അഥ സമാധിപാദഃ ।
അഥ യോഗാനുശാസനമ് ॥ 1 ॥
യോഗശ്ചിത്തവൃത്തി നിരോധഃ ॥ 2 ॥
തദാ ദ്രഷ്ടുഃ സ്വരൂപേഽവസ്ഥാനമ് ॥ 3 ॥
വൃത്തി സാരൂപ്യമിതരത്ര ॥ 4 ॥
വൃത്തയഃ പഞ്ചതയ്യഃ ക്ലിഷ്ടാഽക്ലിഷ്ടാഃ ॥ 5 ॥
പ്രമാണ വിപര്യയ വികല്പ നിദ്രാ സ്മൃതയഃ ॥ 6 ॥
പ്രത്യക്ഷാനുമാനാഗമാഃ പ്രമാണാനി ॥ 7 ॥
വിപര്യയോ മിഥ്യാജ്ഞാനമതദ്രൂപ പ്രതിഷ്ഠമ് ॥ 8 ॥
ശബ്ദജ്ഞാനാനുപാതീ വസ്തുശൂന്യോ വികല്പഃ ॥ 9 ॥
അഭാവ പ്രത്യയാലമ്ബനാ വൃത്തിര്നിദ്രാ ॥ 10 ॥
അനുഭൂത വിഷയാസമ്പ്രമോഷഃ സ്മൃതിഃ ॥ 11 ॥
അഭ്യാസ വൈരാഗ്യാഭ്യാം തന്നിരോധഃ ॥ 12 ॥
തത്ര സ്ഥിതൌ യത്നോഽഭ്യാസഃ ॥ 13 ॥
സ തു ദീര്ഘകാല നൈരന്തര്യ സത്കാരാസേവിതോ ദൃഢഭൂമിഃ ॥ 14 ॥
ദൃഷ്ടാനുശ്രവിക വിഷയ വിതൃഷ്ണസ്യ വശീകാരസഞ്ജ്ഞാ വൈരാഗ്യമ് ॥ 15 ॥
തത്പരം പുരുഷഖ്യാതേ-ര്ഗുണവൈതൃഷ്ണ്യമ് ॥ 16 ॥
വിതര്ക വിചാരാനന്ദാസ്മിതാരൂപാനുഗമാത് സമ്പ്രജ്ഞാതഃ ॥ 17 ॥
വിരാമപ്രത്യയാഭ്യാസപൂര്വഃ സംസ്കാരശേഷോഽന്യഃ ॥ 18 ॥
ഭവപ്രത്യയോ വിദേഹപ്രകൃതിലയാനാമ് ॥ 19 ॥
ശ്രദ്ധാ വീര്യ സ്മൃതി സമാധിപ്രജ്ഞാ പൂര്വക ഇതരേഷാമ് ॥ 20 ॥
തീവ്രസംവേഗാനാമാസന്നഃ ॥ 21 ॥
മൃദുമധ്യാധിമാത്രത്വാത്തതോഽപി വിശേഷഃ ॥ 22 ॥
ഈശ്വരപ്രണിധാനാദ്വാ ॥ 23 ॥
ക്ലേശ കര്മ വിപാകാശയൈരപരാമൃഷ്ടഃ പുരുഷവിശേഷ ഈശ്വരഃ ॥ 24 ॥
തത്ര നിരതിശയം സര്വജ്ഞബീജമ് ॥ 25 ॥
സ ഏഷഃ പൂര്വേഷാമപി ഗുരുഃ കാലേനാനവച്ഛേദാത് ॥ 26 ॥
തസ്യ വാചകഃ പ്രണവഃ ॥ 27 ॥
തജ്ജപസ്തദര്ഥഭാവനമ് ॥ 28 ॥
തതഃ പ്രത്യക്ചേതനാധിഗമോഽപ്യന്തരായാഭാവശ്ച ॥ 29 ॥
വ്യാധി സ്ത്യാന സംശയ പ്രമാദാലസ്യാവിരതി ഭ്രാന്തി
അഥ യോഗാനുശാസനമ് ॥ 1 ॥
യോഗശ്ചിത്തവൃത്തി നിരോധഃ ॥ 2 ॥
തദാ ദ്രഷ്ടുഃ സ്വരൂപേഽവസ്ഥാനമ് ॥ 3 ॥
വൃത്തി സാരൂപ്യമിതരത്ര ॥ 4 ॥
വൃത്തയഃ പഞ്ചതയ്യഃ ക്ലിഷ്ടാഽക്ലിഷ്ടാഃ ॥ 5 ॥
പ്രമാണ വിപര്യയ വികല്പ നിദ്രാ സ്മൃതയഃ ॥ 6 ॥
പ്രത്യക്ഷാനുമാനാഗമാഃ പ്രമാണാനി ॥ 7 ॥
വിപര്യയോ മിഥ്യാജ്ഞാനമതദ്രൂപ പ്രതിഷ്ഠമ് ॥ 8 ॥
ശബ്ദജ്ഞാനാനുപാതീ വസ്തുശൂന്യോ വികല്പഃ ॥ 9 ॥
അഭാവ പ്രത്യയാലമ്ബനാ വൃത്തിര്നിദ്രാ ॥ 10 ॥
അനുഭൂത വിഷയാസമ്പ്രമോഷഃ സ്മൃതിഃ ॥ 11 ॥
അഭ്യാസ വൈരാഗ്യാഭ്യാം തന്നിരോധഃ ॥ 12 ॥
തത്ര സ്ഥിതൌ യത്നോഽഭ്യാസഃ ॥ 13 ॥
സ തു ദീര്ഘകാല നൈരന്തര്യ സത്കാരാസേവിതോ ദൃഢഭൂമിഃ ॥ 14 ॥
ദൃഷ്ടാനുശ്രവിക വിഷയ വിതൃഷ്ണസ്യ വശീകാരസഞ്ജ്ഞാ വൈരാഗ്യമ് ॥ 15 ॥
തത്പരം പുരുഷഖ്യാതേ-ര്ഗുണവൈതൃഷ്ണ്യമ് ॥ 16 ॥
വിതര്ക വിചാരാനന്ദാസ്മിതാരൂപാനുഗമാത് സമ്പ്രജ്ഞാതഃ ॥ 17 ॥
വിരാമപ്രത്യയാഭ്യാസപൂര്വഃ സംസ്കാരശേഷോഽന്യഃ ॥ 18 ॥
ഭവപ്രത്യയോ വിദേഹപ്രകൃതിലയാനാമ് ॥ 19 ॥
ശ്രദ്ധാ വീര്യ സ്മൃതി സമാധിപ്രജ്ഞാ പൂര്വക ഇതരേഷാമ് ॥ 20 ॥
തീവ്രസംവേഗാനാമാസന്നഃ ॥ 21 ॥
മൃദുമധ്യാധിമാത്രത്വാത്തതോഽപി വിശേഷഃ ॥ 22 ॥
ഈശ്വരപ്രണിധാനാദ്വാ ॥ 23 ॥
ക്ലേശ കര്മ വിപാകാശയൈരപരാമൃഷ്ടഃ പുരുഷവിശേഷ ഈശ്വരഃ ॥ 24 ॥
തത്ര നിരതിശയം സര്വജ്ഞബീജമ് ॥ 25 ॥
സ ഏഷഃ പൂര്വേഷാമപി ഗുരുഃ കാലേനാനവച്ഛേദാത് ॥ 26 ॥
തസ്യ വാചകഃ പ്രണവഃ ॥ 27 ॥
തജ്ജപസ്തദര്ഥഭാവനമ് ॥ 28 ॥
തതഃ പ്രത്യക്ചേതനാധിഗമോഽപ്യന്തരായാഭാവശ്ച ॥ 29 ॥
വ്യാധി സ്ത്യാന സംശയ പ്രമാദാലസ്യാവിരതി ഭ്രാന്തി
ദര്ശനാലബ്ധഭൂമികത്വാനവസ്ഥിതത്വാനി ചിത്തവിക്ഷേപാസ്തേഽന്തരായാഃ ॥ 30 ॥
ദുഃഖ ദൌര്മനസ്യാങ്ഗമേജയത്വ ശ്വാസപ്രശ്വാസാ വിക്ഷേപസഹഭുവഃ ॥ 31 ॥
തത്പ്രതിഷേധാര്ഥമേകതത്ത്വാഭ്യാസഃ ॥ 32 ॥
മൈത്രീ കരുണാ മുദിതോപേക്ഷാണാം സുഖ ദുഃഖ പുണ്യാപുണ്യ വിഷയാണാം ഭാവനാതശ്ചിത്തപ്രസാദനമ് ॥ 33 ॥
പ്രച്ഛര്ദന വിധാരണാഭ്യാം വാ പ്രാണസ്യ ॥ 34 ॥
വിഷയവതീ വാ പ്രവൃത്തിരുത്പന്നാ മനസഃ സ്ഥിതി നിബന്ധിനീ ॥ 35 ॥
വിശോകാ വാ ജ്യോതിഷ്മതീ ॥ 36 ॥
വീതരാഗ വിഷയം വാ ചിത്തമ് ॥ 37 ॥
സ്വപ്ന നിദ്രാ ജ്ഞാനാലമ്ബനം വാ ॥ 38 ॥
യഥാഭിമതധ്യാനാദ്വാ ॥ 39 ॥
പരമാണു പരമ മഹത്ത്വാന്തോഽസ്യ വശീകാരഃ ॥ 40 ॥
ക്ഷീണവൃത്തേരഭിജാതസ്യേവ മണേര്ഗ്രഹീതൃഗ്രഹണ ഗ്രാഹ്യേഷു തത്സ്ഥ തദഞ്ജനതാ സമാപത്തിഃ ॥ 41 ॥
തത്ര ശബ്ദാര്ഥ ജ്ഞാന വികല്പൈഃ സങ്കീര്ണാ സവിതര്കാ സമാപത്തിഃ ॥ 42 ॥
സ്മൃതി പരിശുദ്ധൌ സ്വരൂപ ശൂന്യേവാര്ഥ മാത്രനിര്ഭാസാ നിര്വിതര്കാ ॥ 43 ॥
ഏതയൈവ സവിചാരാ നിര്വിചാരാ ച സൂക്ഷ്മവിഷയാ വ്യാഖ്യാതാ ॥ 44 ॥
സൂക്ഷ്മ വിഷയത്വം ചാലിങ്ഗപര്യവസാനമ് ॥ 45 ॥
താ ഏവ സബീജഃ സമാധിഃ ॥ 46 ॥
നിര്വിചാര വൈശാരാദ്യേഽധ്യാത്മപ്രസാദഃ ॥ 47 ॥
ഋതമ്ഭരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ ॥ 48 ॥
ശ്രുതാനുമാന പ്രജ്ഞാഭ്യാമന്യവിഷയാ വിശേഷാര്ഥത്വാത് ॥ 49 ॥
തജ്ജഃ സംസ്കാരോഽന്യസംസ്കാര പ്രതിബന്ധീ ॥ 50 ॥
തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന്നിര്ബീജസ്സമാധിഃ ॥ 51 ॥
ഇതി പാതഞ്ജലയോഗദര്ശനേ സമാധിപാദോ നാമ പ്രഥമഃ പാദഃ ।
ദുഃഖ ദൌര്മനസ്യാങ്ഗമേജയത്വ ശ്വാസപ്രശ്വാസാ വിക്ഷേപസഹഭുവഃ ॥ 31 ॥
തത്പ്രതിഷേധാര്ഥമേകതത്ത്വാഭ്യാസഃ ॥ 32 ॥
മൈത്രീ കരുണാ മുദിതോപേക്ഷാണാം സുഖ ദുഃഖ പുണ്യാപുണ്യ വിഷയാണാം ഭാവനാതശ്ചിത്തപ്രസാദനമ് ॥ 33 ॥
പ്രച്ഛര്ദന വിധാരണാഭ്യാം വാ പ്രാണസ്യ ॥ 34 ॥
വിഷയവതീ വാ പ്രവൃത്തിരുത്പന്നാ മനസഃ സ്ഥിതി നിബന്ധിനീ ॥ 35 ॥
വിശോകാ വാ ജ്യോതിഷ്മതീ ॥ 36 ॥
വീതരാഗ വിഷയം വാ ചിത്തമ് ॥ 37 ॥
സ്വപ്ന നിദ്രാ ജ്ഞാനാലമ്ബനം വാ ॥ 38 ॥
യഥാഭിമതധ്യാനാദ്വാ ॥ 39 ॥
പരമാണു പരമ മഹത്ത്വാന്തോഽസ്യ വശീകാരഃ ॥ 40 ॥
ക്ഷീണവൃത്തേരഭിജാതസ്യേവ മണേര്ഗ്രഹീതൃഗ്രഹണ ഗ്രാഹ്യേഷു തത്സ്ഥ തദഞ്ജനതാ സമാപത്തിഃ ॥ 41 ॥
തത്ര ശബ്ദാര്ഥ ജ്ഞാന വികല്പൈഃ സങ്കീര്ണാ സവിതര്കാ സമാപത്തിഃ ॥ 42 ॥
സ്മൃതി പരിശുദ്ധൌ സ്വരൂപ ശൂന്യേവാര്ഥ മാത്രനിര്ഭാസാ നിര്വിതര്കാ ॥ 43 ॥
ഏതയൈവ സവിചാരാ നിര്വിചാരാ ച സൂക്ഷ്മവിഷയാ വ്യാഖ്യാതാ ॥ 44 ॥
സൂക്ഷ്മ വിഷയത്വം ചാലിങ്ഗപര്യവസാനമ് ॥ 45 ॥
താ ഏവ സബീജഃ സമാധിഃ ॥ 46 ॥
നിര്വിചാര വൈശാരാദ്യേഽധ്യാത്മപ്രസാദഃ ॥ 47 ॥
ഋതമ്ഭരാ തത്ര പ്രജ്ഞാ ॥ 48 ॥
ശ്രുതാനുമാന പ്രജ്ഞാഭ്യാമന്യവിഷയാ വിശേഷാര്ഥത്വാത് ॥ 49 ॥
തജ്ജഃ സംസ്കാരോഽന്യസംസ്കാര പ്രതിബന്ധീ ॥ 50 ॥
തസ്യാപി നിരോധേ സര്വനിരോധാന്നിര്ബീജസ്സമാധിഃ ॥ 51 ॥
ഇതി പാതഞ്ജലയോഗദര്ശനേ സമാധിപാദോ നാമ പ്രഥമഃ പാദഃ ।