Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧.૧૫

(Srimad Bhagavatam Canto 1, Chapter 15 — Arjuna's Grief and the Pāṇḍavas' Retirement in Gujarati)

Vyasa

Also known as evam krsnasakha krsno bhratra rajna vikalpita

Arjuna's Grief and the Pāṇḍavas' Retirement. Śrīmad Bhāgavatam Canto 1, Chapter 15 — 51 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

સૂત ઉવાચ
એવં કૃષ્ણસખઃ કૃષ્ણો ભ્રાત્રા રાજ્ઞા વિકલ્પિતઃ ।
નાનાશઙ્કાસ્પદં રૂપં કૃષ્ણવિશ્લેષકર્શિતઃ ॥ ૧ ॥
શોકેન શુષ્યદ્વદનહૃત્સરોજો હતપ્રભઃ ।
વિભું તમેવાનુસ્મરન્નાશક્નોત્પ્રતિભાષિતુમ્ ॥ ૨ ॥
કૃચ્છ્રેણ સંસ્તભ્ય શુચઃ પાણિનામૃજ્ય નેત્રયોઃ ।
પરોક્ષેણ સમુન્નદ્ધપ્રણયૌત્કણ્ઠ્યકાતરઃ ॥ ૩ ॥
સખ્યં મૈત્રીં સૌહૃદં ચ સારથ્યાદિષુ સંસ્મરન્ ।
નૃપમગ્રજમિત્યાહ બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ॥ ૪ ॥
અર્જુન ઉવાચ
વઞ્ચિતોઽહં મહારાજ હરિણા બન્ધુરૂપિણા ।
યેન મેઽપહૃતં તેજો દેવવિસ્માપનં મહત્ ॥ ૫ ॥
યસ્ય ક્ષણવિયોગેન લોકો હ્યપ્રિયદર્શનઃ ।
ઉક્થેન રહિતો હ્યેષ મૃતકઃ પ્રોચ્યતે યથા ॥ ૬ ॥
યત્સંશ્રયાદ્ દ્રુપદગેહમુપાગતાનાં
રાજ્ઞાં સ્વયંવરમુખે સ્મરદુર્મદાનામ્ ।
તેજો હૃતં ખલુ મયાભિહતશ્ચ મત્સ્યઃ
સજ્જીકૃતેન ધનુષાધિગતા ચ કૃષ્ણા ॥ ૭ ॥
યત્સન્નિધાવહમુ ખાંડવમગ્નયેઽદા-
મિન્દ્રં ચ સામરગણં તરસા વિજિત્ય ।
લબ્ધા સભા મયકૃતાદ્ભુતશિલ્પમાયા
દિગ્ભ્યોઽહરન્નૃપતયો બલિમધ્વરે તે ॥ ૮ ॥
યત્તેજસા નૃપશિરોઽઙ્ઘ્રિમહન્મખાર્થમ્
આર્યોઽનુજસ્તવ ગજાયુતસત્ત્વવીર્યઃ ।
તેનાહૃતાઃ પ્રમથનાથમખાય ભૂપા
યન્મોચિતાસ્તદનયન્બલિમધ્વરે તે ॥ ૯ ॥
પત્ન્યાસ્તવાધિમખક્લૃપ્તમહાભિષેક-
શ્લાઘિષ્ઠચારુકબરં કિતવૈઃ સભાયામ્ ।
સ્પૃષ્ટં વિકીર્ય પદયોઃ પતિતાશ્રુમુખ્યા
યસ્તત્સ્ત્રિયોઽકૃતહતેશવિમુક્તકેશાઃ ॥ ૧૦ ॥
યો નો જુગોપ વન એત્ય દુરન્તકૃચ્છ્રાદ્
દુર્વાસસોઽરિરચિતાદયુતાગ્રભુગ્ યઃ ।
શાકાન્નશિષ્ટમુપયુજ્ય યતસ્ત્રિલોકીં
તૃપ્તામમંસ્ત સલિલે વિનિમગ્નસઙ્ઘઃ ॥ ૧૧ ॥
યત્તેજસાથ ભગવાન્ યુધિ શૂલપાણિ-
ર્વિસ્માપિતઃ સગિરિજોઽસ્ત્રમદાન્નિજં મે ।
અન્યેઽપિ ચાહમમુનૈવ કલેવરેણ
પ્રાપ્તો મહેન્દ્રભવને મહદાસનાર્ધમ્ ॥ ૧૨ ॥
તત્રૈવ મે વિહરતો ભુજદણ્ડયુગ્મં
ગાણ્ડીવલક્ષણમરાતિવધાય દેવાઃ ।
સેન્દ્રાઃ શ્રિતા યદનુભાવિતમાજમીઢ
તેનાહમદ્ય મુષિતઃ પુરુષેણ ભૂમ્ના ॥ ૧૩ ॥
યદ્બાન્ધવઃ કુરુબલાબ્ધિમનન્તપાર-
મેકો રથેન તતરેઽહમતીર્યસત્ત્વમ્ ।
પ્રત્યાહૃતં બહુ ધનં ચ મયા પરેષાં
તેજાસ્પદં મણિમયં ચ હૃતં શિરોભ્યઃ ॥ ૧૪ ॥
યો ભીષ્મકર્ણગુરુશલ્યચમૂષ્વદભ્ર-
રાજન્યવર્યરથમણ્ડલમણ્ડિતાસુ ।
અગ્રેચરો મમ વિભો રથયૂથપાના-
માયુર્મનાંસિ ચ દૃશા સહ ઓજ આર્ચ્છત્ ॥ ૧૫ ॥
યદ્દોઃષુ મા પ્રણિહિતં ગુરુભીષ્મકર્ણ-
નપ્તૃત્રિગર્તશલ્યસૈન્ધવબાહ્લિકાદ્યૈઃ ।
અસ્ત્રાણ્યમોઘમહિમાનિ નિરૂપિતાનિ
નોપસ્પૃશુર્નૃહરિદાસમિવાસુરાણિ ॥ ૧૬ ॥
સૌત્યે વૃતઃ કુમતિનાત્મદ ઈશ્વરો મે
યત્પાદપદ્મમભવાય ભજન્તિ ભવ્યાઃ ।
માં શ્રાન્તવાહમરયો રથિનો ભુવિષ્ઠં
ન પ્રાહરન્ યદનુભાવનિરસ્તચિત્તાઃ ॥ ૧૭ ॥
નર્માણ્યુદારરુચિરસ્મિતશોભિતાનિ હે પાર્થ હેઽર્જુન સખે કુરુનન્દનેતિ ।
સઞ્જલ્પિતાનિ નરદેવ હૃદિસ્પૃશાનિ સ્મર્તુર્લુઠન્તિ હૃદયં મમ માધવસ્ય ॥ ૧૮ ॥
શય્યાસનાટનવિકત્થનભોજનાદિ ષ્વૈક્યાદ્વયસ્ય ઋતવાનિતિ વિપ્રલબ્ધઃ ।
સખ્યુઃ સખેવ પિતૃવત્તનયસ્ય સર્વં સેહે મહાન્મહિતયા કુમતેરઘં મે ॥ ૧૯ ॥
સોઽહં નૃપેન્દ્ર રહિતઃ પુરુષોત્તમેન
સખ્યા પ્રિયેણ સુહૃદા હૃદયેન શૂન્યઃ ।
અધ્વન્યુરુક્રમપરિગ્રહમઙ્ગ રક્ષન્
ગોપૈરસદ્ભિરબલેવ વિનિર્જિતોઽસ્મિ ॥ ૨૦ ॥
તદ્વૈ ધનુસ્ત ઇષવઃ સ રથો હયાસ્તે
સોઽહં રથી નૃપતયો યત આનમન્તિ ।
સર્વં ક્ષણેન તદભૂદસદીશરિક્તં
ભસ્મન્હુતં કુહકરાદ્ધમિવોપ્તમૂષ્યામ્ ॥ ૨૧ ॥
રાજંસ્ત્વયાનુપૃષ્ટાનાં સુહૃદાં નઃ સુહૃત્પુરે ।
વિપ્રશાપવિમૂઢાનાં નિઘ્નતાં મુષ્ટિભિર્મિથઃ ॥ ૨૨ ॥
વારુણીં મદિરાં પીત્વા મદોન્મથિતચેતસામ્ ।
અજાનતામિવાન્યોન્યં ચતુઃપઞ્ચાવશેષિતાઃ ॥ ૨૩ ॥
પ્રાયેણૈતદ્ ભગવત ઈશ્વરસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ।
મિથો નિઘ્નન્તિ ભૂતાનિ ભાવયન્તિ ચ યન્મિથઃ ॥ ૨૪ ॥
જલૌકસાં જલે યદ્વન્મહાન્તોઽદન્ત્યણીયસઃ ।
દુર્બલાન્બલિનો રાજન્મહાન્તો બલિનો મિથઃ ॥ ૨૫ ॥
એવં બલિષ્ઠૈર્યદુભિર્મહદ્ભિરિતરાન્ વિભુઃ ।
યદૂન્યદુભિરન્યોન્યં ભૂભારાન્ સઞ્જહાર હ ॥ ૨૬ ॥
દેશકાલાર્થયુક્તાનિ હૃત્તાપોપશમાનિ ચ ।
હરન્તિ સ્મરતશ્ચિત્તં ગોવિન્દાભિહિતાનિ મે ॥ ૨૭ ॥
સૂત ઉવાચ
એવં ચિન્તયતો જિષ્ણોઃ કૃષ્ણપાદસરોરુહમ્ ।
સૌહાર્દેનાતિગાઢેન શાન્તાસીદ્વિમલા મતિઃ ॥ ૨૮ ॥
વાસુદેવાઙ્ઘ્ર્યનુધ્યાનપરિબૃંહિતરંહસા ।
ભક્ત્યા નિર્મથિતાશેષકષાયધિષણોઽર્જુનઃ ॥ ૨૯ ॥
ગીતં ભગવતા જ્ઞાનં યત્ તત્ સઙ્ગ્રામમૂર્ધનિ ।
કાલકર્મતમોરુદ્ધં પુનરધ્યગમત્ પ્રભુઃ ॥ ૩૦ ॥
વિશોકો બ્રહ્મસમ્પત્ત્યા સઞ્છિન્નદ્વૈતસંશયઃ ।
લીનપ્રકૃતિનૈર્ગુણ્યાદલિઙ્ગત્વાદસમ્ભવઃ ॥ ૩૧ ॥
નિશમ્ય ભગવન્માર્ગં સંસ્થાં યદુકુલસ્ય ચ ।
સ્વઃપથાય મતિં ચક્રે નિભૃતાત્મા યુધિષ્ઠિરઃ ॥ ૩૨ ॥
પૃથાપ્યનુશ્રુત્ય ધનઞ્જયોદિતં
નાશં યદૂનાં ભગવદ્ગતિં ચ તામ્ ।
એકાન્તભક્ત્યા ભગવત્યધોક્ષજે
નિવેશિતાત્મોપરરામ સંસૃતેઃ ॥ ૩૩ ॥
યયાહરદ્ ભુવો ભારં તાં તનું વિજહાવજઃ ।
કણ્ટકં કણ્ટકેનેવ દ્વયં ચાપીશિતુઃ સમમ્ ॥ ૩૪ ॥
યથા મત્સ્યાદિરૂપાણિ ધત્તે જહ્યાદ્ યથા નટઃ ।
ભૂભારઃ ક્ષપિતો યેન જહૌ તચ્ચ કલેવરમ્ ॥ ૩૫ ॥
યદા મુકુન્દો ભગવાનિમાં મહીં
જહૌ સ્વતન્વા શ્રવણીયસત્કથઃ ।
તદાહરેવાપ્રતિબુદ્ધચેતસા-
મભદ્રહેતુઃ કલિરન્વવર્તત ॥ ૩૬ ॥
યુધિષ્ઠિરસ્તત્પરિસર્પણં બુધઃ
પુરે ચ રાષ્ટ્રે ચ ગૃહે તથાત્મનિ ।
વિભાવ્ય લોભાનૃતજિહ્મહિંસના-
દ્યધર્મચક્રં ગમનાય પર્યધાત્ ॥ ૩૭ ॥
સ્વરાટ્ પૌત્રં વિનયિનમાત્મનઃ સુસમં ગુણૈઃ ।
તોયનીવ્યાઃ પતિં ભૂમેરભ્યષિઞ્ચદ્ગજાહ્વયે ॥ ૩૮ ॥
મથુરાયાં તથા વજ્રં શૂરસેનપતિં તતઃ ।
પ્રાજાપત્યાં નિરૂપ્યેષ્ટિમગ્નીનપિબદીશ્વરઃ ॥ ૩૯ ॥
વિસૃજ્ય તત્ર તત્ સર્વં દુકૂલવલયાદિકમ્ ।
નિર્મમો નિરહઙ્કારઃ સઞ્છિન્નાશેષબન્ધનઃ ॥ ૪૦ ॥
વાચં જુહાવ મનસિ તત્પ્રાણ ઇતરે ચ તમ્ ।
મૃત્યાવપાનં સોત્સર્ગં તં પઞ્ચત્વે હ્યજોહવીત્ ॥ ૪૧ ॥
ત્રિત્વે હુત્વા ચ પઞ્ચત્વં તચ્ચૈકત્વેઽજુહોન્મુનિઃ ।
સર્વમાત્મન્યજુહવીદ્બ્રહ્મણ્યાત્માનમવ્યયે ॥ ૪૨ ॥
ચીરવાસા નિરાહારો બદ્ધવાઙ્મુક્તમૂર્ધજઃ ।
દર્શયન્નાત્મનો રૂપં જડોન્મત્તપિશાચવત્ ।
અનવેક્ષમાણો નિરગાદશૃણ્વન્બધિરો યથા ॥ ૪૩ ॥
ઉદીચીં પ્રવિવેશાશાં ગતપૂર્વાં મહાત્મભિઃ ।
હૃદિ બ્રહ્મ પરં ધ્યાયન્નાવર્તેત યતો ગતઃ ॥ ૪૪ ॥
સર્વે તમનુનિર્જગ્મુર્ભ્રાતરઃ કૃતનિશ્ચયાઃ ।
કલિનાધર્મમિત્રેણ દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટાઃ પ્રજા ભુવિ ॥ ૪૫ ॥
તે સાધુકૃતસર્વાર્થા જ્ઞાત્વાત્યન્તિકમાત્મનઃ ।
મનસા ધારયામાસુર્વૈકુણ્ઠચરણામ્બુજમ્ ॥ ૪૬ ॥
તદ્ધ્યાનોદ્રિક્તયા ભક્ત્યા વિશુદ્ધધિષણાઃ પરે ।
તસ્મિન્ નારાયણપદે એકાન્તમતયો ગતિમ્ ॥ ૪૭ ॥
અવાપુર્દુરવાપાં તે અસદ્ભિર્વિષયાત્મભિઃ ।
વિધૂતકલ્મષા સ્થાનં વિરજેનાત્મનૈવ હિ ॥ ૪૮ ॥
વિદુરોઽપિ પરિત્યજ્ય પ્રભાસે દેહમાત્મનઃ ।
કૃષ્ણાવેશેન તચ્ચિત્તઃ પિતૃભિઃ સ્વક્ષયં યયૌ ॥ ૪૯ ॥
દ્રૌપદી ચ તદાજ્ઞાય પતીનામનપેક્ષતામ્ ।
વાસુદેવે ભગવતિ હ્યેકાન્તમતિરાપ તમ્ ॥ ૫૦ ॥
યઃ શ્રદ્ધયૈતદ્ ભગવત્પ્રિયાણાં
પાણ્ડોઃ સુતાનામિતિ સમ્પ્રયાણમ્ ।
શૃણોત્યલં સ્વસ્ત્યયનં પવિત્રં
લબ્ધ્વા હરૌ ભક્તિમુપૈતિ સિદ્ધિમ્ ॥ ૫૧ ॥

Explore More