శౌనక ఉవాచ
నిర్గతే నారదే సూత భగవాన్ బాదరాయణః ।
శ్రుతవాంస్తదభిప్రేతం తతః కిమకరోద్విభుః ॥ ౧ ॥
నిర్గతే నారదే సూత భగవాన్ బాదరాయణః ।
శ్రుతవాంస్తదభిప్రేతం తతః కిమకరోద్విభుః ॥ ౧ ॥
సూత ఉవాచ
బ్రహ్మనద్యాం సరస్వత్యామాశ్రమః పశ్చిమే తటే ।
శమ్యాప్రాస ఇతి ప్రోక్త ఋషీణాం సత్రవర్ధనః ॥ ౨ ॥
బ్రహ్మనద్యాం సరస్వత్యామాశ్రమః పశ్చిమే తటే ।
శమ్యాప్రాస ఇతి ప్రోక్త ఋషీణాం సత్రవర్ధనః ॥ ౨ ॥
తస్మిన్ స్వ ఆశ్రమే వ్యాసో బదరీషణ్డమణ్డితే ।
ఆసీనోఽప ఉపస్పృశ్య ప్రణిదధ్యౌ మనః స్వయమ్ ॥ ౩ ॥
ఆసీనోఽప ఉపస్పృశ్య ప్రణిదధ్యౌ మనః స్వయమ్ ॥ ౩ ॥
భక్తియోగేన మనసి సమ్యక్ ప్రణిహితేఽమలే ।
అపశ్యత్పురుషం పూర్ణం మాయాం చ తదపాశ్రయమ్ ॥ ౪ ॥
అపశ్యత్పురుషం పూర్ణం మాయాం చ తదపాశ్రయమ్ ॥ ౪ ॥
యయా సమ్మోహితో జీవ ఆత్మానం త్రిగుణాత్మకమ్ ।
పరోఽపి మనుతేఽనర్థం తత్కృతం చాభిపద్యతే ॥ ౫ ॥
పరోఽపి మనుతేఽనర్థం తత్కృతం చాభిపద్యతే ॥ ౫ ॥
అనర్థోపశమం సాక్షాద్భక్తియోగమధోక్షజే ।
లోకస్యాజానతో విద్వాంశ్చక్రే సాత్వతసంహితామ్ ॥ ౬ ॥
లోకస్యాజానతో విద్వాంశ్చక్రే సాత్వతసంహితామ్ ॥ ౬ ॥
యస్యాం వై శ్రూయమాణాయాం కృష్ణే పరమపూరుషే ।
భక్తిరుత్పద్యతే పుంసః శోకమోహభయాపహా ॥ ౭ ॥
భక్తిరుత్పద్యతే పుంసః శోకమోహభయాపహా ॥ ౭ ॥
స సంహితాం భాగవతీం కృత్వానుక్రమ్య చాత్మజమ్ ।
శుకమధ్యాపయామాస నివృత్తినిరతం మునిః ॥ ౮ ॥
శుకమధ్యాపయామాస నివృత్తినిరతం మునిః ॥ ౮ ॥
శౌనక ఉవాచ
స వై నివృత్తినిరతః సర్వత్రోపేక్షకో మునిః ।
కస్య వా బృహతీమేతామాత్మారామః సమభ్యసత్ ॥ ౯ ॥
స వై నివృత్తినిరతః సర్వత్రోపేక్షకో మునిః ।
కస్య వా బృహతీమేతామాత్మారామః సమభ్యసత్ ॥ ౯ ॥
సూత ఉవాచ
ఆత్మారామాశ్చ మునయో నిర్గ్రన్థా అప్యురుక్రమే ।
కుర్వన్త్యహైతుకీం భక్తిమిత్థమ్భూతగుణో హరిః ॥ ౧౦ ॥
ఆత్మారామాశ్చ మునయో నిర్గ్రన్థా అప్యురుక్రమే ।
కుర్వన్త్యహైతుకీం భక్తిమిత్థమ్భూతగుణో హరిః ॥ ౧౦ ॥
హరేర్గుణాక్షిప్తమతిర్భగవాన్ బాదరాయణిః ।
అధ్యగాన్మహదాఖ్యానం నిత్యం విష్ణుజనప్రియః ॥ ౧౧ ॥
అధ్యగాన్మహదాఖ్యానం నిత్యం విష్ణుజనప్రియః ॥ ౧౧ ॥
పరీక్షితోఽథ రాజర్షేర్జన్మకర్మవిలాపనమ్ ।
సంస్థాం చ పాణ్డుపుత్రాణాం వక్ష్యే కృష్ణకథోదయమ్ ॥ ౧౨ ॥
సంస్థాం చ పాణ్డుపుత్రాణాం వక్ష్యే కృష్ణకథోదయమ్ ॥ ౧౨ ॥
యదా మృధే కౌరవసృఞ్జయానాం
వీరేష్వథో వీరగతిం గతేషు ।
వృకోదరావిద్ధగదాభిమర్శ-
భగ్నోరుదణ్డే ధృతరాష్ట్రపుత్రే ॥ ౧౩ ॥
వీరేష్వథో వీరగతిం గతేషు ।
వృకోదరావిద్ధగదాభిమర్శ-
భగ్నోరుదణ్డే ధృతరాష్ట్రపుత్రే ॥ ౧౩ ॥
భర్తుః ప్రియం ద్రౌణిరితి స్మ పశ్యన్
కృష్ణాసుతానాం స్వపతాం శిరాంసి ।
ఉపాహరద్విప్రియమేవ తస్య
జుగుప్సితం కర్మ విగర్హయన్తి ॥ ౧౪ ॥
కృష్ణాసుతానాం స్వపతాం శిరాంసి ।
ఉపాహరద్విప్రియమేవ తస్య
జుగుప్సితం కర్మ విగర్హయన్తి ॥ ౧౪ ॥
మాతా శిశూనాం నిధనం సుతానాం
నిశమ్య ఘోరం పరితప్యమానా ।
తదారుదద్వాష్పకలాకులాక్షీ
తాం సాన్త్వయన్నాహ కిరీటమాలీ ॥ ౧౫ ॥
నిశమ్య ఘోరం పరితప్యమానా ।
తదారుదద్వాష్పకలాకులాక్షీ
తాం సాన్త్వయన్నాహ కిరీటమాలీ ॥ ౧౫ ॥
తదా శుచస్తే ప్రమృజామి భద్రే
యద్బ్రహ్మబన్ధోః శిర ఆతతాయినః ।
గాణ్డీవముక్తైర్విశిఖైరుపాహరే
త్వాక్రమ్య యత్స్నాస్యసి దగ్ధపుత్రా ॥ ౧౬ ॥
యద్బ్రహ్మబన్ధోః శిర ఆతతాయినః ।
గాణ్డీవముక్తైర్విశిఖైరుపాహరే
త్వాక్రమ్య యత్స్నాస్యసి దగ్ధపుత్రా ॥ ౧౬ ॥
ఇతి ప్రియాం వల్గువిచిత్రజల్పైః
స సాన్త్వయిత్వాచ్యుతమిత్రసూతః ।
అన్వాద్రవద్దంశిత ఉగ్రధన్వా
కపిధ్వజో గురుపుత్రం రథేన ॥ ౧౭ ॥
స సాన్త్వయిత్వాచ్యుతమిత్రసూతః ।
అన్వాద్రవద్దంశిత ఉగ్రధన్వా
కపిధ్వజో గురుపుత్రం రథేన ॥ ౧౭ ॥
తమాపతన్తం స విలక్ష్య దూరాత్
కుమారహోద్విగ్నమనా రథేన ।
పరాద్రవత్ప్రాణపరీప్సురుర్వ్యాం
యావద్గమం రుద్రభయాద్యథా కః ॥ ౧౮ ॥
కుమారహోద్విగ్నమనా రథేన ।
పరాద్రవత్ప్రాణపరీప్సురుర్వ్యాం
యావద్గమం రుద్రభయాద్యథా కః ॥ ౧౮ ॥
యదాశరణమాత్మానమైక్షత శ్రాన్తవాజినమ్ ।
అస్త్రం బ్రహ్మశిరో మేనే ఆత్మత్రాణం ద్విజాత్మజః ॥ ౧౯ ॥
అస్త్రం బ్రహ్మశిరో మేనే ఆత్మత్రాణం ద్విజాత్మజః ॥ ౧౯ ॥
అథోపస్పృశ్య సలిలం సన్దధే తత్సమాహితః ।
అజానన్నపి సంహారం ప్రాణకృచ్ఛ్ర ఉపస్థితే ॥ ౨౦ ॥
అజానన్నపి సంహారం ప్రాణకృచ్ఛ్ర ఉపస్థితే ॥ ౨౦ ॥
తతః ప్రాదుష్కృతం తేజః ప్రచణ్డం సర్వతోదిశమ్ ।
ప్రాణాపదమభిప్రేక్ష్య విష్ణుం జిష్ణురువాచ హ ॥ ౨౧ ॥
ప్రాణాపదమభిప్రేక్ష్య విష్ణుం జిష్ణురువాచ హ ॥ ౨౧ ॥
అర్జున ఉవాచ
కృష్ణ కృష్ణ మహాబాహో భక్తానామభయఙ్కర ।
త్వమేకో దహ్యమానానామపవర్గోఽసి సంసృతేః ॥ ౨౨ ॥
కృష్ణ కృష్ణ మహాబాహో భక్తానామభయఙ్కర ।
త్వమేకో దహ్యమానానామపవర్గోఽసి సంసృతేః ॥ ౨౨ ॥
త్వమాద్యః పురుషః సాక్షాదీశ్వరః ప్రకృతేః పరః ।
మాయాం వ్యుదస్య చిచ్ఛక్త్యా కైవల్యే స్థిత ఆత్మని ॥ ౨౩ ॥
మాయాం వ్యుదస్య చిచ్ఛక్త్యా కైవల్యే స్థిత ఆత్మని ॥ ౨౩ ॥
స ఏవ జీవలోకస్య మాయామోహితచేతసః ।
విధత్సే స్వేన వీర్యేణ శ్రేయో ధర్మాదిలక్షణమ్ ॥ ౨౪ ॥
విధత్సే స్వేన వీర్యేణ శ్రేయో ధర్మాదిలక్షణమ్ ॥ ౨౪ ॥
తథాయం చావతారస్తే భువో భారజిహీర్షయా ।
స్వానాం చానన్యభావానామనుధ్యానాయ చాసకృత్ ॥ ౨౫ ॥
స్వానాం చానన్యభావానామనుధ్యానాయ చాసకృత్ ॥ ౨౫ ॥
కిమిదం స్విత్కుతో వేతి దేవదేవ న వేద్మ్యహమ్ ।
సర్వతోముఖమాయాతి తేజః పరమదారుణమ్ ॥ ౨౬ ॥
సర్వతోముఖమాయాతి తేజః పరమదారుణమ్ ॥ ౨౬ ॥
శ్రీభగవానువాచ
వేత్థేదం ద్రోణపుత్రస్య బ్రాహ్మమస్త్రం ప్రదర్శితమ్ ।
నైవాసౌ వేద సంహారం ప్రాణబాధ ఉపస్థితే ॥ ౨౭ ॥
వేత్థేదం ద్రోణపుత్రస్య బ్రాహ్మమస్త్రం ప్రదర్శితమ్ ।
నైవాసౌ వేద సంహారం ప్రాణబాధ ఉపస్థితే ॥ ౨౭ ॥
న హ్యస్యాన్యతమం కిఞ్చిదస్త్రం ప్రత్యవకర్శనమ్ ।
జహ్యస్త్రతేజ ఉన్నద్ధమస్త్రజ్ఞో హ్యస్త్రతేజసా ॥ ౨౮ ॥
జహ్యస్త్రతేజ ఉన్నద్ధమస్త్రజ్ఞో హ్యస్త్రతేజసా ॥ ౨౮ ॥
సూత ఉవాచ
శ్రుత్వా భగవతా ప్రోక్తం ఫాల్గునః పరవీరహా ।
స్పృష్ట్వాపస్తం పరిక్రమ్య బ్రాహ్మం బ్రాహ్మాస్త్రం సన్దధే ॥ ౨౯ ॥
శ్రుత్వా భగవతా ప్రోక్తం ఫాల్గునః పరవీరహా ।
స్పృష్ట్వాపస్తం పరిక్రమ్య బ్రాహ్మం బ్రాహ్మాస్త్రం సన్దధే ॥ ౨౯ ॥
సంహత్యాన్యోన్యముభయోస్తేజసీ శరసంవృతే ।
ఆవృత్య రోదసీ ఖం చ వవృధాతేఽర్కవహ్నివత్ ॥ ౩౦ ॥
ఆవృత్య రోదసీ ఖం చ వవృధాతేఽర్కవహ్నివత్ ॥ ౩౦ ॥
దృష్ట్వాస్త్రతేజస్తు తయోస్త్రీల్లోకాన్ ప్రదహన్మహత్ ।
దహ్యమానాః ప్రజాః సర్వాః సాంవర్తకమమంసత ॥ ౩౧ ॥
దహ్యమానాః ప్రజాః సర్వాః సాంవర్తకమమంసత ॥ ౩౧ ॥
ప్రజోపద్రవమాలక్ష్య లోకవ్యతికరం చ తమ్ ।
మతం చ వాసుదేవస్య సఞ్జహారార్జునో ద్వయమ్ ॥ ౩౨ ॥
మతం చ వాసుదేవస్య సఞ్జహారార్జునో ద్వయమ్ ॥ ౩౨ ॥
తత ఆసాద్య తరసా దారుణం గౌతమీసుతమ్ ।
బబన్ధామర్షతామ్రాక్షః పశుం రశనయా యథా ॥ ౩౩ ॥
బబన్ధామర్షతామ్రాక్షః పశుం రశనయా యథా ॥ ౩౩ ॥
శిబిరాయ నినీషన్తం రజ్జ్వా బద్ధ్వా రిపుం బలాత్ ।
ప్రాహార్జునం ప్రకుపితో భగవానమ్బుజేక్షణః ॥ ౩౪ ॥
ప్రాహార్జునం ప్రకుపితో భగవానమ్బుజేక్షణః ॥ ౩౪ ॥
మైనం పార్థార్హసి త్రాతుం బ్రహ్మబన్ధుమిమం జహి ।
యోఽసావనాగసః సుప్తానవధీన్నిశి బాలకాన్ ॥ ౩౫ ॥
యోఽసావనాగసః సుప్తానవధీన్నిశి బాలకాన్ ॥ ౩౫ ॥
మత్తం ప్రమత్తమున్మత్తం సుప్తం బాలం స్త్రియం జడమ్ ।
ప్రపన్నం విరథం భీతం న రిపుం హన్తి ధర్మవిత్ ॥ ౩౬ ॥
ప్రపన్నం విరథం భీతం న రిపుం హన్తి ధర్మవిత్ ॥ ౩౬ ॥
స్వప్రాణాన్ యః పరప్రాణైః ప్రపుష్ణాత్యఘృణః ఖలః ।
తద్వధస్తస్య హి శ్రేయో యద్దోషాద్యాత్యధః పుమాన్ ॥ ౩౭ ॥
తద్వధస్తస్య హి శ్రేయో యద్దోషాద్యాత్యధః పుమాన్ ॥ ౩౭ ॥
ప్రతిశ్రుతం చ భవతా పాఞ్చాల్యై శృణ్వతో మమ ।
ఆహరిష్యే శిరస్తస్య యస్తే మానిని పుత్రహా ॥ ౩౮ ॥
ఆహరిష్యే శిరస్తస్య యస్తే మానిని పుత్రహా ॥ ౩౮ ॥
తదసౌ వధ్యతాం పాప ఆతతాయ్యాత్మబన్ధుహా ।
భర్తుశ్చ విప్రియం వీర కృతవాన్ కులపాంసనః ॥ ౩౯ ॥
భర్తుశ్చ విప్రియం వీర కృతవాన్ కులపాంసనః ॥ ౩౯ ॥
సూత ఉవాచ
ఏవం పరీక్షతా ధర్మం పార్థః కృష్ణేన చోదితః ।
నైచ్ఛద్ధన్తుం గురుసుతం యద్యప్యాత్మహనం మహాన్ ॥ ౪౦ ॥
ఏవం పరీక్షతా ధర్మం పార్థః కృష్ణేన చోదితః ।
నైచ్ఛద్ధన్తుం గురుసుతం యద్యప్యాత్మహనం మహాన్ ॥ ౪౦ ॥
అథోపేత్య స్వశిబిరం గోవిన్దప్రియసారథిః ।
న్యవేదయత్తం ప్రియాయై శోచన్త్యా ఆత్మజాన్ హతాన్ ॥ ౪౧ ॥
న్యవేదయత్తం ప్రియాయై శోచన్త్యా ఆత్మజాన్ హతాన్ ॥ ౪౧ ॥
తథాహృతం పశువత్ పాశబద్ధ-
మవాఙ్ముఖం కర్మజుగుప్సితేన ।
నిరీక్ష్య కృష్ణాపకృతం గురోః సుతం
వామస్వభావా కృపయా ననామ చ ॥ ౪౨ ॥
మవాఙ్ముఖం కర్మజుగుప్సితేన ।
నిరీక్ష్య కృష్ణాపకృతం గురోః సుతం
వామస్వభావా కృపయా ననామ చ ॥ ౪౨ ॥
ఉవాచచాసహన్త్యస్య బన్ధనానయనం సతీ ।
ముచ్యతాం ముచ్యతామేష బ్రాహ్మణో నితరాం గురుః ॥ ౪౩ ॥
ముచ్యతాం ముచ్యతామేష బ్రాహ్మణో నితరాం గురుః ॥ ౪౩ ॥
సరహస్యో ధనుర్వేదః సవిసర్గోపసంయమః ।
అస్త్రగ్రామశ్చ భవతా శిక్షితో యదనుగ్రహాత్ ॥ ౪౪ ॥
అస్త్రగ్రామశ్చ భవతా శిక్షితో యదనుగ్రహాత్ ॥ ౪౪ ॥
స ఏష భగవాన్ద్రోణః ప్రజారూపేణ వర్తతే ।
తస్యాత్మనోఽర్ధం పత్న్యాస్తే నాన్వగాద్వీరసూః కృపీ ॥ ౪౫ ॥
తస్యాత్మనోఽర్ధం పత్న్యాస్తే నాన్వగాద్వీరసూః కృపీ ॥ ౪౫ ॥
తద్ ధర్మజ్ఞ మహాభాగ భవద్భిర్గౌరవం కులమ్ ।
వృజినం నార్హతి ప్రాప్తుం పూజ్యం వన్ద్యమభీక్ష్ణశః ॥ ౪౬ ॥
వృజినం నార్హతి ప్రాప్తుం పూజ్యం వన్ద్యమభీక్ష్ణశః ॥ ౪౬ ॥
మా రోదీదస్య జననీ గౌతమీ పతిదేవతా ।
యథాహం మృతవత్సార్తా రోదిమ్యశ్రుముఖీ ముహుః ॥ ౪౭ ॥
యథాహం మృతవత్సార్తా రోదిమ్యశ్రుముఖీ ముహుః ॥ ౪౭ ॥
యైః కోపితం బ్రహ్మకులం రాజన్యైరజితాత్మభిః ।
తత్ కులం ప్రదహత్యాశు సానుబన్ధం శుచార్పితమ్ ॥ ౪౮ ॥
తత్ కులం ప్రదహత్యాశు సానుబన్ధం శుచార్పితమ్ ॥ ౪౮ ॥
సూత ఉవాచ
ధర్మ్యం న్యాయ్యం సకరుణం నిర్వ్యలీకం సమం మహత్ ।
రాజా ధర్మసుతో రాజ్ఞ్యాః ప్రత్యనన్దద్వచో ద్విజాః ॥ ౪౯ ॥
ధర్మ్యం న్యాయ్యం సకరుణం నిర్వ్యలీకం సమం మహత్ ।
రాజా ధర్మసుతో రాజ్ఞ్యాః ప్రత్యనన్దద్వచో ద్విజాః ॥ ౪౯ ॥
నకులః సహదేవశ్చ యుయుధానో ధనఞ్జయః ।
భగవాన్ దేవకీపుత్రో యే చాన్యే యాశ్చ యోషితః ॥ ౫౦ ॥
భగవాన్ దేవకీపుత్రో యే చాన్యే యాశ్చ యోషితః ॥ ౫౦ ॥
తత్రాహామర్షితో భీమస్తస్య శ్రేయాన్ వధః స్మృతః ।
న భర్తుర్నాత్మనశ్చార్థే యోఽహన్ సుప్తాన్ శిశూన్ వృథా ॥ ౫౧ ॥
న భర్తుర్నాత్మనశ్చార్థే యోఽహన్ సుప్తాన్ శిశూన్ వృథా ॥ ౫౧ ॥
నిశమ్య భీమగదితం ద్రౌపద్యాశ్చ చతుర్భుజః ।
ఆలోక్య వదనం సఖ్యురిదమాహహసన్నివ ॥ ౫౨ ॥
ఆలోక్య వదనం సఖ్యురిదమాహహసన్నివ ॥ ౫౨ ॥
శ్రీభగవానువాచ
బ్రహ్మబన్ధుర్న హన్తవ్య ఆతతాయీ వధార్హణః ।
మయైవోభయమామ్నాతం పరిపాహ్యనుశాసనమ్ ॥ ౫౩ ॥
బ్రహ్మబన్ధుర్న హన్తవ్య ఆతతాయీ వధార్హణః ।
మయైవోభయమామ్నాతం పరిపాహ్యనుశాసనమ్ ॥ ౫౩ ॥
కురు ప్రతిశ్రుతం సత్యం యత్తత్సాన్త్వయతా ప్రియామ్ ।
ప్రియం చ భీమసేనస్య పాఞ్చాల్యా మహ్యమేవ చ ॥ ౫౪ ॥
ప్రియం చ భీమసేనస్య పాఞ్చాల్యా మహ్యమేవ చ ॥ ౫౪ ॥
సూత ఉవాచ
అర్జునః సహసాజ్ఞాయ హరేర్హార్దమథాసినా ।
మణిం జహార మూర్ధన్యం ద్విజస్య సహమూర్ధజమ్ ॥ ౫౫ ॥
అర్జునః సహసాజ్ఞాయ హరేర్హార్దమథాసినా ।
మణిం జహార మూర్ధన్యం ద్విజస్య సహమూర్ధజమ్ ॥ ౫౫ ॥
విముచ్య రశనాబద్ధం బాలహత్యాహతప్రభమ్ ।
తేజసా మణినా హీనం శిబిరాన్నిరయాపయత్ ॥ ౫౬ ॥
తేజసా మణినా హీనం శిబిరాన్నిరయాపయత్ ॥ ౫౬ ॥
వపనం ద్రవిణాదానం స్థానాన్నిర్యాపణం తథా ।
ఏష హి బ్రహ్మబన్ధూనాం వధో నాన్యోఽస్తి దైహికః ॥ ౫౭ ॥
ఏష హి బ్రహ్మబన్ధూనాం వధో నాన్యోఽస్తి దైహికః ॥ ౫౭ ॥
పుత్రశోకాతురాః సర్వే పాణ్డవాః సహ కృష్ణయా ।
స్వానాం మృతానాం యత్కృత్యం చక్రుర్నిర్హరణాదికమ్ ॥ ౫౮ ॥
స్వానాం మృతానాం యత్కృత్యం చక్రుర్నిర్హరణాదికమ్ ॥ ౫౮ ॥