śrī gaṇeśāya namaḥ |
śrī mahādeva uvāca|
tato rāmaḥ svayaṃ prāha hanumantamupasthitam |
śaṛṇu yatvaṃ pravakṣyāmi hyātmānātmaparātmanām || 1||
śaṛṇu yatvaṃ pravakṣyāmi hyātmānātmaparātmanām || 1||
- tataḥthen
- rāmaḥRāma
- svayamhimself
- prāhaspoke to
- hanumantamHanumān
- upasthitamwho stood before him
- śṛṇuhear
- yatthat which
- tvamto you
- pravakṣyāmiI shall declare
- hiindeed
- ātma-anātma-ātma-anātma-parātmanāmof the self, the not-self, and the supreme Self
ākāśasya yathā bhedastrividho dṛśyate mahān |
jalāśaye mahākāśastadavacchinna eva hi |
pratibimbākhyamaparaṃ dṛśyate trividhaṃ nabhaḥ || 2||
jalāśaye mahākāśastadavacchinna eva hi |
pratibimbākhyamaparaṃ dṛśyate trividhaṃ nabhaḥ || 2||
- ākāśasyaof the sky
- yathājust as
- bhedaḥa division
- tri-tri-vidhaḥthreefold
- dṛśyateis seen
- mahānthe great
- jala-jala-āśayein a body of water
- mahā-mahā-ākāśaḥthe vast sky
- tat-tat-avacchinnaḥthat same sky, now bounded
- eva hijust so
- pratibimba-pratibimba-ākhyamthat which is called the reflection
- aparama further one
- dṛśyateis seen
- tri-tri-vidhamthreefold
- nabhaḥthe sky
buddhyavacchinnacaitanyamekaṃ pūrṇamathāparam |
ābhāsastvaparaṃ bimbabhūtamevaṃ tridhā citiḥ || 3||
ābhāsastvaparaṃ bimbabhūtamevaṃ tridhā citiḥ || 3||
- buddhi-avacchinna-buddhi-avacchinna-caitanyamconsciousness bounded by the intellect
- ekamis the one
- pūrṇamthe full and unbounded
- athaand then
- aparamthe second
- ābhāsaḥthe reflected appearance
- tuand
- aparamthe third
- bimba-bimba-bhūtamthat which stands as the original
- evamthus
- tridhāin three ways
- citiḥawareness
sābhāsabuddheḥ kartṛtvamavicchinne'vikāriṇi |
sākṣiṇyāropyate bhrāntyā jīvatvaṃ ca tathā'budhaiḥ || 4||
sākṣiṇyāropyate bhrāntyā jīvatvaṃ ca tathā'budhaiḥ || 4||
- sa-ābhāsa-sa-ābhāsa-buddheḥof the intellect together with its reflection
- kartṛtvamthe state of being the doer
- avicchinneupon the undivided
- avikāriṇiupon the unchanging
- sākṣiṇiupon the witness
- āropyateis superimposed
- bhrāntyāthrough error
- jīvatvamthe state of being an individual soul
- caand
- tathālikewise
- abudhaiḥby the unknowing
ābhāsastu mṛṣābuddhiravidyākāryamucyate |
avicchinnaṃ tu tadbrahma vicchedastu vikalpitaḥ || 5||
avicchinnaṃ tu tadbrahma vicchedastu vikalpitaḥ || 5||
- ābhāsaḥthe reflected appearance
- tubut
- mṛṣā-mṛṣā-buddhiḥa false cognition
- avidyā-avidyā-kāryaman effect of ignorance
- ucyateis what it is called
- avicchinnamthe undivided
- tubut
- tat brahmathat is Brahman
- vicchedaḥthe division
- tuhowever
- vikalpitaḥis merely imagined
avicchinnasya pūrṇena ekatvaṃ pratipadyate |
tattvamasyādivākyaiśca sābhāsasyāhamastathā || 6||
tattvamasyādivākyaiśca sābhāsasyāhamastathā || 6||
- avicchinnasyaof the undivided
- pūrṇenawith the full
- ekatvamoneness
- pratipadyateis arrived at
- tattvam-asi-ādi-tattvam-asi-ādi-vākyaiḥby the great sayings beginning “That thou art”
- caand
- sa-sa-ābhāsasyaof that which bears the reflection
- aham asmiby “I am”
- tathālikewise
aikyajñānaṃ yadotpannaṃ mahāvākyena cātmanoḥ |
tadā'vidyā svakāryaiśca naśyatyeva na saṃśayaḥ || 7||
tadā'vidyā svakāryaiśca naśyatyeva na saṃśayaḥ || 7||
- aikya-aikya-jñānamthe knowledge of oneness
- yadāwhen
- utpannamhas arisen
- mahā-mahā-vākyenathrough the great saying
- caand
- ātmanoḥof the two selves
- tadāthen
- avidyāignorance
- sva-sva-kāryaiḥwith all its own effects
- caand
- naśyati evais destroyed outright
- na saṃśayaḥof this there is no doubt
etadvijñāya madbhakto madbhāvāyopapadyate
madbhaktivimukhānāṃ hi śāstragarteṣu muhyatām |
na jñānaṃ na ca mokṣaḥ syātteṣāṃ janmaśatairapi || 8||
madbhaktivimukhānāṃ hi śāstragarteṣu muhyatām |
na jñānaṃ na ca mokṣaḥ syātteṣāṃ janmaśatairapi || 8||
- etat vijñāyahaving truly known this
- mad-mad-bhaktaḥmy devotee
- mad-mad-bhāvāyato my own being
- upapadyateattains
- mad-bhakti-mad-bhakti-vimukhānāmfor those turned away from devotion to me
- hiindeed
- śāstra-śāstra-garteṣuin the pits of mere scripture
- muhyatāmfor those who lose their way
- na jñānamthere is no knowledge
- na ca mokṣaḥnor is there liberation
- syātwould there be
- teṣāmfor them
- janma-janma-śataiḥ apinot in a hundred births
idaṃ rahasyaṃ hṛdayaṃ mamātmano mayaiva sākṣātkathitaṃ tavānagha |
madbhaktihīnāya śaṭhāya na tvayā dātavyamaindrādapi rājyato'dhikam || 9||
madbhaktihīnāya śaṭhāya na tvayā dātavyamaindrādapi rājyato'dhikam || 9||
- idamthis
- rahasyamsecret
- hṛdayamheart
- mama ātmanaḥof my own self
- mayā evaby me myself
- sākṣātface to face
- kathitamhas been told
- tavato you
- anaghaO sinless one
- mad-bhakti-mad-bhakti-hīnāyato one who lacks devotion to me
- śaṭhāyato a deceitful man
- na tvayā dātavyamit is not to be given by you
- aindrāt api rājyataḥ adhikamthough more than Indra’s own kingdom be offered for it
|| śrīmadadhyātmarāmāyaṇe bālakāṇḍe śrīrāmahṛdayaṃ sampūrṇam ||
- śrīmat-adhyātma-śrīmat-adhyātma-rāmāyaṇein the blessed Adhyātma Rāmāyaṇa
- bāla-bāla-kāṇḍein the Book of Childhood
- śrī-rāma-śrī-rāma-hṛdayamthe Heart of Śrī Rāma
- sampūrṇamis complete
