സൂത ഉവാച
അഥ തേ സമ്പരേതാനാം സ്വാനാമുദകമിച്ഛതാമ് ।
ദാതും സകൃഷ്ണാ ഗങ്ഗായാം പുരസ്കൃത്യ യയുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൧ ॥
അഥ തേ സമ്പരേതാനാം സ്വാനാമുദകമിച്ഛതാമ് ।
ദാതും സകൃഷ്ണാ ഗങ്ഗായാം പുരസ്കൃത്യ യയുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൧ ॥
തേ നിനീയോദകം സര്വേ വിലപ്യ ച ഭൃശം പുനഃ ।
ആപ്ലുതാ ഹരിപാദാബ്ജരജഃപൂതസരിജ്ജലേ ॥ ൨ ॥
ആപ്ലുതാ ഹരിപാദാബ്ജരജഃപൂതസരിജ്ജലേ ॥ ൨ ॥
തത്രാസീനം കുരുപതിം ധൃതരാഷ്ട്രം സഹാനുജമ് ।
ഗാന്ധാരീം പുത്രശോകാര്താം പൃഥാം കൃഷ്ണാം ച മാധവഃ ॥ ൩ ॥
ഗാന്ധാരീം പുത്രശോകാര്താം പൃഥാം കൃഷ്ണാം ച മാധവഃ ॥ ൩ ॥
സാന്ത്വയാമാസ മുനിഭിര്ഹതബന്ധൂഞ്ശുചാര്പിതാന് ।
ഭൂതേഷു കാലസ്യ ഗതിം ദര്ശയന്ന പ്രതിക്രിയാമ് ॥ ൪ ॥
ഭൂതേഷു കാലസ്യ ഗതിം ദര്ശയന്ന പ്രതിക്രിയാമ് ॥ ൪ ॥
സാധയിത്വാജാതശത്രോഃ സ്വം രാജ്യം കിതവൈര്ഹൃതമ് ।
ഘാതയിത്വാസതോ രാജ്ഞഃ കചസ്പര്ശക്ഷതായുഷഃ ॥ ൫ ॥
ഘാതയിത്വാസതോ രാജ്ഞഃ കചസ്പര്ശക്ഷതായുഷഃ ॥ ൫ ॥
യാജയിത്വാശ്വമേധൈസ്തം ത്രിഭിരുത്തമകല്പകൈഃ ।
തദ്യശഃ പാവനം ദിക്ഷു ശതമന്യോരിവാതനോത് ॥ ൬ ॥
തദ്യശഃ പാവനം ദിക്ഷു ശതമന്യോരിവാതനോത് ॥ ൬ ॥
ആമന്ത്ര്യ പാണ്ഡുപുത്രാംശ്ച ശൈനേയോദ്ധവസംയുതഃ ।
ദ്വൈപായനാദിഭിര്വിപ്രൈഃ പൂജിതൈഃ പ്രതിപൂജിതഃ ॥ ൭ ॥
ദ്വൈപായനാദിഭിര്വിപ്രൈഃ പൂജിതൈഃ പ്രതിപൂജിതഃ ॥ ൭ ॥
ഗന്തും കൃതമതിര്ബ്രഹ്മന് ദ്വാരകാം രഥമാസ്ഥിതഃ ।
ഉപലേഭേഽഭിധാവന്തീമുത്തരാം ഭയവിഹ്വലാമ് ॥ ൮ ॥
ഉപലേഭേഽഭിധാവന്തീമുത്തരാം ഭയവിഹ്വലാമ് ॥ ൮ ॥
ഉത്തരോവാച
പാഹി പാഹി മഹായോഗിന് ദേവദേവ ജഗത്പതേ ।
നാന്യം ത്വദഭയം പശ്യേ യത്ര മൃത്യുഃ പരസ്പരമ് ॥ ൯ ॥
പാഹി പാഹി മഹായോഗിന് ദേവദേവ ജഗത്പതേ ।
നാന്യം ത്വദഭയം പശ്യേ യത്ര മൃത്യുഃ പരസ്പരമ് ॥ ൯ ॥
അഭിദ്രവതി മാമീശ ശരസ്തപ്തായസോ വിഭോ ।
കാമം ദഹതു മാം നാഥ മാ മേ ഗര്ഭോ നിപാത്യതാമ് ॥ ൧൦ ॥
കാമം ദഹതു മാം നാഥ മാ മേ ഗര്ഭോ നിപാത്യതാമ് ॥ ൧൦ ॥
സൂത ഉവാച
ഉപധാര്യ വചസ്തസ്യാ ഭഗവാന് ഭക്തവത്സലഃ ।
അപാണ്ഡവമിദം കര്തും ദ്രൌണേരസ്ത്രമബുധ്യത ॥ ൧൧ ॥
ഉപധാര്യ വചസ്തസ്യാ ഭഗവാന് ഭക്തവത്സലഃ ।
അപാണ്ഡവമിദം കര്തും ദ്രൌണേരസ്ത്രമബുധ്യത ॥ ൧൧ ॥
തര്ഹ്യേവാഥ മുനിശ്രേഷ്ഠ പാണ്ഡവാഃ പഞ്ച സായകാന് ।
ആത്മനോഽഭിമുഖാന്ദീപ്താനാലക്ഷ്യാസ്ത്രാണ്യുപാദദുഃ ॥ ൧൨ ॥
ആത്മനോഽഭിമുഖാന്ദീപ്താനാലക്ഷ്യാസ്ത്രാണ്യുപാദദുഃ ॥ ൧൨ ॥
വ്യസനം വീക്ഷ്യ തത്തേഷാമനന്യവിഷയാത്മനാമ് ।
സുദര്ശനേന സ്വാസ്ത്രേണ സ്വാനാം രക്ഷാം വ്യധാദ്വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
സുദര്ശനേന സ്വാസ്ത്രേണ സ്വാനാം രക്ഷാം വ്യധാദ്വിഭുഃ ॥ ൧൩ ॥
അന്തഃസ്ഥഃ സര്വഭൂതാനാമാത്മാ യോഗേശ്വരോഹരിഃ ।
സ്വമായയാവൃണോദ്ഗര്ഭം വൈരാട്യാഃ കുരുതന്തവേ ॥ ൧൪ ॥
സ്വമായയാവൃണോദ്ഗര്ഭം വൈരാട്യാഃ കുരുതന്തവേ ॥ ൧൪ ॥
യദ്യപ്യസ്ത്രം ബ്രഹ്മശിരസ്ത്വമോഘം ചാപ്രതിക്രിയമ് ।
വൈഷ്ണവം തേജ ആസാദ്യ സമശാമ്യദ് ഭൃഗൂദ്വഹ ॥ ൧൫ ॥
വൈഷ്ണവം തേജ ആസാദ്യ സമശാമ്യദ് ഭൃഗൂദ്വഹ ॥ ൧൫ ॥
മാ മംസ്ഥാ ഹ്യേതദാശ്ചര്യം സര്വാശ്ചര്യമയേഽച്യുതേ ।
യ ഇദം മായയാ ദേവ്യാ സൃജത്യവതി ഹന്ത്യജഃ ॥ ൧൬ ॥
യ ഇദം മായയാ ദേവ്യാ സൃജത്യവതി ഹന്ത്യജഃ ॥ ൧൬ ॥
ബ്രഹ്മതേജോവിനിര്മുക്തൈരാത്മജൈഃ സഹ കൃഷ്ണയാ ।
പ്രയാണാഭിമുഖം കൃഷ്ണമിദമാഹ പൃഥാ സതീ ॥ ൧൭ ॥
പ്രയാണാഭിമുഖം കൃഷ്ണമിദമാഹ പൃഥാ സതീ ॥ ൧൭ ॥
കുന്ത്യുവാച
നമസ്യേ പുരുഷം ത്വാദ്യമീശ്വരം പ്രകൃതേഃ പരമ് ।
അലക്ഷ്യം സര്വഭൂതാനാമന്തര്ബഹിരവസ്ഥിതമ് ॥ ൧൮ ॥
നമസ്യേ പുരുഷം ത്വാദ്യമീശ്വരം പ്രകൃതേഃ പരമ് ।
അലക്ഷ്യം സര്വഭൂതാനാമന്തര്ബഹിരവസ്ഥിതമ് ॥ ൧൮ ॥
മായാജവനികാച്ഛന്നമജ്ഞാധോക്ഷജമവ്യയമ് ।
ന ലക്ഷ്യസേ മൂഢദൃശാ നടോ നാട്യധരോ യഥാ ॥ ൧൯ ॥
ന ലക്ഷ്യസേ മൂഢദൃശാ നടോ നാട്യധരോ യഥാ ॥ ൧൯ ॥
തഥാ പരമഹംസാനാം മുനീനാമമലാത്മനാമ് ।
ഭക്തിയോഗവിധാനാര്ഥം കഥം പശ്യേമ ഹി സ്ത്രിയഃ ॥ ൨൦ ॥
ഭക്തിയോഗവിധാനാര്ഥം കഥം പശ്യേമ ഹി സ്ത്രിയഃ ॥ ൨൦ ॥
കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ദേവകീനന്ദനായ ച ।
നന്ദഗോപകുമാരായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ ॥ ൨൧ ॥
നന്ദഗോപകുമാരായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ ॥ ൨൧ ॥
നമഃ പങ്കജനാഭായ നമഃ പങ്കജമാലിനേ ।
നമഃ പങ്കജനേത്രായ നമസ്തേ പങ്കജാങ്ഘ്രയേ ॥ ൨൨ ॥
നമഃ പങ്കജനേത്രായ നമസ്തേ പങ്കജാങ്ഘ്രയേ ॥ ൨൨ ॥
യഥാ ഹൃഷീകേശ ഖലേന ദേവകീ
കംസേന രുദ്ധാതിചിരം ശുചാര്പിതാ ।
വിമോചിതാഹം ച സഹാത്മജാ വിഭോ
ത്വയൈവ നാഥേന മുഹുര്വിപദ്ഗണാത് ॥ ൨൩ ॥
കംസേന രുദ്ധാതിചിരം ശുചാര്പിതാ ।
വിമോചിതാഹം ച സഹാത്മജാ വിഭോ
ത്വയൈവ നാഥേന മുഹുര്വിപദ്ഗണാത് ॥ ൨൩ ॥
വിഷാന്മഹാഗ്നേഃ പുരുഷാദദര്ശനാ-
ദസത്സഭായാ വനവാസകൃച്ഛ്രതഃ ।
മൃധേ മൃധേഽനേകമഹാരഥാസ്ത്രതോ
ദ്രൌണ്യസ്ത്രതശ്ചാസ്മ ഹരേഽഭിരക്ഷിതാഃ ॥ ൨൪ ॥
ദസത്സഭായാ വനവാസകൃച്ഛ്രതഃ ।
മൃധേ മൃധേഽനേകമഹാരഥാസ്ത്രതോ
ദ്രൌണ്യസ്ത്രതശ്ചാസ്മ ഹരേഽഭിരക്ഷിതാഃ ॥ ൨൪ ॥
വിപദഃ സന്തു താഃ ശശ്വത്തത്ര തത്ര ജഗദ്ഗുരോ ।
ഭവതോ ദര്ശനം യത്സ്യാദപുനര്ഭവദര്ശനമ് ॥ ൨൫ ॥
ഭവതോ ദര്ശനം യത്സ്യാദപുനര്ഭവദര്ശനമ് ॥ ൨൫ ॥
ജന്മൈശ്വര്യശ്രുതശ്രീഭിരേധമാനമദഃ പുമാന് ।
നൈവാര്ഹത്യഭിധാതും വൈ ത്വാമകിഞ്ചനഗോചരമ് ॥ ൨൬ ॥
നൈവാര്ഹത്യഭിധാതും വൈ ത്വാമകിഞ്ചനഗോചരമ് ॥ ൨൬ ॥
നമോഽകിഞ്ചനവിത്തായ നിവൃത്തഗുണവൃത്തയേ ।
ആത്മാരാമായ ശാന്തായ കൈവല്യപതയേ നമഃ ॥ ൨൭ ॥
ആത്മാരാമായ ശാന്തായ കൈവല്യപതയേ നമഃ ॥ ൨൭ ॥
മന്യേ ത്വാം കാലമീശാനമനാദിനിധനം വിഭുമ് ।
സമം ചരന്തം സര്വത്ര ഭൂതാനാം യന്മിഥഃ കലിഃ ॥ ൨൮ ॥
സമം ചരന്തം സര്വത്ര ഭൂതാനാം യന്മിഥഃ കലിഃ ॥ ൨൮ ॥
ന വേദ കശ്ചിദ്ഭഗവംശ്ചികീര്ഷിതം
തവേഹമാനസ്യ നൃണാം വിഡമ്ബനമ് ।
ന യസ്യ കശ്ചിദ്ദയിതോഽസ്തി കര്ഹിചിദ്
ദ്വേഷ്യശ്ച യസ്മിന് വിഷമാ മതിര്നൃണാമ് ॥ ൨൯ ॥
തവേഹമാനസ്യ നൃണാം വിഡമ്ബനമ് ।
ന യസ്യ കശ്ചിദ്ദയിതോഽസ്തി കര്ഹിചിദ്
ദ്വേഷ്യശ്ച യസ്മിന് വിഷമാ മതിര്നൃണാമ് ॥ ൨൯ ॥
ജന്മ കര്മ ച വിശ്വാത്മന്നജസ്യാകര്തുരാത്മനഃ ।
തിര്യങ്നൃഷിഷു യാദഃസു തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൩൦ ॥
തിര്യങ്നൃഷിഷു യാദഃസു തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ് ॥ ൩൦ ॥
ഗോപ്യാദദേ ത്വയി കൃതാഗസി ദാമ താവദ്
യാ തേ ദശാശ്രുകലിലാഞ്ജനസമ്ഭ്രമാക്ഷമ് ।
വക്ത്രം നിനീയ ഭയഭാവനയാ സ്ഥിതസ്യ
സാ മാം വിമോഹയതി ഭീരപി യദ്ബിഭേതി ॥ ൩൧ ॥
യാ തേ ദശാശ്രുകലിലാഞ്ജനസമ്ഭ്രമാക്ഷമ് ।
വക്ത്രം നിനീയ ഭയഭാവനയാ സ്ഥിതസ്യ
സാ മാം വിമോഹയതി ഭീരപി യദ്ബിഭേതി ॥ ൩൧ ॥
കേചിദാഹുരജം ജാതം പുണ്യശ്ലോകസ്യ കീര്തയേ ।
യദോഃ പ്രിയസ്യാന്വവായേ മലയസ്യേവ ചന്ദനമ് ॥ ൩൨ ॥
യദോഃ പ്രിയസ്യാന്വവായേ മലയസ്യേവ ചന്ദനമ് ॥ ൩൨ ॥
അപരേ വസുദേവസ്യ ദേവക്യാം യാചിതോഽഭ്യഗാത് ।
അജസ്ത്വമസ്യ ക്ഷേമായ വധായ ച സുരദ്വിഷാമ് ॥ ൩൩ ॥
അജസ്ത്വമസ്യ ക്ഷേമായ വധായ ച സുരദ്വിഷാമ് ॥ ൩൩ ॥
ഭാരാവതാരണായാന്യേ ഭുവോ നാവ ഇവോദധൌ ।
സീദന്ത്യാ ഭൂരിഭാരേണ ജാതോ ഹ്യാത്മഭുവാര്ഥിതഃ ॥ ൩൪ ॥
സീദന്ത്യാ ഭൂരിഭാരേണ ജാതോ ഹ്യാത്മഭുവാര്ഥിതഃ ॥ ൩൪ ॥
ഭവേഽസ്മിന് ക്ലിശ്യമാനാനാമവിദ്യാകാമകര്മഭിഃ ।
ശ്രവണസ്മരണാര്ഹാണി കരിഷ്യന്നിതി കേചന ॥ ൩൫ ॥
ശ്രവണസ്മരണാര്ഹാണി കരിഷ്യന്നിതി കേചന ॥ ൩൫ ॥
ശൃണ്വന്തി ഗായന്തി ഗൃണന്ത്യഭീക്ഷ്ണശഃ
സ്മരന്തി നന്ദന്തി തവേഹിതം ജനാഃ ।
ത ഏവ പശ്യന്ത്യചിരേണ താവകം
ഭവപ്രവാഹോപരമം പദാമ്ബുജമ് ॥ ൩൬ ॥
സ്മരന്തി നന്ദന്തി തവേഹിതം ജനാഃ ।
ത ഏവ പശ്യന്ത്യചിരേണ താവകം
ഭവപ്രവാഹോപരമം പദാമ്ബുജമ് ॥ ൩൬ ॥
അപ്യദ്യ നസ്ത്വം സ്വകൃതേഹിത പ്രഭോ
ജിഹാസസി സ്വിത്സുഹൃദോഽനുജീവിനഃ ।
യേഷാം ന ചാന്യദ്ഭവതഃ പദാമ്ബുജാത്
പരായണം രാജസു യോജിതാംഹസാമ് ॥ ൩൭ ॥
ജിഹാസസി സ്വിത്സുഹൃദോഽനുജീവിനഃ ।
യേഷാം ന ചാന്യദ്ഭവതഃ പദാമ്ബുജാത്
പരായണം രാജസു യോജിതാംഹസാമ് ॥ ൩൭ ॥
കേ വയം നാമരൂപാഭ്യാം യദുഭിഃ സഹ പാണ്ഡവാഃ ।
ഭവതോഽദര്ശനം യര്ഹി ഹൃഷീകാണാമിവേശിതുഃ ॥ ൩൮ ॥
ഭവതോഽദര്ശനം യര്ഹി ഹൃഷീകാണാമിവേശിതുഃ ॥ ൩൮ ॥
നേയം ശോഭിഷ്യതേ തത്ര യഥേദാനീം ഗദാധര ।
ത്വത്പദൈരങ്കിതാ ഭാതി സ്വലക്ഷണവിലക്ഷിതൈഃ ॥ ൩൯ ॥
ത്വത്പദൈരങ്കിതാ ഭാതി സ്വലക്ഷണവിലക്ഷിതൈഃ ॥ ൩൯ ॥
ഇമേ ജനപദാഃ സ്വൃദ്ധാഃ സുപക്വൌഷധിവീരുധഃ ।
വനാദ്രിനദ്യുദന്വന്തോ ഹ്യേധന്തേ തവ വീക്ഷിതൈഃ ॥ ൪൦ ॥
വനാദ്രിനദ്യുദന്വന്തോ ഹ്യേധന്തേ തവ വീക്ഷിതൈഃ ॥ ൪൦ ॥
അഥ വിശ്വേശ വിശ്വാത്മന് വിശ്വമൂര്തേ സ്വകേഷു മേ ।
സ്നേഹപാശമിമം ഛിന്ധി ദൃഢം പാണ്ഡുഷു വൃഷ്ണിഷു ॥ ൪൧ ॥
സ്നേഹപാശമിമം ഛിന്ധി ദൃഢം പാണ്ഡുഷു വൃഷ്ണിഷു ॥ ൪൧ ॥
ത്വയി മേഽനന്യവിഷയാ മതിര്മധുപതേഽസകൃത് ।
രതിമുദ്വഹതാദദ്ധാ ഗങ്ഗേവൌഘമുദന്വതി ॥ ൪൨ ॥
രതിമുദ്വഹതാദദ്ധാ ഗങ്ഗേവൌഘമുദന്വതി ॥ ൪൨ ॥
ശ്രീകൃഷ്ണ കൃഷ്ണസഖ വൃഷ്ണ്യൃഷഭാവനിധ്രുഗ്
രാജന്യവംശദഹനാനപവര്ഗവീര്യ ।
ഗോവിന്ദ ഗോദ്വിജസുരാര്തിഹരാവതാര
യോഗേശ്വരാഖിലഗുരോ ഭഗവന്നമസ്തേ ॥ ൪൩ ॥
രാജന്യവംശദഹനാനപവര്ഗവീര്യ ।
ഗോവിന്ദ ഗോദ്വിജസുരാര്തിഹരാവതാര
യോഗേശ്വരാഖിലഗുരോ ഭഗവന്നമസ്തേ ॥ ൪൩ ॥
സൂത ഉവാച
പൃഥയേത്ഥം കലപദൈഃ പരിണൂതാഖിലോദയഃ ।
മന്ദം ജഹാസ വൈകുണ്ഠോ മോഹയന്നിവ മായയാ ॥ ൪൪ ॥
പൃഥയേത്ഥം കലപദൈഃ പരിണൂതാഖിലോദയഃ ।
മന്ദം ജഹാസ വൈകുണ്ഠോ മോഹയന്നിവ മായയാ ॥ ൪൪ ॥
താം ബാഢമിത്യുപാമന്ത്ര്യ പ്രവിശ്യ ഗജസാഹ്വയമ് ।
സ്ത്രിയശ്ച സ്വപുരം യാസ്യന് പ്രേമ്ണാ രാജ്ഞാ നിവാരിതഃ ॥ ൪൫ ॥
സ്ത്രിയശ്ച സ്വപുരം യാസ്യന് പ്രേമ്ണാ രാജ്ഞാ നിവാരിതഃ ॥ ൪൫ ॥
വ്യാസാദ്യൈരീശ്വരേഹാജ്ഞൈഃ കൃഷ്ണേനാദ്ഭുതകര്മണാ ।
പ്രബോധിതോഽപീതിഹാസൈര്നാബുധ്യത ശുചാര്പിതഃ ॥ ൪൬ ॥
പ്രബോധിതോഽപീതിഹാസൈര്നാബുധ്യത ശുചാര്പിതഃ ॥ ൪൬ ॥
ആഹ രാജാ ധര്മസുതശ്ചിന്തയന് സുഹൃദാം വധമ് ।
പ്രാകൃതേനാത്മനാ വിപ്രാഃ സ്നേഹമോഹവശം ഗതഃ ॥ ൪൭ ॥
പ്രാകൃതേനാത്മനാ വിപ്രാഃ സ്നേഹമോഹവശം ഗതഃ ॥ ൪൭ ॥
അഹോ മേ പശ്യതാജ്ഞാനം ഹൃദി രൂഢം ദുരാത്മനഃ ।
പാരക്യസ്യൈവ ദേഹസ്യ ബഹ്വ്യോ മേഽക്ഷൌഹിണീര്ഹതാഃ ॥ ൪൮ ॥
പാരക്യസ്യൈവ ദേഹസ്യ ബഹ്വ്യോ മേഽക്ഷൌഹിണീര്ഹതാഃ ॥ ൪൮ ॥
ബാലദ്വിജസുഹൃന്മിത്രപിതൃഭ്രാതൃഗുരുദ്രുഹഃ ।
ന മേ സ്യാന്നിരയാന്മോക്ഷോ ഹ്യപി വര്ഷായുതായുതൈഃ ॥ ൪൯ ॥
ന മേ സ്യാന്നിരയാന്മോക്ഷോ ഹ്യപി വര്ഷായുതായുതൈഃ ॥ ൪൯ ॥
നൈനോ രാജ്ഞഃ പ്രജാഭര്തുര്ധര്മയുദ്ധേ വധോ ദ്വിഷാമ് ।
ഇതി മേ ന തു ബോധായ കല്പതേ ശാസനം വചഃ ॥ ൫൦ ॥
ഇതി മേ ന തു ബോധായ കല്പതേ ശാസനം വചഃ ॥ ൫൦ ॥
സ്ത്രീണാം മദ്ധതബന്ധൂനാം ദ്രോഹോ യോഽസാവിഹോത്ഥിതഃ ।
കര്മഭിര്ഗൃഹമേധീയൈര്നാഹം കല്പോ വ്യപോഹിതുമ് ॥ ൫൧ ॥
കര്മഭിര്ഗൃഹമേധീയൈര്നാഹം കല്പോ വ്യപോഹിതുമ് ॥ ൫൧ ॥
യഥാ പങ്കേന പങ്കാമ്ഭഃ സുരയാ വാ സുരാകൃതമ് ।
ഭൂതഹത്യാം തഥൈവൈകാം ന യജ്ഞൈര്മാര്ഷ്ടുമര്ഹതി ॥ ൫൨ ॥
ഭൂതഹത്യാം തഥൈവൈകാം ന യജ്ഞൈര്മാര്ഷ്ടുമര്ഹതി ॥ ൫൨ ॥