শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ১০.১৩

শ্ৰীশুক উৱাচ
সাধু পৃষ্টং মহাভাগ ত্ৱযা ভাগৱতোত্তম ।
যন্নূতনযসীশস্য শৃণ্ৱন্নপি কথাং মুহুঃ ॥ ১ ॥

সতামযং সাৰভৃতাং নিসৰ্গো
যদৰ্থৱাণীশ্ৰুতিচেতসামপি ।
প্ৰতিক্ষণং নৱ্যৱদচ্যুতস্য যত্
স্ত্ৰিযা ৱিটানামিৱ সাধুৱাৰ্তা ॥ ২ ॥

শৃণুষ্ৱাৱহিতো ৰাজন্নপি গুহ্যং ৱদামি তে ।
ব্ৰূযুঃ স্নিগ্ধস্য শিষ্যস্য গুৰৱো গুহ্যমপ্যুত ॥ ৩ ॥

তথাঘৱদনান্মৃত্যো ৰক্ষিত্ৱা ৱত্সপালকান্ ।
সৰিত্পুলিনমানীয ভগৱানিদমব্ৰৱীত্ ॥ ৪ ॥

অহোঽতিৰম্যং পুলিনং ৱযস্যাঃ
স্ৱকেলিসম্পন্মৃদুলাচ্ছবালুকম্ ।
স্ফুটত্সৰোগন্ধহৃতালিপত্ৰিক-
ধ্ৱনিপ্ৰতিধ্ৱানলসদ্দ্ৰুমাকুলম্ ॥ ৫ ॥

অত্ৰ ভোক্তৱ্যমস্মাভিৰ্দিৱাৰূঢং ক্ষুধাৰ্দিতাঃ ।
ৱত্সাঃ সমীপেঽপঃ পীত্ৱা চৰন্তু শনকৈস্তৃণম্ ॥ ৬ ॥

তথেতি পাযযিত্ৱাৰ্ভা ৱত্সানাৰুধ্য শাদ্ৱলে ।
মুক্ত্ৱা শিক্যানি বুভুজুঃ সমং ভগৱতা মুদা ॥ ৭ ॥

কৃষ্ণস্য ৱিষ্ৱক্ পুৰুৰাজিমণ্ডলৈ-
ৰভ্যাননাঃ ফুল্লদৃশো ৱ্ৰজাৰ্ভকাঃ ।
সহোপৱিষ্টা ৱিপিনে ৱিৰেজু-
শ্ছদা যথাম্ভোৰুহকৰ্ণিকাযাঃ ॥ ৮ ॥

কেচিত্ পুষ্পৈৰ্দলৈঃ কেচিত্পল্লৱৈৰঙ্কুৰৈঃ ফলৈঃ ।
শিগ্ভিস্ত্ৱগ্ভিৰ্দৃষদ্ভিশ্চ বুভুজুঃ কৃতভাজনাঃ ॥ ৯ ॥

সৰ্ৱে মিথো দৰ্শযন্তঃ স্ৱস্ৱভোজ্যৰুচিং পৃথক্ ।
হসন্তো হাসযন্তশ্চাভ্যৱজহ্ৰুঃ সহেশ্ৱৰাঃ ॥ ১০ ॥

বিভ্ৰদ্ ৱেণুং জঠৰপটযোঃ শৃঙ্গৱেত্ৰে চ কক্ষে
ৱামে পাণৌ মসৃণকৱলং তত্ফলান্যঙ্গুলীষু ।
তিষ্ঠন্ মধ্যে স্ৱপৰিসুহৃদো হাসযন্ নৰ্মভিঃ স্ৱৈঃ
স্ৱৰ্গে লোকে মিষতি বুভুজে যজ্ঞভুগ্ বালকেলিঃ ॥ ১১ ॥

ভাৰতৈৱং ৱত্সপেষু ভুঞ্জানেষ্ৱচ্যুতাত্মসু ।
ৱত্সাস্ত্ৱন্তৰ্ৱনে দূৰং ৱিৱিশুস্তৃণলোভিতাঃ ॥ ১২ ॥

তান্ দৃষ্ট্ৱা ভযসন্ত্ৰস্তানূচে কৃষ্ণোঽস্য ভীভযম্ ।
মিত্ৰাণ্যাশান্মা ৱিৰমতেহানেষ্যে ৱত্সকানহম্ ॥ ১৩ ॥

ইত্যুক্ত্ৱাদ্ৰিদৰীকুঞ্জগহ্ৱৰেষ্ৱাত্মৱত্সকান্ ।
ৱিচিন্ৱন্ভগৱান্কৃষ্ণঃ সপাণিকৱলো যযৌ ॥ ১৪ ॥

অম্ভোজন্মজনিস্তদন্তৰগতো মাযাৰ্ভকস্যেশিতু-
ৰ্দ্ৰষ্টুং মঞ্জু মহিত্ৱমন্যদপি তদ্ৱত্সানিতো ৱত্সপান্ ।
নীত্ৱান্যত্ৰ কুৰূদ্ৱহান্তৰদধাত্ খেঽৱস্থিতো যঃ পুৰা
দৃষ্ট্ৱাঘাসুৰমোক্ষণং প্ৰভৱতঃ প্ৰাপ্তঃ পৰং ৱিস্মযম্ ॥ ১৫ ॥

ততো ৱত্সানদৃষ্ট্ৱৈত্য পুলিনেঽপি চ ৱত্সপান্ ।
উভাৱপি ৱনে কৃষ্ণো ৱিচিকায সমন্ততঃ ॥ ১৬ ॥

ক্ৱাপ্যদৃষ্ট্ৱান্তৰ্ৱিপিনে ৱত্সান্পালাংশ্চ ৱিশ্ৱৱিত্ ।
সৰ্ৱং ৱিধিকৃতং কৃষ্ণঃ সহসাৱজগাম হ ॥ ১৭ ॥

ততঃ কৃষ্ণো মুদং কৰ্তুং তন্মাতৃণাং চ কস্য চ ।
উভযাযিতমাত্মানং চক্ৰে ৱিশ্ৱকৃদীশ্ৱৰঃ ॥ ১৮ ॥

যাৱদ্ ৱত্সপৱত্সকাল্পকৱপুৰ্যাৱত্ কৰাঙ্ঘ্ৰ্যাদিকং
যাৱদ্ যষ্টিৱিষাণৱেণুদলশিগ্ যাৱদ্ ৱিভূষাম্বৰম্ ।
যাৱচ্ছীলগুণাভিধাকৃতিৱযো যাৱদ্ ৱিহাৰাদিকং
সৰ্ৱং ৱিষ্ণুমযং গিৰোঽঙ্গৱদজঃ সৰ্ৱস্ৱৰূপো বভৌ ॥ ১৯ ॥

স্ৱযমাত্মাত্মগোৱত্সান্ প্ৰতিৱাৰ্যাত্মৱত্সপৈঃ ।
ক্ৰীডন্নাত্মৱিহাৰৈশ্চ সৰ্ৱাত্মা প্ৰাৱিশদ্ ৱ্ৰজম্ ॥ ২০ ॥

তত্তদ্ৱত্সান্পৃথঙ্নীত্ৱা তত্তদ্গোষ্ঠে নিৱেশ্য সঃ ।
তত্তদাত্মাভৱদ্ ৰাজংস্তত্তত্সদ্ম প্ৰৱিষ্টৱান্ ॥ ২১ ॥

তন্মাতৰো ৱেণুৰৱত্ৱৰোত্থিতা
উত্থাপ্য দোৰ্ভিঃ পৰিৰভ্য নিৰ্ভৰম্ ।
স্নেহস্নুতস্তন্যপযঃসুধাসৱং
মত্ৱা পৰং ব্ৰহ্ম সুতানপাযযন্ ॥ ২২ ॥

ততো নৃপোন্মৰ্দনমজ্জলেপনা-
লঙ্কাৰৰক্ষাতিলকাশনাদিভিঃ ।
সংলালিতঃ স্ৱাচৰিতৈঃ প্ৰহৰ্ষযন্
সাযং গতো যামযমেন মাধৱঃ ॥ ২৩ ॥

গাৱস্ততো গোষ্ঠমুপেত্য সত্ৱৰং
হুঙ্কাৰঘোষৈঃ পৰিহূতসঙ্গতান্ ।
স্ৱকান্ স্ৱকান্ ৱত্সতৰানপাযযন্
মুহুৰ্লিহন্ত্যঃ স্ৰৱদৌধসং পযঃ ॥ ২৪ ॥

গোগোপীনাং মাতৃতাস্মিন্নাসীত্স্নেহৰ্ধিকাং ৱিনা ।
পুৰোৱদাস্ৱপি হৰেস্তোকতা মাযযা ৱিনা ॥ ২৫ ॥

ৱ্ৰজৌকসাং স্ৱতোকেষু স্নেহৱল্ল্যাব্দমন্ৱহম্ ।
শনৈৰ্নিঃসীম ৱৱৃধে যথা কৃষ্ণে ত্ৱপূৰ্ৱৱত্ ॥ ২৬ ॥

ইত্থমাত্মাত্মনাত্মানং ৱত্সপালমিষেণ সঃ ।
পালযন্ ৱত্সপো ৱৰ্ষং চিক্ৰীডে ৱনগোষ্ঠযোঃ ॥ ২৭ ॥

একদা চাৰযন্ ৱত্সান্সৰামো ৱনমাৱিশত্ ।
পঞ্চষাসু ত্ৰিযামাসু হাযনাপূৰণীষ্ৱজঃ ॥ ২৮ ॥

ততো ৱিদূৰাচ্চৰতো গাৱো ৱত্সানুপৱ্ৰজম্ ।
গোৱৰ্ধনাদ্ৰিশিৰসি চৰন্ত্যো দদৃশুস্তৃণম্ ॥ ২৯ ॥

দৃষ্ট্ৱাথ তত্স্নেহৱশোঽস্মৃতাত্মা
স গোৱ্ৰজোঽত্যাত্মপদুৰ্গমাৰ্গঃ ।
দ্ৱিপাত্ককুদ্গ্ৰীৱ উদাস্যপুচ্ছো-
ঽগাদ্ধুঙ্কৃতৈৰাস্ৰুপযা জৱেন ॥ ৩০ ॥

সমেত্য গাৱোঽধো ৱত্সান্ ৱত্সৱত্যোঽপ্যপাযযন্ ।
গিলন্ত্য ইৱ চাঙ্গানি লিহন্ত্যঃ স্ৱৌধসং পযঃ ॥ ৩১ ॥

গোপাস্তদ্ৰোধনাযাসমৌঘ্যলজ্জোৰুমন্যুনা ।
দুৰ্গাধ্ৱকৃচ্ছ্ৰতোঽভ্যেত্য গোৱত্সৈৰ্দদৃশুঃ সুতান্ ॥ ৩২ ॥

তদীক্ষণোত্প্ৰেমৰসাপ্লুতাশযা
জাতানুৰাগা গতমন্যৱোঽৰ্ভকান্ ।
উদুহ্য দোৰ্ভিঃ পৰিৰভ্য মূৰ্ধনি
ঘ্ৰাণৈৰৱাপুঃ পৰমাং মুদং তে ॥ ৩৩ ॥

ততঃ প্ৰৱযসো গোপাস্তোকাশ্লেষসুনিৰ্ৱৃতাঃ ।
কৃচ্ছ্ৰাচ্ছনৈৰপগতাস্তদনুস্মৃত্যুদশ্ৰৱঃ ॥ ৩৪ ॥

ৱ্ৰজস্য ৰামঃ প্ৰেমৰ্ধেৰ্ৱীক্ষ্যৌত্কণ্ঠ্যমনুক্ষণম্ ।
মুক্তস্তনেষ্ৱপত্যেষ্ৱপ্যহেতুৱিদচিন্তযত্ ॥ ৩৫ ॥

কিমেতদদ্ভুতমিৱ ৱাসুদেৱেঽখিলাত্মনি ।
ৱ্ৰজস্য সাত্মনস্তোকেষ্ৱপূৰ্ৱং প্ৰেম ৱৰ্ধতে ॥ ৩৬ ॥

কেযং ৱা কুত আযাতা দৈৱী ৱা নাৰ্যুতাসুৰী ।
প্ৰাযো মাযাস্তু মে ভৰ্তুৰ্নান্যা মেঽপি ৱিমোহিনী ॥ ৩৭ ॥

ইতি সঞ্চিন্ত্য দাশাৰ্হো ৱত্সান্সৱযসানপি ।
সৰ্ৱানাচষ্ট ৱৈকুণ্ঠং চক্ষুষা ৱযুনেন সঃ ॥ ৩৮ ॥

নৈতে সুৰেশা ঋষযো ন চৈতে
ত্ৱমেৱ ভাসীশ ভিদাশ্ৰযেঽপি ।
সৰ্ৱং পৃথক্ত্ৱং নিগমাত্ কথং ৱদে-
ত্যুক্তেন ৱৃত্তং প্ৰভুণা বলোঽৱৈত্ ॥ ৩৯ ॥

তাৱদেত্যাত্মভূৰাত্মমানেন ত্ৰুট্যনেহসা ।
পুৰোৱদাব্দং ক্ৰীডন্তং দদৃশে সকলং হৰিম্ ॥ ৪০ ॥

যাৱন্তো গোকুলে বালাঃ সৱত্সাঃ সৰ্ৱ এৱ হি ।
মাযাশযে শযানা মে নাদ্যাপি পুনৰুত্থিতাঃ ॥ ৪১ ॥

ইত এতেঽত্ৰ কুত্ৰত্যা মন্মাযামোহিতেতৰে ।
তাৱন্ত এৱ তত্ৰাব্দং ক্ৰীডন্তো ৱিষ্ণুনা সমম্ ॥ ৪২ ॥

এৱমেতেষু ভেদেষু চিৰং ধ্যাত্ৱা স আত্মভূঃ ।
সত্যাঃ কে কতৰে নেতি জ্ঞাতুং নেষ্টে কথঞ্চন ॥ ৪৩ ॥

এৱং সম্মোহযন্ ৱিষ্ণুং ৱিমোহং ৱিশ্ৱমোহনম্ ।
স্ৱযৈৱ মাযযাজোঽপি স্ৱযমেৱ ৱিমোহিতঃ ॥ ৪৪ ॥

তম্যাং তমোৱন্নৈহাৰং খদ্যোতাৰ্চিৰিৱাহনি ।
মহতীতৰমাযৈশ্যং নিহন্ত্যাত্মনি যুঞ্জতঃ ॥ ৪৫ ॥

তাৱত্ সৰ্ৱে ৱত্সপালাঃ পশ্যতোঽজস্য তত্ক্ষণাত্ ।
ৱ্যদৃশ্যন্ত ঘনশ্যামাঃ পীতকৌশেযৱাসসঃ ॥ ৪৬ ॥

চতুৰ্ভুজাঃ শঙ্খচক্ৰগদাৰাজীৱপাণযঃ ।
কিৰীটিনঃ কুণ্ডলিনো হাৰিণো ৱনমালিনঃ ॥ ৪৭ ॥

শ্ৰীৱত্সাঙ্গদদোৰত্নকম্বুকঙ্কণপাণযঃ ।
নূপুৰৈঃ কটকৈৰ্ভাতাঃ কটিসূত্ৰাঙ্গুলীযকৈঃ ॥ ৪৮ ॥

আঙ্ঘ্ৰিমস্তকমাপূৰ্ণাস্তুলসীনৱদামভিঃ ।
কোমলৈঃ সৰ্ৱগাত্ৰেষু ভূৰিপুণ্যৱদৰ্পিতৈঃ ॥ ৪৯ ॥

চন্দ্ৰিকাৱিশদস্মেৰৈঃ সাৰুণাপাঙ্গৱীক্ষিতৈঃ ।
স্ৱকাৰ্থানামিৱ ৰজঃসত্ত্ৱাভ্যাং স্ৰষ্টৃপালকাঃ ॥ ৫০ ॥

আত্মাদিস্তম্বপৰ্যন্তৈৰ্মূৰ্তিমদ্ভিশ্চৰাচৰৈঃ ।
নৃত্যগীতাদ্যনেকাৰ্হৈঃ পৃথক্পৃথগুপাসিতাঃ ॥ ৫১ ॥

অণিমাদ্যৈৰ্মহিমভিৰজাদ্যাভিৰ্ৱিভূতিভিঃ ।
চতুৰ্ৱিংশতিভিস্তত্ত্ৱৈঃ পৰীতা মহদাদিভিঃ ॥ ৫২ ॥

কালস্ৱভাৱসংস্কাৰকামকৰ্মগুণাদিভিঃ ।
স্ৱমহিধ্ৱস্তমহিভিৰ্মূৰ্তিমদ্ভিৰুপাসিতাঃ ॥ ৫৩ ॥

সত্যজ্ঞানানন্তানন্দমাত্ৰৈকৰসমূৰ্তযঃ ।
অস্পৃষ্টভূৰিমাহাত্ম্যা অপি হ্যুপনিষদ্দৃশাম্ ॥ ৫৪ ॥

এৱং সকৃদ্ দদৰ্শাজঃ পৰব্ৰহ্মাত্মনোঽখিলান্ ।
যস্য ভাসা সৰ্ৱমিদং ৱিভাতি সচৰাচৰম্ ॥ ৫৫ ॥

ততোঽতিকুতুকোদ্ৱৃত্যস্তিমিতৈকাদশেন্দ্ৰিযঃ ।
তদ্ধাম্নাভূদজস্তূষ্ণীং পূৰ্দেৱ্যন্তীৱ পুত্ৰিকা ॥ ৫৬ ॥

ইতীৰেশেঽতৰ্ক্যে নিজমহিমনি স্ৱপ্ৰমিতিকে
পৰত্ৰাজাতোঽতন্নিৰসনমুখব্ৰহ্মকমিতৌ ।
অনীশেঽপি দ্ৰষ্টুং কিমিদমিতি ৱা মুহ্যতি সতি
চচ্ছাদাজো জ্ঞাত্ৱা সপদি পৰমোঽজাজৱনিকাম্ ॥ ৫৭ ॥

ততোঽৰ্ৱাক্প্ৰতিলব্ধাক্ষঃ কঃ পৰেতৱদুত্থিতঃ ।
কৃচ্ছ্ৰাদুন্মীল্য ৱৈ দৃষ্টীৰাচষ্টেদং সহাত্মনা ॥ ৫৮ ॥

সপদ্যেৱাভিতঃ পশ্যন্ দিশোঽপশ্যত্পুৰঃস্থিতম্ ।
ৱৃন্দাৱনং জনাজীৱ্যদ্ৰুমাকীৰ্ণং সমাপ্ৰিযম্ ॥ ৫৯ ॥

যত্ৰ নৈসৰ্গদুৰ্ৱৈৰাঃ সহাসন্ নৃমৃগাদযঃ ।
মিত্ৰাণীৱাজিতাৱাসদ্ৰুতৰুট্তৰ্ষকাদিকম্ ॥ ৬০ ॥

তত্ৰোদ্ৱহত্ পশুপৱংশশিশুত্ৱনাট্যং
ব্ৰহ্মাদ্ৱযং পৰমনন্তমগাধবোধম্ ।
ৱত্সান্ সখীনিৱ পুৰা পৰিতো ৱিচিন্ৱ-
দেকং সপাণিকৱলং পৰমেষ্ঠ্যচষ্ট ॥ ৬১ ॥

দৃষ্ট্ৱা ত্ৱৰেণ নিজধোৰণতোঽৱতীৰ্য
পৃথ্ৱ্যাং ৱপুঃ কনকদণ্ডমিৱাভিপাত্য ।
স্পৃষ্ট্ৱা চতুৰ্মুকুটকোটিভিৰঙ্ঘ্ৰিযুগ্মং
নত্ৱা মুদশ্ৰুসুজলৈৰকৃতাভিষেকম্ ॥ ৬২ ॥

উত্থাযোত্থায কৃষ্ণস্য চিৰস্য পাদযোঃ পতন্ ।
আস্তে মহিত্ৱং প্ৰাগ্দৃষ্টং স্মৃত্ৱা স্মৃত্ৱা পুনঃ পুনঃ ॥ ৬৩ ॥

শনৈৰথোত্থায ৱিমৃজ্য লোচনে
মুকুন্দমুদ্ৱীক্ষ্য ৱিনম্ৰকন্ধৰঃ ।
কৃতাঞ্জলিঃ প্ৰশ্ৰযৱান্ সমাহিতঃ
সৱেপথুৰ্গদ্গদযৈলতেলযা ॥ ৬৪ ॥
জ্ঞানে প্ৰযাসমুদপাস্য নমন্ত এৱ
জীৱন্তি সন্মুখৰিতাং ভৱদীযৱাৰ্তাম্ ।
স্থানে স্থিতাঃ শ্ৰুতিগতাং তনুৱাঙ্মনোভি-
ৰ্যে প্ৰাযশোঽজিত জিতোঽপ্যসি তৈস্ত্ৰিলোক্যাম্ ॥