Goddess Bhuvaneshvari

maṇidvīpa varṇana - 3 (devī bhāgavatam)

(Manidvipa Varnanam in English (IAST))

From Devi Bhagavata Purana

Manidvipa Varnanam is a profound section found in the twelfth skandha of the Devi Bhagavata Purana, detailing the celestial abode of the Supreme Goddess Bhuvaneshvari. This text provides an exquisite, architectural, and metaphysical description of the divine island, often considered the ultimate destination for devotees of the Divine Mother. Chanting or meditating upon these verses is believed to purify the practitioner's consciousness, grant liberation from worldly attachments, and invoke the grace of the Goddess. It serves as a meditative gateway, helping seekers visualize the eternal residence of the cosmic Mother beyond the reach of ordinary time and space.

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3)
vyāsa uvāca|
tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate |
sahasra stambhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṇḍapāḥ || 1 ||
śṛṅgāramaṇḍapaścaiko muktimaṇḍapa eva ca |
jñānamaṇḍapa sañjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ || 2 ||
ekāntamaṇḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ |
nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ || 3 ||
koṭisūryasamāḥ kāntyā bhrāñjante maṇḍapāḥ śubhāḥ |
tanmaṇḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā || 4 ||
mallikākundavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ |
asaṅkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa || 5 ||
mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā |
sudhārasenasampūrṇā guñjanmattamadhuvratā || 6 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā gandhapūrita diktaṭā |
vanikānāṃ sugandhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam || 7 ||
śṛṅgāramaṇḍape devyo gāyanti vividhaiḥ svaraiḥ |
sabhāsado devavaśā madhye śrījagadambikā || 8 ||
muktimaṇḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā |
jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṇḍape || 9 ||
caturthamaṇḍape caiva jagadrakṣā vicintanam |
mantriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadambikā || 10 ||
cintāmaṇigṛhe rājañchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ |
sopānairdaśabhiryukto mañcakopyadhirājate || 11 ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete mañcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ || 12 ||
tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate |
yā devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha || 13 ||
sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṅgo maheśvaraḥ |
kandarpa darpanāśodyatkoṭi kandarpasundaraḥ || 14 ||
pañcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ |
hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ || 15 ||
dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān |
koṭisūrya pratīkāśaścandrakoṭi suśītalaḥ || 16 ||
śuddhasphaṭika saṅkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ |
vāmāṅke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī || 17 ||
navaratnagaṇākīrṇa kāñcīdāma virājitā |
taptakāñcanasannaddha vaidūryāṅgadabhūṣaṇā || 18 ||
kanacchrīcakratāṭaṅka viṭaṅka vadanāmbujā |
lalāṭakānti vibhava vijitārdhasudhākarā || 19 ||
bimbakānti tiraskāriradacchada virājitā |
lasatkuṅkumakastūrītilakodbhāsitānanā || 20 ||
divya cūḍāmaṇi sphāra cañcaccandrakasūryakā |
udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā || 21 ||
cintākalambitasvaccha muktāguccha virājitā |
pāṭīra paṅka karpūra kuṅkumālaṅkṛta stanī || 22 ||
vicitra vividhā kalpā kambusaṅkāśa kandharā |
dāḍimīphalabījābha dantapaṅkti virājitā || 23 ||
anarghya ratnaghaṭita mukuṭāñcita mastakā |
mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāmbujā || 24 ||
kalaṅkakārśyanirmukta śaraccandranibhānanā |
jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā || 25 ||
māṇikya śakalābaddha mudrikāṅgulibhūṣitā |
puṇḍarīkadalākāra nayanatrayasundarī || 26 ||
kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā |
ratnakiṅkiṇikāyukta ratnakaṅkaṇaśobhitā || 27 ||
maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasantatiḥ |
ratnāṅgulipravitata prabhājālalasatkarā || 28 ||
kañcukīgumphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ |
mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā || 29 ||
suvṛttanibiḍottuṅga kucabhārālasā śivā |
varapāśāṅkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā || 30 ||
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sukumārāṅgavallarī |
saundaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī || 31 ||
nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī |
koṭikoṭiravīndūnāṃ kāntiṃ yā bibhratī parā || 32 ||
nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṅganādibhiḥ |
sarvābhirdevatābhistu samantātpariveṣṭitā || 33 ||
icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā |
lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāntiḥ kṣamā dayā || 34 ||
buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṅganāḥ smṛtāḥ |
jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā || 35 ||
nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṅgalā navā |
pīṭhaśaktaya etāstu sevante yāṃ parāmbikām || 36 ||
yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṅkhapadmakau |
navaratna vahānadyastathā vai kāñcanasravāḥ || 37 ||
saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ |
sudhāsindhvantagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama || 38 ||
sā devī bhuvaneśānī tadvāmāṅke virājate |
sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṅgā deva nānyathā || 39 ||
cintāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa |
sahasrayojanāyāmaṃ mahāntastatpracakṣate || 40 ||
taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ |
antarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate || 41 ||
saṅkocaśca vikāśaśca jāyate'sya nirantaram |
paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā || 42 ||
śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāntiparāvadhi |
cintāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī || 43 ||
yeye upāsakāḥ santi pratibrahmāṇḍavartinaḥ |
deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca || 44 ||
śrīdevyāste ca sarvepi vrajantyatraiva bhūmipa |
devīkṣetre ye tyajanti prāṇāndevyarcane ratāḥ || 45 ||
te sarve yānti tatraiva yatra devī mahotsavā |
ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ || 46 ||
syandanti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ |
drākṣārasavahāḥ kāścijjambūrasavahāḥ parāḥ || 47 ||
āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ |
manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca || 48 ||
yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiñcidasti hi |
na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana || 49 ||
na cintā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā |
sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ || 50 ||
bhajanti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm |
kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ || 51 ||
sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ |
yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṇḍavartinām || 52 ||
samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevante jagadīśvarīm |
saptakoṭimahāmantrā mūrtimanta upāsate || 53 ||
mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām |
kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām || 54 ||
itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram |
na sūryacandrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca || 55 ||
etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ |
kvacidvidrumasaṅkāśaṃ kvacinmarakatacchavi || 56 ||
vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit |
vidyutkoṭimahādhārā sārakāntitataṃ kvacit || 57 ||
kvacitsindūra nīlendraṃ māṇikya sadṛśacchavi |
hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam || 58 ||
kāntyā dāvānalasamaṃ taptakāñcana sannibham |
kvaciccandropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit || 59 ||
ratnaśṛṅgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram |
ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṇḍitam || 60 ||
nṛtyanmayūrasaṅghaiśca kapotaraṇitojjvalam |
kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam || 61 ||
suramya ramaṇīyāmbu lakṣāvadhi sarovṛtam |
tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṅkajaiḥ || 62 ||
sugandhibhiḥ samantāttu vāsitaṃ śatayojanam |
mandamāruta sambhinna caladdruma samākulam || 63 ||
cintāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāmbaram |
ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam || 64 ||
vṛkṣavrāta mahāgandhavātavrāta supūritam |
dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam || 65 ||
maṇijālaka sacchidra taralodarakāntibhiḥ |
diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam || 66 ||
aiśvaryasya samagrasya śṛṅgārasyākhilasya ca |
sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca || 67 ||
parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca |
sakalā yā dayāyāśca samāptiriha bhūpate || 68 ||
rājña ānandamārabhya brahmalokānta bhūmiṣu |
ānandā ye sthitāḥ sarve te'traivāntarbhavanti hi || 69 ||
iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram |
mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam || 70 ||
etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati |
prāṇotkramaṇasandhau tu smṛtvā tatraiva gacchati || 71 ||
adhyāya pañcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ |
bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi || 72 ||
navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca |
paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate || 73 ||
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe dvādaśodhyāyaḥ ||

Explore More