సూత ఉవాచ
ఏవం కృష్ణసఖః కృష్ణో భ్రాత్రా రాజ్ఞా వికల్పితః ।
నానాశఙ్కాస్పదం రూపం కృష్ణవిశ్లేషకర్శితః ॥ ౧ ॥
ఏవం కృష్ణసఖః కృష్ణో భ్రాత్రా రాజ్ఞా వికల్పితః ।
నానాశఙ్కాస్పదం రూపం కృష్ణవిశ్లేషకర్శితః ॥ ౧ ॥
శోకేన శుష్యద్వదనహృత్సరోజో హతప్రభః ।
విభుం తమేవానుస్మరన్నాశక్నోత్ప్రతిభాషితుమ్ ॥ ౨ ॥
విభుం తమేవానుస్మరన్నాశక్నోత్ప్రతిభాషితుమ్ ॥ ౨ ॥
కృచ్ఛ్రేణ సంస్తభ్య శుచః పాణినామృజ్య నేత్రయోః ।
పరోక్షేణ సమున్నద్ధప్రణయౌత్కణ్ఠ్యకాతరః ॥ ౩ ॥
పరోక్షేణ సమున్నద్ధప్రణయౌత్కణ్ఠ్యకాతరః ॥ ౩ ॥
సఖ్యం మైత్రీం సౌహృదం చ సారథ్యాదిషు సంస్మరన్ ।
నృపమగ్రజమిత్యాహ బాష్పగద్గదయా గిరా ॥ ౪ ॥
నృపమగ్రజమిత్యాహ బాష్పగద్గదయా గిరా ॥ ౪ ॥
అర్జున ఉవాచ
వఞ్చితోఽహం మహారాజ హరిణా బన్ధురూపిణా ।
యేన మేఽపహృతం తేజో దేవవిస్మాపనం మహత్ ॥ ౫ ॥
వఞ్చితోఽహం మహారాజ హరిణా బన్ధురూపిణా ।
యేన మేఽపహృతం తేజో దేవవిస్మాపనం మహత్ ॥ ౫ ॥
యస్య క్షణవియోగేన లోకో హ్యప్రియదర్శనః ।
ఉక్థేన రహితో హ్యేష మృతకః ప్రోచ్యతే యథా ॥ ౬ ॥
ఉక్థేన రహితో హ్యేష మృతకః ప్రోచ్యతే యథా ॥ ౬ ॥
యత్సంశ్రయాద్ ద్రుపదగేహముపాగతానాం
రాజ్ఞాం స్వయంవరముఖే స్మరదుర్మదానామ్ ।
తేజో హృతం ఖలు మయాభిహతశ్చ మత్స్యః
సజ్జీకృతేన ధనుషాధిగతా చ కృష్ణా ॥ ౭ ॥
రాజ్ఞాం స్వయంవరముఖే స్మరదుర్మదానామ్ ।
తేజో హృతం ఖలు మయాభిహతశ్చ మత్స్యః
సజ్జీకృతేన ధనుషాధిగతా చ కృష్ణా ॥ ౭ ॥
యత్సన్నిధావహము ఖాండవమగ్నయేఽదా-
మిన్ద్రం చ సామరగణం తరసా విజిత్య ।
లబ్ధా సభా మయకృతాద్భుతశిల్పమాయా
దిగ్భ్యోఽహరన్నృపతయో బలిమధ్వరే తే ॥ ౮ ॥
మిన్ద్రం చ సామరగణం తరసా విజిత్య ।
లబ్ధా సభా మయకృతాద్భుతశిల్పమాయా
దిగ్భ్యోఽహరన్నృపతయో బలిమధ్వరే తే ॥ ౮ ॥
యత్తేజసా నృపశిరోఽఙ్ఘ్రిమహన్మఖార్థమ్
ఆర్యోఽనుజస్తవ గజాయుతసత్త్వవీర్యః ।
తేనాహృతాః ప్రమథనాథమఖాయ భూపా
యన్మోచితాస్తదనయన్బలిమధ్వరే తే ॥ ౯ ॥
ఆర్యోఽనుజస్తవ గజాయుతసత్త్వవీర్యః ।
తేనాహృతాః ప్రమథనాథమఖాయ భూపా
యన్మోచితాస్తదనయన్బలిమధ్వరే తే ॥ ౯ ॥
పత్న్యాస్తవాధిమఖక్లృప్తమహాభిషేక-
శ్లాఘిష్ఠచారుకబరం కితవైః సభాయామ్ ।
స్పృష్టం వికీర్య పదయోః పతితాశ్రుముఖ్యా
యస్తత్స్త్రియోఽకృతహతేశవిముక్తకేశాః ॥ ౧౦ ॥
శ్లాఘిష్ఠచారుకబరం కితవైః సభాయామ్ ।
స్పృష్టం వికీర్య పదయోః పతితాశ్రుముఖ్యా
యస్తత్స్త్రియోఽకృతహతేశవిముక్తకేశాః ॥ ౧౦ ॥
యో నో జుగోప వన ఏత్య దురన్తకృచ్ఛ్రాద్
దుర్వాససోఽరిరచితాదయుతాగ్రభుగ్ యః ।
శాకాన్నశిష్టముపయుజ్య యతస్త్రిలోకీం
తృప్తామమంస్త సలిలే వినిమగ్నసఙ్ఘః ॥ ౧౧ ॥
దుర్వాససోఽరిరచితాదయుతాగ్రభుగ్ యః ।
శాకాన్నశిష్టముపయుజ్య యతస్త్రిలోకీం
తృప్తామమంస్త సలిలే వినిమగ్నసఙ్ఘః ॥ ౧౧ ॥
యత్తేజసాథ భగవాన్ యుధి శూలపాణి-
ర్విస్మాపితః సగిరిజోఽస్త్రమదాన్నిజం మే ।
అన్యేఽపి చాహమమునైవ కలేవరేణ
ప్రాప్తో మహేన్ద్రభవనే మహదాసనార్ధమ్ ॥ ౧౨ ॥
ర్విస్మాపితః సగిరిజోఽస్త్రమదాన్నిజం మే ।
అన్యేఽపి చాహమమునైవ కలేవరేణ
ప్రాప్తో మహేన్ద్రభవనే మహదాసనార్ధమ్ ॥ ౧౨ ॥
తత్రైవ మే విహరతో భుజదణ్డయుగ్మం
గాణ్డీవలక్షణమరాతివధాయ దేవాః ।
సేన్ద్రాః శ్రితా యదనుభావితమాజమీఢ
తేనాహమద్య ముషితః పురుషేణ భూమ్నా ॥ ౧౩ ॥
గాణ్డీవలక్షణమరాతివధాయ దేవాః ।
సేన్ద్రాః శ్రితా యదనుభావితమాజమీఢ
తేనాహమద్య ముషితః పురుషేణ భూమ్నా ॥ ౧౩ ॥
యద్బాన్ధవః కురుబలాబ్ధిమనన్తపార-
మేకో రథేన తతరేఽహమతీర్యసత్త్వమ్ ।
ప్రత్యాహృతం బహు ధనం చ మయా పరేషాం
తేజాస్పదం మణిమయం చ హృతం శిరోభ్యః ॥ ౧౪ ॥
మేకో రథేన తతరేఽహమతీర్యసత్త్వమ్ ।
ప్రత్యాహృతం బహు ధనం చ మయా పరేషాం
తేజాస్పదం మణిమయం చ హృతం శిరోభ్యః ॥ ౧౪ ॥
యో భీష్మకర్ణగురుశల్యచమూష్వదభ్ర-
రాజన్యవర్యరథమణ్డలమణ్డితాసు ।
అగ్రేచరో మమ విభో రథయూథపానా-
మాయుర్మనాంసి చ దృశా సహ ఓజ ఆర్చ్ఛత్ ॥ ౧౫ ॥
రాజన్యవర్యరథమణ్డలమణ్డితాసు ।
అగ్రేచరో మమ విభో రథయూథపానా-
మాయుర్మనాంసి చ దృశా సహ ఓజ ఆర్చ్ఛత్ ॥ ౧౫ ॥
యద్దోఃషు మా ప్రణిహితం గురుభీష్మకర్ణ-
నప్తృత్రిగర్తశల్యసైన్ధవబాహ్లికాద్యైః ।
అస్త్రాణ్యమోఘమహిమాని నిరూపితాని
నోపస్పృశుర్నృహరిదాసమివాసురాణి ॥ ౧౬ ॥
నప్తృత్రిగర్తశల్యసైన్ధవబాహ్లికాద్యైః ।
అస్త్రాణ్యమోఘమహిమాని నిరూపితాని
నోపస్పృశుర్నృహరిదాసమివాసురాణి ॥ ౧౬ ॥
సౌత్యే వృతః కుమతినాత్మద ఈశ్వరో మే
యత్పాదపద్మమభవాయ భజన్తి భవ్యాః ।
మాం శ్రాన్తవాహమరయో రథినో భువిష్ఠం
న ప్రాహరన్ యదనుభావనిరస్తచిత్తాః ॥ ౧౭ ॥
యత్పాదపద్మమభవాయ భజన్తి భవ్యాః ।
మాం శ్రాన్తవాహమరయో రథినో భువిష్ఠం
న ప్రాహరన్ యదనుభావనిరస్తచిత్తాః ॥ ౧౭ ॥
నర్మాణ్యుదారరుచిరస్మితశోభితాని హే పార్థ హేఽర్జున సఖే కురునన్దనేతి ।
సఞ్జల్పితాని నరదేవ హృదిస్పృశాని స్మర్తుర్లుఠన్తి హృదయం మమ మాధవస్య ॥ ౧౮ ॥
సఞ్జల్పితాని నరదేవ హృదిస్పృశాని స్మర్తుర్లుఠన్తి హృదయం మమ మాధవస్య ॥ ౧౮ ॥
శయ్యాసనాటనవికత్థనభోజనాది ష్వైక్యాద్వయస్య ఋతవానితి విప్రలబ్ధః ।
సఖ్యుః సఖేవ పితృవత్తనయస్య సర్వం సేహే మహాన్మహితయా కుమతేరఘం మే ॥ ౧౯ ॥
సఖ్యుః సఖేవ పితృవత్తనయస్య సర్వం సేహే మహాన్మహితయా కుమతేరఘం మే ॥ ౧౯ ॥
సోఽహం నృపేన్ద్ర రహితః పురుషోత్తమేన
సఖ్యా ప్రియేణ సుహృదా హృదయేన శూన్యః ।
అధ్వన్యురుక్రమపరిగ్రహమఙ్గ రక్షన్
గోపైరసద్భిరబలేవ వినిర్జితోఽస్మి ॥ ౨౦ ॥
సఖ్యా ప్రియేణ సుహృదా హృదయేన శూన్యః ।
అధ్వన్యురుక్రమపరిగ్రహమఙ్గ రక్షన్
గోపైరసద్భిరబలేవ వినిర్జితోఽస్మి ॥ ౨౦ ॥
తద్వై ధనుస్త ఇషవః స రథో హయాస్తే
సోఽహం రథీ నృపతయో యత ఆనమన్తి ।
సర్వం క్షణేన తదభూదసదీశరిక్తం
భస్మన్హుతం కుహకరాద్ధమివోప్తమూష్యామ్ ॥ ౨౧ ॥
సోఽహం రథీ నృపతయో యత ఆనమన్తి ।
సర్వం క్షణేన తదభూదసదీశరిక్తం
భస్మన్హుతం కుహకరాద్ధమివోప్తమూష్యామ్ ॥ ౨౧ ॥
రాజంస్త్వయానుపృష్టానాం సుహృదాం నః సుహృత్పురే ।
విప్రశాపవిమూఢానాం నిఘ్నతాం ముష్టిభిర్మిథః ॥ ౨౨ ॥
విప్రశాపవిమూఢానాం నిఘ్నతాం ముష్టిభిర్మిథః ॥ ౨౨ ॥
వారుణీం మదిరాం పీత్వా మదోన్మథితచేతసామ్ ।
అజానతామివాన్యోన్యం చతుఃపఞ్చావశేషితాః ॥ ౨౩ ॥
అజానతామివాన్యోన్యం చతుఃపఞ్చావశేషితాః ॥ ౨౩ ॥
ప్రాయేణైతద్ భగవత ఈశ్వరస్య విచేష్టితమ్ ।
మిథో నిఘ్నన్తి భూతాని భావయన్తి చ యన్మిథః ॥ ౨౪ ॥
మిథో నిఘ్నన్తి భూతాని భావయన్తి చ యన్మిథః ॥ ౨౪ ॥
జలౌకసాం జలే యద్వన్మహాన్తోఽదన్త్యణీయసః ।
దుర్బలాన్బలినో రాజన్మహాన్తో బలినో మిథః ॥ ౨౫ ॥
దుర్బలాన్బలినో రాజన్మహాన్తో బలినో మిథః ॥ ౨౫ ॥
ఏవం బలిష్ఠైర్యదుభిర్మహద్భిరితరాన్ విభుః ।
యదూన్యదుభిరన్యోన్యం భూభారాన్ సఞ్జహార హ ॥ ౨౬ ॥
యదూన్యదుభిరన్యోన్యం భూభారాన్ సఞ్జహార హ ॥ ౨౬ ॥
దేశకాలార్థయుక్తాని హృత్తాపోపశమాని చ ।
హరన్తి స్మరతశ్చిత్తం గోవిన్దాభిహితాని మే ॥ ౨౭ ॥
హరన్తి స్మరతశ్చిత్తం గోవిన్దాభిహితాని మే ॥ ౨౭ ॥
సూత ఉవాచ
ఏవం చిన్తయతో జిష్ణోః కృష్ణపాదసరోరుహమ్ ।
సౌహార్దేనాతిగాఢేన శాన్తాసీద్విమలా మతిః ॥ ౨౮ ॥
ఏవం చిన్తయతో జిష్ణోః కృష్ణపాదసరోరుహమ్ ।
సౌహార్దేనాతిగాఢేన శాన్తాసీద్విమలా మతిః ॥ ౨౮ ॥
వాసుదేవాఙ్ఘ్ర్యనుధ్యానపరిబృంహితరంహసా ।
భక్త్యా నిర్మథితాశేషకషాయధిషణోఽర్జునః ॥ ౨౯ ॥
భక్త్యా నిర్మథితాశేషకషాయధిషణోఽర్జునః ॥ ౨౯ ॥
గీతం భగవతా జ్ఞానం యత్ తత్ సఙ్గ్రామమూర్ధని ।
కాలకర్మతమోరుద్ధం పునరధ్యగమత్ ప్రభుః ॥ ౩౦ ॥
కాలకర్మతమోరుద్ధం పునరధ్యగమత్ ప్రభుః ॥ ౩౦ ॥
విశోకో బ్రహ్మసమ్పత్త్యా సఞ్ఛిన్నద్వైతసంశయః ।
లీనప్రకృతినైర్గుణ్యాదలిఙ్గత్వాదసమ్భవః ॥ ౩౧ ॥
లీనప్రకృతినైర్గుణ్యాదలిఙ్గత్వాదసమ్భవః ॥ ౩౧ ॥
నిశమ్య భగవన్మార్గం సంస్థాం యదుకులస్య చ ।
స్వఃపథాయ మతిం చక్రే నిభృతాత్మా యుధిష్ఠిరః ॥ ౩౨ ॥
స్వఃపథాయ మతిం చక్రే నిభృతాత్మా యుధిష్ఠిరః ॥ ౩౨ ॥
పృథాప్యనుశ్రుత్య ధనఞ్జయోదితం
నాశం యదూనాం భగవద్గతిం చ తామ్ ।
ఏకాన్తభక్త్యా భగవత్యధోక్షజే
నివేశితాత్మోపరరామ సంసృతేః ॥ ౩౩ ॥
నాశం యదూనాం భగవద్గతిం చ తామ్ ।
ఏకాన్తభక్త్యా భగవత్యధోక్షజే
నివేశితాత్మోపరరామ సంసృతేః ॥ ౩౩ ॥
యయాహరద్ భువో భారం తాం తనుం విజహావజః ।
కణ్టకం కణ్టకేనేవ ద్వయం చాపీశితుః సమమ్ ॥ ౩౪ ॥
కణ్టకం కణ్టకేనేవ ద్వయం చాపీశితుః సమమ్ ॥ ౩౪ ॥
యథా మత్స్యాదిరూపాణి ధత్తే జహ్యాద్ యథా నటః ।
భూభారః క్షపితో యేన జహౌ తచ్చ కలేవరమ్ ॥ ౩౫ ॥
భూభారః క్షపితో యేన జహౌ తచ్చ కలేవరమ్ ॥ ౩౫ ॥
యదా ముకున్దో భగవానిమాం మహీం
జహౌ స్వతన్వా శ్రవణీయసత్కథః ।
తదాహరేవాప్రతిబుద్ధచేతసా-
మభద్రహేతుః కలిరన్వవర్తత ॥ ౩౬ ॥
జహౌ స్వతన్వా శ్రవణీయసత్కథః ।
తదాహరేవాప్రతిబుద్ధచేతసా-
మభద్రహేతుః కలిరన్వవర్తత ॥ ౩౬ ॥
యుధిష్ఠిరస్తత్పరిసర్పణం బుధః
పురే చ రాష్ట్రే చ గృహే తథాత్మని ।
విభావ్య లోభానృతజిహ్మహింసనా-
ద్యధర్మచక్రం గమనాయ పర్యధాత్ ॥ ౩౭ ॥
పురే చ రాష్ట్రే చ గృహే తథాత్మని ।
విభావ్య లోభానృతజిహ్మహింసనా-
ద్యధర్మచక్రం గమనాయ పర్యధాత్ ॥ ౩౭ ॥
స్వరాట్ పౌత్రం వినయినమాత్మనః సుసమం గుణైః ।
తోయనీవ్యాః పతిం భూమేరభ్యషిఞ్చద్గజాహ్వయే ॥ ౩౮ ॥
తోయనీవ్యాః పతిం భూమేరభ్యషిఞ్చద్గజాహ్వయే ॥ ౩౮ ॥
మథురాయాం తథా వజ్రం శూరసేనపతిం తతః ।
ప్రాజాపత్యాం నిరూప్యేష్టిమగ్నీనపిబదీశ్వరః ॥ ౩౯ ॥
ప్రాజాపత్యాం నిరూప్యేష్టిమగ్నీనపిబదీశ్వరః ॥ ౩౯ ॥
విసృజ్య తత్ర తత్ సర్వం దుకూలవలయాదికమ్ ।
నిర్మమో నిరహఙ్కారః సఞ్ఛిన్నాశేషబన్ధనః ॥ ౪౦ ॥
నిర్మమో నిరహఙ్కారః సఞ్ఛిన్నాశేషబన్ధనః ॥ ౪౦ ॥
వాచం జుహావ మనసి తత్ప్రాణ ఇతరే చ తమ్ ।
మృత్యావపానం సోత్సర్గం తం పఞ్చత్వే హ్యజోహవీత్ ॥ ౪౧ ॥
మృత్యావపానం సోత్సర్గం తం పఞ్చత్వే హ్యజోహవీత్ ॥ ౪౧ ॥
త్రిత్వే హుత్వా చ పఞ్చత్వం తచ్చైకత్వేఽజుహోన్మునిః ।
సర్వమాత్మన్యజుహవీద్బ్రహ్మణ్యాత్మానమవ్యయే ॥ ౪౨ ॥
సర్వమాత్మన్యజుహవీద్బ్రహ్మణ్యాత్మానమవ్యయే ॥ ౪౨ ॥
చీరవాసా నిరాహారో బద్ధవాఙ్ముక్తమూర్ధజః ।
దర్శయన్నాత్మనో రూపం జడోన్మత్తపిశాచవత్ ।
అనవేక్షమాణో నిరగాదశృణ్వన్బధిరో యథా ॥ ౪౩ ॥
దర్శయన్నాత్మనో రూపం జడోన్మత్తపిశాచవత్ ।
అనవేక్షమాణో నిరగాదశృణ్వన్బధిరో యథా ॥ ౪౩ ॥
ఉదీచీం ప్రవివేశాశాం గతపూర్వాం మహాత్మభిః ।
హృది బ్రహ్మ పరం ధ్యాయన్నావర్తేత యతో గతః ॥ ౪౪ ॥
హృది బ్రహ్మ పరం ధ్యాయన్నావర్తేత యతో గతః ॥ ౪౪ ॥
సర్వే తమనునిర్జగ్ముర్భ్రాతరః కృతనిశ్చయాః ।
కలినాధర్మమిత్రేణ దృష్ట్వా స్పృష్టాః ప్రజా భువి ॥ ౪౫ ॥
కలినాధర్మమిత్రేణ దృష్ట్వా స్పృష్టాః ప్రజా భువి ॥ ౪౫ ॥
తే సాధుకృతసర్వార్థా జ్ఞాత్వాత్యన్తికమాత్మనః ।
మనసా ధారయామాసుర్వైకుణ్ఠచరణామ్బుజమ్ ॥ ౪౬ ॥
మనసా ధారయామాసుర్వైకుణ్ఠచరణామ్బుజమ్ ॥ ౪౬ ॥
తద్ధ్యానోద్రిక్తయా భక్త్యా విశుద్ధధిషణాః పరే ।
తస్మిన్ నారాయణపదే ఏకాన్తమతయో గతిమ్ ॥ ౪౭ ॥
తస్మిన్ నారాయణపదే ఏకాన్తమతయో గతిమ్ ॥ ౪౭ ॥
అవాపుర్దురవాపాం తే అసద్భిర్విషయాత్మభిః ।
విధూతకల్మషా స్థానం విరజేనాత్మనైవ హి ॥ ౪౮ ॥
విధూతకల్మషా స్థానం విరజేనాత్మనైవ హి ॥ ౪౮ ॥
విదురోఽపి పరిత్యజ్య ప్రభాసే దేహమాత్మనః ।
కృష్ణావేశేన తచ్చిత్తః పితృభిః స్వక్షయం యయౌ ॥ ౪౯ ॥
కృష్ణావేశేన తచ్చిత్తః పితృభిః స్వక్షయం యయౌ ॥ ౪౯ ॥
ద్రౌపదీ చ తదాజ్ఞాయ పతీనామనపేక్షతామ్ ।
వాసుదేవే భగవతి హ్యేకాన్తమతిరాప తమ్ ॥ ౫౦ ॥
వాసుదేవే భగవతి హ్యేకాన్తమతిరాప తమ్ ॥ ౫౦ ॥
యః శ్రద్ధయైతద్ భగవత్ప్రియాణాం
పాణ్డోః సుతానామితి సమ్ప్రయాణమ్ ।
శృణోత్యలం స్వస్త్యయనం పవిత్రం
లబ్ధ్వా హరౌ భక్తిముపైతి సిద్ధిమ్ ॥ ౫౧ ॥
పాణ్డోః సుతానామితి సమ్ప్రయాణమ్ ।
శృణోత్యలం స్వస్త్యయనం పవిత్రం
లబ్ధ్వా హరౌ భక్తిముపైతి సిద్ధిమ్ ॥ ౫౧ ॥