माणिक्यं –
ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः ।
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ 1 ॥
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ 1 ॥
- māṇikya: ruby (first gem) | tataḥ: then | rāvaṇa-nītāyāḥ: of Sītā who was carried away by Rāvaṇa | sītāyāḥ: Sītā's | śatru-karśanaḥ: the tormentor of enemies (Rāma) | iyeṣa: desired | padam: path | anveṣṭum: to find | cāraṇa-ācarite: trodden by the cāraṇas (celestial singers/witnesses) | pathi: on the path
मुत्यं –
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव ।
स्मृतिर्मतिर्धृतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ 2 ॥
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव ।
स्मृतिर्मतिर्धृतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ 2 ॥
- mutya: pearl (second gem) | yasya tv etāni catvāri: whoever has these four | vānara-indra: O king of monkeys | yathā tava: as you have | smṛtiḥ: memory | matiḥ: wisdom/intelligence | dhṛtiḥ: steadfastness/courage | dākṣyam: skill/dexterity | saḥ karmasv na sīdati: he does not fail in any undertaking
प्रवालं –
अनिर्वेदः श्रियो मूलं अनिर्वेदः परं सुखम् ।
अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः ॥ 3 ॥
अनिर्वेदः श्रियो मूलं अनिर्वेदः परं सुखम् ।
अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः ॥ 3 ॥
- pravāla: coral (third gem) | anirvedaḥ: non-dejection/non-despair | śriyaḥ mūlam: root of prosperity | parama sukham: supreme happiness | sarvārthaṣu pravartatē: prevails in all purposes | ataḥ: therefore | anirvedaḥ: non-dejection | sevyo: should be cultivated | sarvathā: in every way
मरकतं –
नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै ।
नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यः
नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः ॥ 4 ॥
नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै ।
नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यः
नमोऽस्तु चन्द्रार्कमरुद्गणेभ्यः ॥ 4 ॥
- marakata: emerald (fourth gem) | namo'stu rāmāya sa-lakṣmaṇāya: salutations to Rāma together with Lakṣmaṇa | devyai ca tasyai janak-ātmajāyai: and to the goddess, daughter of Janaka (Sītā) | namo'stu rudrendra-yama-varuṇebhyaḥ: salutations to Rudra, Indra, Yama, Varuṇa | namo'stu candra-dvita-sūryebhyaḥ: salutations to Moon, the two Aśvins, and the Sun | namo'stu brahmādi-surebhyaḥ: salutations to Brahmā and all gods
पुष्यरागं –
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखं अप्रियादधिकं भयम् ।
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ॥ 5 ॥
प्रियान्न सम्भवेद्दुःखं अप्रियादधिकं भयम् ।
ताभ्यां हि ये वियुज्यन्ते नमस्तेषां महात्मनाम् ॥ 5 ॥
- puṣyarāga: yellow topaz (fifth gem) | priyān na sambhavet duḥkham: from the dear/pleasant, suffering cannot arise | apriyād adhikaṃ bhayam: from the unpleasant, greater fear arises | tābhyāṃ hi ye viyujyante: for those who are separated from both of these | namas teṣāṃ: salutations to those people
हीरकं –
रामः कमलपत्राक्षः सर्वसत्त्वमनोहरः ।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ 6 ॥
रामः कमलपत्राक्षः सर्वसत्त्वमनोहरः ।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ 6 ॥
- hīraka: diamond (sixth gem) | rāmaḥ: Rāma | kamala-patra-akṣaḥ: of lotus-petal eyes | sarva-sattva-mano-haraḥ: captivator of the minds of all beings | rūpa-dākṣiṇya-sampannaḥ: endowed with beauty and gracious courtesy | prasūtaḥ: born to/appeared for | janak-ātmaje: the daughter of Janaka (Sītā)
इन्द्रनीलं –
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 7 ॥
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥ 7 ॥
- indranīla: sapphire/indigo gem (seventh gem) | jayati ati-balo rāmaḥ: victory to the supremely strong Rāma | lakṣmaṇaś ca mahā-balaḥ: and the mighty Lakṣmaṇa | rājā jayati sugrīvaḥ: may king Sugrīva be victorious | rāghaveṇa abhipālitaḥ: protected by Rāghava | daśagrīvo hataḥ: may Daśagrīva (ten-necked Rāvaṇa) be defeated
गोमेधिकं –
यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः ।
यदि वास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः ॥ 8 ॥
यद्यस्ति पतिशुश्रूषा यद्यस्ति चरितं तपः ।
यदि वास्त्येकपत्नीत्वं शीतो भव हनूमतः ॥ 8 ॥
- gomedha: hessonite/garnet (eighth gem) | yady asti pati-śuśrūṣā: if there is devoted service to a husband | yady asti caritam tapaḥ: if there has been virtuous conduct and austerity | yadi vā'sty eka-patnītvaṃ: if there is the virtue of devotion to one husband (pativratā dharma) | śīto bhava hanūmataḥ: O Hanumān, be cool
वैडूर्यं –
निवृत्तवनवासं तं त्वया सार्धमरिन्दमम् ।
अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ 9 ॥
निवृत्तवनवासं तं त्वया सार्धमरिन्दमम् ।
अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ 9 ॥
- vaiḍūrya: cat's eye gem (ninth gem) | nivṛtta-vana-vāsaṃ tam: the one who has returned from forest exile | tvayā sārdham: together with you | arim-damam: the conqueror of enemies | abhiṣiktam ayodhyāyāṃ: consecrated/crowned in Ayodhyā | kṣipraṃ drakṣyasi: you will soon see
इति श्री आञ्जनेय नवरत्नमाला स्तोत्रम् ।