ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൧൩

ശ്രീശുക ഉവാച
സാധു പൃഷ്ടം മഹാഭാഗ ത്വയാ ഭാഗവതോത്തമ ।
യന്നൂതനയസീശസ്യ ശൃണ്വന്നപി കഥാം മുഹുഃ ॥ ൧ ॥

സതാമയം സാരഭൃതാം നിസര്ഗോ
യദര്ഥവാണീശ്രുതിചേതസാമപി ।
പ്രതിക്ഷണം നവ്യവദച്യുതസ്യ യത്
സ്ത്രിയാ വിടാനാമിവ സാധുവാര്താ ॥ ൨ ॥

ശൃണുഷ്വാവഹിതോ രാജന്നപി ഗുഹ്യം വദാമി തേ ।
ബ്രൂയുഃ സ്നിഗ്ധസ്യ ശിഷ്യസ്യ ഗുരവോ ഗുഹ്യമപ്യുത ॥ ൩ ॥

തഥാഘവദനാന്മൃത്യോ രക്ഷിത്വാ വത്സപാലകാന് ।
സരിത്പുലിനമാനീയ ഭഗവാനിദമബ്രവീത് ॥ ൪ ॥

അഹോഽതിരമ്യം പുലിനം വയസ്യാഃ
സ്വകേലിസമ്പന്മൃദുലാച്ഛബാലുകമ് ।
സ്ഫുടത്സരോഗന്ധഹൃതാലിപത്രിക-
ധ്വനിപ്രതിധ്വാനലസദ്ദ്രുമാകുലമ് ॥ ൫ ॥

അത്ര ഭോക്തവ്യമസ്മാഭിര്ദിവാരൂഢം ക്ഷുധാര്ദിതാഃ ।
വത്സാഃ സമീപേഽപഃ പീത്വാ ചരന്തു ശനകൈസ്തൃണമ് ॥ ൬ ॥

തഥേതി പായയിത്വാര്ഭാ വത്സാനാരുധ്യ ശാദ്വലേ ।
മുക്ത്വാ ശിക്യാനി ബുഭുജുഃ സമം ഭഗവതാ മുദാ ॥ ൭ ॥

കൃഷ്ണസ്യ വിഷ്വക് പുരുരാജിമണ്ഡലൈ-
രഭ്യാനനാഃ ഫുല്ലദൃശോ വ്രജാര്ഭകാഃ ।
സഹോപവിഷ്ടാ വിപിനേ വിരേജു-
ശ്ഛദാ യഥാമ്ഭോരുഹകര്ണികായാഃ ॥ ൮ ॥

കേചിത് പുഷ്പൈര്ദലൈഃ കേചിത്പല്ലവൈരങ്കുരൈഃ ഫലൈഃ ।
ശിഗ്ഭിസ്ത്വഗ്ഭിര്ദൃഷദ്ഭിശ്ച ബുഭുജുഃ കൃതഭാജനാഃ ॥ ൯ ॥

സര്വേ മിഥോ ദര്ശയന്തഃ സ്വസ്വഭോജ്യരുചിം പൃഥക് ।
ഹസന്തോ ഹാസയന്തശ്ചാഭ്യവജഹ്രുഃ സഹേശ്വരാഃ ॥ ൧൦ ॥

ബിഭ്രദ് വേണും ജഠരപടയോഃ ശൃങ്ഗവേത്രേ ച കക്ഷേ
വാമേ പാണൌ മസൃണകവലം തത്ഫലാന്യങ്ഗുലീഷു ।
തിഷ്ഠന് മധ്യേ സ്വപരിസുഹൃദോ ഹാസയന് നര്മഭിഃ സ്വൈഃ
സ്വര്ഗേ ലോകേ മിഷതി ബുഭുജേ യജ്ഞഭുഗ് ബാലകേലിഃ ॥ ൧൧ ॥

ഭാരതൈവം വത്സപേഷു ഭുഞ്ജാനേഷ്വച്യുതാത്മസു ।
വത്സാസ്ത്വന്തര്വനേ ദൂരം വിവിശുസ്തൃണലോഭിതാഃ ॥ ൧൨ ॥

താന് ദൃഷ്ട്വാ ഭയസന്ത്രസ്താനൂചേ കൃഷ്ണോഽസ്യ ഭീഭയമ് ।
മിത്രാണ്യാശാന്മാ വിരമതേഹാനേഷ്യേ വത്സകാനഹമ് ॥ ൧൩ ॥

ഇത്യുക്ത്വാദ്രിദരീകുഞ്ജഗഹ്വരേഷ്വാത്മവത്സകാന് ।
വിചിന്വന്ഭഗവാന്കൃഷ്ണഃ സപാണികവലോ യയൌ ॥ ൧൪ ॥

അമ്ഭോജന്മജനിസ്തദന്തരഗതോ മായാര്ഭകസ്യേശിതു-
ര്ദ്രഷ്ടും മഞ്ജു മഹിത്വമന്യദപി തദ്വത്സാനിതോ വത്സപാന് ।
നീത്വാന്യത്ര കുരൂദ്വഹാന്തരദധാത് ഖേഽവസ്ഥിതോ യഃ പുരാ
ദൃഷ്ട്വാഘാസുരമോക്ഷണം പ്രഭവതഃ പ്രാപ്തഃ പരം വിസ്മയമ് ॥ ൧൫ ॥

തതോ വത്സാനദൃഷ്ട്വൈത്യ പുലിനേഽപി ച വത്സപാന് ।
ഉഭാവപി വനേ കൃഷ്ണോ വിചികായ സമന്തതഃ ॥ ൧൬ ॥

ക്വാപ്യദൃഷ്ട്വാന്തര്വിപിനേ വത്സാന്പാലാംശ്ച വിശ്വവിത് ।
സര്വം വിധികൃതം കൃഷ്ണഃ സഹസാവജഗാമ ഹ ॥ ൧൭ ॥

തതഃ കൃഷ്ണോ മുദം കര്തും തന്മാതൃണാം ച കസ്യ ച ।
ഉഭയായിതമാത്മാനം ചക്രേ വിശ്വകൃദീശ്വരഃ ॥ ൧൮ ॥

യാവദ് വത്സപവത്സകാല്പകവപുര്യാവത് കരാങ്ഘ്ര്യാദികം
യാവദ് യഷ്ടിവിഷാണവേണുദലശിഗ് യാവദ് വിഭൂഷാമ്ബരമ് ।
യാവച്ഛീലഗുണാഭിധാകൃതിവയോ യാവദ് വിഹാരാദികം
സര്വം വിഷ്ണുമയം ഗിരോഽങ്ഗവദജഃ സര്വസ്വരൂപോ ബഭൌ ॥ ൧൯ ॥

സ്വയമാത്മാത്മഗോവത്സാന് പ്രതിവാര്യാത്മവത്സപൈഃ ।
ക്രീഡന്നാത്മവിഹാരൈശ്ച സര്വാത്മാ പ്രാവിശദ് വ്രജമ് ॥ ൨൦ ॥

തത്തദ്വത്സാന്പൃഥങ്നീത്വാ തത്തദ്ഗോഷ്ഠേ നിവേശ്യ സഃ ।
തത്തദാത്മാഭവദ് രാജംസ്തത്തത്സദ്മ പ്രവിഷ്ടവാന് ॥ ൨൧ ॥

തന്മാതരോ വേണുരവത്വരോത്ഥിതാ
ഉത്ഥാപ്യ ദോര്ഭിഃ പരിരഭ്യ നിര്ഭരമ് ।
സ്നേഹസ്നുതസ്തന്യപയഃസുധാസവം
മത്വാ പരം ബ്രഹ്മ സുതാനപായയന് ॥ ൨൨ ॥

തതോ നൃപോന്മര്ദനമജ്ജലേപനാ-
ലങ്കാരരക്ഷാതിലകാശനാദിഭിഃ ।
സംലാലിതഃ സ്വാചരിതൈഃ പ്രഹര്ഷയന്
സായം ഗതോ യാമയമേന മാധവഃ ॥ ൨൩ ॥

ഗാവസ്തതോ ഗോഷ്ഠമുപേത്യ സത്വരം
ഹുങ്കാരഘോഷൈഃ പരിഹൂതസങ്ഗതാന് ।
സ്വകാന് സ്വകാന് വത്സതരാനപായയന്
മുഹുര്ലിഹന്ത്യഃ സ്രവദൌധസം പയഃ ॥ ൨൪ ॥

ഗോഗോപീനാം മാതൃതാസ്മിന്നാസീത്സ്നേഹര്ധികാം വിനാ ।
പുരോവദാസ്വപി ഹരേസ്തോകതാ മായയാ വിനാ ॥ ൨൫ ॥

വ്രജൌകസാം സ്വതോകേഷു സ്നേഹവല്ല്യാബ്ദമന്വഹമ് ।
ശനൈര്നിഃസീമ വവൃധേ യഥാ കൃഷ്ണേ ത്വപൂര്വവത് ॥ ൨൬ ॥

ഇത്ഥമാത്മാത്മനാത്മാനം വത്സപാലമിഷേണ സഃ ।
പാലയന് വത്സപോ വര്ഷം ചിക്രീഡേ വനഗോഷ്ഠയോഃ ॥ ൨൭ ॥

ഏകദാ ചാരയന് വത്സാന്സരാമോ വനമാവിശത് ।
പഞ്ചഷാസു ത്രിയാമാസു ഹായനാപൂരണീഷ്വജഃ ॥ ൨൮ ॥

തതോ വിദൂരാച്ചരതോ ഗാവോ വത്സാനുപവ്രജമ് ।
ഗോവര്ധനാദ്രിശിരസി ചരന്ത്യോ ദദൃശുസ്തൃണമ് ॥ ൨൯ ॥

ദൃഷ്ട്വാഥ തത്സ്നേഹവശോഽസ്മൃതാത്മാ
സ ഗോവ്രജോഽത്യാത്മപദുര്ഗമാര്ഗഃ ।
ദ്വിപാത്കകുദ്ഗ്രീവ ഉദാസ്യപുച്ഛോ-
ഽഗാദ്ധുങ്കൃതൈരാസ്രുപയാ ജവേന ॥ ൩൦ ॥

സമേത്യ ഗാവോഽധോ വത്സാന് വത്സവത്യോഽപ്യപായയന് ।
ഗിലന്ത്യ ഇവ ചാങ്ഗാനി ലിഹന്ത്യഃ സ്വൌധസം പയഃ ॥ ൩൧ ॥

ഗോപാസ്തദ്രോധനായാസമൌഘ്യലജ്ജോരുമന്യുനാ ।
ദുര്ഗാധ്വകൃച്ഛ്രതോഽഭ്യേത്യ ഗോവത്സൈര്ദദൃശുഃ സുതാന് ॥ ൩൨ ॥

തദീക്ഷണോത്പ്രേമരസാപ്ലുതാശയാ
ജാതാനുരാഗാ ഗതമന്യവോഽര്ഭകാന് ।
ഉദുഹ്യ ദോര്ഭിഃ പരിരഭ്യ മൂര്ധനി
ഘ്രാണൈരവാപുഃ പരമാം മുദം തേ ॥ ൩൩ ॥

തതഃ പ്രവയസോ ഗോപാസ്തോകാശ്ലേഷസുനിര്വൃതാഃ ।
കൃച്ഛ്രാച്ഛനൈരപഗതാസ്തദനുസ്മൃത്യുദശ്രവഃ ॥ ൩൪ ॥

വ്രജസ്യ രാമഃ പ്രേമര്ധേര്വീക്ഷ്യൌത്കണ്ഠ്യമനുക്ഷണമ് ।
മുക്തസ്തനേഷ്വപത്യേഷ്വപ്യഹേതുവിദചിന്തയത് ॥ ൩൫ ॥

കിമേതദദ്ഭുതമിവ വാസുദേവേഽഖിലാത്മനി ।
വ്രജസ്യ സാത്മനസ്തോകേഷ്വപൂര്വം പ്രേമ വര്ധതേ ॥ ൩൬ ॥

കേയം വാ കുത ആയാതാ ദൈവീ വാ നാര്യുതാസുരീ ।
പ്രായോ മായാസ്തു മേ ഭര്തുര്നാന്യാ മേഽപി വിമോഹിനീ ॥ ൩൭ ॥

ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ദാശാര്ഹോ വത്സാന്സവയസാനപി ।
സര്വാനാചഷ്ട വൈകുണ്ഠം ചക്ഷുഷാ വയുനേന സഃ ॥ ൩൮ ॥

നൈതേ സുരേശാ ഋഷയോ ന ചൈതേ
ത്വമേവ ഭാസീശ ഭിദാശ്രയേഽപി ।
സര്വം പൃഥക്ത്വം നിഗമാത് കഥം വദേ-
ത്യുക്തേന വൃത്തം പ്രഭുണാ ബലോഽവൈത് ॥ ൩൯ ॥

താവദേത്യാത്മഭൂരാത്മമാനേന ത്രുട്യനേഹസാ ।
പുരോവദാബ്ദം ക്രീഡന്തം ദദൃശേ സകലം ഹരിമ് ॥ ൪൦ ॥

യാവന്തോ ഗോകുലേ ബാലാഃ സവത്സാഃ സര്വ ഏവ ഹി ।
മായാശയേ ശയാനാ മേ നാദ്യാപി പുനരുത്ഥിതാഃ ॥ ൪൧ ॥

ഇത ഏതേഽത്ര കുത്രത്യാ മന്മായാമോഹിതേതരേ ।
താവന്ത ഏവ തത്രാബ്ദം ക്രീഡന്തോ വിഷ്ണുനാ സമമ് ॥ ൪൨ ॥

ഏവമേതേഷു ഭേദേഷു ചിരം ധ്യാത്വാ സ ആത്മഭൂഃ ।
സത്യാഃ കേ കതരേ നേതി ജ്ഞാതും നേഷ്ടേ കഥഞ്ചന ॥ ൪൩ ॥

ഏവം സമ്മോഹയന് വിഷ്ണും വിമോഹം വിശ്വമോഹനമ് ।
സ്വയൈവ മായയാജോഽപി സ്വയമേവ വിമോഹിതഃ ॥ ൪൪ ॥

തമ്യാം തമോവന്നൈഹാരം ഖദ്യോതാര്ചിരിവാഹനി ।
മഹതീതരമായൈശ്യം നിഹന്ത്യാത്മനി യുഞ്ജതഃ ॥ ൪൫ ॥

താവത് സര്വേ വത്സപാലാഃ പശ്യതോഽജസ്യ തത്ക്ഷണാത് ।
വ്യദൃശ്യന്ത ഘനശ്യാമാഃ പീതകൌശേയവാസസഃ ॥ ൪൬ ॥

ചതുര്ഭുജാഃ ശങ്ഖചക്രഗദാരാജീവപാണയഃ ।
കിരീടിനഃ കുണ്ഡലിനോ ഹാരിണോ വനമാലിനഃ ॥ ൪൭ ॥

ശ്രീവത്സാങ്ഗദദോരത്നകമ്ബുകങ്കണപാണയഃ ।
നൂപുരൈഃ കടകൈര്ഭാതാഃ കടിസൂത്രാങ്ഗുലീയകൈഃ ॥ ൪൮ ॥

ആങ്ഘ്രിമസ്തകമാപൂര്ണാസ്തുലസീനവദാമഭിഃ ।
കോമലൈഃ സര്വഗാത്രേഷു ഭൂരിപുണ്യവദര്പിതൈഃ ॥ ൪൯ ॥

ചന്ദ്രികാവിശദസ്മേരൈഃ സാരുണാപാങ്ഗവീക്ഷിതൈഃ ।
സ്വകാര്ഥാനാമിവ രജഃസത്ത്വാഭ്യാം സ്രഷ്ടൃപാലകാഃ ॥ ൫൦ ॥

ആത്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്തൈര്മൂര്തിമദ്ഭിശ്ചരാചരൈഃ ।
നൃത്യഗീതാദ്യനേകാര്ഹൈഃ പൃഥക്പൃഥഗുപാസിതാഃ ॥ ൫൧ ॥

അണിമാദ്യൈര്മഹിമഭിരജാദ്യാഭിര്വിഭൂതിഭിഃ ।
ചതുര്വിംശതിഭിസ്തത്ത്വൈഃ പരീതാ മഹദാദിഭിഃ ॥ ൫൨ ॥

കാലസ്വഭാവസംസ്കാരകാമകര്മഗുണാദിഭിഃ ।
സ്വമഹിധ്വസ്തമഹിഭിര്മൂര്തിമദ്ഭിരുപാസിതാഃ ॥ ൫൩ ॥

സത്യജ്ഞാനാനന്താനന്ദമാത്രൈകരസമൂര്തയഃ ।
അസ്പൃഷ്ടഭൂരിമാഹാത്മ്യാ അപി ഹ്യുപനിഷദ്ദൃശാമ് ॥ ൫൪ ॥

ഏവം സകൃദ് ദദര്ശാജഃ പരബ്രഹ്മാത്മനോഽഖിലാന് ।
യസ്യ ഭാസാ സര്വമിദം വിഭാതി സചരാചരമ് ॥ ൫൫ ॥

തതോഽതികുതുകോദ്വൃത്യസ്തിമിതൈകാദശേന്ദ്രിയഃ ।
തദ്ധാമ്നാഭൂദജസ്തൂഷ്ണീം പൂര്ദേവ്യന്തീവ പുത്രികാ ॥ ൫൬ ॥

ഇതീരേശേഽതര്ക്യേ നിജമഹിമനി സ്വപ്രമിതികേ
പരത്രാജാതോഽതന്നിരസനമുഖബ്രഹ്മകമിതൌ ।
അനീശേഽപി ദ്രഷ്ടും കിമിദമിതി വാ മുഹ്യതി സതി
ചച്ഛാദാജോ ജ്ഞാത്വാ സപദി പരമോഽജാജവനികാമ് ॥ ൫൭ ॥

തതോഽര്വാക്പ്രതിലബ്ധാക്ഷഃ കഃ പരേതവദുത്ഥിതഃ ।
കൃച്ഛ്രാദുന്മീല്യ വൈ ദൃഷ്ടീരാചഷ്ടേദം സഹാത്മനാ ॥ ൫൮ ॥

സപദ്യേവാഭിതഃ പശ്യന് ദിശോഽപശ്യത്പുരഃസ്ഥിതമ് ।
വൃന്ദാവനം ജനാജീവ്യദ്രുമാകീര്ണം സമാപ്രിയമ് ॥ ൫൯ ॥

യത്ര നൈസര്ഗദുര്വൈരാഃ സഹാസന് നൃമൃഗാദയഃ ।
മിത്രാണീവാജിതാവാസദ്രുതരുട്തര്ഷകാദികമ് ॥ ൬൦ ॥

തത്രോദ്വഹത് പശുപവംശശിശുത്വനാട്യം
ബ്രഹ്മാദ്വയം പരമനന്തമഗാധബോധമ് ।
വത്സാന് സഖീനിവ പുരാ പരിതോ വിചിന്വ-
ദേകം സപാണികവലം പരമേഷ്ഠ്യചഷ്ട ॥ ൬൧ ॥

ദൃഷ്ട്വാ ത്വരേണ നിജധോരണതോഽവതീര്യ
പൃഥ്വ്യാം വപുഃ കനകദണ്ഡമിവാഭിപാത്യ ।
സ്പൃഷ്ട്വാ ചതുര്മുകുടകോടിഭിരങ്ഘ്രിയുഗ്മം
നത്വാ മുദശ്രുസുജലൈരകൃതാഭിഷേകമ് ॥ ൬൨ ॥

ഉത്ഥായോത്ഥായ കൃഷ്ണസ്യ ചിരസ്യ പാദയോഃ പതന് ।
ആസ്തേ മഹിത്വം പ്രാഗ്ദൃഷ്ടം സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ ॥ ൬൩ ॥

ശനൈരഥോത്ഥായ വിമൃജ്യ ലോചനേ
മുകുന്ദമുദ്വീക്ഷ്യ വിനമ്രകന്ധരഃ ।
കൃതാഞ്ജലിഃ പ്രശ്രയവാന് സമാഹിതഃ
സവേപഥുര്ഗദ്ഗദയൈലതേലയാ ॥ ൬൪ ॥
ജ്ഞാനേ പ്രയാസമുദപാസ്യ നമന്ത ഏവ
ജീവന്തി സന്മുഖരിതാം ഭവദീയവാര്താമ് ।
സ്ഥാനേ സ്ഥിതാഃ ശ്രുതിഗതാം തനുവാങ്മനോഭി-
ര്യേ പ്രായശോഽജിത ജിതോഽപ്യസി തൈസ്ത്രിലോക്യാമ് ॥