ಅಥ ಸಮಾಧಿಪಾದಃ ।
ಅಥ ಯೋಗಾನುಶಾಸನಮ್ ॥ 1 ॥
ಯೋಗಶ್ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ನಿರೋಧಃ ॥ 2 ॥
ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಃ ಸ್ವರೂಪೇಽವಸ್ಥಾನಮ್ ॥ 3 ॥
ವೃತ್ತಿ ಸಾರೂಪ್ಯಮಿತರತ್ರ ॥ 4 ॥
ವೃತ್ತಯಃ ಪಞ್ಚತಯ್ಯಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾಽಕ್ಲಿಷ್ಟಾಃ ॥ 5 ॥
ಪ್ರಮಾಣ ವಿಪರ್ಯಯ ವಿಕಲ್ಪ ನಿದ್ರಾ ಸ್ಮೃತಯಃ ॥ 6 ॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನಾಗಮಾಃ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ॥ 7 ॥
ವಿಪರ್ಯಯೋ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮತದ್ರೂಪ ಪ್ರತಿಷ್ಠಮ್ ॥ 8 ॥
ಶಬ್ದಜ್ಞಾನಾನುಪಾತೀ ವಸ್ತುಶೂನ್ಯೋ ವಿಕಲ್ಪಃ ॥ 9 ॥
ಅಭಾವ ಪ್ರತ್ಯಯಾಲಮ್ಬನಾ ವೃತ್ತಿರ್ನಿದ್ರಾ ॥ 10 ॥
ಅನುಭೂತ ವಿಷಯಾಸಮ್ಪ್ರಮೋಷಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ॥ 11 ॥
ಅಭ್ಯಾಸ ವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ತನ್ನಿರೋಧಃ ॥ 12 ॥
ತತ್ರ ಸ್ಥಿತೌ ಯತ್ನೋಽಭ್ಯಾಸಃ ॥ 13 ॥
ಸ ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೈರನ್ತರ್ಯ ಸತ್ಕಾರಾಸೇವಿತೋ ದೃಢಭೂಮಿಃ ॥ 14 ॥
ದೃಷ್ಟಾನುಶ್ರವಿಕ ವಿಷಯ ವಿತೃಷ್ಣಸ್ಯ ವಶೀಕಾರಸಞ್ಜ್ಞಾ ವೈರಾಗ್ಯಮ್ ॥ 15 ॥
ತತ್ಪರಂ ಪುರುಷಖ್ಯಾತೇ-ರ್ಗುಣವೈತೃಷ್ಣ್ಯಮ್ ॥ 16 ॥
ವಿತರ್ಕ ವಿಚಾರಾನನ್ದಾಸ್ಮಿತಾರೂಪಾನುಗಮಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಃ ॥ 17 ॥
ವಿರಾಮಪ್ರತ್ಯಯಾಭ್ಯಾಸಪೂರ್ವಃ ಸಂಸ್ಕಾರಶೇಷೋಽನ್ಯಃ ॥ 18 ॥
ಭವಪ್ರತ್ಯಯೋ ವಿದೇಹಪ್ರಕೃತಿಲಯಾನಾಮ್ ॥ 19 ॥
ಶ್ರದ್ಧಾ ವೀರ್ಯ ಸ್ಮೃತಿ ಸಮಾಧಿಪ್ರಜ್ಞಾ ಪೂರ್ವಕ ಇತರೇಷಾಮ್ ॥ 20 ॥
ತೀವ್ರಸಂವೇಗಾನಾಮಾಸನ್ನಃ ॥ 21 ॥
ಮೃದುಮಧ್ಯಾಧಿಮಾತ್ರತ್ವಾತ್ತತೋಽಪಿ ವಿಶೇಷಃ ॥ 22 ॥
ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾದ್ವಾ ॥ 23 ॥
ಕ್ಲೇಶ ಕರ್ಮ ವಿಪಾಕಾಶಯೈರಪರಾಮೃಷ್ಟಃ ಪುರುಷವಿಶೇಷ ಈಶ್ವರಃ ॥ 24 ॥
ತತ್ರ ನಿರತಿಶಯಂ ಸರ್ವಜ್ಞಬೀಜಮ್ ॥ 25 ॥
ಸ ಏಷಃ ಪೂರ್ವೇಷಾಮಪಿ ಗುರುಃ ಕಾಲೇನಾನವಚ್ಛೇದಾತ್ ॥ 26 ॥
ತಸ್ಯ ವಾಚಕಃ ಪ್ರಣವಃ ॥ 27 ॥
ತಜ್ಜಪಸ್ತದರ್ಥಭಾವನಮ್ ॥ 28 ॥
ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಾಧಿಗಮೋಽಪ್ಯನ್ತರಾಯಾಭಾವಶ್ಚ ॥ 29 ॥
ವ್ಯಾಧಿ ಸ್ತ್ಯಾನ ಸಂಶಯ ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯಾವಿರತಿ ಭ್ರಾನ್ತಿ
ಅಥ ಯೋಗಾನುಶಾಸನಮ್ ॥ 1 ॥
ಯೋಗಶ್ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ನಿರೋಧಃ ॥ 2 ॥
ತದಾ ದ್ರಷ್ಟುಃ ಸ್ವರೂಪೇಽವಸ್ಥಾನಮ್ ॥ 3 ॥
ವೃತ್ತಿ ಸಾರೂಪ್ಯಮಿತರತ್ರ ॥ 4 ॥
ವೃತ್ತಯಃ ಪಞ್ಚತಯ್ಯಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾಽಕ್ಲಿಷ್ಟಾಃ ॥ 5 ॥
ಪ್ರಮಾಣ ವಿಪರ್ಯಯ ವಿಕಲ್ಪ ನಿದ್ರಾ ಸ್ಮೃತಯಃ ॥ 6 ॥
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನಾಗಮಾಃ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ॥ 7 ॥
ವಿಪರ್ಯಯೋ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮತದ್ರೂಪ ಪ್ರತಿಷ್ಠಮ್ ॥ 8 ॥
ಶಬ್ದಜ್ಞಾನಾನುಪಾತೀ ವಸ್ತುಶೂನ್ಯೋ ವಿಕಲ್ಪಃ ॥ 9 ॥
ಅಭಾವ ಪ್ರತ್ಯಯಾಲಮ್ಬನಾ ವೃತ್ತಿರ್ನಿದ್ರಾ ॥ 10 ॥
ಅನುಭೂತ ವಿಷಯಾಸಮ್ಪ್ರಮೋಷಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ॥ 11 ॥
ಅಭ್ಯಾಸ ವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ತನ್ನಿರೋಧಃ ॥ 12 ॥
ತತ್ರ ಸ್ಥಿತೌ ಯತ್ನೋಽಭ್ಯಾಸಃ ॥ 13 ॥
ಸ ತು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೈರನ್ತರ್ಯ ಸತ್ಕಾರಾಸೇವಿತೋ ದೃಢಭೂಮಿಃ ॥ 14 ॥
ದೃಷ್ಟಾನುಶ್ರವಿಕ ವಿಷಯ ವಿತೃಷ್ಣಸ್ಯ ವಶೀಕಾರಸಞ್ಜ್ಞಾ ವೈರಾಗ್ಯಮ್ ॥ 15 ॥
ತತ್ಪರಂ ಪುರುಷಖ್ಯಾತೇ-ರ್ಗುಣವೈತೃಷ್ಣ್ಯಮ್ ॥ 16 ॥
ವಿತರ್ಕ ವಿಚಾರಾನನ್ದಾಸ್ಮಿತಾರೂಪಾನುಗಮಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಃ ॥ 17 ॥
ವಿರಾಮಪ್ರತ್ಯಯಾಭ್ಯಾಸಪೂರ್ವಃ ಸಂಸ್ಕಾರಶೇಷೋಽನ್ಯಃ ॥ 18 ॥
ಭವಪ್ರತ್ಯಯೋ ವಿದೇಹಪ್ರಕೃತಿಲಯಾನಾಮ್ ॥ 19 ॥
ಶ್ರದ್ಧಾ ವೀರ್ಯ ಸ್ಮೃತಿ ಸಮಾಧಿಪ್ರಜ್ಞಾ ಪೂರ್ವಕ ಇತರೇಷಾಮ್ ॥ 20 ॥
ತೀವ್ರಸಂವೇಗಾನಾಮಾಸನ್ನಃ ॥ 21 ॥
ಮೃದುಮಧ್ಯಾಧಿಮಾತ್ರತ್ವಾತ್ತತೋಽಪಿ ವಿಶೇಷಃ ॥ 22 ॥
ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾದ್ವಾ ॥ 23 ॥
ಕ್ಲೇಶ ಕರ್ಮ ವಿಪಾಕಾಶಯೈರಪರಾಮೃಷ್ಟಃ ಪುರುಷವಿಶೇಷ ಈಶ್ವರಃ ॥ 24 ॥
ತತ್ರ ನಿರತಿಶಯಂ ಸರ್ವಜ್ಞಬೀಜಮ್ ॥ 25 ॥
ಸ ಏಷಃ ಪೂರ್ವೇಷಾಮಪಿ ಗುರುಃ ಕಾಲೇನಾನವಚ್ಛೇದಾತ್ ॥ 26 ॥
ತಸ್ಯ ವಾಚಕಃ ಪ್ರಣವಃ ॥ 27 ॥
ತಜ್ಜಪಸ್ತದರ್ಥಭಾವನಮ್ ॥ 28 ॥
ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಾಧಿಗಮೋಽಪ್ಯನ್ತರಾಯಾಭಾವಶ್ಚ ॥ 29 ॥
ವ್ಯಾಧಿ ಸ್ತ್ಯಾನ ಸಂಶಯ ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯಾವಿರತಿ ಭ್ರಾನ್ತಿ
ದರ್ಶನಾಲಬ್ಧಭೂಮಿಕತ್ವಾನವಸ್ಥಿತತ್ವಾನಿ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಾಸ್ತೇಽನ್ತರಾಯಾಃ ॥ 30 ॥
ದುಃಖ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಾಙ್ಗಮೇಜಯತ್ವ ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸಾ ವಿಕ್ಷೇಪಸಹಭುವಃ ॥ 31 ॥
ತತ್ಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮೇಕತತ್ತ್ವಾಭ್ಯಾಸಃ ॥ 32 ॥
ಮೈತ್ರೀ ಕರುಣಾ ಮುದಿತೋಪೇಕ್ಷಾಣಾಂ ಸುಖ ದುಃಖ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯ ವಿಷಯಾಣಾಂ ಭಾವನಾತಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ ॥ 33 ॥
ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನ ವಿಧಾರಣಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ॥ 34 ॥
ವಿಷಯವತೀ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಪನ್ನಾ ಮನಸಃ ಸ್ಥಿತಿ ನಿಬನ್ಧಿನೀ ॥ 35 ॥
ವಿಶೋಕಾ ವಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ॥ 36 ॥
ವೀತರಾಗ ವಿಷಯಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮ್ ॥ 37 ॥
ಸ್ವಪ್ನ ನಿದ್ರಾ ಜ್ಞಾನಾಲಮ್ಬನಂ ವಾ ॥ 38 ॥
ಯಥಾಭಿಮತಧ್ಯಾನಾದ್ವಾ ॥ 39 ॥
ಪರಮಾಣು ಪರಮ ಮಹತ್ತ್ವಾನ್ತೋಽಸ್ಯ ವಶೀಕಾರಃ ॥ 40 ॥
ಕ್ಷೀಣವೃತ್ತೇರಭಿಜಾತಸ್ಯೇವ ಮಣೇರ್ಗ್ರಹೀತೃಗ್ರಹಣ ಗ್ರಾಹ್ಯೇಷು ತತ್ಸ್ಥ ತದಞ್ಜನತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಃ ॥ 41 ॥
ತತ್ರ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ವಿಕಲ್ಪೈಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾ ಸವಿತರ್ಕಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಃ ॥ 42 ॥
ಸ್ಮೃತಿ ಪರಿಶುದ್ಧೌ ಸ್ವರೂಪ ಶೂನ್ಯೇವಾರ್ಥ ಮಾತ್ರನಿರ್ಭಾಸಾ ನಿರ್ವಿತರ್ಕಾ ॥ 43 ॥
ಏತಯೈವ ಸವಿಚಾರಾ ನಿರ್ವಿಚಾರಾ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ॥ 44 ॥
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯತ್ವಂ ಚಾಲಿಙ್ಗಪರ್ಯವಸಾನಮ್ ॥ 45 ॥
ತಾ ಏವ ಸಬೀಜಃ ಸಮಾಧಿಃ ॥ 46 ॥
ನಿರ್ವಿಚಾರ ವೈಶಾರಾದ್ಯೇಽಧ್ಯಾತ್ಮಪ್ರಸಾದಃ ॥ 47 ॥
ಋತಮ್ಭರಾ ತತ್ರ ಪ್ರಜ್ಞಾ ॥ 48 ॥
ಶ್ರುತಾನುಮಾನ ಪ್ರಜ್ಞಾಭ್ಯಾಮನ್ಯವಿಷಯಾ ವಿಶೇಷಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ॥ 49 ॥
ತಜ್ಜಃ ಸಂಸ್ಕಾರೋಽನ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಬನ್ಧೀ ॥ 50 ॥
ತಸ್ಯಾಪಿ ನಿರೋಧೇ ಸರ್ವನಿರೋಧಾನ್ನಿರ್ಬೀಜಸ್ಸಮಾಧಿಃ ॥ 51 ॥
ಇತಿ ಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ಸಮಾಧಿಪಾದೋ ನಾಮ ಪ್ರಥಮಃ ಪಾದಃ ।
ದುಃಖ ದೌರ್ಮನಸ್ಯಾಙ್ಗಮೇಜಯತ್ವ ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸಾ ವಿಕ್ಷೇಪಸಹಭುವಃ ॥ 31 ॥
ತತ್ಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮೇಕತತ್ತ್ವಾಭ್ಯಾಸಃ ॥ 32 ॥
ಮೈತ್ರೀ ಕರುಣಾ ಮುದಿತೋಪೇಕ್ಷಾಣಾಂ ಸುಖ ದುಃಖ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯ ವಿಷಯಾಣಾಂ ಭಾವನಾತಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಸಾದನಮ್ ॥ 33 ॥
ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನ ವಿಧಾರಣಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ॥ 34 ॥
ವಿಷಯವತೀ ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರುತ್ಪನ್ನಾ ಮನಸಃ ಸ್ಥಿತಿ ನಿಬನ್ಧಿನೀ ॥ 35 ॥
ವಿಶೋಕಾ ವಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ॥ 36 ॥
ವೀತರಾಗ ವಿಷಯಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮ್ ॥ 37 ॥
ಸ್ವಪ್ನ ನಿದ್ರಾ ಜ್ಞಾನಾಲಮ್ಬನಂ ವಾ ॥ 38 ॥
ಯಥಾಭಿಮತಧ್ಯಾನಾದ್ವಾ ॥ 39 ॥
ಪರಮಾಣು ಪರಮ ಮಹತ್ತ್ವಾನ್ತೋಽಸ್ಯ ವಶೀಕಾರಃ ॥ 40 ॥
ಕ್ಷೀಣವೃತ್ತೇರಭಿಜಾತಸ್ಯೇವ ಮಣೇರ್ಗ್ರಹೀತೃಗ್ರಹಣ ಗ್ರಾಹ್ಯೇಷು ತತ್ಸ್ಥ ತದಞ್ಜನತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಃ ॥ 41 ॥
ತತ್ರ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ವಿಕಲ್ಪೈಃ ಸಙ್ಕೀರ್ಣಾ ಸವಿತರ್ಕಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಃ ॥ 42 ॥
ಸ್ಮೃತಿ ಪರಿಶುದ್ಧೌ ಸ್ವರೂಪ ಶೂನ್ಯೇವಾರ್ಥ ಮಾತ್ರನಿರ್ಭಾಸಾ ನಿರ್ವಿತರ್ಕಾ ॥ 43 ॥
ಏತಯೈವ ಸವಿಚಾರಾ ನಿರ್ವಿಚಾರಾ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ॥ 44 ॥
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯತ್ವಂ ಚಾಲಿಙ್ಗಪರ್ಯವಸಾನಮ್ ॥ 45 ॥
ತಾ ಏವ ಸಬೀಜಃ ಸಮಾಧಿಃ ॥ 46 ॥
ನಿರ್ವಿಚಾರ ವೈಶಾರಾದ್ಯೇಽಧ್ಯಾತ್ಮಪ್ರಸಾದಃ ॥ 47 ॥
ಋತಮ್ಭರಾ ತತ್ರ ಪ್ರಜ್ಞಾ ॥ 48 ॥
ಶ್ರುತಾನುಮಾನ ಪ್ರಜ್ಞಾಭ್ಯಾಮನ್ಯವಿಷಯಾ ವಿಶೇಷಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ॥ 49 ॥
ತಜ್ಜಃ ಸಂಸ್ಕಾರೋಽನ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಬನ್ಧೀ ॥ 50 ॥
ತಸ್ಯಾಪಿ ನಿರೋಧೇ ಸರ್ವನಿರೋಧಾನ್ನಿರ್ಬೀಜಸ್ಸಮಾಧಿಃ ॥ 51 ॥
ಇತಿ ಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ಸಮಾಧಿಪಾದೋ ನಾಮ ಪ್ರಥಮಃ ಪಾದಃ ।