શ્રીશુક ઉવાચ
ક્વચિદ્ વનાશાય મનો દધદ્વ્રજાત્
પ્રાતઃ સમુત્થાય વયસ્યવત્સપાન્ ।
પ્રબોધયઞ્છૃઙ્ગરવેણ ચારુણા
વિનિર્ગતો વત્સપુરઃસરો હરિઃ ॥ ૧ ॥
ક્વચિદ્ વનાશાય મનો દધદ્વ્રજાત્
પ્રાતઃ સમુત્થાય વયસ્યવત્સપાન્ ।
પ્રબોધયઞ્છૃઙ્ગરવેણ ચારુણા
વિનિર્ગતો વત્સપુરઃસરો હરિઃ ॥ ૧ ॥
તેનૈવ સાકં પૃથુકાઃ સહસ્રશઃ
સ્નિગ્ધાઃ સુશિગ્વેત્રવિષાણવેણવઃ ।
સ્વાન્ સ્વાન્ સહસ્રોપરિસઙ્ખ્યયાન્વિતાન્
વત્સાન્ પુરસ્કૃત્ય વિનિર્યયુર્મુદા ॥ ૨ ॥
સ્નિગ્ધાઃ સુશિગ્વેત્રવિષાણવેણવઃ ।
સ્વાન્ સ્વાન્ સહસ્રોપરિસઙ્ખ્યયાન્વિતાન્
વત્સાન્ પુરસ્કૃત્ય વિનિર્યયુર્મુદા ॥ ૨ ॥
કૃષ્ણવત્સૈરસઙ્ખ્યાતૈર્યૂથીકૃત્ય સ્વવત્સકાન્ ।
ચારયન્તોઽર્ભલીલાભિર્વિજહ્રુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૩ ॥
ચારયન્તોઽર્ભલીલાભિર્વિજહ્રુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૩ ॥
ફલપ્રબાલસ્તવકસુમનઃપિચ્છધાતુભિઃ ।
કાચગુઞ્જામણિસ્વર્ણભૂષિતા અપ્યભૂષયન્ ॥ ૪ ॥
કાચગુઞ્જામણિસ્વર્ણભૂષિતા અપ્યભૂષયન્ ॥ ૪ ॥
મુષ્ણન્તોઽન્યોન્યશિક્યાદીન્જ્ઞાતાનારાચ્ચ ચિક્ષિપુઃ ।
તત્રત્યાશ્ચ પુનર્દૂરાદ્ધસન્તશ્ચ પુનર્દદુઃ ॥ ૫ ॥
તત્રત્યાશ્ચ પુનર્દૂરાદ્ધસન્તશ્ચ પુનર્દદુઃ ॥ ૫ ॥
યદિ દૂરં ગતઃ કૃષ્ણો વનશોભેક્ષણાય તમ્ ।
અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિતિ સંસ્પૃશ્ય રેમિરે ॥ ૬ ॥
અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિતિ સંસ્પૃશ્ય રેમિરે ॥ ૬ ॥
કેચિદ્વેણૂન્વાદયન્તો ધ્માન્તઃ શૃઙ્ગાણિ કેચન ।
કેચિદ્ભૃઙ્ગૈઃ પ્રગાયન્તઃ કૂજન્તઃ કોકિલૈઃ પરે ॥ ૭ ॥
કેચિદ્ભૃઙ્ગૈઃ પ્રગાયન્તઃ કૂજન્તઃ કોકિલૈઃ પરે ॥ ૭ ॥
વિચ્છાયાભિઃ પ્રધાવન્તો ગચ્છન્તઃ સાધુ હંસકૈઃ ।
બકૈરુપવિશન્તશ્ચ નૃત્યન્તશ્ચ કલાપિભિઃ ॥ ૮ ॥
બકૈરુપવિશન્તશ્ચ નૃત્યન્તશ્ચ કલાપિભિઃ ॥ ૮ ॥
વિકર્ષન્તઃ કીશબાલાનારોહન્તશ્ચ તૈર્દ્રુમાન્ ।
વિકુર્વન્તશ્ચ તૈઃ સાકં પ્લવન્તશ્ચ પલાશિષુ ॥ ૯ ॥
વિકુર્વન્તશ્ચ તૈઃ સાકં પ્લવન્તશ્ચ પલાશિષુ ॥ ૯ ॥
સાકં ભેકૈર્વિલઙ્ઘન્તઃ સરિતઃ સ્રવસમ્પ્લુતાઃ ।
વિહસન્તઃ પ્રતિચ્છાયાઃ શપન્તશ્ચ પ્રતિસ્વનાન્ ॥ ૧૦ ॥
વિહસન્તઃ પ્રતિચ્છાયાઃ શપન્તશ્ચ પ્રતિસ્વનાન્ ॥ ૧૦ ॥
ઇત્થં સતાં બ્રહ્મસુખાનુભૂત્યા
દાસ્યં ગતાનાં પરદૈવતેન ।
માયાશ્રિતાનાં નરદારકેણ
સાકં વિજહ્રુઃ કૃતપુણ્યપુઞ્જાઃ ॥ ૧૧ ॥
દાસ્યં ગતાનાં પરદૈવતેન ।
માયાશ્રિતાનાં નરદારકેણ
સાકં વિજહ્રુઃ કૃતપુણ્યપુઞ્જાઃ ॥ ૧૧ ॥
યત્પાદપાંસુર્બહુજન્મકૃચ્છ્રતો
ધૃતાત્મભિર્યોગિભિરપ્યલભ્યઃ ।
સ એવ યદ્ દૃગ્વિષયઃ સ્વયં સ્થિતઃ
કિં વર્ણ્યતે દિષ્ટમતો વ્રજૌકસામ્ ॥ ૧૨ ॥
ધૃતાત્મભિર્યોગિભિરપ્યલભ્યઃ ।
સ એવ યદ્ દૃગ્વિષયઃ સ્વયં સ્થિતઃ
કિં વર્ણ્યતે દિષ્ટમતો વ્રજૌકસામ્ ॥ ૧૨ ॥
અથાઘનામાભ્યપતન્મહાસુર-
સ્તેષાં સુખક્રીડનવીક્ષણાક્ષમઃ ।
નિત્યં યદન્તર્નિજજીવિતેપ્સુભિઃ
પીતામૃતૈરપ્યમરૈઃ પ્રતીક્ષ્યતે ॥ ૧૩ ॥
સ્તેષાં સુખક્રીડનવીક્ષણાક્ષમઃ ।
નિત્યં યદન્તર્નિજજીવિતેપ્સુભિઃ
પીતામૃતૈરપ્યમરૈઃ પ્રતીક્ષ્યતે ॥ ૧૩ ॥
દૃષ્ટ્વાર્ભકાન્ કૃષ્ણમુખાનઘાસુરઃ
કંસાનુશિષ્ટઃ સ બકીબકાનુજઃ ।
અયં તુ મે સોદરનાશકૃત્તયો-
ર્દ્વયોર્મમૈનં સબલં હનિષ્યે ॥ ૧૪ ॥
કંસાનુશિષ્ટઃ સ બકીબકાનુજઃ ।
અયં તુ મે સોદરનાશકૃત્તયો-
ર્દ્વયોર્મમૈનં સબલં હનિષ્યે ॥ ૧૪ ॥
એતે યદા મત્સુહૃદોસ્તિલાપઃ
કૃતાસ્તદા નષ્ટસમા વ્રજૌકસઃ ।
પ્રાણે ગતે વર્ષ્મસુ કા નુ ચિન્તા
પ્રજાસવઃ પ્રાણભૃતો હિ યે તે ॥ ૧૫ ॥
કૃતાસ્તદા નષ્ટસમા વ્રજૌકસઃ ।
પ્રાણે ગતે વર્ષ્મસુ કા નુ ચિન્તા
પ્રજાસવઃ પ્રાણભૃતો હિ યે તે ॥ ૧૫ ॥
ઇતિ વ્યવસ્યાજગરં બૃહદ્ વપુઃ
સ યોજનાયામમહાદ્રિપીવરમ્ ।
ધૃત્વાદ્ભુતં વ્યાત્તગુહાનનં તદા
પથિ વ્યશેત ગ્રસનાશયા ખલઃ ॥ ૧૬ ॥
સ યોજનાયામમહાદ્રિપીવરમ્ ।
ધૃત્વાદ્ભુતં વ્યાત્તગુહાનનં તદા
પથિ વ્યશેત ગ્રસનાશયા ખલઃ ॥ ૧૬ ॥
ધરાધરોષ્ઠો જલદોત્તરોષ્ઠો
દર્યાનનાન્તો ગિરિશૃઙ્ગદંષ્ટ્રઃ ।
ધ્વાન્તાન્તરાસ્યો વિતતાધ્વજિહ્વઃ
પરુષાનિલશ્વાસદવેક્ષણોષ્ણઃ ॥ ૧૭ ॥
દર્યાનનાન્તો ગિરિશૃઙ્ગદંષ્ટ્રઃ ।
ધ્વાન્તાન્તરાસ્યો વિતતાધ્વજિહ્વઃ
પરુષાનિલશ્વાસદવેક્ષણોષ્ણઃ ॥ ૧૭ ॥
દૃષ્ટ્વા તં તાદૃશં સર્વે મત્વા વૃન્દાવનશ્રિયમ્ ।
વ્યાત્તાજગરતુણ્ડેન હ્યુત્પ્રેક્ષન્તે સ્મ લીલયા ॥ ૧૮ ॥
વ્યાત્તાજગરતુણ્ડેન હ્યુત્પ્રેક્ષન્તે સ્મ લીલયા ॥ ૧૮ ॥
અહો મિત્રાણિ ગદત સત્ત્વકૂટં પુરઃ સ્થિતમ્ ।
અસ્મત્સઙ્ગ્રસનવ્યાત્તવ્યાલતુણ્ડાયતે ન વા ॥ ૧૯ ॥
અસ્મત્સઙ્ગ્રસનવ્યાત્તવ્યાલતુણ્ડાયતે ન વા ॥ ૧૯ ॥
સત્યમર્કકરારક્તમુત્તરાહનુવદ્ ધનમ્ ।
અધરાહનુવદ્રોધસ્તત્પ્રતિચ્છાયયારુણમ્ ॥ ૨૦ ॥
અધરાહનુવદ્રોધસ્તત્પ્રતિચ્છાયયારુણમ્ ॥ ૨૦ ॥
પ્રતિસ્પર્ધેતે સૃક્કભ્યાં સવ્યાસવ્યે નગોદરે ।
તુઙ્ગશૃઙ્ગાલયોઽપ્યેતાસ્તદ્દંષ્ટ્રાભિશ્ચ પશ્યત ॥ ૨૧ ॥
તુઙ્ગશૃઙ્ગાલયોઽપ્યેતાસ્તદ્દંષ્ટ્રાભિશ્ચ પશ્યત ॥ ૨૧ ॥
આસ્તૃતાયામમાર્ગોઽયં રસનાં પ્રતિગર્જતિ ।
એષામન્તર્ગતં ધ્વાન્તમેતદપ્યન્તરાનનમ્ ॥ ૨૨ ॥
એષામન્તર્ગતં ધ્વાન્તમેતદપ્યન્તરાનનમ્ ॥ ૨૨ ॥
દાવોષ્ણખરવાતોઽયં શ્વાસવદ્ભાતિ પશ્યત ।
તદ્દગ્ધસત્ત્વદુર્ગન્ધોઽપ્યન્તરામિષગન્ધવત્ ॥ ૨૩ ॥
તદ્દગ્ધસત્ત્વદુર્ગન્ધોઽપ્યન્તરામિષગન્ધવત્ ॥ ૨૩ ॥
અસ્માન્ કિમત્ર ગ્રસિતા નિવિષ્ટા-
નયં તથા ચેદ્ બકવદ્ વિનઙ્ક્ષ્યતિ ।
ક્ષણાદનેનેતિ બકાર્યુશન્મુખં
વીક્ષ્યોદ્ધસન્તઃ કરતાડનૈર્યયુઃ ॥ ૨૪ ॥
નયં તથા ચેદ્ બકવદ્ વિનઙ્ક્ષ્યતિ ।
ક્ષણાદનેનેતિ બકાર્યુશન્મુખં
વીક્ષ્યોદ્ધસન્તઃ કરતાડનૈર્યયુઃ ॥ ૨૪ ॥
ઇત્થં મિથોઽતથ્યમતજ્જ્ઞભાષિતં
શ્રુત્વા વિચિન્ત્યેત્યમૃષા મૃષાયતે ।
રક્ષો વિદિત્વાખિલભૂતહૃત્સ્થિતઃ
સ્વાનાં નિરોદ્ધું ભગવાન્ મનો દધે ॥ ૨૫ ॥
શ્રુત્વા વિચિન્ત્યેત્યમૃષા મૃષાયતે ।
રક્ષો વિદિત્વાખિલભૂતહૃત્સ્થિતઃ
સ્વાનાં નિરોદ્ધું ભગવાન્ મનો દધે ॥ ૨૫ ॥
તાવત્ પ્રવિષ્ટાસ્ત્વસુરોદરાન્તરં
પરં ન ગીર્ણાઃ શિશવઃ સવત્સાઃ ।
પ્રતીક્ષમાણેન બકારિવેશનં
હતસ્વકાન્તસ્મરણેન રક્ષસા ॥ ૨૬ ॥
પરં ન ગીર્ણાઃ શિશવઃ સવત્સાઃ ।
પ્રતીક્ષમાણેન બકારિવેશનં
હતસ્વકાન્તસ્મરણેન રક્ષસા ॥ ૨૬ ॥
તાન્ વીક્ષ્ય કૃષ્ણઃ સકલાભયપ્રદો
હ્યનન્યનાથાન્ સ્વકરાદવચ્યુતાન્ ।
દીનાંશ્ચ મૃત્યોર્જઠરાગ્નિઘાસાન્
ઘૃણાર્દિતો દિષ્ટકૃતેન વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
હ્યનન્યનાથાન્ સ્વકરાદવચ્યુતાન્ ।
દીનાંશ્ચ મૃત્યોર્જઠરાગ્નિઘાસાન્
ઘૃણાર્દિતો દિષ્ટકૃતેન વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
કૃત્યં કિમત્રાસ્ય ખલસ્ય જીવનં
ન વા અમીષાં ચ સતાં વિહિંસનમ્ ।
દ્વયં કથં સ્યાદિતિ સંવિચિન્ત્ય
જ્ઞાત્વાવિશત્તુણ્ડમશેષદૃગ્ઘરિઃ ॥ ૨૮ ॥
ન વા અમીષાં ચ સતાં વિહિંસનમ્ ।
દ્વયં કથં સ્યાદિતિ સંવિચિન્ત્ય
જ્ઞાત્વાવિશત્તુણ્ડમશેષદૃગ્ઘરિઃ ॥ ૨૮ ॥
તદા ઘનચ્છદા દેવા ભયાદ્ધાહેતિ ચુક્રુશુઃ ।
જહૃષુર્યે ચ કંસાદ્યાઃ કૌણપાસ્ત્વઘબાન્ધવાઃ ॥ ૨૯ ॥
જહૃષુર્યે ચ કંસાદ્યાઃ કૌણપાસ્ત્વઘબાન્ધવાઃ ॥ ૨૯ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્કૃષ્ણસ્ત્વવ્યયઃ સાર્ભવત્સકમ્ ।
ચૂર્ણીચિકીર્ષોરાત્માનં તરસા વવૃધે ગલે ॥ ૩૦ ॥
ચૂર્ણીચિકીર્ષોરાત્માનં તરસા વવૃધે ગલે ॥ ૩૦ ॥
તતોઽતિકાયસ્ય નિરુદ્ધમાર્ગિણો
હ્યુદ્ગીર્ણદૃષ્ટેર્ભ્રમતસ્ત્વિતસ્તતઃ ।
પૂર્ણોઽન્તરઙ્ગે પવનો નિરુદ્ધો
મૂર્ધન્ વિનિર્ભિદ્ય વિનિર્ગતો બહિઃ ॥ ૩૧ ॥
હ્યુદ્ગીર્ણદૃષ્ટેર્ભ્રમતસ્ત્વિતસ્તતઃ ।
પૂર્ણોઽન્તરઙ્ગે પવનો નિરુદ્ધો
મૂર્ધન્ વિનિર્ભિદ્ય વિનિર્ગતો બહિઃ ॥ ૩૧ ॥
તેનૈવ સર્વેષુ બહિર્ગતેષુ
પ્રાણેષુ વત્સાન્ સુહૃદઃ પરેતાન્ ।
દૃષ્ટયા સ્વયોત્થાપ્ય તદન્વિતઃ પુન-
ર્વક્ત્રાન્મુકુન્દો ભગવાન્ વિનિર્યયૌ ॥ ૩૨ ॥
પ્રાણેષુ વત્સાન્ સુહૃદઃ પરેતાન્ ।
દૃષ્ટયા સ્વયોત્થાપ્ય તદન્વિતઃ પુન-
ર્વક્ત્રાન્મુકુન્દો ભગવાન્ વિનિર્યયૌ ॥ ૩૨ ॥
પીનાહિભોગોત્થિતમદ્ભુતં મહ-
જ્જ્યોતિઃ સ્વધામ્ના જ્વલયદ્ દિશો દશ ।
પ્રતીક્ષ્ય ખેઽવસ્થિતમીશનિર્ગમં
વિવેશ તસ્મિન્ મિષતાં દિવૌકસામ્ ॥ ૩૩ ॥
જ્જ્યોતિઃ સ્વધામ્ના જ્વલયદ્ દિશો દશ ।
પ્રતીક્ષ્ય ખેઽવસ્થિતમીશનિર્ગમં
વિવેશ તસ્મિન્ મિષતાં દિવૌકસામ્ ॥ ૩૩ ॥
તતોઽતિહૃષ્ટાઃ સ્વકૃતોઽકૃતાર્હણં
પુષ્પૈઃ સુગા અપ્સરસશ્ચ નર્તનૈઃ ।
ગીતૈઃ સુરા વાદ્યધરાશ્ચ વાદ્યકૈઃ
સ્તવૈશ્ચ વિપ્રા જયનિઃસ્વનૈર્ગણાઃ ॥ ૩૪ ॥
પુષ્પૈઃ સુગા અપ્સરસશ્ચ નર્તનૈઃ ।
ગીતૈઃ સુરા વાદ્યધરાશ્ચ વાદ્યકૈઃ
સ્તવૈશ્ચ વિપ્રા જયનિઃસ્વનૈર્ગણાઃ ॥ ૩૪ ॥
તદદ્ભુતસ્તોત્રસુવાદ્યગીતિકા-
જયાદિનૈકોત્સવમઙ્ગલસ્વનાન્ ।
શ્રુત્વા સ્વધામ્નોઽન્ત્યજ આગતોઽચિરાદ્
દૃષ્ટ્વા મહીશસ્ય જગામ વિસ્મયમ્ ॥ ૩૫ ॥
જયાદિનૈકોત્સવમઙ્ગલસ્વનાન્ ।
શ્રુત્વા સ્વધામ્નોઽન્ત્યજ આગતોઽચિરાદ્
દૃષ્ટ્વા મહીશસ્ય જગામ વિસ્મયમ્ ॥ ૩૫ ॥
રાજન્નાજગરં ચર્મ શુષ્કં વૃન્દાવનેઽદ્ભુતમ્ ।
વ્રજૌકસાં બહુતિથં બભૂવાક્રીડગહ્વરમ્ ॥ ૩૬ ॥
વ્રજૌકસાં બહુતિથં બભૂવાક્રીડગહ્વરમ્ ॥ ૩૬ ॥
એતત્ કૌમારજં કર્મ હરેરાત્માહિમોક્ષણમ્ ।
મૃત્યોઃ પૌગણ્ડકે બાલા દૃષ્ટ્વોચુર્વિસ્મિતા વ્રજે ॥ ૩૭ ॥
મૃત્યોઃ પૌગણ્ડકે બાલા દૃષ્ટ્વોચુર્વિસ્મિતા વ્રજે ॥ ૩૭ ॥
નૈતદ્ વિચિત્રં મનુજાર્ભમાયિનઃ
પરાવરાણાં પરમસ્ય વેધસઃ ।
અઘોઽપિ યત્સ્પર્શનધૌતપાતકઃ
પ્રાપાત્મસામ્યં ત્વસતાં સુદુર્લભમ્ ॥ ૩૮ ॥
પરાવરાણાં પરમસ્ય વેધસઃ ।
અઘોઽપિ યત્સ્પર્શનધૌતપાતકઃ
પ્રાપાત્મસામ્યં ત્વસતાં સુદુર્લભમ્ ॥ ૩૮ ॥
સકૃદ્ યદઙ્ગપ્રતિમાન્તરાહિતા
મનોમયી ભાગવતીં દદૌ ગતિમ્ ।
સ એવ નિત્યાત્મસુખાનુભૂત્યભિ-
વ્યુદસ્તમાયોઽન્તર્ગતો હિ કિં પુનઃ ॥ ૩૯ ॥
મનોમયી ભાગવતીં દદૌ ગતિમ્ ।
સ એવ નિત્યાત્મસુખાનુભૂત્યભિ-
વ્યુદસ્તમાયોઽન્તર્ગતો હિ કિં પુનઃ ॥ ૩૯ ॥
શ્રીસૂત ઉવાચ
ઇત્થં દ્વિજા યાદવદેવદત્તઃ
શ્રુત્વા સ્વરાતુશ્ચરિતં વિચિત્રમ્ ।
પપ્રચ્છ ભૂયોઽપિ તદેવ પુણ્યં
વૈયાસકિં યન્નિગૃહીતચેતાઃ ॥ ૪૦ ॥
ઇત્થં દ્વિજા યાદવદેવદત્તઃ
શ્રુત્વા સ્વરાતુશ્ચરિતં વિચિત્રમ્ ।
પપ્રચ્છ ભૂયોઽપિ તદેવ પુણ્યં
વૈયાસકિં યન્નિગૃહીતચેતાઃ ॥ ૪૦ ॥
શ્રીરાજોવાચ
બ્રહ્મન્કાલાન્તરકૃતં તત્કાલીનં કથં ભવેત્ ।
યત્ કૌમારે હરિકૃતં જગુઃ પૌગણ્ડકેઽર્ભકાઃ ॥ ૪૧ ॥
બ્રહ્મન્કાલાન્તરકૃતં તત્કાલીનં કથં ભવેત્ ।
યત્ કૌમારે હરિકૃતં જગુઃ પૌગણ્ડકેઽર્ભકાઃ ॥ ૪૧ ॥
તદ્ બ્રૂહિ મે મહાયોગિન્પરં કૌતૂહલં ગુરો ।
નૂનમેતદ્ધરેરેવ માયા ભવતિ નાન્યથા ॥ ૪૨ ॥
નૂનમેતદ્ધરેરેવ માયા ભવતિ નાન્યથા ॥ ૪૨ ॥
વયં ધન્યતમા લોકે ગુરોઽપિ ક્ષત્રબન્ધવઃ ।
વયં પિબામો મુહુસ્ત્વત્તઃ પુણ્યં કૃષ્ણકથામૃતમ્ ॥ ૪૩ ॥
વયં પિબામો મુહુસ્ત્વત્તઃ પુણ્યં કૃષ્ણકથામૃતમ્ ॥ ૪૩ ॥
શ્રીસૂત ઉવાચ
ઇત્થં સ્મ પૃષ્ટઃ સ તુ બાદરાયણિ-
સ્તત્સ્મારિતાનન્તહૃતાખિલેન્દ્રિયઃ ।
કૃચ્છ્રાત્ પુનર્લબ્ધબહિર્દૃશિઃ શનૈઃ
પ્રત્યાહ તં ભાગવતોત્તમોત્તમ ॥ ૪૪ ॥
ઇત્થં સ્મ પૃષ્ટઃ સ તુ બાદરાયણિ-
સ્તત્સ્મારિતાનન્તહૃતાખિલેન્દ્રિયઃ ।
કૃચ્છ્રાત્ પુનર્લબ્ધબહિર્દૃશિઃ શનૈઃ
પ્રત્યાહ તં ભાગવતોત્તમોત્તમ ॥ ૪૪ ॥