ശൌനക ഉവാച
ഹത്വാ സ്വരിക്ഥസ്പൃധ ആതതായിനോ
യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠഃ ।
സഹാനുജൈഃ പ്രത്യവരുദ്ധഭോജനഃ
കഥം പ്രവൃത്തഃ കിമകാരഷീത്തതഃ ॥ ൧ ॥
ഹത്വാ സ്വരിക്ഥസ്പൃധ ആതതായിനോ
യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠഃ ।
സഹാനുജൈഃ പ്രത്യവരുദ്ധഭോജനഃ
കഥം പ്രവൃത്തഃ കിമകാരഷീത്തതഃ ॥ ൧ ॥
സൂത ഉവാച
വംശം കുരോര്വംശദവാഗ്നിനിര്ഹൃതം
സംരോഹയിത്വാ ഭവഭാവനോ ഹരിഃ ।
നിവേശയിത്വാ നിജരാജ്യ ഈശ്വരോ
യുധിഷ്ഠിരം പ്രീതമനാ ബഭൂവ ഹ ॥ ൨ ॥
വംശം കുരോര്വംശദവാഗ്നിനിര്ഹൃതം
സംരോഹയിത്വാ ഭവഭാവനോ ഹരിഃ ।
നിവേശയിത്വാ നിജരാജ്യ ഈശ്വരോ
യുധിഷ്ഠിരം പ്രീതമനാ ബഭൂവ ഹ ॥ ൨ ॥
നിശമ്യ ഭീഷ്മോക്തമഥാച്യുതോക്തം
പ്രവൃത്തവിജ്ഞാനവിധൂതവിഭ്രമഃ ।
ശശാസ ഗാമിന്ദ്ര ഇവാജിതാശ്രയഃ
പരിധ്യുപാന്താമനുജാനുവര്തിതഃ ॥ ൩ ॥
പ്രവൃത്തവിജ്ഞാനവിധൂതവിഭ്രമഃ ।
ശശാസ ഗാമിന്ദ്ര ഇവാജിതാശ്രയഃ
പരിധ്യുപാന്താമനുജാനുവര്തിതഃ ॥ ൩ ॥
കാമം വവര്ഷ പര്ജന്യഃ സര്വകാമദുഘാ മഹീ ।
സിഷിചുഃ സ്മ വ്രജാന് ഗാവഃ പയസോധസ്വതീര്മുദാ ॥ ൪ ॥
സിഷിചുഃ സ്മ വ്രജാന് ഗാവഃ പയസോധസ്വതീര്മുദാ ॥ ൪ ॥
നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സവനസ്പതിവീരുധഃ ।
ഫലന്ത്യോഷധയഃ സര്വാഃ കാമമന്വൃതു തസ്യ വൈ ॥ ൫ ॥
ഫലന്ത്യോഷധയഃ സര്വാഃ കാമമന്വൃതു തസ്യ വൈ ॥ ൫ ॥
നാധയോ വ്യാധയഃ ക്ലേശാ ദൈവഭൂതാത്മഹേതവഃ ।
അജാതശത്രാവഭവന് ജന്തൂനാം രാജ്ഞി കര്ഹിചിത് ॥ ൬ ॥
അജാതശത്രാവഭവന് ജന്തൂനാം രാജ്ഞി കര്ഹിചിത് ॥ ൬ ॥
ഉഷിത്വാ ഹാസ്തിനപുരേ മാസാന് കതിപയാന് ഹരിഃ ।
സുഹൃദാം ച വിശോകായ സ്വസുശ്ച പ്രിയകാമ്യയാ ॥ ൭ ॥
സുഹൃദാം ച വിശോകായ സ്വസുശ്ച പ്രിയകാമ്യയാ ॥ ൭ ॥
ആമന്ത്ര്യ ചാഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിവാദ്യ തമ് ।
ആരുരോഹ രഥം കൈശ്ചിത്പരിഷ്വക്തോഽഭിവാദിതഃ ॥ ൮ ॥
ആരുരോഹ രഥം കൈശ്ചിത്പരിഷ്വക്തോഽഭിവാദിതഃ ॥ ൮ ॥
സുഭദ്രാ ദ്രൌപദീ കുന്തീ വിരാടതനയാ തഥാ ।
ഗാന്ധാരീ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച യുയുത്സുര്ഗൌതമോ യമൌ ॥ ൯ ॥
ഗാന്ധാരീ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച യുയുത്സുര്ഗൌതമോ യമൌ ॥ ൯ ॥
വൃകോദരശ്ച ധൌമ്യശ്ച സ്ത്രിയോ മത്സ്യസുതാദയഃ ।
ന സേഹിരേ വിമുഹ്യന്തോ വിരഹം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ ॥ ൧൦ ॥
ന സേഹിരേ വിമുഹ്യന്തോ വിരഹം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ ॥ ൧൦ ॥
സത്സങ്ഗാന്മുക്തദുഃസങ്ഗോ ഹാതും നോത്സഹതേ ബുധഃ ।
കീര്ത്യമാനം യശോ യസ്യ സകൃദാകര്ണ്യ രോചനമ് ॥ ൧൧ ॥
കീര്ത്യമാനം യശോ യസ്യ സകൃദാകര്ണ്യ രോചനമ് ॥ ൧൧ ॥
തസ്മിന്ന്യസ്തധിയഃ പാര്ഥാഃ സഹേരന് വിരഹം കഥമ് ।
ദര്ശനസ്പര്ശസംലാപശയനാസനഭോജനൈഃ ॥ ൧൨ ॥
ദര്ശനസ്പര്ശസംലാപശയനാസനഭോജനൈഃ ॥ ൧൨ ॥
സര്വേ തേഽനിമിഷൈരക്ഷൈസ്തമനുദ്രുതചേതസഃ ।
വീക്ഷന്തഃ സ്നേഹസമ്ബദ്ധാ വിചേലുസ്തത്ര തത്ര ഹ ॥ ൧൩ ॥
വീക്ഷന്തഃ സ്നേഹസമ്ബദ്ധാ വിചേലുസ്തത്ര തത്ര ഹ ॥ ൧൩ ॥
ന്യരുന്ധന്നുദ്ഗലദ്ബാഷ്പമൌത്കണ്ഠ്യാദ്ദേവകീസുതേ ।
നിര്യാത്യഗാരാന്നോഽഭദ്രമിതി സ്യാദ്ബാന്ധവസ്ത്രിയഃ ॥ ൧൪ ॥
നിര്യാത്യഗാരാന്നോഽഭദ്രമിതി സ്യാദ്ബാന്ധവസ്ത്രിയഃ ॥ ൧൪ ॥
മൃദങ്ഗശങ്ഖഭേര്യശ്ച വീണാപണവഗോമുഖാഃ ।
ധുന്ധുര്യാനകഘണ്ടാദ്യാ നേദുര്ദുന്ദുഭയസ്തഥാ ॥ ൧൫ ॥
ധുന്ധുര്യാനകഘണ്ടാദ്യാ നേദുര്ദുന്ദുഭയസ്തഥാ ॥ ൧൫ ॥
പ്രാസാദശിഖരാരൂഢാഃ കുരുനാര്യോ ദിദൃക്ഷയാ ।
വവൃഷുഃ കുസുമൈഃ കൃഷ്ണം പ്രേമവ്രീഡാസ്മിതേക്ഷണാഃ ॥ ൧൬ ॥
വവൃഷുഃ കുസുമൈഃ കൃഷ്ണം പ്രേമവ്രീഡാസ്മിതേക്ഷണാഃ ॥ ൧൬ ॥
സിതാതപത്രം ജഗ്രാഹ മുക്താദാമവിഭൂഷിതമ് ।
രത്നദണ്ഡം ഗുഡാകേശഃ പ്രിയഃ പ്രിയതമസ്യ ഹ ॥ ൧൭ ॥
രത്നദണ്ഡം ഗുഡാകേശഃ പ്രിയഃ പ്രിയതമസ്യ ഹ ॥ ൧൭ ॥
ഉദ്ധവഃ സാത്യകിശ്ചൈവ വ്യജനേ പരമാദ്ഭുതേ ।
വികീര്യമാണഃ കുസുമൈ രേജേ മധുപതിഃ പഥി ॥ ൧൮ ॥
വികീര്യമാണഃ കുസുമൈ രേജേ മധുപതിഃ പഥി ॥ ൧൮ ॥
അശ്രൂയന്താശിഷഃ സത്യാസ്തത്ര തത്ര ദ്വിജേരിതാഃ ।
നാനുരൂപാനുരൂപാശ്ച നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ ॥ ൧൯ ॥
നാനുരൂപാനുരൂപാശ്ച നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ ॥ ൧൯ ॥
അന്യോന്യമാസീത്സഞ്ജല്പ ഉത്തമശ്ലോകചേതസാമ് ।
കൌരവേന്ദ്രപുരസ്ത്രീണാം സര്വശ്രുതിമനോഹരഃ ॥ ൨൦ ॥
കൌരവേന്ദ്രപുരസ്ത്രീണാം സര്വശ്രുതിമനോഹരഃ ॥ ൨൦ ॥
സ വൈ കിലായം പുരുഷഃ പുരാതനോ
യ ഏക ആസീദവിശേഷ ആത്മനി ।
അഗ്രേ ഗുണേഭ്യോ ജഗദാത്മനീശ്വരേ
നിമീലിതാത്മന്നിശി സുപ്തശക്തിഷു ॥ ൨൧ ॥
യ ഏക ആസീദവിശേഷ ആത്മനി ।
അഗ്രേ ഗുണേഭ്യോ ജഗദാത്മനീശ്വരേ
നിമീലിതാത്മന്നിശി സുപ്തശക്തിഷു ॥ ൨൧ ॥
സ ഏവ ഭൂയോ നിജവീര്യചോദിതാം
സ്വജീവമായാം പ്രകൃതിം സിസൃക്ഷതീമ് ।
അനാമരൂപാത്മനി രൂപനാമനീ
വിധിത്സമാനോഽനുസസാര ശാസ്ത്രകൃത് ॥ ൨൨ ॥
സ്വജീവമായാം പ്രകൃതിം സിസൃക്ഷതീമ് ।
അനാമരൂപാത്മനി രൂപനാമനീ
വിധിത്സമാനോഽനുസസാര ശാസ്ത്രകൃത് ॥ ൨൨ ॥
സ വാ അയം യത്പദമത്ര സൂരയോ
ജിതേന്ദ്രിയാ നിര്ജിതമാതരിശ്വനഃ ।
പശ്യന്തി ഭക്ത്യുത്കലിതാമലാത്മനാ
നന്വേഷ സത്ത്വം പരിമാര്ഷ്ടുമര്ഹതി ॥ ൨൩ ॥
ജിതേന്ദ്രിയാ നിര്ജിതമാതരിശ്വനഃ ।
പശ്യന്തി ഭക്ത്യുത്കലിതാമലാത്മനാ
നന്വേഷ സത്ത്വം പരിമാര്ഷ്ടുമര്ഹതി ॥ ൨൩ ॥
സ വാ അയം സഖ്യനുഗീതസത്കഥോ
വേദേഷു ഗുഹ്യേഷു ച ഗുഹ്യവാദിഭിഃ ।
യ ഏക ഈശോ ജഗദാത്മലീലയാ
സൃജത്യവത്യത്തി ന തത്ര സജ്ജതേ ॥ ൨൪ ॥
വേദേഷു ഗുഹ്യേഷു ച ഗുഹ്യവാദിഭിഃ ।
യ ഏക ഈശോ ജഗദാത്മലീലയാ
സൃജത്യവത്യത്തി ന തത്ര സജ്ജതേ ॥ ൨൪ ॥
യദാ ഹ്യധര്മേണ തമോധിയോ നൃപാ
ജീവന്തി തത്രൈഷ ഹി സത്ത്വതഃ കില ।
ധത്തേ ഭഗം സത്യമൃതം ദയാം യശോ
ഭവായ രൂപാണി ദധദ്യുഗേ യുഗേ ॥ ൨൫ ॥
ജീവന്തി തത്രൈഷ ഹി സത്ത്വതഃ കില ।
ധത്തേ ഭഗം സത്യമൃതം ദയാം യശോ
ഭവായ രൂപാണി ദധദ്യുഗേ യുഗേ ॥ ൨൫ ॥
അഹോ അലം ശ്ലാഘ്യതമം യദോഃ കുല-
മഹോ അലം പുണ്യതമം മധോര്വനമ് ।
യദേഷ പുംസാമൃഷഭഃ ശ്രിയഃ പതിഃ
സ്വജന്മനാ ചങ്ക്രമണേന ചാഞ്ചതി ॥ ൨൬ ॥
മഹോ അലം പുണ്യതമം മധോര്വനമ് ।
യദേഷ പുംസാമൃഷഭഃ ശ്രിയഃ പതിഃ
സ്വജന്മനാ ചങ്ക്രമണേന ചാഞ്ചതി ॥ ൨൬ ॥
അഹോ ബത സ്വര്യശസസ്തിരസ്കരീ
കുശസ്ഥലീ പുണ്യയശസ്കരീ ഭുവഃ ।
പശ്യന്തി നിത്യം യദനുഗ്രഹേഷിതം
സ്മിതാവലോകം സ്വപതിം സ്മ യത്പ്രജാഃ ॥ ൨൭ ॥
കുശസ്ഥലീ പുണ്യയശസ്കരീ ഭുവഃ ।
പശ്യന്തി നിത്യം യദനുഗ്രഹേഷിതം
സ്മിതാവലോകം സ്വപതിം സ്മ യത്പ്രജാഃ ॥ ൨൭ ॥
നൂനം വ്രതസ്നാനഹുതാദിനേശ്വരഃ
സമര്ചിതോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹീതപാണിഭിഃ ।
പിബന്തി യാഃ സഖ്യധരാമൃതം മുഹു-
ര്വ്രജസ്ത്രിയഃ സമ്മുമുഹുര്യദാശയാഃ ॥ ൨൮ ॥
സമര്ചിതോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹീതപാണിഭിഃ ।
പിബന്തി യാഃ സഖ്യധരാമൃതം മുഹു-
ര്വ്രജസ്ത്രിയഃ സമ്മുമുഹുര്യദാശയാഃ ॥ ൨൮ ॥
യാ വീര്യശുല്കേന ഹൃതാഃ സ്വയംവരേ
പ്രമഥ്യ ചൈദ്യപ്രമുഖാന് ഹി ശുഷ്മിണഃ ।
പ്രദ്യുമ്നസാമ്ബാമ്ബസുതാദയോഽപരാ
യാശ്ചാഹൃതാ ഭൌമവധേ സഹസ്രശഃ ॥ ൨൯ ॥
പ്രമഥ്യ ചൈദ്യപ്രമുഖാന് ഹി ശുഷ്മിണഃ ।
പ്രദ്യുമ്നസാമ്ബാമ്ബസുതാദയോഽപരാ
യാശ്ചാഹൃതാ ഭൌമവധേ സഹസ്രശഃ ॥ ൨൯ ॥
ഏതാഃ പരം സ്ത്രീത്വമപാസ്തപേശലം
നിരസ്തശൌചം ബത സാധു കുര്വതേ ।
യാസാം ഗൃഹാത്പുഷ്കരലോചനഃ പതി-
ര്ന ജാത്വപൈത്യാഹൃതിഭിര്ഹൃദി സ്പൃശന് ॥ ൩൦ ॥
നിരസ്തശൌചം ബത സാധു കുര്വതേ ।
യാസാം ഗൃഹാത്പുഷ്കരലോചനഃ പതി-
ര്ന ജാത്വപൈത്യാഹൃതിഭിര്ഹൃദി സ്പൃശന് ॥ ൩൦ ॥
ഏവംവിധാ ഗദന്തീനാം സ ഗിരഃ പുരയോഷിതാമ് ।
നിരീക്ഷണേനാഭിനന്ദന് സസ്മിതേന യയൌ ഹരിഃ ॥ ൩൧ ॥
നിരീക്ഷണേനാഭിനന്ദന് സസ്മിതേന യയൌ ഹരിഃ ॥ ൩൧ ॥
അജാതശത്രുഃ പൃതനാം ഗോപീഥായ മധുദ്വിഷഃ ।
പരേഭ്യഃ ശങ്കിതഃ സ്നേഹാത്പ്രായുങ്ക്ത ചതുരങ്ഗിണീമ് ॥ ൩൨ ॥
പരേഭ്യഃ ശങ്കിതഃ സ്നേഹാത്പ്രായുങ്ക്ത ചതുരങ്ഗിണീമ് ॥ ൩൨ ॥
അഥ ദൂരാഗതാന് ശൌരിഃ കൌരവാന് വിരഹാതുരാന് ।
സന്നിവര്ത്യ ദൃഢം സ്നിഗ്ധാന് പ്രായാത്സ്വനഗരീം പ്രിയൈഃ ॥ ൩൩ ॥
സന്നിവര്ത്യ ദൃഢം സ്നിഗ്ധാന് പ്രായാത്സ്വനഗരീം പ്രിയൈഃ ॥ ൩൩ ॥
കുരുജാങ്ഗലപാഞ്ചാലാന് ശൂരസേനാന് സയാമുനാന് ।
ബ്രഹ്മാവര്തം കുരുക്ഷേത്രം മത്സ്യാന് സാരസ്വതാനഥ ॥ ൩൪ ॥
ബ്രഹ്മാവര്തം കുരുക്ഷേത്രം മത്സ്യാന് സാരസ്വതാനഥ ॥ ൩൪ ॥
മരുധന്വമതിക്രമ്യ സൌവീരാഭീരയോഃ പരാന് ।
ആനര്താന് ഭാര്ഗവോപാഗാച്ഛ്രാന്തവാഹോ മനാഗ്വിഭുഃ ॥ ൩൫ ॥
ആനര്താന് ഭാര്ഗവോപാഗാച്ഛ്രാന്തവാഹോ മനാഗ്വിഭുഃ ॥ ൩൫ ॥
തത്ര തത്ര ഹ തത്രത്യൈര്ഹരിഃ പ്രത്യുദ്യതാര്ഹണഃ ।
സായം ഭേജേ ദിശം പശ്ചാദ്ഗവിഷ്ഠോ ഗാം ഗതസ്തദാ ॥ ൩൬ ॥
സായം ഭേജേ ദിശം പശ്ചാദ്ഗവിഷ്ഠോ ഗാം ഗതസ്തദാ ॥ ൩൬ ॥