સૂત ઉવાચ
અથ તે સમ્પરેતાનાં સ્વાનામુદકમિચ્છતામ્ ।
દાતું સકૃષ્ણા ગઙ્ગાયાં પુરસ્કૃત્ય યયુઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૧ ॥
અથ તે સમ્પરેતાનાં સ્વાનામુદકમિચ્છતામ્ ।
દાતું સકૃષ્ણા ગઙ્ગાયાં પુરસ્કૃત્ય યયુઃ સ્ત્રિયઃ ॥ ૧ ॥
તે નિનીયોદકં સર્વે વિલપ્ય ચ ભૃશં પુનઃ ।
આપ્લુતા હરિપાદાબ્જરજઃપૂતસરિજ્જલે ॥ ૨ ॥
આપ્લુતા હરિપાદાબ્જરજઃપૂતસરિજ્જલે ॥ ૨ ॥
તત્રાસીનં કુરુપતિં ધૃતરાષ્ટ્રં સહાનુજમ્ ।
ગાન્ધારીં પુત્રશોકાર્તાં પૃથાં કૃષ્ણાં ચ માધવઃ ॥ ૩ ॥
ગાન્ધારીં પુત્રશોકાર્તાં પૃથાં કૃષ્ણાં ચ માધવઃ ॥ ૩ ॥
સાન્ત્વયામાસ મુનિભિર્હતબન્ધૂઞ્શુચાર્પિતાન્ ।
ભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિં દર્શયન્ન પ્રતિક્રિયામ્ ॥ ૪ ॥
ભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિં દર્શયન્ન પ્રતિક્રિયામ્ ॥ ૪ ॥
સાધયિત્વાજાતશત્રોઃ સ્વં રાજ્યં કિતવૈર્હૃતમ્ ।
ઘાતયિત્વાસતો રાજ્ઞઃ કચસ્પર્શક્ષતાયુષઃ ॥ ૫ ॥
ઘાતયિત્વાસતો રાજ્ઞઃ કચસ્પર્શક્ષતાયુષઃ ॥ ૫ ॥
યાજયિત્વાશ્વમેધૈસ્તં ત્રિભિરુત્તમકલ્પકૈઃ ।
તદ્યશઃ પાવનં દિક્ષુ શતમન્યોરિવાતનોત્ ॥ ૬ ॥
તદ્યશઃ પાવનં દિક્ષુ શતમન્યોરિવાતનોત્ ॥ ૬ ॥
આમન્ત્ર્ય પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ શૈનેયોદ્ધવસંયુતઃ ।
દ્વૈપાયનાદિભિર્વિપ્રૈઃ પૂજિતૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ ॥ ૭ ॥
દ્વૈપાયનાદિભિર્વિપ્રૈઃ પૂજિતૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ ॥ ૭ ॥
ગન્તું કૃતમતિર્બ્રહ્મન્ દ્વારકાં રથમાસ્થિતઃ ।
ઉપલેભેઽભિધાવન્તીમુત્તરાં ભયવિહ્વલામ્ ॥ ૮ ॥
ઉપલેભેઽભિધાવન્તીમુત્તરાં ભયવિહ્વલામ્ ॥ ૮ ॥
ઉત્તરોવાચ
પાહિ પાહિ મહાયોગિન્ દેવદેવ જગત્પતે ।
નાન્યં ત્વદભયં પશ્યે યત્ર મૃત્યુઃ પરસ્પરમ્ ॥ ૯ ॥
પાહિ પાહિ મહાયોગિન્ દેવદેવ જગત્પતે ।
નાન્યં ત્વદભયં પશ્યે યત્ર મૃત્યુઃ પરસ્પરમ્ ॥ ૯ ॥
અભિદ્રવતિ મામીશ શરસ્તપ્તાયસો વિભો ।
કામં દહતુ માં નાથ મા મે ગર્ભો નિપાત્યતામ્ ॥ ૧૦ ॥
કામં દહતુ માં નાથ મા મે ગર્ભો નિપાત્યતામ્ ॥ ૧૦ ॥
સૂત ઉવાચ
ઉપધાર્ય વચસ્તસ્યા ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ ।
અપાણ્ડવમિદં કર્તું દ્રૌણેરસ્ત્રમબુધ્યત ॥ ૧૧ ॥
ઉપધાર્ય વચસ્તસ્યા ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ ।
અપાણ્ડવમિદં કર્તું દ્રૌણેરસ્ત્રમબુધ્યત ॥ ૧૧ ॥
તર્હ્યેવાથ મુનિશ્રેષ્ઠ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ સાયકાન્ ।
આત્મનોઽભિમુખાન્દીપ્તાનાલક્ષ્યાસ્ત્રાણ્યુપાદદુઃ ॥ ૧૨ ॥
આત્મનોઽભિમુખાન્દીપ્તાનાલક્ષ્યાસ્ત્રાણ્યુપાદદુઃ ॥ ૧૨ ॥
વ્યસનં વીક્ષ્ય તત્તેષામનન્યવિષયાત્મનામ્ ।
સુદર્શનેન સ્વાસ્ત્રેણ સ્વાનાં રક્ષાં વ્યધાદ્વિભુઃ ॥ ૧૩ ॥
સુદર્શનેન સ્વાસ્ત્રેણ સ્વાનાં રક્ષાં વ્યધાદ્વિભુઃ ॥ ૧૩ ॥
અન્તઃસ્થઃ સર્વભૂતાનામાત્મા યોગેશ્વરોહરિઃ ।
સ્વમાયયાવૃણોદ્ગર્ભં વૈરાટ્યાઃ કુરુતન્તવે ॥ ૧૪ ॥
સ્વમાયયાવૃણોદ્ગર્ભં વૈરાટ્યાઃ કુરુતન્તવે ॥ ૧૪ ॥
યદ્યપ્યસ્ત્રં બ્રહ્મશિરસ્ત્વમોઘં ચાપ્રતિક્રિયમ્ ।
વૈષ્ણવં તેજ આસાદ્ય સમશામ્યદ્ ભૃગૂદ્વહ ॥ ૧૫ ॥
વૈષ્ણવં તેજ આસાદ્ય સમશામ્યદ્ ભૃગૂદ્વહ ॥ ૧૫ ॥
મા મંસ્થા હ્યેતદાશ્ચર્યં સર્વાશ્ચર્યમયેઽચ્યુતે ।
ય ઇદં માયયા દેવ્યા સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૧૬ ॥
ય ઇદં માયયા દેવ્યા સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૧૬ ॥
બ્રહ્મતેજોવિનિર્મુક્તૈરાત્મજૈઃ સહ કૃષ્ણયા ।
પ્રયાણાભિમુખં કૃષ્ણમિદમાહ પૃથા સતી ॥ ૧૭ ॥
પ્રયાણાભિમુખં કૃષ્ણમિદમાહ પૃથા સતી ॥ ૧૭ ॥
કુન્ત્યુવાચ
નમસ્યે પુરુષં ત્વાદ્યમીશ્વરં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ।
અલક્ષ્યં સર્વભૂતાનામન્તર્બહિરવસ્થિતમ્ ॥ ૧૮ ॥
નમસ્યે પુરુષં ત્વાદ્યમીશ્વરં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ।
અલક્ષ્યં સર્વભૂતાનામન્તર્બહિરવસ્થિતમ્ ॥ ૧૮ ॥
માયાજવનિકાચ્છન્નમજ્ઞાધોક્ષજમવ્યયમ્ ।
ન લક્ષ્યસે મૂઢદૃશા નટો નાટ્યધરો યથા ॥ ૧૯ ॥
ન લક્ષ્યસે મૂઢદૃશા નટો નાટ્યધરો યથા ॥ ૧૯ ॥
તથા પરમહંસાનાં મુનીનામમલાત્મનામ્ ।
ભક્તિયોગવિધાનાર્થં કથં પશ્યેમ હિ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨૦ ॥
ભક્તિયોગવિધાનાર્થં કથં પશ્યેમ હિ સ્ત્રિયઃ ॥ ૨૦ ॥
કૃષ્ણાય વાસુદેવાય દેવકીનન્દનાય ચ ।
નન્દગોપકુમારાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ ॥ ૨૧ ॥
નન્દગોપકુમારાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ ॥ ૨૧ ॥
નમઃ પઙ્કજનાભાય નમઃ પઙ્કજમાલિને ।
નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે ॥ ૨૨ ॥
નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે ॥ ૨૨ ॥
યથા હૃષીકેશ ખલેન દેવકી
કંસેન રુદ્ધાતિચિરં શુચાર્પિતા ।
વિમોચિતાહં ચ સહાત્મજા વિભો
ત્વયૈવ નાથેન મુહુર્વિપદ્ગણાત્ ॥ ૨૩ ॥
કંસેન રુદ્ધાતિચિરં શુચાર્પિતા ।
વિમોચિતાહં ચ સહાત્મજા વિભો
ત્વયૈવ નાથેન મુહુર્વિપદ્ગણાત્ ॥ ૨૩ ॥
વિષાન્મહાગ્નેઃ પુરુષાદદર્શના-
દસત્સભાયા વનવાસકૃચ્છ્રતઃ ।
મૃધે મૃધેઽનેકમહારથાસ્ત્રતો
દ્રૌણ્યસ્ત્રતશ્ચાસ્મ હરેઽભિરક્ષિતાઃ ॥ ૨૪ ॥
દસત્સભાયા વનવાસકૃચ્છ્રતઃ ।
મૃધે મૃધેઽનેકમહારથાસ્ત્રતો
દ્રૌણ્યસ્ત્રતશ્ચાસ્મ હરેઽભિરક્ષિતાઃ ॥ ૨૪ ॥
વિપદઃ સન્તુ તાઃ શશ્વત્તત્ર તત્ર જગદ્ગુરો ।
ભવતો દર્શનં યત્સ્યાદપુનર્ભવદર્શનમ્ ॥ ૨૫ ॥
ભવતો દર્શનં યત્સ્યાદપુનર્ભવદર્શનમ્ ॥ ૨૫ ॥
જન્મૈશ્વર્યશ્રુતશ્રીભિરેધમાનમદઃ પુમાન્ ।
નૈવાર્હત્યભિધાતું વૈ ત્વામકિઞ્ચનગોચરમ્ ॥ ૨૬ ॥
નૈવાર્હત્યભિધાતું વૈ ત્વામકિઞ્ચનગોચરમ્ ॥ ૨૬ ॥
નમોઽકિઞ્ચનવિત્તાય નિવૃત્તગુણવૃત્તયે ।
આત્મારામાય શાન્તાય કૈવલ્યપતયે નમઃ ॥ ૨૭ ॥
આત્મારામાય શાન્તાય કૈવલ્યપતયે નમઃ ॥ ૨૭ ॥
મન્યે ત્વાં કાલમીશાનમનાદિનિધનં વિભુમ્ ।
સમં ચરન્તં સર્વત્ર ભૂતાનાં યન્મિથઃ કલિઃ ॥ ૨૮ ॥
સમં ચરન્તં સર્વત્ર ભૂતાનાં યન્મિથઃ કલિઃ ॥ ૨૮ ॥
ન વેદ કશ્ચિદ્ભગવંશ્ચિકીર્ષિતં
તવેહમાનસ્ય નૃણાં વિડમ્બનમ્ ।
ન યસ્ય કશ્ચિદ્દયિતોઽસ્તિ કર્હિચિદ્
દ્વેષ્યશ્ચ યસ્મિન્ વિષમા મતિર્નૃણામ્ ॥ ૨૯ ॥
તવેહમાનસ્ય નૃણાં વિડમ્બનમ્ ।
ન યસ્ય કશ્ચિદ્દયિતોઽસ્તિ કર્હિચિદ્
દ્વેષ્યશ્ચ યસ્મિન્ વિષમા મતિર્નૃણામ્ ॥ ૨૯ ॥
જન્મ કર્મ ચ વિશ્વાત્મન્નજસ્યાકર્તુરાત્મનઃ ।
તિર્યઙ્નૃષિષુ યાદઃસુ તદત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૩૦ ॥
તિર્યઙ્નૃષિષુ યાદઃસુ તદત્યન્તવિડમ્બનમ્ ॥ ૩૦ ॥
ગોપ્યાદદે ત્વયિ કૃતાગસિ દામ તાવદ્
યા તે દશાશ્રુકલિલાઞ્જનસમ્ભ્રમાક્ષમ્ ।
વક્ત્રં નિનીય ભયભાવનયા સ્થિતસ્ય
સા માં વિમોહયતિ ભીરપિ યદ્બિભેતિ ॥ ૩૧ ॥
યા તે દશાશ્રુકલિલાઞ્જનસમ્ભ્રમાક્ષમ્ ।
વક્ત્રં નિનીય ભયભાવનયા સ્થિતસ્ય
સા માં વિમોહયતિ ભીરપિ યદ્બિભેતિ ॥ ૩૧ ॥
કેચિદાહુરજં જાતં પુણ્યશ્લોકસ્ય કીર્તયે ।
યદોઃ પ્રિયસ્યાન્વવાયે મલયસ્યેવ ચન્દનમ્ ॥ ૩૨ ॥
યદોઃ પ્રિયસ્યાન્વવાયે મલયસ્યેવ ચન્દનમ્ ॥ ૩૨ ॥
અપરે વસુદેવસ્ય દેવક્યાં યાચિતોઽભ્યગાત્ ।
અજસ્ત્વમસ્ય ક્ષેમાય વધાય ચ સુરદ્વિષામ્ ॥ ૩૩ ॥
અજસ્ત્વમસ્ય ક્ષેમાય વધાય ચ સુરદ્વિષામ્ ॥ ૩૩ ॥
ભારાવતારણાયાન્યે ભુવો નાવ ઇવોદધૌ ।
સીદન્ત્યા ભૂરિભારેણ જાતો હ્યાત્મભુવાર્થિતઃ ॥ ૩૪ ॥
સીદન્ત્યા ભૂરિભારેણ જાતો હ્યાત્મભુવાર્થિતઃ ॥ ૩૪ ॥
ભવેઽસ્મિન્ ક્લિશ્યમાનાનામવિદ્યાકામકર્મભિઃ ।
શ્રવણસ્મરણાર્હાણિ કરિષ્યન્નિતિ કેચન ॥ ૩૫ ॥
શ્રવણસ્મરણાર્હાણિ કરિષ્યન્નિતિ કેચન ॥ ૩૫ ॥
શૃણ્વન્તિ ગાયન્તિ ગૃણન્ત્યભીક્ષ્ણશઃ
સ્મરન્તિ નન્દન્તિ તવેહિતં જનાઃ ।
ત એવ પશ્યન્ત્યચિરેણ તાવકં
ભવપ્રવાહોપરમં પદામ્બુજમ્ ॥ ૩૬ ॥
સ્મરન્તિ નન્દન્તિ તવેહિતં જનાઃ ।
ત એવ પશ્યન્ત્યચિરેણ તાવકં
ભવપ્રવાહોપરમં પદામ્બુજમ્ ॥ ૩૬ ॥
અપ્યદ્ય નસ્ત્વં સ્વકૃતેહિત પ્રભો
જિહાસસિ સ્વિત્સુહૃદોઽનુજીવિનઃ ।
યેષાં ન ચાન્યદ્ભવતઃ પદામ્બુજાત્
પરાયણં રાજસુ યોજિતાંહસામ્ ॥ ૩૭ ॥
જિહાસસિ સ્વિત્સુહૃદોઽનુજીવિનઃ ।
યેષાં ન ચાન્યદ્ભવતઃ પદામ્બુજાત્
પરાયણં રાજસુ યોજિતાંહસામ્ ॥ ૩૭ ॥
કે વયં નામરૂપાભ્યાં યદુભિઃ સહ પાણ્ડવાઃ ।
ભવતોઽદર્શનં યર્હિ હૃષીકાણામિવેશિતુઃ ॥ ૩૮ ॥
ભવતોઽદર્શનં યર્હિ હૃષીકાણામિવેશિતુઃ ॥ ૩૮ ॥
નેયં શોભિષ્યતે તત્ર યથેદાનીં ગદાધર ।
ત્વત્પદૈરઙ્કિતા ભાતિ સ્વલક્ષણવિલક્ષિતૈઃ ॥ ૩૯ ॥
ત્વત્પદૈરઙ્કિતા ભાતિ સ્વલક્ષણવિલક્ષિતૈઃ ॥ ૩૯ ॥
ઇમે જનપદાઃ સ્વૃદ્ધાઃ સુપક્વૌષધિવીરુધઃ ।
વનાદ્રિનદ્યુદન્વન્તો હ્યેધન્તે તવ વીક્ષિતૈઃ ॥ ૪૦ ॥
વનાદ્રિનદ્યુદન્વન્તો હ્યેધન્તે તવ વીક્ષિતૈઃ ॥ ૪૦ ॥
અથ વિશ્વેશ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વમૂર્તે સ્વકેષુ મે ।
સ્નેહપાશમિમં છિન્ધિ દૃઢં પાણ્ડુષુ વૃષ્ણિષુ ॥ ૪૧ ॥
સ્નેહપાશમિમં છિન્ધિ દૃઢં પાણ્ડુષુ વૃષ્ણિષુ ॥ ૪૧ ॥
ત્વયિ મેઽનન્યવિષયા મતિર્મધુપતેઽસકૃત્ ।
રતિમુદ્વહતાદદ્ધા ગઙ્ગેવૌઘમુદન્વતિ ॥ ૪૨ ॥
રતિમુદ્વહતાદદ્ધા ગઙ્ગેવૌઘમુદન્વતિ ॥ ૪૨ ॥
શ્રીકૃષ્ણ કૃષ્ણસખ વૃષ્ણ્યૃષભાવનિધ્રુગ્
રાજન્યવંશદહનાનપવર્ગવીર્ય ।
ગોવિન્દ ગોદ્વિજસુરાર્તિહરાવતાર
યોગેશ્વરાખિલગુરો ભગવન્નમસ્તે ॥ ૪૩ ॥
રાજન્યવંશદહનાનપવર્ગવીર્ય ।
ગોવિન્દ ગોદ્વિજસુરાર્તિહરાવતાર
યોગેશ્વરાખિલગુરો ભગવન્નમસ્તે ॥ ૪૩ ॥
સૂત ઉવાચ
પૃથયેત્થં કલપદૈઃ પરિણૂતાખિલોદયઃ ।
મન્દં જહાસ વૈકુણ્ઠો મોહયન્નિવ માયયા ॥ ૪૪ ॥
પૃથયેત્થં કલપદૈઃ પરિણૂતાખિલોદયઃ ।
મન્દં જહાસ વૈકુણ્ઠો મોહયન્નિવ માયયા ॥ ૪૪ ॥
તાં બાઢમિત્યુપામન્ત્ર્ય પ્રવિશ્ય ગજસાહ્વયમ્ ।
સ્ત્રિયશ્ચ સ્વપુરં યાસ્યન્ પ્રેમ્ણા રાજ્ઞા નિવારિતઃ ॥ ૪૫ ॥
સ્ત્રિયશ્ચ સ્વપુરં યાસ્યન્ પ્રેમ્ણા રાજ્ઞા નિવારિતઃ ॥ ૪૫ ॥
વ્યાસાદ્યૈરીશ્વરેહાજ્ઞૈઃ કૃષ્ણેનાદ્ભુતકર્મણા ।
પ્રબોધિતોઽપીતિહાસૈર્નાબુધ્યત શુચાર્પિતઃ ॥ ૪૬ ॥
પ્રબોધિતોઽપીતિહાસૈર્નાબુધ્યત શુચાર્પિતઃ ॥ ૪૬ ॥
આહ રાજા ધર્મસુતશ્ચિન્તયન્ સુહૃદાં વધમ્ ।
પ્રાકૃતેનાત્મના વિપ્રાઃ સ્નેહમોહવશં ગતઃ ॥ ૪૭ ॥
પ્રાકૃતેનાત્મના વિપ્રાઃ સ્નેહમોહવશં ગતઃ ॥ ૪૭ ॥
અહો મે પશ્યતાજ્ઞાનં હૃદિ રૂઢં દુરાત્મનઃ ।
પારક્યસ્યૈવ દેહસ્ય બહ્વ્યો મેઽક્ષૌહિણીર્હતાઃ ॥ ૪૮ ॥
પારક્યસ્યૈવ દેહસ્ય બહ્વ્યો મેઽક્ષૌહિણીર્હતાઃ ॥ ૪૮ ॥
બાલદ્વિજસુહૃન્મિત્રપિતૃભ્રાતૃગુરુદ્રુહઃ ।
ન મે સ્યાન્નિરયાન્મોક્ષો હ્યપિ વર્ષાયુતાયુતૈઃ ॥ ૪૯ ॥
ન મે સ્યાન્નિરયાન્મોક્ષો હ્યપિ વર્ષાયુતાયુતૈઃ ॥ ૪૯ ॥
નૈનો રાજ્ઞઃ પ્રજાભર્તુર્ધર્મયુદ્ધે વધો દ્વિષામ્ ।
ઇતિ મે ન તુ બોધાય કલ્પતે શાસનં વચઃ ॥ ૫૦ ॥
ઇતિ મે ન તુ બોધાય કલ્પતે શાસનં વચઃ ॥ ૫૦ ॥
સ્ત્રીણાં મદ્ધતબન્ધૂનાં દ્રોહો યોઽસાવિહોત્થિતઃ ।
કર્મભિર્ગૃહમેધીયૈર્નાહં કલ્પો વ્યપોહિતુમ્ ॥ ૫૧ ॥
કર્મભિર્ગૃહમેધીયૈર્નાહં કલ્પો વ્યપોહિતુમ્ ॥ ૫૧ ॥
યથા પઙ્કેન પઙ્કામ્ભઃ સુરયા વા સુરાકૃતમ્ ।
ભૂતહત્યાં તથૈવૈકાં ન યજ્ઞૈર્માર્ષ્ટુમર્હતિ ॥ ૫૨ ॥
ભૂતહત્યાં તથૈવૈકાં ન યજ્ઞૈર્માર્ષ્ટુમર્હતિ ॥ ૫૨ ॥