শৌনক উৱাচ
হত্ৱা স্ৱৰিক্থস্পৃধ আততাযিনো
যুধিষ্ঠিৰো ধৰ্মভৃতাং ৱৰিষ্ঠঃ ।
সহানুজৈঃ প্ৰত্যৱৰুদ্ধভোজনঃ
কথং প্ৰৱৃত্তঃ কিমকাৰষীত্ততঃ ॥ ১ ॥
হত্ৱা স্ৱৰিক্থস্পৃধ আততাযিনো
যুধিষ্ঠিৰো ধৰ্মভৃতাং ৱৰিষ্ঠঃ ।
সহানুজৈঃ প্ৰত্যৱৰুদ্ধভোজনঃ
কথং প্ৰৱৃত্তঃ কিমকাৰষীত্ততঃ ॥ ১ ॥
সূত উৱাচ
ৱংশং কুৰোৰ্ৱংশদৱাগ্নিনিৰ্হৃতং
সংৰোহযিত্ৱা ভৱভাৱনো হৰিঃ ।
নিৱেশযিত্ৱা নিজৰাজ্য ঈশ্ৱৰো
যুধিষ্ঠিৰং প্ৰীতমনা বভূৱ হ ॥ ২ ॥
ৱংশং কুৰোৰ্ৱংশদৱাগ্নিনিৰ্হৃতং
সংৰোহযিত্ৱা ভৱভাৱনো হৰিঃ ।
নিৱেশযিত্ৱা নিজৰাজ্য ঈশ্ৱৰো
যুধিষ্ঠিৰং প্ৰীতমনা বভূৱ হ ॥ ২ ॥
নিশম্য ভীষ্মোক্তমথাচ্যুতোক্তং
প্ৰৱৃত্তৱিজ্ঞানৱিধূতৱিভ্ৰমঃ ।
শশাস গামিন্দ্ৰ ইৱাজিতাশ্ৰযঃ
পৰিধ্যুপান্তামনুজানুৱৰ্তিতঃ ॥ ৩ ॥
প্ৰৱৃত্তৱিজ্ঞানৱিধূতৱিভ্ৰমঃ ।
শশাস গামিন্দ্ৰ ইৱাজিতাশ্ৰযঃ
পৰিধ্যুপান্তামনুজানুৱৰ্তিতঃ ॥ ৩ ॥
কামং ৱৱৰ্ষ পৰ্জন্যঃ সৰ্ৱকামদুঘা মহী ।
সিষিচুঃ স্ম ৱ্ৰজান্ গাৱঃ পযসোধস্ৱতীৰ্মুদা ॥ ৪ ॥
সিষিচুঃ স্ম ৱ্ৰজান্ গাৱঃ পযসোধস্ৱতীৰ্মুদা ॥ ৪ ॥
নদ্যঃ সমুদ্ৰা গিৰযঃ সৱনস্পতিৱীৰুধঃ ।
ফলন্ত্যোষধযঃ সৰ্ৱাঃ কামমন্ৱৃতু তস্য ৱৈ ॥ ৫ ॥
ফলন্ত্যোষধযঃ সৰ্ৱাঃ কামমন্ৱৃতু তস্য ৱৈ ॥ ৫ ॥
নাধযো ৱ্যাধযঃ ক্লেশা দৈৱভূতাত্মহেতৱঃ ।
অজাতশত্ৰাৱভৱন্ জন্তূনাং ৰাজ্ঞি কৰ্হিচিত্ ॥ ৬ ॥
অজাতশত্ৰাৱভৱন্ জন্তূনাং ৰাজ্ঞি কৰ্হিচিত্ ॥ ৬ ॥
উষিত্ৱা হাস্তিনপুৰে মাসান্ কতিপযান্ হৰিঃ ।
সুহৃদাং চ ৱিশোকায স্ৱসুশ্চ প্ৰিযকাম্যযা ॥ ৭ ॥
সুহৃদাং চ ৱিশোকায স্ৱসুশ্চ প্ৰিযকাম্যযা ॥ ৭ ॥
আমন্ত্ৰ্য চাভ্যনুজ্ঞাতঃ পৰিষ্ৱজ্যাভিৱাদ্য তম্ ।
আৰুৰোহ ৰথং কৈশ্চিত্পৰিষ্ৱক্তোঽভিৱাদিতঃ ॥ ৮ ॥
আৰুৰোহ ৰথং কৈশ্চিত্পৰিষ্ৱক্তোঽভিৱাদিতঃ ॥ ৮ ॥
সুভদ্ৰা দ্ৰৌপদী কুন্তী ৱিৰাটতনযা তথা ।
গান্ধাৰী ধৃতৰাষ্ট্ৰশ্চ যুযুত্সুৰ্গৌতমো যমৌ ॥ ৯ ॥
গান্ধাৰী ধৃতৰাষ্ট্ৰশ্চ যুযুত্সুৰ্গৌতমো যমৌ ॥ ৯ ॥
ৱৃকোদৰশ্চ ধৌম্যশ্চ স্ত্ৰিযো মত্স্যসুতাদযঃ ।
ন সেহিৰে ৱিমুহ্যন্তো ৱিৰহং শাৰ্ঙ্গধন্ৱনঃ ॥ ১০ ॥
ন সেহিৰে ৱিমুহ্যন্তো ৱিৰহং শাৰ্ঙ্গধন্ৱনঃ ॥ ১০ ॥
সত্সঙ্গান্মুক্তদুঃসঙ্গো হাতুং নোত্সহতে বুধঃ ।
কীৰ্ত্যমানং যশো যস্য সকৃদাকৰ্ণ্য ৰোচনম্ ॥ ১১ ॥
কীৰ্ত্যমানং যশো যস্য সকৃদাকৰ্ণ্য ৰোচনম্ ॥ ১১ ॥
তস্মিন্ন্যস্তধিযঃ পাৰ্থাঃ সহেৰন্ ৱিৰহং কথম্ ।
দৰ্শনস্পৰ্শসংলাপশযনাসনভোজনৈঃ ॥ ১২ ॥
দৰ্শনস্পৰ্শসংলাপশযনাসনভোজনৈঃ ॥ ১২ ॥
সৰ্ৱে তেঽনিমিষৈৰক্ষৈস্তমনুদ্ৰুতচেতসঃ ।
ৱীক্ষন্তঃ স্নেহসম্বদ্ধা ৱিচেলুস্তত্ৰ তত্ৰ হ ॥ ১৩ ॥
ৱীক্ষন্তঃ স্নেহসম্বদ্ধা ৱিচেলুস্তত্ৰ তত্ৰ হ ॥ ১৩ ॥
ন্যৰুন্ধন্নুদ্গলদ্বাষ্পমৌত্কণ্ঠ্যাদ্দেৱকীসুতে ।
নিৰ্যাত্যগাৰান্নোঽভদ্ৰমিতি স্যাদ্বান্ধৱস্ত্ৰিযঃ ॥ ১৪ ॥
নিৰ্যাত্যগাৰান্নোঽভদ্ৰমিতি স্যাদ্বান্ধৱস্ত্ৰিযঃ ॥ ১৪ ॥
মৃদঙ্গশঙ্খভেৰ্যশ্চ ৱীণাপণৱগোমুখাঃ ।
ধুন্ধুৰ্যানকঘণ্টাদ্যা নেদুৰ্দুন্দুভযস্তথা ॥ ১৫ ॥
ধুন্ধুৰ্যানকঘণ্টাদ্যা নেদুৰ্দুন্দুভযস্তথা ॥ ১৫ ॥
প্ৰাসাদশিখৰাৰূঢাঃ কুৰুনাৰ্যো দিদৃক্ষযা ।
ৱৱৃষুঃ কুসুমৈঃ কৃষ্ণং প্ৰেমৱ্ৰীডাস্মিতেক্ষণাঃ ॥ ১৬ ॥
ৱৱৃষুঃ কুসুমৈঃ কৃষ্ণং প্ৰেমৱ্ৰীডাস্মিতেক্ষণাঃ ॥ ১৬ ॥
সিতাতপত্ৰং জগ্ৰাহ মুক্তাদামৱিভূষিতম্ ।
ৰত্নদণ্ডং গুডাকেশঃ প্ৰিযঃ প্ৰিযতমস্য হ ॥ ১৭ ॥
ৰত্নদণ্ডং গুডাকেশঃ প্ৰিযঃ প্ৰিযতমস্য হ ॥ ১৭ ॥
উদ্ধৱঃ সাত্যকিশ্চৈৱ ৱ্যজনে পৰমাদ্ভুতে ।
ৱিকীৰ্যমাণঃ কুসুমৈ ৰেজে মধুপতিঃ পথি ॥ ১৮ ॥
ৱিকীৰ্যমাণঃ কুসুমৈ ৰেজে মধুপতিঃ পথি ॥ ১৮ ॥
অশ্ৰূযন্তাশিষঃ সত্যাস্তত্ৰ তত্ৰ দ্ৱিজেৰিতাঃ ।
নানুৰূপানুৰূপাশ্চ নিৰ্গুণস্য গুণাত্মনঃ ॥ ১৯ ॥
নানুৰূপানুৰূপাশ্চ নিৰ্গুণস্য গুণাত্মনঃ ॥ ১৯ ॥
অন্যোন্যমাসীত্সঞ্জল্প উত্তমশ্লোকচেতসাম্ ।
কৌৰৱেন্দ্ৰপুৰস্ত্ৰীণাং সৰ্ৱশ্ৰুতিমনোহৰঃ ॥ ২০ ॥
কৌৰৱেন্দ্ৰপুৰস্ত্ৰীণাং সৰ্ৱশ্ৰুতিমনোহৰঃ ॥ ২০ ॥
স ৱৈ কিলাযং পুৰুষঃ পুৰাতনো
য এক আসীদৱিশেষ আত্মনি ।
অগ্ৰে গুণেভ্যো জগদাত্মনীশ্ৱৰে
নিমীলিতাত্মন্নিশি সুপ্তশক্তিষু ॥ ২১ ॥
য এক আসীদৱিশেষ আত্মনি ।
অগ্ৰে গুণেভ্যো জগদাত্মনীশ্ৱৰে
নিমীলিতাত্মন্নিশি সুপ্তশক্তিষু ॥ ২১ ॥
স এৱ ভূযো নিজৱীৰ্যচোদিতাং
স্ৱজীৱমাযাং প্ৰকৃতিং সিসৃক্ষতীম্ ।
অনামৰূপাত্মনি ৰূপনামনী
ৱিধিত্সমানোঽনুসসাৰ শাস্ত্ৰকৃত্ ॥ ২২ ॥
স্ৱজীৱমাযাং প্ৰকৃতিং সিসৃক্ষতীম্ ।
অনামৰূপাত্মনি ৰূপনামনী
ৱিধিত্সমানোঽনুসসাৰ শাস্ত্ৰকৃত্ ॥ ২২ ॥
স ৱা অযং যত্পদমত্ৰ সূৰযো
জিতেন্দ্ৰিযা নিৰ্জিতমাতৰিশ্ৱনঃ ।
পশ্যন্তি ভক্ত্যুত্কলিতামলাত্মনা
নন্ৱেষ সত্ত্ৱং পৰিমাৰ্ষ্টুমৰ্হতি ॥ ২৩ ॥
জিতেন্দ্ৰিযা নিৰ্জিতমাতৰিশ্ৱনঃ ।
পশ্যন্তি ভক্ত্যুত্কলিতামলাত্মনা
নন্ৱেষ সত্ত্ৱং পৰিমাৰ্ষ্টুমৰ্হতি ॥ ২৩ ॥
স ৱা অযং সখ্যনুগীতসত্কথো
ৱেদেষু গুহ্যেষু চ গুহ্যৱাদিভিঃ ।
য এক ঈশো জগদাত্মলীলযা
সৃজত্যৱত্যত্তি ন তত্ৰ সজ্জতে ॥ ২৪ ॥
ৱেদেষু গুহ্যেষু চ গুহ্যৱাদিভিঃ ।
য এক ঈশো জগদাত্মলীলযা
সৃজত্যৱত্যত্তি ন তত্ৰ সজ্জতে ॥ ২৪ ॥
যদা হ্যধৰ্মেণ তমোধিযো নৃপা
জীৱন্তি তত্ৰৈষ হি সত্ত্ৱতঃ কিল ।
ধত্তে ভগং সত্যমৃতং দযাং যশো
ভৱায ৰূপাণি দধদ্যুগে যুগে ॥ ২৫ ॥
জীৱন্তি তত্ৰৈষ হি সত্ত্ৱতঃ কিল ।
ধত্তে ভগং সত্যমৃতং দযাং যশো
ভৱায ৰূপাণি দধদ্যুগে যুগে ॥ ২৫ ॥
অহো অলং শ্লাঘ্যতমং যদোঃ কুল-
মহো অলং পুণ্যতমং মধোৰ্ৱনম্ ।
যদেষ পুংসামৃষভঃ শ্ৰিযঃ পতিঃ
স্ৱজন্মনা চঙ্ক্ৰমণেন চাঞ্চতি ॥ ২৬ ॥
মহো অলং পুণ্যতমং মধোৰ্ৱনম্ ।
যদেষ পুংসামৃষভঃ শ্ৰিযঃ পতিঃ
স্ৱজন্মনা চঙ্ক্ৰমণেন চাঞ্চতি ॥ ২৬ ॥
অহো বত স্ৱৰ্যশসস্তিৰস্কৰী
কুশস্থলী পুণ্যযশস্কৰী ভুৱঃ ।
পশ্যন্তি নিত্যং যদনুগ্ৰহেষিতং
স্মিতাৱলোকং স্ৱপতিং স্ম যত্প্ৰজাঃ ॥ ২৭ ॥
কুশস্থলী পুণ্যযশস্কৰী ভুৱঃ ।
পশ্যন্তি নিত্যং যদনুগ্ৰহেষিতং
স্মিতাৱলোকং স্ৱপতিং স্ম যত্প্ৰজাঃ ॥ ২৭ ॥
নূনং ৱ্ৰতস্নানহুতাদিনেশ্ৱৰঃ
সমৰ্চিতো হ্যস্য গৃহীতপাণিভিঃ ।
পিবন্তি যাঃ সখ্যধৰামৃতং মুহু-
ৰ্ৱ্ৰজস্ত্ৰিযঃ সম্মুমুহুৰ্যদাশযাঃ ॥ ২৮ ॥
সমৰ্চিতো হ্যস্য গৃহীতপাণিভিঃ ।
পিবন্তি যাঃ সখ্যধৰামৃতং মুহু-
ৰ্ৱ্ৰজস্ত্ৰিযঃ সম্মুমুহুৰ্যদাশযাঃ ॥ ২৮ ॥
যা ৱীৰ্যশুল্কেন হৃতাঃ স্ৱযংৱৰে
প্ৰমথ্য চৈদ্যপ্ৰমুখান্ হি শুষ্মিণঃ ।
প্ৰদ্যুম্নসাম্বাম্বসুতাদযোঽপৰা
যাশ্চাহৃতা ভৌমৱধে সহস্ৰশঃ ॥ ২৯ ॥
প্ৰমথ্য চৈদ্যপ্ৰমুখান্ হি শুষ্মিণঃ ।
প্ৰদ্যুম্নসাম্বাম্বসুতাদযোঽপৰা
যাশ্চাহৃতা ভৌমৱধে সহস্ৰশঃ ॥ ২৯ ॥
এতাঃ পৰং স্ত্ৰীত্ৱমপাস্তপেশলং
নিৰস্তশৌচং বত সাধু কুৰ্ৱতে ।
যাসাং গৃহাত্পুষ্কৰলোচনঃ পতি-
ৰ্ন জাত্ৱপৈত্যাহৃতিভিৰ্হৃদি স্পৃশন্ ॥ ৩০ ॥
নিৰস্তশৌচং বত সাধু কুৰ্ৱতে ।
যাসাং গৃহাত্পুষ্কৰলোচনঃ পতি-
ৰ্ন জাত্ৱপৈত্যাহৃতিভিৰ্হৃদি স্পৃশন্ ॥ ৩০ ॥
এৱংৱিধা গদন্তীনাং স গিৰঃ পুৰযোষিতাম্ ।
নিৰীক্ষণেনাভিনন্দন্ সস্মিতেন যযৌ হৰিঃ ॥ ৩১ ॥
নিৰীক্ষণেনাভিনন্দন্ সস্মিতেন যযৌ হৰিঃ ॥ ৩১ ॥
অজাতশত্ৰুঃ পৃতনাং গোপীথায মধুদ্ৱিষঃ ।
পৰেভ্যঃ শঙ্কিতঃ স্নেহাত্প্ৰাযুঙ্ক্ত চতুৰঙ্গিণীম্ ॥ ৩২ ॥
পৰেভ্যঃ শঙ্কিতঃ স্নেহাত্প্ৰাযুঙ্ক্ত চতুৰঙ্গিণীম্ ॥ ৩২ ॥
অথ দূৰাগতান্ শৌৰিঃ কৌৰৱান্ ৱিৰহাতুৰান্ ।
সন্নিৱৰ্ত্য দৃঢং স্নিগ্ধান্ প্ৰাযাত্স্ৱনগৰীং প্ৰিযৈঃ ॥ ৩৩ ॥
সন্নিৱৰ্ত্য দৃঢং স্নিগ্ধান্ প্ৰাযাত্স্ৱনগৰীং প্ৰিযৈঃ ॥ ৩৩ ॥
কুৰুজাঙ্গলপাঞ্চালান্ শূৰসেনান্ সযামুনান্ ।
ব্ৰহ্মাৱৰ্তং কুৰুক্ষেত্ৰং মত্স্যান্ সাৰস্ৱতানথ ॥ ৩৪ ॥
ব্ৰহ্মাৱৰ্তং কুৰুক্ষেত্ৰং মত্স্যান্ সাৰস্ৱতানথ ॥ ৩৪ ॥
মৰুধন্ৱমতিক্ৰম্য সৌৱীৰাভীৰযোঃ পৰান্ ।
আনৰ্তান্ ভাৰ্গৱোপাগাচ্ছ্ৰান্তৱাহো মনাগ্ৱিভুঃ ॥ ৩৫ ॥
আনৰ্তান্ ভাৰ্গৱোপাগাচ্ছ্ৰান্তৱাহো মনাগ্ৱিভুঃ ॥ ৩৫ ॥
তত্ৰ তত্ৰ হ তত্ৰত্যৈৰ্হৰিঃ প্ৰত্যুদ্যতাৰ্হণঃ ।
সাযং ভেজে দিশং পশ্চাদ্গৱিষ্ঠো গাং গতস্তদা ॥ ৩৬ ॥
সাযং ভেজে দিশং পশ্চাদ্গৱিষ্ঠো গাং গতস্তদা ॥ ৩৬ ॥