શૌનક ઉવાચ
હત્વા સ્વરિક્થસ્પૃધ આતતાયિનો
યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ ।
સહાનુજૈઃ પ્રત્યવરુદ્ધભોજનઃ
કથં પ્રવૃત્તઃ કિમકારષીત્તતઃ ॥ ૧ ॥
હત્વા સ્વરિક્થસ્પૃધ આતતાયિનો
યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ ।
સહાનુજૈઃ પ્રત્યવરુદ્ધભોજનઃ
કથં પ્રવૃત્તઃ કિમકારષીત્તતઃ ॥ ૧ ॥
સૂત ઉવાચ
વંશં કુરોર્વંશદવાગ્નિનિર્હૃતં
સંરોહયિત્વા ભવભાવનો હરિઃ ।
નિવેશયિત્વા નિજરાજ્ય ઈશ્વરો
યુધિષ્ઠિરં પ્રીતમના બભૂવ હ ॥ ૨ ॥
વંશં કુરોર્વંશદવાગ્નિનિર્હૃતં
સંરોહયિત્વા ભવભાવનો હરિઃ ।
નિવેશયિત્વા નિજરાજ્ય ઈશ્વરો
યુધિષ્ઠિરં પ્રીતમના બભૂવ હ ॥ ૨ ॥
નિશમ્ય ભીષ્મોક્તમથાચ્યુતોક્તં
પ્રવૃત્તવિજ્ઞાનવિધૂતવિભ્રમઃ ।
શશાસ ગામિન્દ્ર ઇવાજિતાશ્રયઃ
પરિધ્યુપાન્તામનુજાનુવર્તિતઃ ॥ ૩ ॥
પ્રવૃત્તવિજ્ઞાનવિધૂતવિભ્રમઃ ।
શશાસ ગામિન્દ્ર ઇવાજિતાશ્રયઃ
પરિધ્યુપાન્તામનુજાનુવર્તિતઃ ॥ ૩ ॥
કામં વવર્ષ પર્જન્યઃ સર્વકામદુઘા મહી ।
સિષિચુઃ સ્મ વ્રજાન્ ગાવઃ પયસોધસ્વતીર્મુદા ॥ ૪ ॥
સિષિચુઃ સ્મ વ્રજાન્ ગાવઃ પયસોધસ્વતીર્મુદા ॥ ૪ ॥
નદ્યઃ સમુદ્રા ગિરયઃ સવનસ્પતિવીરુધઃ ।
ફલન્ત્યોષધયઃ સર્વાઃ કામમન્વૃતુ તસ્ય વૈ ॥ ૫ ॥
ફલન્ત્યોષધયઃ સર્વાઃ કામમન્વૃતુ તસ્ય વૈ ॥ ૫ ॥
નાધયો વ્યાધયઃ ક્લેશા દૈવભૂતાત્મહેતવઃ ।
અજાતશત્રાવભવન્ જન્તૂનાં રાજ્ઞિ કર્હિચિત્ ॥ ૬ ॥
અજાતશત્રાવભવન્ જન્તૂનાં રાજ્ઞિ કર્હિચિત્ ॥ ૬ ॥
ઉષિત્વા હાસ્તિનપુરે માસાન્ કતિપયાન્ હરિઃ ।
સુહૃદાં ચ વિશોકાય સ્વસુશ્ચ પ્રિયકામ્યયા ॥ ૭ ॥
સુહૃદાં ચ વિશોકાય સ્વસુશ્ચ પ્રિયકામ્યયા ॥ ૭ ॥
આમન્ત્ર્ય ચાભ્યનુજ્ઞાતઃ પરિષ્વજ્યાભિવાદ્ય તમ્ ।
આરુરોહ રથં કૈશ્ચિત્પરિષ્વક્તોઽભિવાદિતઃ ॥ ૮ ॥
આરુરોહ રથં કૈશ્ચિત્પરિષ્વક્તોઽભિવાદિતઃ ॥ ૮ ॥
સુભદ્રા દ્રૌપદી કુન્તી વિરાટતનયા તથા ।
ગાન્ધારી ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ યુયુત્સુર્ગૌતમો યમૌ ॥ ૯ ॥
ગાન્ધારી ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ યુયુત્સુર્ગૌતમો યમૌ ॥ ૯ ॥
વૃકોદરશ્ચ ધૌમ્યશ્ચ સ્ત્રિયો મત્સ્યસુતાદયઃ ।
ન સેહિરે વિમુહ્યન્તો વિરહં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥ ૧૦ ॥
ન સેહિરે વિમુહ્યન્તો વિરહં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥ ૧૦ ॥
સત્સઙ્ગાન્મુક્તદુઃસઙ્ગો હાતું નોત્સહતે બુધઃ ।
કીર્ત્યમાનં યશો યસ્ય સકૃદાકર્ણ્ય રોચનમ્ ॥ ૧૧ ॥
કીર્ત્યમાનં યશો યસ્ય સકૃદાકર્ણ્ય રોચનમ્ ॥ ૧૧ ॥
તસ્મિન્ન્યસ્તધિયઃ પાર્થાઃ સહેરન્ વિરહં કથમ્ ।
દર્શનસ્પર્શસંલાપશયનાસનભોજનૈઃ ॥ ૧૨ ॥
દર્શનસ્પર્શસંલાપશયનાસનભોજનૈઃ ॥ ૧૨ ॥
સર્વે તેઽનિમિષૈરક્ષૈસ્તમનુદ્રુતચેતસઃ ।
વીક્ષન્તઃ સ્નેહસમ્બદ્ધા વિચેલુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૧૩ ॥
વીક્ષન્તઃ સ્નેહસમ્બદ્ધા વિચેલુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૧૩ ॥
ન્યરુન્ધન્નુદ્ગલદ્બાષ્પમૌત્કણ્ઠ્યાદ્દેવકીસુતે ।
નિર્યાત્યગારાન્નોઽભદ્રમિતિ સ્યાદ્બાન્ધવસ્ત્રિયઃ ॥ ૧૪ ॥
નિર્યાત્યગારાન્નોઽભદ્રમિતિ સ્યાદ્બાન્ધવસ્ત્રિયઃ ॥ ૧૪ ॥
મૃદઙ્ગશઙ્ખભેર્યશ્ચ વીણાપણવગોમુખાઃ ।
ધુન્ધુર્યાનકઘણ્ટાદ્યા નેદુર્દુન્દુભયસ્તથા ॥ ૧૫ ॥
ધુન્ધુર્યાનકઘણ્ટાદ્યા નેદુર્દુન્દુભયસ્તથા ॥ ૧૫ ॥
પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ કુરુનાર્યો દિદૃક્ષયા ।
વવૃષુઃ કુસુમૈઃ કૃષ્ણં પ્રેમવ્રીડાસ્મિતેક્ષણાઃ ॥ ૧૬ ॥
વવૃષુઃ કુસુમૈઃ કૃષ્ણં પ્રેમવ્રીડાસ્મિતેક્ષણાઃ ॥ ૧૬ ॥
સિતાતપત્રં જગ્રાહ મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ ।
રત્નદણ્ડં ગુડાકેશઃ પ્રિયઃ પ્રિયતમસ્ય હ ॥ ૧૭ ॥
રત્નદણ્ડં ગુડાકેશઃ પ્રિયઃ પ્રિયતમસ્ય હ ॥ ૧૭ ॥
ઉદ્ધવઃ સાત્યકિશ્ચૈવ વ્યજને પરમાદ્ભુતે ।
વિકીર્યમાણઃ કુસુમૈ રેજે મધુપતિઃ પથિ ॥ ૧૮ ॥
વિકીર્યમાણઃ કુસુમૈ રેજે મધુપતિઃ પથિ ॥ ૧૮ ॥
અશ્રૂયન્તાશિષઃ સત્યાસ્તત્ર તત્ર દ્વિજેરિતાઃ ।
નાનુરૂપાનુરૂપાશ્ચ નિર્ગુણસ્ય ગુણાત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
નાનુરૂપાનુરૂપાશ્ચ નિર્ગુણસ્ય ગુણાત્મનઃ ॥ ૧૯ ॥
અન્યોન્યમાસીત્સઞ્જલ્પ ઉત્તમશ્લોકચેતસામ્ ।
કૌરવેન્દ્રપુરસ્ત્રીણાં સર્વશ્રુતિમનોહરઃ ॥ ૨૦ ॥
કૌરવેન્દ્રપુરસ્ત્રીણાં સર્વશ્રુતિમનોહરઃ ॥ ૨૦ ॥
સ વૈ કિલાયં પુરુષઃ પુરાતનો
ય એક આસીદવિશેષ આત્મનિ ।
અગ્રે ગુણેભ્યો જગદાત્મનીશ્વરે
નિમીલિતાત્મન્નિશિ સુપ્તશક્તિષુ ॥ ૨૧ ॥
ય એક આસીદવિશેષ આત્મનિ ।
અગ્રે ગુણેભ્યો જગદાત્મનીશ્વરે
નિમીલિતાત્મન્નિશિ સુપ્તશક્તિષુ ॥ ૨૧ ॥
સ એવ ભૂયો નિજવીર્યચોદિતાં
સ્વજીવમાયાં પ્રકૃતિં સિસૃક્ષતીમ્ ।
અનામરૂપાત્મનિ રૂપનામની
વિધિત્સમાનોઽનુસસાર શાસ્ત્રકૃત્ ॥ ૨૨ ॥
સ્વજીવમાયાં પ્રકૃતિં સિસૃક્ષતીમ્ ।
અનામરૂપાત્મનિ રૂપનામની
વિધિત્સમાનોઽનુસસાર શાસ્ત્રકૃત્ ॥ ૨૨ ॥
સ વા અયં યત્પદમત્ર સૂરયો
જિતેન્દ્રિયા નિર્જિતમાતરિશ્વનઃ ।
પશ્યન્તિ ભક્ત્યુત્કલિતામલાત્મના
નન્વેષ સત્ત્વં પરિમાર્ષ્ટુમર્હતિ ॥ ૨૩ ॥
જિતેન્દ્રિયા નિર્જિતમાતરિશ્વનઃ ।
પશ્યન્તિ ભક્ત્યુત્કલિતામલાત્મના
નન્વેષ સત્ત્વં પરિમાર્ષ્ટુમર્હતિ ॥ ૨૩ ॥
સ વા અયં સખ્યનુગીતસત્કથો
વેદેષુ ગુહ્યેષુ ચ ગુહ્યવાદિભિઃ ।
ય એક ઈશો જગદાત્મલીલયા
સૃજત્યવત્યત્તિ ન તત્ર સજ્જતે ॥ ૨૪ ॥
વેદેષુ ગુહ્યેષુ ચ ગુહ્યવાદિભિઃ ।
ય એક ઈશો જગદાત્મલીલયા
સૃજત્યવત્યત્તિ ન તત્ર સજ્જતે ॥ ૨૪ ॥
યદા હ્યધર્મેણ તમોધિયો નૃપા
જીવન્તિ તત્રૈષ હિ સત્ત્વતઃ કિલ ।
ધત્તે ભગં સત્યમૃતં દયાં યશો
ભવાય રૂપાણિ દધદ્યુગે યુગે ॥ ૨૫ ॥
જીવન્તિ તત્રૈષ હિ સત્ત્વતઃ કિલ ।
ધત્તે ભગં સત્યમૃતં દયાં યશો
ભવાય રૂપાણિ દધદ્યુગે યુગે ॥ ૨૫ ॥
અહો અલં શ્લાઘ્યતમં યદોઃ કુલ-
મહો અલં પુણ્યતમં મધોર્વનમ્ ।
યદેષ પુંસામૃષભઃ શ્રિયઃ પતિઃ
સ્વજન્મના ચઙ્ક્રમણેન ચાઞ્ચતિ ॥ ૨૬ ॥
મહો અલં પુણ્યતમં મધોર્વનમ્ ।
યદેષ પુંસામૃષભઃ શ્રિયઃ પતિઃ
સ્વજન્મના ચઙ્ક્રમણેન ચાઞ્ચતિ ॥ ૨૬ ॥
અહો બત સ્વર્યશસસ્તિરસ્કરી
કુશસ્થલી પુણ્યયશસ્કરી ભુવઃ ।
પશ્યન્તિ નિત્યં યદનુગ્રહેષિતં
સ્મિતાવલોકં સ્વપતિં સ્મ યત્પ્રજાઃ ॥ ૨૭ ॥
કુશસ્થલી પુણ્યયશસ્કરી ભુવઃ ।
પશ્યન્તિ નિત્યં યદનુગ્રહેષિતં
સ્મિતાવલોકં સ્વપતિં સ્મ યત્પ્રજાઃ ॥ ૨૭ ॥
નૂનં વ્રતસ્નાનહુતાદિનેશ્વરઃ
સમર્ચિતો હ્યસ્ય ગૃહીતપાણિભિઃ ।
પિબન્તિ યાઃ સખ્યધરામૃતં મુહુ-
ર્વ્રજસ્ત્રિયઃ સમ્મુમુહુર્યદાશયાઃ ॥ ૨૮ ॥
સમર્ચિતો હ્યસ્ય ગૃહીતપાણિભિઃ ।
પિબન્તિ યાઃ સખ્યધરામૃતં મુહુ-
ર્વ્રજસ્ત્રિયઃ સમ્મુમુહુર્યદાશયાઃ ॥ ૨૮ ॥
યા વીર્યશુલ્કેન હૃતાઃ સ્વયંવરે
પ્રમથ્ય ચૈદ્યપ્રમુખાન્ હિ શુષ્મિણઃ ।
પ્રદ્યુમ્નસામ્બામ્બસુતાદયોઽપરા
યાશ્ચાહૃતા ભૌમવધે સહસ્રશઃ ॥ ૨૯ ॥
પ્રમથ્ય ચૈદ્યપ્રમુખાન્ હિ શુષ્મિણઃ ।
પ્રદ્યુમ્નસામ્બામ્બસુતાદયોઽપરા
યાશ્ચાહૃતા ભૌમવધે સહસ્રશઃ ॥ ૨૯ ॥
એતાઃ પરં સ્ત્રીત્વમપાસ્તપેશલં
નિરસ્તશૌચં બત સાધુ કુર્વતે ।
યાસાં ગૃહાત્પુષ્કરલોચનઃ પતિ-
ર્ન જાત્વપૈત્યાહૃતિભિર્હૃદિ સ્પૃશન્ ॥ ૩૦ ॥
નિરસ્તશૌચં બત સાધુ કુર્વતે ।
યાસાં ગૃહાત્પુષ્કરલોચનઃ પતિ-
ર્ન જાત્વપૈત્યાહૃતિભિર્હૃદિ સ્પૃશન્ ॥ ૩૦ ॥
એવંવિધા ગદન્તીનાં સ ગિરઃ પુરયોષિતામ્ ।
નિરીક્ષણેનાભિનન્દન્ સસ્મિતેન યયૌ હરિઃ ॥ ૩૧ ॥
નિરીક્ષણેનાભિનન્દન્ સસ્મિતેન યયૌ હરિઃ ॥ ૩૧ ॥
અજાતશત્રુઃ પૃતનાં ગોપીથાય મધુદ્વિષઃ ।
પરેભ્યઃ શઙ્કિતઃ સ્નેહાત્પ્રાયુઙ્ક્ત ચતુરઙ્ગિણીમ્ ॥ ૩૨ ॥
પરેભ્યઃ શઙ્કિતઃ સ્નેહાત્પ્રાયુઙ્ક્ત ચતુરઙ્ગિણીમ્ ॥ ૩૨ ॥
અથ દૂરાગતાન્ શૌરિઃ કૌરવાન્ વિરહાતુરાન્ ।
સન્નિવર્ત્ય દૃઢં સ્નિગ્ધાન્ પ્રાયાત્સ્વનગરીં પ્રિયૈઃ ॥ ૩૩ ॥
સન્નિવર્ત્ય દૃઢં સ્નિગ્ધાન્ પ્રાયાત્સ્વનગરીં પ્રિયૈઃ ॥ ૩૩ ॥
કુરુજાઙ્ગલપાઞ્ચાલાન્ શૂરસેનાન્ સયામુનાન્ ।
બ્રહ્માવર્તં કુરુક્ષેત્રં મત્સ્યાન્ સારસ્વતાનથ ॥ ૩૪ ॥
બ્રહ્માવર્તં કુરુક્ષેત્રં મત્સ્યાન્ સારસ્વતાનથ ॥ ૩૪ ॥
મરુધન્વમતિક્રમ્ય સૌવીરાભીરયોઃ પરાન્ ।
આનર્તાન્ ભાર્ગવોપાગાચ્છ્રાન્તવાહો મનાગ્વિભુઃ ॥ ૩૫ ॥
આનર્તાન્ ભાર્ગવોપાગાચ્છ્રાન્તવાહો મનાગ્વિભુઃ ॥ ૩૫ ॥
તત્ર તત્ર હ તત્રત્યૈર્હરિઃ પ્રત્યુદ્યતાર્હણઃ ।
સાયં ભેજે દિશં પશ્ચાદ્ગવિષ્ઠો ગાં ગતસ્તદા ॥ ૩૬ ॥
સાયં ભેજે દિશં પશ્ચાદ્ગવિષ્ઠો ગાં ગતસ્તદા ॥ ૩૬ ॥