ഗമയതി വിശ്വരൂപോ വൈ ത്വാഷ്ട്ര ഉപരിഷ്ടാ-ത്പശുമഭ്യവമീ-ത്തസ്മാ-ദുപരിഷ്ടാ-ത്പശോര്നാവ ദ്യന്തി യദുപരിഷ്ടാ-ത്പശുഗ്ം സമനക്തി മേദ്ധ്യമേവൈ- [മേദ്ധ്യമേവ, ഏന-ങ്കരോത്യൃത്വിജോ] 39
-ന-ങ്കരോത്യൃത്വിജോ വൃണീതേ ഛന്ദാഗ്സ്യേവ വൃണീതേ സപ്ത വൃണീതേ സപ്ത ഗ്രാമ്യാഃ പശവഃ സപ്താ-ഽഽരണ്യാ-സ്സപ്ത ഛന്ദാഗ്സ്യുഭയസ്യാ വരുദ്ധ്യാ ഏകാദശ പ്രയാജാന്. യജതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്ത-മ്പ്ര യജതി വപാമേകഃ പരി ശയ ആത്മൈവാ-ഽഽത്മാന-മ്പരി ശയേ വജ്രോ വൈ സ്വധിതിര്വജ്രോ യൂപശകലോ ഘൃത-ങ്ഖലു വൈ ദേവാ വജ്ര-ങ്കൃത്വാ സോമമഘ്ന-ന്ഘൃതേനാക്തൌ പശു-ന്ത്രായേഥാമിത്യാഹ വജ്രേണൈവൈനം-വഁശേ കൃത്വാ-ഽഽലഭതേ ॥ 40 ॥
അഗ്നിനാ വൈ ഹോത്രാ ദേവാ അസുരാ-നഭ്യഭവ-ന്നഗ്നയേ സമിദ്ധ്യമാനായാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ സപ്തദശ സാമിധേനീരന്വാഹ സപ്തദശഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ സപ്തദശാന്വാഹ ദ്വാദശ മാസാഃ പഞ്ചര്തവ-സ്സ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സര-മ്പ്രജാ അനു പ്രജായന്തേ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ ദേവാ വൈ സാമിധേനീരനൂച്യ യജ്ഞ-ന്നാന്വപശ്യന്-ഥ്സ പ്രജാപതി-സ്തൂഷ്ണീ-മാഘാര- [-മാഘാരമ്, ആ ഽഘാരയ-ത്തതോ വൈ] 36
-മാ ഽഘാരയ-ത്തതോ വൈ ദേവാ യജ്ഞമന്വപശ്യന്. യ-ത്തൂഷ്ണീ-മാഘാര-മാഘാരയതി യജ്ഞസ്യാനുഖ്യാത്യാ അസുരേഷു വൈ യജ്ഞ ആസീ-ത്ത-ന്ദേവാസ്തൂഷ്ണീഗ്ം ഹോമേനാവൃഞ്ജത യ-ത്തൂഷ്ണീ-മാഘാര-മാഘാരയതി ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈ വ ത-ദ്യജ്ഞം-വൃഁങ്ക്തേ പരിധീന്-ഥ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി പുനാത്യേവൈനാ-ന്ത്രിസ്ത്രി-സ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞോ-ഽഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ദ്വാദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദ്വാദശ [ദ്വാദശ, മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-] 37
മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരമേവ പ്രീണാത്യഥോ സംവഁഥ്സരമേവാസ്മാ ഉപ ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ശിരോ വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദാഘാരോ-ഽഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ യദാഘാര-മാഘാരയതി ശീര്ഷത ഏവ യജ്ഞസ്യ യജമാന-സ്സര്വാ ദേവതാ അവ രുന്ധേ ശിരോ വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദാഘാര ആത്മാ പശുരാഘാരമാഘാര്യ പശുഗ്ം സമനക്ത്യാത്മന്നേവ യജ്ഞസ്യ [യജ്ഞസ്യ, ശിരഃ പ്രതി ദധാതി] 38
ശിരഃ പ്രതി ദധാതി സ-ന്തേ പ്രാണോ വായുനാ ഗച്ഛതാമിത്യാഹ വായുദേവത്യോ വൈ പ്രാണോ വായാവേവാസ്യ പ്രാണ-ഞ്ജുഹോതി സം-യഁജത്രൈരങ്ഗാനി സം-യഁജ്ഞപതിരാശിഷേത്യാഹ യജ്ഞപതിമേവാസ്യാ-ഽഽശിഷ-ങ്ഗമയതി വിശ്വരൂപോ വൈ ത്വാഷ്ട്ര ഉപരിഷ്ടാ-ത്പശുമഭ്യവമീ-ത്തസ്മാ-ദുപരിഷ്ടാ-ത്പശോര്നാവ ദ്യന്തി യദുപരിഷ്ടാ-ത്പശുഗ്ം സമനക്തി മേദ്ധ്യമേവൈ- [മേദ്ധ്യമേവ, ഏന-ങ്കരോത്യൃത്വിജോ] 39
-ന-ങ്കരോത്യൃത്വിജോ വൃണീതേ ഛന്ദാഗ്സ്യേവ വൃണീതേ സപ്ത വൃണീതേ സപ്ത ഗ്രാമ്യാഃ പശവഃ സപ്താ-ഽഽരണ്യാ-സ്സപ്ത ഛന്ദാഗ്സ്യുഭയസ്യാ വരുദ്ധ്യാ ഏകാദശ പ്രയാജാന്. യജതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്ത-മ്പ്ര യജതി വപാമേകഃ പരി ശയ ആത്മൈവാ-ഽഽത്മാന-മ്പരി ശയേ വജ്രോ വൈ സ്വധിതിര്വജ്രോ യൂപശകലോ ഘൃത-ങ്ഖലു വൈ ദേവാ വജ്ര-ങ്കൃത്വാ സോമമഘ്ന-ന്ഘൃതേനാക്തൌ പശു-ന്ത്രായേഥാമിത്യാഹ വജ്രേണൈവൈനം-വഁശേ കൃത്വാ-ഽഽലഭതേ ॥ 40 ॥
(ആഘാരം - പദ്യന്തേ ദ്വാദശാ - ഽഽത്മന്നേവ യജ്ഞസ്യ - മേധ്യമേവ - ഖലു വാ - അഷ്ടാദശ ച) (അ. 7)
പര്യഗ്നി കരോതി സര്വഹുതമേവൈന-ങ്കരോത്യ-സ്കന്ദായാ-സ്കന്നഗ്ം ഹി ത-ദ്യ-ദ്ധുതസ്യ സ്കന്ദതി ത്രിഃ പര്യഗ്നി കരോതി ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞോ-ഽഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്ത്യന്വാരഭ്യഃ പശൂ(3)-ര്നാന്വാരഭ്യാ(3) ഇതി മൃത്യവേ വാ ഏഷ നീയതേ യ-ത്പശുസ്തം-യഁദന്വാരഭേത പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാദഥോ ഖല്വാഹു-സ്സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ നീയതേ യ- [യത്, പശുരിതി] 41
-ത്പശുരിതി യന്നാന്വാരഭേത സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്യജമാനോ ഹീയേത വപാശ്രപണീഭ്യാ-മന്വാരഭതേ തന്നേവാന്വാരബ്ധ-ന്നേവാനന്വാരബ്ധമുപ പ്രേഷ്യ ഹോതര്ഹവ്യാ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹേഷിതഗ്ം ഹി കര്മ ക്രിയതേ രേവതീര്യജ്ഞപതി-മ്പ്രിയധാ ഽഽവിശതേത്യാഹ യഥായജുരേവൈതദഗ്നിനാ പുരസ്താദേതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ പൃഥിവ്യാ-സ്സപൃഞ്ചഃ പാഹീതി ബര്ഹി- [ബര്ഹിഃ, ഉപാ-ഽസ്യത്യ-സ്കന്ദായാ-] 42
-രുപാ-ഽസ്യത്യ-സ്കന്ദായാ-സ്കന്നഗ്ം ഹി ത-ദ്യ-ദ്ബര്ഹിഷി സ്കന്ദത്യഥോ ബര്ഹിഷദമേവൈന-ങ്കരോതി പരാംആ വര്തതേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ പശോ-സ്സജ്ഞമ്പ്യമാനാ-ത്പശുഭ്യ ഏവ തന്നി ഹ്നുത ആത്മനോ-ഽനാവ്രസ്കായ ഗച്ഛതി ശ്രിയ-മ്പ്ര പശൂനാപ്നോതി യ ഏവം-വേഁദ പശ്ചാല്ലോകാ വാ ഏഷാ പ്രാച്യുദാനീയതേ യ-ത്പത്നീ നമസ്ത ആതാനേത്യാഹാ-ഽഽദിത്യസ്യ വൈ രശ്മയ [രശ്മയഃ, ആതാനാസ്തേഭ്യ] 43
ആതാനാസ്തേഭ്യ ഏവ നമസ്കരോത്യനര്വാ പ്രേഹീത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അര്വാ ഭ്രാതൃവ്യാപനുത്ത്യൈ ഘൃതസ്യ കുല്യാമനു സഹ പ്രജയാ സഹ രായസ്പോഷേണേ-ത്യാഹാ ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്ത ആപോ ദേവീ-ശ്ശുദ്ധായുവ ഇത്യാഹ യഥായജുരേവൈതത് ॥ 44 ॥
പര്യഗ്നി കരോതി സര്വഹുതമേവൈന-ങ്കരോത്യ-സ്കന്ദായാ-സ്കന്നഗ്ം ഹി ത-ദ്യ-ദ്ധുതസ്യ സ്കന്ദതി ത്രിഃ പര്യഗ്നി കരോതി ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞോ-ഽഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്ത്യന്വാരഭ്യഃ പശൂ(3)-ര്നാന്വാരഭ്യാ(3) ഇതി മൃത്യവേ വാ ഏഷ നീയതേ യ-ത്പശുസ്തം-യഁദന്വാരഭേത പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാദഥോ ഖല്വാഹു-സ്സുവര്ഗായ വാ ഏഷ ലോകായ നീയതേ യ- [യത്, പശുരിതി] 41
-ത്പശുരിതി യന്നാന്വാരഭേത സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്യജമാനോ ഹീയേത വപാശ്രപണീഭ്യാ-മന്വാരഭതേ തന്നേവാന്വാരബ്ധ-ന്നേവാനന്വാരബ്ധമുപ പ്രേഷ്യ ഹോതര്ഹവ്യാ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹേഷിതഗ്ം ഹി കര്മ ക്രിയതേ രേവതീര്യജ്ഞപതി-മ്പ്രിയധാ ഽഽവിശതേത്യാഹ യഥായജുരേവൈതദഗ്നിനാ പുരസ്താദേതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ പൃഥിവ്യാ-സ്സപൃഞ്ചഃ പാഹീതി ബര്ഹി- [ബര്ഹിഃ, ഉപാ-ഽസ്യത്യ-സ്കന്ദായാ-] 42
-രുപാ-ഽസ്യത്യ-സ്കന്ദായാ-സ്കന്നഗ്ം ഹി ത-ദ്യ-ദ്ബര്ഹിഷി സ്കന്ദത്യഥോ ബര്ഹിഷദമേവൈന-ങ്കരോതി പരാംആ വര്തതേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ പശോ-സ്സജ്ഞമ്പ്യമാനാ-ത്പശുഭ്യ ഏവ തന്നി ഹ്നുത ആത്മനോ-ഽനാവ്രസ്കായ ഗച്ഛതി ശ്രിയ-മ്പ്ര പശൂനാപ്നോതി യ ഏവം-വേഁദ പശ്ചാല്ലോകാ വാ ഏഷാ പ്രാച്യുദാനീയതേ യ-ത്പത്നീ നമസ്ത ആതാനേത്യാഹാ-ഽഽദിത്യസ്യ വൈ രശ്മയ [രശ്മയഃ, ആതാനാസ്തേഭ്യ] 43
ആതാനാസ്തേഭ്യ ഏവ നമസ്കരോത്യനര്വാ പ്രേഹീത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അര്വാ ഭ്രാതൃവ്യാപനുത്ത്യൈ ഘൃതസ്യ കുല്യാമനു സഹ പ്രജയാ സഹ രായസ്പോഷേണേ-ത്യാഹാ ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്ത ആപോ ദേവീ-ശ്ശുദ്ധായുവ ഇത്യാഹ യഥായജുരേവൈതത് ॥ 44 ॥
(ലോകായ നീയതേ യ-ദ്- ബരഃഈ - രശ്മയഃ - സപ്തത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 8)
പശോര്വാ ആലബ്ധസ്യ പ്രാണാഞ്ഛുഗൃച്ഛതി വാക്ത ആ പ്യായതാ-മ്പ്രാണസ്ത ആ പ്യായതാമിത്യാഹ പ്രാണേഭ്യ ഏവാസ്യ ശുചഗ്ം ശമയതി സാ പ്രാണേഭ്യോ-ഽധി പൃഥിവീഗ്ം ശു-ക്പ്ര വിശതി ശമഹോഭ്യാമിതി നി നയത്യഹോരാത്രാഭ്യാമേവ പൃഥിവ്യൈ ശുചഗ്ം ശമയത്യോഷധേ ത്രായസ്വൈനഗ്ഗ് സ്വധിതേ മൈനഗ്ം ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹ വജ്രോ വൈ സ്വധിതി- [സ്വധിതിഃ, ശാന്ത്യൈ പാര്ശ്വത] 45
-ശ്ശാന്ത്യൈ പാര്ശ്വത ആ ച്ഛ്യതി മദ്ധ്യതോ ഹി മനുഷ്യാ ആ ച്ഛ്യന്തി തിരശ്ചീനമാ ച്ഛ്യത്യനൂചീനഗ്ം ഹി മനുഷ്യാ ആച്ഛ്യന്തി വ്യാവൃത്ത്യൈ രക്ഷസാ-മ്ഭാഗോ-ഽസീതി സ്ഥവിമതോ ബര്ഹിരക്ത്വാ-ഽപാസ്യത്യസ്നൈവ രക്ഷാഗ്ംസി നിരവദയത ഇദമഹഗ്ം രക്ഷോ-ഽധമ-ന്തമോ നയാമി യോ-ഽസ്മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി യ-ഞ്ച വയ-ന്ദ്വിഷ്മ ഇത്യാഹ ദ്വൌ വാവ പുരുഷൌ യ-ഞ്ചൈവ [ ] 46
ദ്വേഷ്ടി യശ്ചൈന-ന്ദ്വേഷ്ടി താവുഭാവധമ-ന്തമോ നയതീഷേ ത്വേതി വപാമുത്ഖിദതീച്ഛത ഇവ ഹ്യേഷ യോ യജതേ യദുപതൃന്ദ്യാ-ദ്രുദ്രോ-ഽസ്യ പശൂ-ന്ഘാതുക-സ്സ്യാ-ദ്യന്നോപതൃന്ദ്യാ-ദയതാ സ്യാ-ദന്യയോപതൃണത്ത്യന്യയാ ന ധൃത്യൈ ഘൃതേന ദ്യാവാപൃഥിവീ പ്രോര്ണ്വാഥാമിത്യാഹ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഏവ രസേനാനക്ത്യച്ഛിന്നോ [രസേനാനക്ത്യച്ഛിന്നഃ, രായഃ സുവീര] 47
രായഃ സുവീര ഇത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ത്ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി യ-ദ്വപാ-മുത്ഖിദ-ത്യുര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹ ശാന്ത്യൈ പ്ര വാ ഏഷോ-ഽസ്മാല്ലോകാച്ച്യവതേ യഃ പശു-മ്മൃത്യവേ നീയമാനമന്വാരഭതേ വപാശ്രപണീ പുനരന്വാരഭതേ-ഽസ്മിന്നേവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠത്യഗ്നിനാ പുരസ്താദേതി രക്ഷസാമപഹത്യാ അഥോ ദേവതാ ഏവ ഹവ്യേനാ- [ഏവ ഹവ്യേന, അന്വേതി] 48
-ന്വേതി നാന്തമമങ്ഗാരമതി ഹരേ-ദ്യദന്തമമങ്ഗാരമതി ഹരേ-ദ്ദേവതാ അതി മന്യേത വായോ വീഹി സ്തോകാനാമിത്യാഹ തസ്മാ-ദ്വിഭക്താ-സ്സ്തോകാ അവ പദ്യന്തേ-ഽഗ്രം-വാഁ ഏത-ത്പശൂനാം-യഁ-ദ്വപാ-ഽഗ്രമോഷധീനാ-മ്ബര്ഹിരഗ്രേണൈവാഗ്രഗ്ം സമര്ധയത്യഥോ ഓഷധീഷ്വേവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയതി സ്വാഹാകൃതീഭ്യഃ പ്രേഷ്യേത്യാഹ [ ] 49
യജ്ഞസ്യ സമിഷ്ട്യൈ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യമാത്മാ വപാ പൃഷദാജ്യമഭിഘാര്യ വപാമഭി ഘാരയത്യാത്മന്നേവ പശൂനാ-മ്പ്രാണാപാനൌ ദധാതി സ്വാഹോര്ധ്വനഭസ-മ്മാരുത-ങ്ഗച്ഛതമിത്യാഹോര്ധ്വനഭാ ഹ സ്മ വൈ മാരുതോ ദേവാനാം-വഁപാശ്രപണീ പ്ര ഹരതി തേനൈവൈനേ പ്ര ഹരതി വിഷൂചീ പ്ര ഹരതി തസ്മാ-ദ്വിഷ്വഞ്ചൌ പ്രാണാപാനൌ ॥ 50 ॥
പശോര്വാ ആലബ്ധസ്യ പ്രാണാഞ്ഛുഗൃച്ഛതി വാക്ത ആ പ്യായതാ-മ്പ്രാണസ്ത ആ പ്യായതാമിത്യാഹ പ്രാണേഭ്യ ഏവാസ്യ ശുചഗ്ം ശമയതി സാ പ്രാണേഭ്യോ-ഽധി പൃഥിവീഗ്ം ശു-ക്പ്ര വിശതി ശമഹോഭ്യാമിതി നി നയത്യഹോരാത്രാഭ്യാമേവ പൃഥിവ്യൈ ശുചഗ്ം ശമയത്യോഷധേ ത്രായസ്വൈനഗ്ഗ് സ്വധിതേ മൈനഗ്ം ഹിഗ്ംസീരിത്യാഹ വജ്രോ വൈ സ്വധിതി- [സ്വധിതിഃ, ശാന്ത്യൈ പാര്ശ്വത] 45
-ശ്ശാന്ത്യൈ പാര്ശ്വത ആ ച്ഛ്യതി മദ്ധ്യതോ ഹി മനുഷ്യാ ആ ച്ഛ്യന്തി തിരശ്ചീനമാ ച്ഛ്യത്യനൂചീനഗ്ം ഹി മനുഷ്യാ ആച്ഛ്യന്തി വ്യാവൃത്ത്യൈ രക്ഷസാ-മ്ഭാഗോ-ഽസീതി സ്ഥവിമതോ ബര്ഹിരക്ത്വാ-ഽപാസ്യത്യസ്നൈവ രക്ഷാഗ്ംസി നിരവദയത ഇദമഹഗ്ം രക്ഷോ-ഽധമ-ന്തമോ നയാമി യോ-ഽസ്മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി യ-ഞ്ച വയ-ന്ദ്വിഷ്മ ഇത്യാഹ ദ്വൌ വാവ പുരുഷൌ യ-ഞ്ചൈവ [ ] 46
ദ്വേഷ്ടി യശ്ചൈന-ന്ദ്വേഷ്ടി താവുഭാവധമ-ന്തമോ നയതീഷേ ത്വേതി വപാമുത്ഖിദതീച്ഛത ഇവ ഹ്യേഷ യോ യജതേ യദുപതൃന്ദ്യാ-ദ്രുദ്രോ-ഽസ്യ പശൂ-ന്ഘാതുക-സ്സ്യാ-ദ്യന്നോപതൃന്ദ്യാ-ദയതാ സ്യാ-ദന്യയോപതൃണത്ത്യന്യയാ ന ധൃത്യൈ ഘൃതേന ദ്യാവാപൃഥിവീ പ്രോര്ണ്വാഥാമിത്യാഹ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഏവ രസേനാനക്ത്യച്ഛിന്നോ [രസേനാനക്ത്യച്ഛിന്നഃ, രായഃ സുവീര] 47
രായഃ സുവീര ഇത്യാഹ യഥായജുരേവൈത-ത്ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി യ-ദ്വപാ-മുത്ഖിദ-ത്യുര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹ ശാന്ത്യൈ പ്ര വാ ഏഷോ-ഽസ്മാല്ലോകാച്ച്യവതേ യഃ പശു-മ്മൃത്യവേ നീയമാനമന്വാരഭതേ വപാശ്രപണീ പുനരന്വാരഭതേ-ഽസ്മിന്നേവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠത്യഗ്നിനാ പുരസ്താദേതി രക്ഷസാമപഹത്യാ അഥോ ദേവതാ ഏവ ഹവ്യേനാ- [ഏവ ഹവ്യേന, അന്വേതി] 48
-ന്വേതി നാന്തമമങ്ഗാരമതി ഹരേ-ദ്യദന്തമമങ്ഗാരമതി ഹരേ-ദ്ദേവതാ അതി മന്യേത വായോ വീഹി സ്തോകാനാമിത്യാഹ തസ്മാ-ദ്വിഭക്താ-സ്സ്തോകാ അവ പദ്യന്തേ-ഽഗ്രം-വാഁ ഏത-ത്പശൂനാം-യഁ-ദ്വപാ-ഽഗ്രമോഷധീനാ-മ്ബര്ഹിരഗ്രേണൈവാഗ്രഗ്ം സമര്ധയത്യഥോ ഓഷധീഷ്വേവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയതി സ്വാഹാകൃതീഭ്യഃ പ്രേഷ്യേത്യാഹ [ ] 49
യജ്ഞസ്യ സമിഷ്ട്യൈ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യമാത്മാ വപാ പൃഷദാജ്യമഭിഘാര്യ വപാമഭി ഘാരയത്യാത്മന്നേവ പശൂനാ-മ്പ്രാണാപാനൌ ദധാതി സ്വാഹോര്ധ്വനഭസ-മ്മാരുത-ങ്ഗച്ഛതമിത്യാഹോര്ധ്വനഭാ ഹ സ്മ വൈ മാരുതോ ദേവാനാം-വഁപാശ്രപണീ പ്ര ഹരതി തേനൈവൈനേ പ്ര ഹരതി വിഷൂചീ പ്ര ഹരതി തസ്മാ-ദ്വിഷ്വഞ്ചൌ പ്രാണാപാനൌ ॥ 50 ॥
(സ്വധിതി - ശ്ചൈവാ - ച്ഛിന്നോ - ഹവ്യേനേ - ഷ്യേത്യാഹ - ഷട്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
പശുമാലഭ്യ പുരോഡാശ-ന്നിര്വപതി സമേധമേവൈനമാ ലഭതേ വപയാ പ്രചര്യ പുരോഡാശേന പ്ര ചരത്യൂര്ഗ്വൈ പുരോഡാശ ഊര്ജമേവ പശൂനാ-മ്മദ്ധ്യതോ ദധാത്യഥോ പശോരേവ ഛിദ്രമപി ദധാതി പൃഷദാജ്യസ്യോപഹത്യ ത്രിഃ പൃച്ഛതി ശൃതഗ്ം ഹവീ(3)-ശ്ശമിതരിതി ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാ യോ-ഽശൃതഗ്ം ശൃതമാഹ സ ഏനസാ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം- [ഏതൌ പശൂനാമ്, യ-ത്പൃഷദാജ്യ-മ്പശോഃ] 51
-ഁയ-ത്പൃഷദാജ്യ-മ്പശോഃ ഖലു വാ ആലബ്ധസ്യ ഹൃദയമാത്മാ-ഽഭി സമേതി യ-ത്പൃഷദാജ്യേന ഹൃദയ-മഭിഘാരയത്യാത്മന്നേവ പശൂനാ-മ്പ്രാണാപാനൌ ദധാതി പശുനാ വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത മനുഷ്യാ നോ-ഽന്വാഭവിഷ്യന്തീതി തസ്യ ശിരഃ ഛിത്ത്വാ മേധ-മ്പ്രാക്ഷാരയന്ഥ്സ പ്രക്ഷോ-ഽഭവ-ത്ത-ത്പ്രക്ഷസ്യ പ്രക്ഷത്വം-യഁ-ത്പ്ലക്ഷശാഖോ-ത്തരബര്ഹി-ര്ഭവതി സമേധസ്യൈവ [ ] 52
പശോരവ ദ്യതി പശും-വൈഁ ഹ്രിയമാണഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യനു സചന്തേ-ഽന്തരാ യൂപ-ഞ്ചാ-ഽഽഹവനീയ-ഞ്ച ഹരതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ പശോര്വാ ആലബ്ധസ്യ മനോ-ഽപ ക്രാമതി മനോതായൈ ഹവിഷോ-ഽവദീയമാനസ്യാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ മന ഏവാസ്യാവ രുന്ധ ഏകാദശാവദാനാന്യവ ദ്യതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്തസ്യാ-ഽവ- [പശുസ്തസ്യാ-ഽവ, ദ്യതി ഹൃദയസ്യാ-] 53
-ദ്യതി ഹൃദയസ്യാ-ഗ്രേ-ഽവ ദ്യത്യഥ ജിഹ്വായാ അഥ വക്ഷസോ യദ്വൈ ഹൃദയേനാഭിഗച്ഛതി തജ്ജിഹ്വയാ വദതി യജ്ജിഹ്വയാ വദതി തദുരസോ-ഽധി നിര്വദത്യേതദ്വൈ പശോര്യഥാപൂര്വം-യഁസ്യൈവമവദായ യഥാകാമ-മുത്തരേഷാമവദ്യതി യഥാ പൂര്വമേവാസ്യ പശോരവത്ത-മ്ഭവതി മദ്ധ്യതോ ഗുദസ്യാവ ദ്യതി മദ്ധ്യതോ ഹി പ്രാണ ഉത്തമസ്യാവ ദ്യ- [ഉത്തമസ്യാവ ദ്യതി, ഉത്തമോ ഹി പ്രാണോ] 54
-ത്യുത്തമോ ഹി പ്രാണോ യദീതരം-യഁദീതര-മുഭയമേവാജാമി ജായമാനോ വൈ ബ്രാഹ്മണ-സ്ത്രിഭിര്-ഋണവാ ജായതേ ബ്രഹ്മചര്യേണര്ഷിഭ്യോ യജ്ഞേന ദേവേഭ്യഃ പ്രജയാ പിതൃഭ്യ ഏഷ വാ അനൃണോ യഃ പുത്രീ യജ്വാ ബ്രഹ്മചാരിവാസീ തദവദാനൈ-രേവാ-ഽവ ദയതേ തദവദാനാനാ-മവദാനത്വ-ന്ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസ-ന്തേ ദേവാ അഗ്നിമബ്രുവ-ന്ത്വയാ വീരേണാസുരാനഭി ഭവാമേതി [ഭവാമേതി, സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ] 55
സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ പശോരുദ്ധാരമുദ്ധരാ ഇതി സ ഏതമുദ്ധാരമുദഹരത ദോഃ പൂര്വാര്ധസ്യ ഗുദ-മ്മദ്ധ്യത-ശ്ശ്രോണി-ഞ്ജഘനാര്ധസ്യ തതോ ദേവാ അഭവ-ന്പരാ-ഽസുരാ യ-ത്ത്ര്യങ്ഗാണാഗ്ം സമവദ്യതി ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ഭവത്യാത്മനാ പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യക്ഷ്ണയാ-ഽവ ദ്യതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്ര ഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 56 ॥
പശുമാലഭ്യ പുരോഡാശ-ന്നിര്വപതി സമേധമേവൈനമാ ലഭതേ വപയാ പ്രചര്യ പുരോഡാശേന പ്ര ചരത്യൂര്ഗ്വൈ പുരോഡാശ ഊര്ജമേവ പശൂനാ-മ്മദ്ധ്യതോ ദധാത്യഥോ പശോരേവ ഛിദ്രമപി ദധാതി പൃഷദാജ്യസ്യോപഹത്യ ത്രിഃ പൃച്ഛതി ശൃതഗ്ം ഹവീ(3)-ശ്ശമിതരിതി ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാ യോ-ഽശൃതഗ്ം ശൃതമാഹ സ ഏനസാ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം- [ഏതൌ പശൂനാമ്, യ-ത്പൃഷദാജ്യ-മ്പശോഃ] 51
-ഁയ-ത്പൃഷദാജ്യ-മ്പശോഃ ഖലു വാ ആലബ്ധസ്യ ഹൃദയമാത്മാ-ഽഭി സമേതി യ-ത്പൃഷദാജ്യേന ഹൃദയ-മഭിഘാരയത്യാത്മന്നേവ പശൂനാ-മ്പ്രാണാപാനൌ ദധാതി പശുനാ വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത മനുഷ്യാ നോ-ഽന്വാഭവിഷ്യന്തീതി തസ്യ ശിരഃ ഛിത്ത്വാ മേധ-മ്പ്രാക്ഷാരയന്ഥ്സ പ്രക്ഷോ-ഽഭവ-ത്ത-ത്പ്രക്ഷസ്യ പ്രക്ഷത്വം-യഁ-ത്പ്ലക്ഷശാഖോ-ത്തരബര്ഹി-ര്ഭവതി സമേധസ്യൈവ [ ] 52
പശോരവ ദ്യതി പശും-വൈഁ ഹ്രിയമാണഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യനു സചന്തേ-ഽന്തരാ യൂപ-ഞ്ചാ-ഽഽഹവനീയ-ഞ്ച ഹരതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ പശോര്വാ ആലബ്ധസ്യ മനോ-ഽപ ക്രാമതി മനോതായൈ ഹവിഷോ-ഽവദീയമാനസ്യാനു ബ്രൂഹീത്യാഹ മന ഏവാസ്യാവ രുന്ധ ഏകാദശാവദാനാന്യവ ദ്യതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്തസ്യാ-ഽവ- [പശുസ്തസ്യാ-ഽവ, ദ്യതി ഹൃദയസ്യാ-] 53
-ദ്യതി ഹൃദയസ്യാ-ഗ്രേ-ഽവ ദ്യത്യഥ ജിഹ്വായാ അഥ വക്ഷസോ യദ്വൈ ഹൃദയേനാഭിഗച്ഛതി തജ്ജിഹ്വയാ വദതി യജ്ജിഹ്വയാ വദതി തദുരസോ-ഽധി നിര്വദത്യേതദ്വൈ പശോര്യഥാപൂര്വം-യഁസ്യൈവമവദായ യഥാകാമ-മുത്തരേഷാമവദ്യതി യഥാ പൂര്വമേവാസ്യ പശോരവത്ത-മ്ഭവതി മദ്ധ്യതോ ഗുദസ്യാവ ദ്യതി മദ്ധ്യതോ ഹി പ്രാണ ഉത്തമസ്യാവ ദ്യ- [ഉത്തമസ്യാവ ദ്യതി, ഉത്തമോ ഹി പ്രാണോ] 54
-ത്യുത്തമോ ഹി പ്രാണോ യദീതരം-യഁദീതര-മുഭയമേവാജാമി ജായമാനോ വൈ ബ്രാഹ്മണ-സ്ത്രിഭിര്-ഋണവാ ജായതേ ബ്രഹ്മചര്യേണര്ഷിഭ്യോ യജ്ഞേന ദേവേഭ്യഃ പ്രജയാ പിതൃഭ്യ ഏഷ വാ അനൃണോ യഃ പുത്രീ യജ്വാ ബ്രഹ്മചാരിവാസീ തദവദാനൈ-രേവാ-ഽവ ദയതേ തദവദാനാനാ-മവദാനത്വ-ന്ദേവാസുരാ-സ്സംയഁത്താ ആസ-ന്തേ ദേവാ അഗ്നിമബ്രുവ-ന്ത്വയാ വീരേണാസുരാനഭി ഭവാമേതി [ഭവാമേതി, സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ] 55
സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ പശോരുദ്ധാരമുദ്ധരാ ഇതി സ ഏതമുദ്ധാരമുദഹരത ദോഃ പൂര്വാര്ധസ്യ ഗുദ-മ്മദ്ധ്യത-ശ്ശ്രോണി-ഞ്ജഘനാര്ധസ്യ തതോ ദേവാ അഭവ-ന്പരാ-ഽസുരാ യ-ത്ത്ര്യങ്ഗാണാഗ്ം സമവദ്യതി ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ഭവത്യാത്മനാ പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവത്യക്ഷ്ണയാ-ഽവ ദ്യതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്ര ഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 56 ॥
(ഏതൌ പശൂനാഗ്ം - സമേധസ്യൈവ - തസ്യാ-ഽവോ - ത്തമസ്യാവ ദ്യതീ - തി - പഞ്ചചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
മേദസാ സ്രുചൌ പ്രോര്ണോതി മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപമേവ പശുഷു ദധാതി യൂഷന്നവധായ പ്രോര്ണോതി രസോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്യൂ രസമേവ പശുഷു ദധാതി പാര്ശ്വേന വസാഹോമ-മ്പ്രയൌതി മദ്ധ്യം-വാഁ ഏത-ത്പശൂനാം-യഁ-ത്പാര്ശ്വഗ്ം രസ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്വസാ യ-ത്പാര്ശ്വേന വസാഹോമ-മ്പ്രയൌതി മദ്ധ്യത ഏവ പശൂനാഗ്ം രസ-ന്ദധാതി ഘ്നന്തി [ഘ്നന്തി, വാ ഏത-ത്പശു-] 57
വാ ഏത-ത്പശും-യഁ-ഥ്സജ്ഞമ്പയന്ത്യൈന്ദ്രഃ ഖലു വൈ ദേവതയാ പ്രാണ ഐന്ദ്രോ-ഽപാന ഐന്ദ്രഃ പ്രാണോ അങ്ഗേഅങ്ഗേ നി ദേദ്ധ്യദിത്യാഹ പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാതി ദേവ ത്വഷ്ടര്ഭൂരി തേ സഗ്ം സമേത്വിത്യാഹ ത്വാഷ്ട്രാ ഹി ദേവതയാ പശവോ വിഷുരൂപാ യ-ഥ്സലക്ഷ്മാണോ ഭവഥേത്യാഹ വിഷുരൂപാ ഹ്യേതേ സന്ത-സ്സലക്ഷ്മാണ ഏതര്ഹി ഭവന്തി ദേവത്രാ യന്ത- [ദേവത്രാ യന്തമ്, അവസേ] 58
-മവസേ സഖായോ-ഽനു ത്വാ മാതാ പിതരോ മദന്ത്വിത്യാഹാ-നുമതമേവൈന-മ്മാത്രാ പിത്രാ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയത്യര്ധര്ചേ വസാഹോമ-ഞ്ജുഹോത്യസൌ വാ അര്ധര്ച ഇയമര്ധര്ച ഇമേ ഏവ രസേനാനക്തി ദിശോ ജുഹോതി ദിശ ഏവ രസേനാനക്ത്യഥോ ദിഗ്ഭ്യ ഏവോര്ജഗ്ം രസമവ രുന്ധേ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യം-വാഁനസ്പത്യാഃ ഖലു [ഖലു, വൈ ദേവതയാ പശവോ] 59
വൈ ദേവതയാ പശവോ യ-ത്പൃഷദാജ്യസ്യോ-പഹത്യാ-ഽഽഹ വനസ്പതയേ-ഽനു ബ്രൂഹി വനസ്പതയേ പ്രേഷ്യേതി പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാത്യന്യസ്യാന്യസ്യ സമവത്തഗ്ം സമവദ്യതി തസ്മാന്നാനാരൂപാഃ പശവോ യൂഷ്ണോപ സിഞ്ചതി രസോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്യൂ രസമേവ പശുഷു ദധാതീഡാമുപ ഹ്വയതേ പശവോ വാ ഇഡാ പശൂനേവോപ ഹ്വയതേ ചതുരുപ ഹ്വയതേ [ചതുരുപ ഹ്വയതേ, ചതുഷ്പാദോ ഹി] 60
ചതുഷ്പാദോ ഹി പശവോ യ-ങ്കാമയേതാ പശു-സ്സ്യാദിത്യമേദസ്ക-ന്തസ്മാ ആ ദദ്ധ്യാന്മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപേണൈവൈന-മ്പശുഭ്യോ നിര്ഭജത്യപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി മേദസ്വ-ത്തസ്മാ ആ ദദ്ധ്യാന്മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപേണൈവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ പശുമാനേവ ഭവതി പ്രജാപതിര്യജ്ഞമസൃജത സ ആജ്യ- [സ ആജ്യമ്, പുരസ്താദസൃജത] 61
-മ്പുരസ്താദസൃജത പശു-മ്മദ്ധ്യതഃ പൃഷദാജ്യ-മ്പശ്ചാ-ത്തസ്മാദാജ്യേന പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ പശുനാ മദ്ധ്യതഃ പൃഷദാജ്യേനാ-നൂയാജാ-സ്തസ്മാദേതന്മിശ്രമിവ പശ്ചാ-ഥ്സൃഷ്ടഗ്ഗ് ഹ്യേകാദശാനൂയാജാന്. യജതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്തമനു യജതി ഘ്നന്തി വാ ഏത-ത്പശും-യഁ-ഥ്സം(2)ജ്ഞപയന്തി വാ പ്രാണാപാനൌ ഖലു വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യേനാ നൂയാജാന്. യജതി പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാതി ॥ 62 ॥
മേദസാ സ്രുചൌ പ്രോര്ണോതി മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപമേവ പശുഷു ദധാതി യൂഷന്നവധായ പ്രോര്ണോതി രസോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്യൂ രസമേവ പശുഷു ദധാതി പാര്ശ്വേന വസാഹോമ-മ്പ്രയൌതി മദ്ധ്യം-വാഁ ഏത-ത്പശൂനാം-യഁ-ത്പാര്ശ്വഗ്ം രസ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്വസാ യ-ത്പാര്ശ്വേന വസാഹോമ-മ്പ്രയൌതി മദ്ധ്യത ഏവ പശൂനാഗ്ം രസ-ന്ദധാതി ഘ്നന്തി [ഘ്നന്തി, വാ ഏത-ത്പശു-] 57
വാ ഏത-ത്പശും-യഁ-ഥ്സജ്ഞമ്പയന്ത്യൈന്ദ്രഃ ഖലു വൈ ദേവതയാ പ്രാണ ഐന്ദ്രോ-ഽപാന ഐന്ദ്രഃ പ്രാണോ അങ്ഗേഅങ്ഗേ നി ദേദ്ധ്യദിത്യാഹ പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാതി ദേവ ത്വഷ്ടര്ഭൂരി തേ സഗ്ം സമേത്വിത്യാഹ ത്വാഷ്ട്രാ ഹി ദേവതയാ പശവോ വിഷുരൂപാ യ-ഥ്സലക്ഷ്മാണോ ഭവഥേത്യാഹ വിഷുരൂപാ ഹ്യേതേ സന്ത-സ്സലക്ഷ്മാണ ഏതര്ഹി ഭവന്തി ദേവത്രാ യന്ത- [ദേവത്രാ യന്തമ്, അവസേ] 58
-മവസേ സഖായോ-ഽനു ത്വാ മാതാ പിതരോ മദന്ത്വിത്യാഹാ-നുമതമേവൈന-മ്മാത്രാ പിത്രാ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയത്യര്ധര്ചേ വസാഹോമ-ഞ്ജുഹോത്യസൌ വാ അര്ധര്ച ഇയമര്ധര്ച ഇമേ ഏവ രസേനാനക്തി ദിശോ ജുഹോതി ദിശ ഏവ രസേനാനക്ത്യഥോ ദിഗ്ഭ്യ ഏവോര്ജഗ്ം രസമവ രുന്ധേ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യം-വാഁനസ്പത്യാഃ ഖലു [ഖലു, വൈ ദേവതയാ പശവോ] 59
വൈ ദേവതയാ പശവോ യ-ത്പൃഷദാജ്യസ്യോ-പഹത്യാ-ഽഽഹ വനസ്പതയേ-ഽനു ബ്രൂഹി വനസ്പതയേ പ്രേഷ്യേതി പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാത്യന്യസ്യാന്യസ്യ സമവത്തഗ്ം സമവദ്യതി തസ്മാന്നാനാരൂപാഃ പശവോ യൂഷ്ണോപ സിഞ്ചതി രസോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁദ്യൂ രസമേവ പശുഷു ദധാതീഡാമുപ ഹ്വയതേ പശവോ വാ ഇഡാ പശൂനേവോപ ഹ്വയതേ ചതുരുപ ഹ്വയതേ [ചതുരുപ ഹ്വയതേ, ചതുഷ്പാദോ ഹി] 60
ചതുഷ്പാദോ ഹി പശവോ യ-ങ്കാമയേതാ പശു-സ്സ്യാദിത്യമേദസ്ക-ന്തസ്മാ ആ ദദ്ധ്യാന്മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപേണൈവൈന-മ്പശുഭ്യോ നിര്ഭജത്യപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി മേദസ്വ-ത്തസ്മാ ആ ദദ്ധ്യാന്മേദോരൂപാ വൈ പശവോ രൂപേണൈവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ പശുമാനേവ ഭവതി പ്രജാപതിര്യജ്ഞമസൃജത സ ആജ്യ- [സ ആജ്യമ്, പുരസ്താദസൃജത] 61
-മ്പുരസ്താദസൃജത പശു-മ്മദ്ധ്യതഃ പൃഷദാജ്യ-മ്പശ്ചാ-ത്തസ്മാദാജ്യേന പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ പശുനാ മദ്ധ്യതഃ പൃഷദാജ്യേനാ-നൂയാജാ-സ്തസ്മാദേതന്മിശ്രമിവ പശ്ചാ-ഥ്സൃഷ്ടഗ്ഗ് ഹ്യേകാദശാനൂയാജാന്. യജതി ദശ വൈ പശോഃ പ്രാണാ ആത്മൈകാദശോ യാവാനേവ പശുസ്തമനു യജതി ഘ്നന്തി വാ ഏത-ത്പശും-യഁ-ഥ്സം(2)ജ്ഞപയന്തി വാ പ്രാണാപാനൌ ഖലു വാ ഏതൌ പശൂനാം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യം-യഁ-ത്പൃഷദാജ്യേനാ നൂയാജാന്. യജതി പ്രാണാപാനാവേവ പശുഷു ദധാതി ॥ 62 ॥
(ഘ്നന്തി - യന്തം - ഖലു - ചതുരുപ ഹ്വയത - ആജ്യം - ഁയ-ത്പൃഷദാജ്യേന - ഷട് ച) (അ. 11)
(ചാത്വാലാഥ് - സുവര്ഗായ യ-ദ്വൈസര്ജനാനി - വൈഷ്ണവ്യര്ചാ - പൃഥിവ്യൈ - സാധ്യാ - ഇഷേ ത്വേ - ത്യഗ്നിനാ - പര്യഗ്നി - പശോഃ - പശുമാലഭ്യ - മേദസാ സ്രുചാ - വേകാദശ)
(ചാത്വാലാ-ദ്- ദേവാനുപൈതി - മുഞ്ചതി - പ്രഹ്രിയമാണായ - പര്യഗ്നി - പശുമാലഭ്യ - ചതുഷ്പാദോ - ദ്വിഷഷ്ടിഃ)
(ചാത്വാലാ, ത്പശുഷു ദധാതി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാം ഷഷ്ഠകാണ്ഡേ തൃതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥