శ్రీశుక ఉవాచ
గోపా నన్దాదయః శ్రుత్వా ద్రుమయోః పతతోరవమ్ ।
తత్రాజగ్ముః కురుశ్రేష్ఠ నిర్ఘాతభయశఙ్కితాః ॥ ౧ ॥
గోపా నన్దాదయః శ్రుత్వా ద్రుమయోః పతతోరవమ్ ।
తత్రాజగ్ముః కురుశ్రేష్ఠ నిర్ఘాతభయశఙ్కితాః ॥ ౧ ॥
భూమ్యాం నిపతితౌ తత్ర దదృశుర్యమలార్జునౌ ।
బభ్రముస్తదవిజ్ఞాయ లక్ష్యం పతనకారణమ్ ॥ ౨ ॥
బభ్రముస్తదవిజ్ఞాయ లక్ష్యం పతనకారణమ్ ॥ ౨ ॥
ఉలూఖలం వికర్షన్తం దామ్నా బద్ధం చ బాలకమ్ ।
కస్యేదం కుత ఆశ్చర్యముత్పాత ఇతి కాతరాః ॥ ౩ ॥
కస్యేదం కుత ఆశ్చర్యముత్పాత ఇతి కాతరాః ॥ ౩ ॥
బాలా ఊచురనేనేతి తిర్యగ్గతములూఖలమ్ ।
వికర్షతా మధ్యగేన పురుషావప్యచక్ష్మహి ॥ ౪ ॥
వికర్షతా మధ్యగేన పురుషావప్యచక్ష్మహి ॥ ౪ ॥
న తే తదుక్తం జగృహుర్న ఘటేతేతి తస్య తత్ ।
బాలస్యోత్పాటనం తర్వోః కేచిత్సన్దిగ్ధచేతసః ॥ ౫ ॥
బాలస్యోత్పాటనం తర్వోః కేచిత్సన్దిగ్ధచేతసః ॥ ౫ ॥
ఉలూఖలం వికర్షన్తం దామ్నా బద్ధం స్వమాత్మజమ్ ।
విలోక్య నన్దః ప్రహసద్వదనో విముమోచ హ ॥ ౬ ॥
విలోక్య నన్దః ప్రహసద్వదనో విముమోచ హ ॥ ౬ ॥
గోపీభిః స్తోభితోఽనృత్యద్ భగవాన్బాలవత్క్వచిత్ ।
ఉద్గాయతి క్వచిన్ముగ్ధస్తద్వశో దారుయన్త్రవత్ ॥ ౭ ॥
ఉద్గాయతి క్వచిన్ముగ్ధస్తద్వశో దారుయన్త్రవత్ ॥ ౭ ॥
బిభర్తి క్వచిదాజ్ఞప్తః పీఠకోన్మానపాదుకమ్ ।
బాహుక్షేపం చ కురుతే స్వానాం చ ప్రీతిమావహన్ ॥ ౮ ॥
బాహుక్షేపం చ కురుతే స్వానాం చ ప్రీతిమావహన్ ॥ ౮ ॥
దర్శయంస్తద్విదాం లోక ఆత్మనో భృత్యవశ్యతామ్ ।
వ్రజస్యోవాహ వై హర్షం భగవాన్ బాలచేష్టితైః ॥ ౯ ॥
వ్రజస్యోవాహ వై హర్షం భగవాన్ బాలచేష్టితైః ॥ ౯ ॥
క్రీణీహి భోః ఫలానీతి శ్రుత్వా సత్వరమచ్యుతః ।
ఫలార్థీ ధాన్యమాదాయ యయౌ సర్వఫలప్రదః ॥ ౧౦ ॥
ఫలార్థీ ధాన్యమాదాయ యయౌ సర్వఫలప్రదః ॥ ౧౦ ॥
ఫలవిక్రయిణీ తస్య చ్యుతధాన్యకరద్వయమ్ ।
ఫలైరపూరయద్ రత్నైః ఫలభాణ్డమపూరి చ ॥ ౧౧ ॥
ఫలైరపూరయద్ రత్నైః ఫలభాణ్డమపూరి చ ॥ ౧౧ ॥
సరిత్తీరగతం కృష్ణం భగ్నార్జునమథాహ్వయత్ ।
రామం చ రోహిణీ దేవీ క్రీడన్తం బాలకైర్భృశమ్ ॥ ౧౨ ॥
రామం చ రోహిణీ దేవీ క్రీడన్తం బాలకైర్భృశమ్ ॥ ౧౨ ॥
నోపేయాతాం యదాహూతౌ క్రీడాసఙ్గేన పుత్రకౌ ।
యశోదాం ప్రేషయామాస రోహిణీ పుత్రవత్సలామ్ ॥ ౧౩ ॥
యశోదాం ప్రేషయామాస రోహిణీ పుత్రవత్సలామ్ ॥ ౧౩ ॥
క్రీడన్తం సా సుతం బాలైరతివేలం సహాగ్రజమ్ ।
యశోదాజోహవీత్కృష్ణం పుత్రస్నేహస్నుతస్తనీ ॥ ౧౪ ॥
యశోదాజోహవీత్కృష్ణం పుత్రస్నేహస్నుతస్తనీ ॥ ౧౪ ॥
కృష్ణ కృష్ణారవిన్దాక్ష తాత ఏహి స్తనం పిబ ।
అలం విహారైః క్షుత్క్షాన్తః క్రీడాశ్రాన్తోఽసి పుత్రక ॥ ౧౫ ॥
అలం విహారైః క్షుత్క్షాన్తః క్రీడాశ్రాన్తోఽసి పుత్రక ॥ ౧౫ ॥
హే రామాగచ్ఛ తాతాశు సానుజః కులనన్దన ।
ప్రాతరేవ కృతాహారస్తద్ భవాన్భోక్తుమర్హతి ॥ ౧౬ ॥
ప్రాతరేవ కృతాహారస్తద్ భవాన్భోక్తుమర్హతి ॥ ౧౬ ॥
ప్రతీక్షతేత్వాం దాశార్హ భోక్ష్యమాణో వ్రజాధిపః ।
ఏహ్యావయోః ప్రియం ధేహి స్వగృహాన్యాత బాలకాః ॥ ౧౭ ॥
ఏహ్యావయోః ప్రియం ధేహి స్వగృహాన్యాత బాలకాః ॥ ౧౭ ॥
ధూలిధూసరితాఙ్గస్త్వం పుత్ర మజ్జనమావహ ।
జన్మర్క్షం తేఽద్య భవతి విప్రేభ్యో దేహి గాః శుచిః ॥ ౧౮ ॥
జన్మర్క్షం తేఽద్య భవతి విప్రేభ్యో దేహి గాః శుచిః ॥ ౧౮ ॥
పశ్య పశ్య వయస్యాంస్తే మాతృమృష్టాన్స్వలఙ్కృతాన్ ।
త్వం చ స్నాతః కృతాహారో విహరస్వ స్వలఙ్కృతః ॥ ౧౯ ॥
త్వం చ స్నాతః కృతాహారో విహరస్వ స్వలఙ్కృతః ॥ ౧౯ ॥
ఇత్థం యశోదా తమశేషశేఖరం
మత్వా సుతం స్నేహనిబద్ధధీర్నృప ।
హస్తే గృహీత్వా సహరామమచ్యుతం
నీత్వా స్వవాటం కృతవత్యథోదయమ్ ॥ ౨౦ ॥
మత్వా సుతం స్నేహనిబద్ధధీర్నృప ।
హస్తే గృహీత్వా సహరామమచ్యుతం
నీత్వా స్వవాటం కృతవత్యథోదయమ్ ॥ ౨౦ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
గోపవృద్ధా మహోత్పాతాననుభూయ బృహద్వనే ।
నన్దాదయః సమాగమ్య వ్రజకార్యమమన్త్రయన్ ॥ ౨౧ ॥
గోపవృద్ధా మహోత్పాతాననుభూయ బృహద్వనే ।
నన్దాదయః సమాగమ్య వ్రజకార్యమమన్త్రయన్ ॥ ౨౧ ॥
తత్రోపానన్దనామాహ గోపో జ్ఞానవయోఽధికః ।
దేశకాలార్థతత్త్వజ్ఞః ప్రియకృద్ రామకృష్ణయోః ॥ ౨౨ ॥
దేశకాలార్థతత్త్వజ్ఞః ప్రియకృద్ రామకృష్ణయోః ॥ ౨౨ ॥
ఉత్థాతవ్యమితోఽస్మాభిర్గోకులస్య హితైషిభిః ।
ఆయాన్త్యత్ర మహోత్పాతా బాలానాం నాశహేతవః ॥ ౨౩ ॥
ఆయాన్త్యత్ర మహోత్పాతా బాలానాం నాశహేతవః ॥ ౨౩ ॥
ముక్తః కథఞ్చిద్రాక్షస్యా బాలఘ్న్యా బాలకో హ్యసౌ ।
హరేరనుగ్రహాన్నూనమనశ్చోపరి నాపతత్ ॥ ౨౪ ॥
హరేరనుగ్రహాన్నూనమనశ్చోపరి నాపతత్ ॥ ౨౪ ॥
చక్రవాతేన నీతోఽయం దైత్యేన విపదం వియత్ ।
శిలాయాం పతితస్తత్ర పరిత్రాతః సురేశ్వరైః ॥ ౨౫ ॥
శిలాయాం పతితస్తత్ర పరిత్రాతః సురేశ్వరైః ॥ ౨౫ ॥
యన్న మ్రియేత ద్రుమయోరన్తరం ప్రాప్య బాలకః ।
అసావన్యతమో వాపి తదప్యచ్యుతరక్షణమ్ ॥ ౨౬ ॥
అసావన్యతమో వాపి తదప్యచ్యుతరక్షణమ్ ॥ ౨౬ ॥
యావదౌత్పాతికోఽరిష్టో వ్రజం నాభిభవేదితః ।
తావద్బాలానుపాదాయ యాస్యామోఽన్యత్ర సానుగాః ॥ ౨౭ ॥
తావద్బాలానుపాదాయ యాస్యామోఽన్యత్ర సానుగాః ॥ ౨౭ ॥
వనం వృన్దావనం నామ పశవ్యం నవకాననమ్ ।
గోపగోపీగవాం సేవ్యం పుణ్యాద్రితృణవీరుధమ్ ॥ ౨౮ ॥
గోపగోపీగవాం సేవ్యం పుణ్యాద్రితృణవీరుధమ్ ॥ ౨౮ ॥
తత్తత్రాద్యైవ యాస్యామః శకటాన్ యుఙ్త మా చిరమ్ ।
గోధనాన్యగ్రతో యాన్తు భవతాం యది రోచతే ॥ ౨౯ ॥
గోధనాన్యగ్రతో యాన్తు భవతాం యది రోచతే ॥ ౨౯ ॥
తచ్ఛ్రుత్వైకధియో గోపాః సాధు సాధ్వితి వాదినః ।
వ్రజాన్స్వాన్స్వాన్సమాయుజ్య యయూ రూఢపరిచ్ఛదాః ॥ ౩౦ ॥
వ్రజాన్స్వాన్స్వాన్సమాయుజ్య యయూ రూఢపరిచ్ఛదాః ॥ ౩౦ ॥
వృద్ధాన్బాలాన్స్త్రియో రాజన్సర్వోపకరణాని చ ।
అనఃస్వారోప్య గోపాలా యత్తా ఆత్తశరాసనాః ॥ ౩౧ ॥
అనఃస్వారోప్య గోపాలా యత్తా ఆత్తశరాసనాః ॥ ౩౧ ॥
గోధనాని పురస్కృత్య శృఙ్గాణ్యాపూర్య సర్వతః ।
తూర్యఘోషేణ మహతా యయుః సహపురోహితాః ॥ ౩౨ ॥
తూర్యఘోషేణ మహతా యయుః సహపురోహితాః ॥ ౩౨ ॥
గోప్యో రూఢరథా నూత్నకుచకుఙ్కుమకాన్తయః ।
కృష్ణలీలా జగుః ప్రీత్యా నిష్కకణ్ఠ్యః సువాససః ॥ ౩౩ ॥
కృష్ణలీలా జగుః ప్రీత్యా నిష్కకణ్ఠ్యః సువాససః ॥ ౩౩ ॥
తథా యశోదారోహిణ్యావేకం శకటమాస్థితే ।
రేజతుః కృష్ణరామాభ్యాం తత్కథాశ్రవణోత్సుకే ॥ ౩౪ ॥
రేజతుః కృష్ణరామాభ్యాం తత్కథాశ్రవణోత్సుకే ॥ ౩౪ ॥
వృన్దావనం సమ్ప్రవిశ్య సర్వకాలసుఖావహమ్ ।
తత్ర చక్రుర్వ్రజావాసం శకటైరర్ధచన్ద్రవత్ ॥ ౩౫ ॥
తత్ర చక్రుర్వ్రజావాసం శకటైరర్ధచన్ద్రవత్ ॥ ౩౫ ॥
వృన్దావనం గోవర్ధనం యమునాపులినాని చ ।
వీక్ష్యాసీదుత్తమా ప్రీతీ రామమాధవయోర్నృప ॥ ౩౬ ॥
వీక్ష్యాసీదుత్తమా ప్రీతీ రామమాధవయోర్నృప ॥ ౩౬ ॥
ఏవం వ్రజౌకసాం ప్రీతిం యచ్ఛన్తౌ బాలచేష్టితైః ।
కలవాక్యైః స్వకాలేన వత్సపాలౌ బభూవతుః ॥ ౩౭ ॥
కలవాక్యైః స్వకాలేన వత్సపాలౌ బభూవతుః ॥ ౩౭ ॥
అవిదూరే వ్రజభువః సహ గోపాలదారకైః ।
చారయామాసతుర్వత్సాన్ నానాక్రీడాపరిచ్ఛదౌ ॥ ౩౮ ॥
చారయామాసతుర్వత్సాన్ నానాక్రీడాపరిచ్ఛదౌ ॥ ౩౮ ॥
క్వచిద్వాదయతో వేణుం క్షేపణైః క్షిపతః క్వచిత్ ।
క్వచిత్పాదైః కిఙ్కిణీభిః క్వచిత్కృత్రిమగోవృషైః ॥ ౩౯ ॥
క్వచిత్పాదైః కిఙ్కిణీభిః క్వచిత్కృత్రిమగోవృషైః ॥ ౩౯ ॥
వృషాయమాణౌ నర్దన్తౌ యుయుధాతే పరస్పరమ్ ।
అనుకృత్య రుతైర్జన్తూంశ్చేరతుః ప్రాకృతౌ యథా ॥ ౪౦ ॥
అనుకృత్య రుతైర్జన్తూంశ్చేరతుః ప్రాకృతౌ యథా ॥ ౪౦ ॥
కదాచిద్ యమునాతీరే వత్సాంశ్చారయతోః స్వకైః ।
వయస్యైః కృష్ణబలయోర్జిఘాంసుర్దైత్య ఆగమత్ ॥ ౪౧ ॥
వయస్యైః కృష్ణబలయోర్జిఘాంసుర్దైత్య ఆగమత్ ॥ ౪౧ ॥
తం వత్సరూపిణం వీక్ష్య వత్సయూథగతం హరిః ।
దర్శయన్ బలదేవాయ శనైర్ముగ్ధ ఇవాసదత్ ॥ ౪౨ ॥
దర్శయన్ బలదేవాయ శనైర్ముగ్ధ ఇవాసదత్ ॥ ౪౨ ॥
గృహీత్వాపరపాదాభ్యాం సహలాఙ్గూలమచ్యుతః ।
భ్రామయిత్వా కపిత్థాగ్రే ప్రాహిణోద్గతజీవితమ్ ।
స కపిత్థైర్మహాకాయః పాత్యమానైః పపాత హ ॥ ౪౩ ॥
భ్రామయిత్వా కపిత్థాగ్రే ప్రాహిణోద్గతజీవితమ్ ।
స కపిత్థైర్మహాకాయః పాత్యమానైః పపాత హ ॥ ౪౩ ॥
తం వీక్ష్య విస్మితా బాలాః శశంసుః సాధు సాధ్వితి ।
దేవాశ్చ పరిసన్తుష్టా బభూవుః పుష్పవర్షిణః ॥ ౪౪ ॥
దేవాశ్చ పరిసన్తుష్టా బభూవుః పుష్పవర్షిణః ॥ ౪౪ ॥
తౌ వత్సపాలకౌ భూత్వా సర్వలోకైకపాలకౌ ।
సప్రాతరాశౌ గోవత్సాంశ్చారయన్తౌ విచేరతుః ॥ ౪౫ ॥
సప్రాతరాశౌ గోవత్సాంశ్చారయన్తౌ విచేరతుః ॥ ౪౫ ॥
స్వం స్వం వత్సకులం సర్వే పాయయిష్యన్త ఏకదా ।
గత్వా జలాశయాభ్యాశం పాయయిత్వా పపుర్జలమ్ ॥ ౪౬ ॥
గత్వా జలాశయాభ్యాశం పాయయిత్వా పపుర్జలమ్ ॥ ౪౬ ॥
తే తత్ర దదృశుర్బాలా మహాసత్త్వమవస్థితమ్ ।
తత్రసుర్వజ్రనిర్భిన్నం గిరేః శృఙ్గమివ చ్యుతమ్ ॥ ౪౭ ॥
తత్రసుర్వజ్రనిర్భిన్నం గిరేః శృఙ్గమివ చ్యుతమ్ ॥ ౪౭ ॥
స వై బకో నామ మహానసురో బకరూపధృక్ ।
ఆగత్య సహసా కృష్ణం తీక్ష్ణతుణ్డోఽగ్రసద్ బలీ ॥ ౪౮ ॥
ఆగత్య సహసా కృష్ణం తీక్ష్ణతుణ్డోఽగ్రసద్ బలీ ॥ ౪౮ ॥
కృష్ణం మహాబకగ్రస్తం దృష్ట్వా రామాదయోఽర్భకాః ।
బభూవురిన్ద్రియాణీవ వినా ప్రాణం విచేతసః ॥ ౪౯ ॥
బభూవురిన్ద్రియాణీవ వినా ప్రాణం విచేతసః ॥ ౪౯ ॥
తం తాలుమూలం ప్రదహన్తమగ్నివద్
గోపాలసూనుం పితరం జగద్గురోః ।
చచ్ఛర్ద సద్యోఽతిరుషాక్షతం బక-
స్తుణ్డేన హన్తుం పునరభ్యపద్యత ॥ ౫౦ ॥
గోపాలసూనుం పితరం జగద్గురోః ।
చచ్ఛర్ద సద్యోఽతిరుషాక్షతం బక-
స్తుణ్డేన హన్తుం పునరభ్యపద్యత ॥ ౫౦ ॥
తమాపతన్తం స నిగృహ్య తుణ్డయో-
ర్దోర్భ్యాం బకం కంససఖం సతాం పతిః ।
పశ్యత్సు బాలేషు దదార లీలయా
ముదావహో వీరణవద్ దివౌకసామ్ ॥ ౫౧ ॥
ర్దోర్భ్యాం బకం కంససఖం సతాం పతిః ।
పశ్యత్సు బాలేషు దదార లీలయా
ముదావహో వీరణవద్ దివౌకసామ్ ॥ ౫౧ ॥
తదా బకారిం సురలోకవాసినః
సమాకిరన్ నన్దనమల్లికాదిభిః ।
సమీడిరే చానకశఙ్ఖసంస్తవై-
స్తద్ వీక్ష్య గోపాలసుతా విసిస్మిరే ॥ ౫౨ ॥
సమాకిరన్ నన్దనమల్లికాదిభిః ।
సమీడిరే చానకశఙ్ఖసంస్తవై-
స్తద్ వీక్ష్య గోపాలసుతా విసిస్మిరే ॥ ౫౨ ॥
ముక్తం బకాస్యాదుపలభ్య బాలకా
రామాదయః ప్రాణమివేన్ద్రియో గణః ।
స్థానాగతం తం పరిరభ్య నిర్వృతాః
ప్రణీయ వత్సాన్ వ్రజమేత్య తజ్జగుః ॥ ౫౩ ॥
రామాదయః ప్రాణమివేన్ద్రియో గణః ।
స్థానాగతం తం పరిరభ్య నిర్వృతాః
ప్రణీయ వత్సాన్ వ్రజమేత్య తజ్జగుః ॥ ౫౩ ॥
శ్రుత్వా తద్విస్మితా గోపా గోప్యశ్చాతిప్రియాదృతాః ।
ప్రేత్యాగతమివోత్సుక్యాదైక్షన్త తృషితేక్షణాః ॥ ౫౪ ॥
ప్రేత్యాగతమివోత్సుక్యాదైక్షన్త తృషితేక్షణాః ॥ ౫౪ ॥
అహో బతాస్య బాలస్య బహవో మృత్యవోఽభవన్ ।
అప్యాసీద్ విప్రియం తేషాం కృతం పూర్వం యతో భయమ్ ॥ ౫౫ ॥
అప్యాసీద్ విప్రియం తేషాం కృతం పూర్వం యతో భయమ్ ॥ ౫౫ ॥
అథాప్యభిభవన్త్యేనం నైవ తే ఘోరదర్శనాః ।
జిఘాంసయైనమాసాద్య నశ్యన్త్యగ్నౌ పతఙ్గవత్ ॥ ౫౬ ॥
జిఘాంసయైనమాసాద్య నశ్యన్త్యగ్నౌ పతఙ్గవత్ ॥ ౫౬ ॥
అహో బ్రహ్మవిదాం వాచో నాసత్యాః సన్తి కర్హిచిత్ ।
గర్గో యదాహ భగవానన్వభావి తథైవ తత్ ॥ ౫౭ ॥
గర్గో యదాహ భగవానన్వభావి తథైవ తత్ ॥ ౫౭ ॥
ఇతి నన్దాదయో గోపాః కృష్ణరామకథాం ముదా ।
కుర్వన్తో రమమాణాశ్చ నావిన్దన్ భవవేదనామ్ ॥ ౫౮ ॥
కుర్వన్తో రమమాణాశ్చ నావిన్దన్ భవవేదనామ్ ॥ ౫౮ ॥
ఏవం విహారైః కౌమారైః కౌమారం జహతుర్వ్రజే ।
నిలాయనైః సేతుబన్ధైర్మర్కటోత్ప్లవనాదిభిః ॥ ౫౯ ॥
నిలాయనైః సేతుబన్ధైర్మర్కటోత్ప్లవనాదిభిః ॥ ౫౯ ॥