શ્રી વૈકુણ્ઠ ગદ્યમ્

યામુનાર્યસુધામ્ભોધિમવગાહ્ય યથામતિ ।

આદાય ભક્તિયોગાખ્યં રત્નં સન્દર્શયામ્યહમ્ ॥
સ્વાધીન ત્રિવિધચેતનાચેતનસ્વરૂપસ્થિતિ પ્રવૃત્તિભેદં, ક્લેશ કર્માદ્યશેષદોષાસંસ્પૃષ્ટં, સ્વાભાવિકાનવધિકાતિશય જ્ઞાનબલૈશ્વર્યવીર્યશક્તિતેજઃ પ્રભૃત્યસઙ્ખ્યેય કલ્યાણગુણગણૌઘ મહાર્ણવં, પરમપુરુષં, ભગવન્તં, નારાયણં, સ્વામિત્વેન સુહૃત્વેન ગુરુત્વેન ચ પરિગૃહ્ય ઐકાન્તિકાત્યન્તિક તત્પાદામ્બુજદ્વય પરિચર્યૈકમનોરથઃ, તત્પ્રાપ્તયે ચ તત્પાદામ્બુજદ્વય પ્રપત્તેરન્યન્ન મે કલ્પકોટિસહસ્રેણાપિ સાધનમસ્તીતિ મન્વાનઃ, તસ્યૈવ ભગવતો નારાયણસ્ય અખિલસત્ત્વદયૈકસાગરસ્ય અનાલોચિત ગુણગુણાખણ્ડ જનાનુકૂલામર્યાદ શીલવતઃ, સ્વાભાવિકાનવધિકાતિશય ગુણવત્તયા દેવતિર્યઙ્મનુષ્યાદ્યખિલજન હૃદયાનન્દનસ્ય આશ્રિતવાત્સલ્યૈકજલધેઃ ભક્તજનસંશ્લેષૈકભોગસ્ય નિત્યજ્ઞાનક્રિયૈશ્વર્યાદિ ભોગસામગ્રીસમૃદ્ધસ્ય, મહાવિભૂતેઃ, શ્રીમચ્ચરણારવિન્દયુગલં અનન્યાત્મસઞ્જીવનેન તદ્ગતસર્વભાવેન શરણમનુવ્રજેત્ । તતશ્ચ પ્રત્યહમાત્મોજ્જીવનાયૈવમનુસ્મરેત્ । ચતુર્દશભુવનાત્મકં અણ્ડં, દશગુણિતોત્તરં ચ આવરણસપ્તકં, સમસ્તં કાર્યકારણ(જાત)મતીત્ય, વર્તમાને પરમવ્યોમશબ્દાભિધેયે, બ્રહ્માદીનાં વાઙ્મનસાઽગોચરે, શ્રીમતિ વૈકુણ્ઠે દિવ્યલોકે, સનકવિધિશિવાદિભિરપિ અચિન્ત્યસ્વભાવૈશ્વર્યૈઃ, નિત્યસિદ્ધૈરનન્તૈર્ભગવદાનુકૂલ્યૈક ભોગૈર્દિવ્યપુરુષૈઃ મહાત્મભિઃ આપૂરિતે, તેષામપિ ઇયત્પરિમાણં, ઇયદૈશ્વર્યં, ઈદૃશસ્વભાવમિતિ પરિચ્છેત્તુમયોગ્યે, દિવ્યાવરણશતસહસ્રાવૃતે, દિવ્યકલ્પકતરૂપશોભિતે, દિવ્યોદ્યાન શતસહસ્રકોટિભિરાવૃતે, અતિપ્રમાણે દિવ્યાયતને, કસ્મિંશ્ચિદ્વિચિત્ર દિવ્યરત્નમય દિવ્યાસ્થાનમણ્ડપે, દિવ્યરત્નસ્તમ્ભ શતસહસ્રકોટિભિરુપશોભિતે,

દિવ્યનાનારત્નકૃતસ્થલ વિચિત્રિતે, દિવ્યાલઙ્કારાલઙ્કૃતે, પરિતઃ પતિતૈઃ પતમાનૈઃ પાદપસ્થૈશ્ચ નાનાગન્ધવર્ણૈર્દિવ્યપુષ્પૈઃ શોભમાનૈર્દિવ્યપુષ્પોપવનૈરુપશોભિતે, સઙ્કીર્ણપારિજાતાદિ કલ્પદ્રુમોપશોભિતૈઃ, અસઙ્કીર્ણૈશ્ચ કૈશ્ચિદન્તસ્સ્થપુષ્પરત્નાદિનિર્મિત દિવ્યલીલામણ્ડપ શતસહસ્રોપશોભિતૈઃ, સર્વદાઽનુભૂયમાનૈરપ્યપૂર્વવદાશ્ચર્યમાવહદ્ભિઃ ક્રીડાશૈલ શતસહસ્રૈરલઙ્કૃતૈઃ, કૈશ્ચિન્નારાયણદિવ્યલીલાઽસાધારણૈઃ, કૈશ્ચિત્પદ્મવનાલયા દિવ્યલીલાઽસાધારણૈઃ, સાધારણૈશ્ચ કૈશ્ચિત્ શુકશારિકામયૂરકોકિલાદિભિઃ કોમલકૂજિતૈરાકુલૈઃ, દિવ્યોદ્યાન શતસહસ્રૈરાવૃતે, મણિમુક્તાપ્રવાલ કૃતસોપાનૈઃ, દિવ્યામલામૃતરસોદકૈઃ, દિવ્યાણ્ડજવરૈઃ, અતિરમણીયદર્શનૈઃ અતિમનોહરમધુરસ્વરૈઃ આકુલૈઃ, અન્તસ્થ મુક્તામય દિવ્યક્રીડાસ્થાનોપશોભિતૈઃ દિવ્યસૌગન્ધિકવાપીશતસહસ્રૈઃ, દિવ્યરાજહંસાવલીવિરાજિતૈરાવૃતે, નિરસ્તાતિશયાનન્દૈકરસતયા ચાનન્ત્યાચ્ચ પ્રવિષ્ટાનુન્માદયદ્ભિઃ ક્રીડોદ્દેશૈર્વિરાજિતે, તત્ર તત્ર કૃત દિવ્યપુષ્પપર્યઙ્કોપશોભિતે, નાનાપુષ્પાસવાસ્વાદ મત્તભૃઙ્ગાવલીભિઃ ઉદ્ગીયમાન દિવ્યગાન્ધર્વેણાપૂરિતે, ચન્દનાગરુકર્પૂર દિવ્યપુષ્પાવગાહિ મન્દાનિલાસેવ્યમાને, મધ્યે પુષ્પસઞ્ચય વિચિત્રિતે, મહતિ દિવ્યયોગપર્યઙ્કે અનન્તભોગિનિ, શ્રીમદ્વૈકુણ્ઠૈશ્વર્યાદિ દિવ્યલોકં આત્મકાન્ત્યા વિશ્વમાપ્યાયયન્ત્યા શેષ શેષાશનાદિ સર્વપરિજનં ભગવતસ્તત્તદવસ્થોચિત પરિચર્યાયાં આજ્ઞાપયન્ત્યા, શીલરૂપગુણ વિલાસાદિભિઃ આત્માનુરૂપયા શ્રિયા સહાસીનં, પ્રત્યગ્રોન્મીલિત સરસિજસદૃશ નયનયુગલં, સ્વચ્છનીલજીમૂતસઙ્કાશં, અત્યુજ્જ્વલપીતવાસસં, સ્વયા પ્રભયાઽતિનિર્મલયા અતિશીતલયા અતિકોમલયા સ્વચ્છમાણિક્યાભયા કૃત્સ્નં જગદ્ભાસયન્તં,

અચિન્ત્યદિવ્યાદ્ભુત નિત્યયૌવન સ્વભાવલાવણ્યમયામૃતસાગરં, અતિસૌકુમાર્યાદિ ઈષત્ પ્રસ્વિન્નવદાલક્ષ્યમાણ લલાટફલક દિવ્યાલકાવલીવિરાજિતં, પ્રબુદ્ધમુગ્ધામ્બુજ ચારુલોચનં, સવિભ્રમભ્રૂલતં, ઉજ્જ્વલાધરં, શુચિસ્મિતં, કોમલગણ્ડં, ઉન્નસં, ઉદગ્રપીનાંસ વિલમ્બિકુણ્ડલાલકાવલી બન્ધુર કમ્બુકન્ધરં, પ્રિયાવતંસોત્પલ કર્ણભૂષણશ્લથાલકાબન્ધ વિમર્દશંસિભિઃ ચતુર્ભિરાજાનુવિલમ્બિભિર્ભુજૈર્વિરાજિતં, અતિકોમલ દિવ્યરેખાલઙ્કૃતાતામ્રકરતલં, દિવ્યાઙ્ગુલીયકવિરાજિતં, અતિકોમલ દિવ્યનખાવલીવિરાજિતં, અતિરક્તાઙ્ગુલીભિરલઙ્કૃતં, તત્ક્ષણોન્મીલિત પુણ્ડરીક સદૃશચરણયુગલં, અતિમનોહર કિરીટમકુટ ચૂડાવતંસ મકરકુણ્ડલ ગ્રૈવેયક હાર કેયૂર કટક શ્રીવત્સ કૌસ્તુભ મુક્તાદામોદરબન્ધન પીતામ્બર કાઞ્ચીગુણ નૂપુરાદિભિરત્યન્ત સુખસ્પર્શૈઃ દિવ્યગન્ધૈર્ભૂષણૈર્ભૂષિતં, શ્રીમત્યા વૈજયન્ત્યા વનમાલયા વિરાજિતં, શઙ્ખચક્રગદાઽસિ શાર્ઙ્ગાદિ દિવ્યાયુધૈઃ સેવ્યમાનં, સ્વસઙ્કલ્પમાત્રાવક્લુપ્ત જગજ્જન્મસ્થિતિધ્વંસાદિકે શ્રીમતિ વિષ્વક્સેને ન્યસ્ત સમસ્તાત્મૈશ્વર્યં, વૈનતેયાદિભિઃ સ્વભાવતો નિરસ્ત સમસ્ત સાંસારિક સ્વભાવૈઃ ભગવત્પરિચર્યાકરણ યોગ્યૈર્ભગવત્પરિચર્યૈકભોગૈ-ર્નિત્યસિદ્ધૈરનન્તૈઃ યથા યોગં સેવ્યમાનં, આત્મભોગેન અનનુસંહિતપરાદિકાલ દિવ્યામલ કોમલાવલોકનેન વિશ્વમાહ્લાદયન્તં, ઈષદુન્મીલિત મુખામ્બુજોદરવિનિર્ગતેન દિવ્યાનનારવિન્દ શોભાજનનેન દિવ્યગામ્ભીર્યૌદાર્ય સૌન્દર્ય માધુર્યાદ્યનવધિક ગુણગણવિભૂષિતેન, અતિમનોહર દિવ્યભાવગર્ભેણ દિવ્યલીલાઽઽલાપામૃતેન અખિલજન હૃદયાન્તરાણ્યાપૂરયન્તં ભગવન્તં નારાયણં ધ્યાનયોગેન દૃષ્ટ્વા, તતો ભગવતો નિત્યસ્વામ્યમાત્મનો નિત્યદાસ્યં ચ યથાવસ્થિતમનુસન્ધાય, કદાઽહં ભગવન્તં નારાયણં, મમ કુલનાથં, મમ કુલદૈવતં, મમ કુલધનં, મમ ભોગ્યં, મમ માતરં, મમ પિતરં, મમ સર્વં સાક્ષાત્કરવાણિ ચક્ષુષા ।

કદાઽહં ભગવત્પાદામ્બુજદ્વયં શિરસા સઙ્ગ્રહીષ્યામિ । કદાઽહં ભગવત્પાદામ્બુજદ્વય પરિચર્યાઽઽશયા નિરસ્તસમસ્તેતર ભોગાશઃ, અપગત સમસ્ત સાંસારિકસ્વભાવઃ તત્પાદામ્બુજદ્વયં પ્રવેક્ષ્યામિ । કદાઽહં ભગવત્પાદામ્બુજદ્વય પરિચર્યાકરણયોગ્ય-સ્તદેકભોગસ્તત્પાદૌ પરિચરિષ્યામિ । કદા માં ભગવાન્ સ્વકીયયા અતિશીતલયા દૃશા અવલોક્ય, સ્નિગ્ધગમ્ભીરમધુરયા ગિરા પરિચર્યાયાં આજ્ઞાપયિષ્યતિ, ઇતિ ભગવત્પરિચર્યાયામાશાં વર્ધયિત્વા તયૈવાઽશયા તત્પ્રસાદોપબૃંહિતયા ભગવન્તમુપેત્ય, દૂરાદેવ ભગવન્તં શેષભોગે શ્રિયા સહાસીનં વૈનતેયાદિભિઃ સેવ્યમાનં, સમસ્તપરિવારાય શ્રીમતે નારાયણાય નમઃ, ઇતિ પ્રણમ્ય ઉત્થાયોત્થાય પુનઃ પુનઃ પ્રણમ્ય અત્યન્ત સાધ્વસવિનયાવનતો ભૂત્વા, ભગવત્પારિષદગણનાયકૈર્દ્વારપાલૈઃ કૃપયા સ્નેહગર્ભયા દૃશાઽવલોકિતઃ સમ્યગભિવન્દિતૈસ્તૈસ્તૈરેવાનુમતો ભગવન્તમુપેત્ય, શ્રીમતા મૂલમન્ત્રેણ મામૈકાન્તિકાત્યન્તિક પરિચર્યાકરણાય પરિગૃહ્ણીષ્વ ઇતિ યાચમાનઃ પ્રણમ્યાત્માનં ભગવતે નિવેદયેત્ ।

તતો ભગવતા સ્વયમેવાત્મસઞ્જીવનેન અમર્યાદશીલવતા અતિપ્રેમાન્વિતેન અવલોકનેનાવલોક્ય સર્વદેશ સર્વકાલ સર્વાવસ્થોચિતાત્યન્તશેષભાવાય સ્વીકૃતોઽનુજ્ઞાતશ્ચ અત્યન્તસાધ્વસવિનયાવનતઃ કિઙ્કુર્વાણઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ભગવન્તમુપાસીત । તતશ્ચાનુભૂયમાન ભાવવિશેષઃ નિરતિશયપ્રીત્યાઽન્યત્કિઞ્ચિત્કર્તું દ્રષ્ટું સ્મર્તુમશક્તઃ પુનરપિ શેષભાવમેવ યાચમાનો ભગવન્તમેવાવિચ્છિન્નસ્રોતોરૂપેણાવલોકનેન અવલોકયન્નાસીત । તતો ભગવતા સ્વયમેવાત્મસઞ્જીવનેનાવલોકનેનાવલોક્ય સસ્મિતમાહૂય સમસ્તક્લેશાપહં નિરતિશયસુખાવહમાત્મીયં, શ્રીમત્પાદારવિન્દયુગલં શિરસિ કૃતં ધ્યાત્વા, અમૃતસાગરાન્તર્નિમગ્નસર્વાવયવઃ સુખમાસીત ।
લક્ષ્મીપતેર્યતિપતેશ્ચ દયૈકધામ્નોઃ

યોઽસૌ પુરા સમજનિષ્ટ જગદ્ધિતાર્થમ્ ।

પ્રાપ્યં પ્રકાશયતુ નઃ પરમં રહસ્યં

સંવાદ એષ શરણાગતિ મન્ત્રસારઃ ॥